Алматы ежелгі қазақ даласы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бет
Негізгі бөлім
I.Тарау Алматы ежелгі қазақ даласы.
1.1 Алматы атауы қайдан шыққан? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бет
1.2 Алматы сақ және ғұндардың мекені ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бет
1.3 Алматы . XIII ғасырдағы теңге сарайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..бет
1.4 Алматы аумағындағы орта ғасырлық қала орындары ... ... ... ... ... ... ... ... .. бет
1.5 Кейінгі орта ғасырлардағы Алматы аймағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .бет
ІІ.тарау Алматы. жаңа дәуірде.
2.1 Көне Алмату қаласының орнында. Верный бекінісі ... ... ... ... ... ... ... ... . бет
2.2 Ауыл еді астана болды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. бет
2.3 Егеменді Алматының қоғамдық.саяси өмірі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .бет
ІІІ.тарау Алматы ірі туризм орталығына айналу мүмкіндігі бар қала ... ... ... ... бет
3.1 Алматы аумағындағы археологиялық ескерткіштер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..бет
3.2 Табиғатымен тамсандырған . Алматы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..бет
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бет
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бет
Қысқартылған сөздер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...бет
Өзектілігі: Жетісу дегенде ақбас айбынды таулар мен сайын дала, көгілдір көлдер мен арынды өзендер, таңғажайып арналар мен садрқымалар көз алдыңа келеді. Сұлулығы көз қызықтырып, байлығы таңдай қаққызған жер жантанаты бұл.
Жетісу жерін мекендеген көне тайпаларды бұл өңірдің ғажайып табиғаты ғана емес, жанға ауа райы тәнті еткені сөзсіз. Жылдарды ғасырларға алмастырған зымыраған уақыт көшімен бірге бір кездері гүлденіп-көркейген қалалардың іргесі сөгіліп, бір халықтың орнына екіншілері пайда болып жатты. Алайда олар тарих құрдымына біржола сіңіп, жер бетінен із-түзсіз жоғалып кеткен жоқ. Ежелгі қалалардың, тұрмыс заттары мен қару-жарақтардың, теңгелер мен зергерлік бұйымдардың қалдықтары қадым замандардың көзіндей боп бүгінгі күнге жетті. Алматы қаласының тарихы да ХІХ ғасырда Кіші Алматы өзенінің жағасында бой көтерген орыс бекінісінен әлдеқайда әрі, көне замандардан тамыр тартады.
Алматы – Қазақстан Республикасының ірі саяси, ғылыми, мәдени, қаражат және өнеркәсіп орталығы. Қаланың қалыптасуы мен оның мәдениетінің ғасырлар қойнауындағы дәстүрі бар. Алматы өзінің дамуында жобалаудың, сәулет ерекшелігінің, өмір дағдысы жағынан белгілі бір кезеңдерден өтті. Әрбір соңғы кезең бұрынғы кезеңнен сол дәуірдің рухын, талғамын, тұрмысын, экономикалық және техникалық мүмкіндіктерін, қажеттіліктерін айқындайтын материалдық қызметтің нәтижелерін өзіне мұра етіп қалдырып отырды. Әрбір тарихи кезең қалаға өзіндік жаңа леп әкелді.
Қазіргі Алматы аумағындағы ең көне елді – мекен б.д.д. VI-III ғасырларды меңзейді. VII-X ғасырларда бұл жерде шағын елді-мекендер болған. Олардың бірі Алмата (Алматы) деп атаған. XI-XIII ғасырларда елді-мекендер шағын қалаға айнала бастайды.
1. «Қазақстан». Ұлттық энциклопедия. Алматы,1998/ 277 бет.
2. Almaty - 2000.Золотая книга. Алматы «Қайнар» 2000.
3. С.Иманғалиев., Тобаяқов Б. Алматы көшелері – Улицы Алматы – The streets of Almaty. – Алматы, 2001.
4. Алматы қаласының әлеуметтік-экономикалық жағдайы. Алматы,2002.
5. «Алматы» энциклопедия. Алматы «Қазақ энциклопедиясы», 1996.
6. Наш город - Алматы 2005. Справочник. ТОО «ПЛЮС Реклама», 2005.
7. Алматы – қоғамдық-саяси журнал. №1 / 07.2001.
8. Қаба Ә. Талайларды жалындырған, сағындырған Алматы.../ «Жас Алаш», 2002. 10 тамыз.
9. Салқынбек Д. Алматының 2500 жылдық тарихы бар//. «Жас Алаш».-2003.-20 желтоқсан.
10. Ажарлы Алматы, аяулы Алматы: Ертең – қала күні//Алматы ақшамы. – 2003. – 1 қазаң.
        
        Мазмұны
Кіріспе....................................................................
........................................ бет
Негізгі бөлім
I-Тарау Алматы ежелгі қазақ даласы.
1. Алматы атауы қайдан ... ... ... сақ және ... ... ... – XIII ғасырдағы теңге
сарайы..........................................................бет
1.4 Алматы аумағындағы орта ғасырлық қала
орындары.................................. бет
5. Кейінгі орта ғасырлардағы Алматы
аймағы.....................................................бет
ІІ-тарау Алматы- жаңа дәуірде.
1. Көне ... ... ... Верный бекінісі
................................. бет
2. Ауыл еді астана
болды.......................................................................
................... бет
3. ... ... ... ... ірі ... орталығына айналу мүмкіндігі бар
қала................бет
3.1 Алматы аумағындағы археологиялық
ескерткіштер......................................бет
3.2 Табиғатымен тамсандырған –
Алматы..............................................................бет
Қорытынды...................................................................
................................................ ... ... ... Жетісу дегенде ақбас ... ... мен ... көгілдір көлдер мен арынды ... ... ... мен
садрқымалар көз алдыңа ... ... көз ... ... ... жер ... ... жерін мекендеген көне тайпаларды бұл ... ... ғана ... ... ауа райы ... ... сөзсіз.
Жылдарды ... ... ... ... ... бір кездері ... ... ... ... ... ... ... пайда болып ... ... ... ... ... ... жер ... із-түзсіз
жоғалып ... жоқ. ... ... ... заттары мен
қару-жарақтардың, теңгелер мен ... ... ... ... көзіндей боп бүгінгі ... ... ... ... да ХІХ ... Кіші ... ... бой көтерген орыс бекінісінен ... әрі, ... ... ...... Республикасының ірі саяси, ғылыми, мәдени, ... ... ... ... ... мен оның ... ... дәстүрі бар. Алматы өзінің дамуында жобалаудың, сәулет
ерекшелігінің, өмір ... ... ... бір ... ... ... кезең бұрынғы кезеңнен сол дәуірдің рухын, талғамын, тұрмысын,
экономикалық және ... ... ... ... ... нәтижелерін өзіне мұра етіп қалдырып отырды. Әрбір
тарихи кезең қалаға өзіндік жаңа леп әкелді.
Қазіргі ... ... ең көне елді – ... ... ... меңзейді. VII-X ғасырларда бұл жерде шағын елді-мекендер ... бірі ... ... деп атаған. XI-XIII ғасырларда елді-мекендер
шағын қалаға айнала бастайды. XVI ғасырда Жоңғар шапқыншылығынан кейін көне
қала орнында кішкене ғана ... ... ... ... ... ... Ұлы жүздің қазақ рулары 1845 жылы Ресейдің қол астына қарады. ... ... ... ... іле ... ... ... империясының
құрамынакірді. Іленің барлық аймағын империяға қарату үшін 1848 жылы ... (Ұлы жүз) ... ... ... ... ... 1853 ... Ресей Іле өңіріне Үлкен орда қазақтары ... ... ... ... ... ... жөнелтті. 1854 жылы 4 ақпанда
бұл ауданда әскери бекініс салуға шешім қабылданды. ... Кіші ... сол жақ ... ... М.Д. ... отряды әскери инженер
Л.И.Александровскийдің жетекшілік етуімен іле ... ... ... ... бейберекетсіз көп бұрышты саз балшықтан салынған
қабырға (қорған) ... және Кіші ... ... суы ... ор ... ... қабырғасының ішінде офицерлердің үйлері,
солдаттардың казармасы, ... ағаш ... ... ... мен қоймалар
болды.[2]
1855 жылдың ортасында Ресейдің оңтүстік ... ... ... ... ... ... келді. Олар бекініс жанынан Үлкен
Алматы ... ... ... ... ... аударушылардың – сібір
казактарының, сондай-ақ Семейден татарлардың лек-легімен келуіне байланысты
Кіші Алматы станциясы мен ... ... ... ... жылы 11 ... ... империясы Министрлер Кабинетінің Жарлығы
шығып, сол бойынша ... ... қала ... ие ... [3] 1867
жылы 11 шілдеде ... ... ... ... ... ... жетісу
облысы құрылды.[4]
Біріақта облыс орталығы болған қала құрылысы әлі де тұрғызу керек еді.
Бұл үшін Жетісу ... ... ... ... 1867 жылы 19 ... ... ... құрылысын салу жөнінде
Комитет құрылады. 20 қазанда ... ... ... ... ... ... орнын-Үлкен станицадан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені
бойымен шарап заводына ... ... ... Алматы өзеніне дейінгі
аралықта таңдау туралы мәселесі талқыланады.[5]
Кейінірек жоспарға Үлкен және Кіші станицалар, татар ... ... ... ... ... мен бағы (паркі) айқындалды. Верный
қаласын кірпіштен ... ... ... Ол Ресейдің кірпіштен салынған
губерниялық қалаларына ұқсауы тиіс болды.
Өлкетанушы В.Н.Проскуриннің мәліметтері ... ... ... мұрағатында «Бекітілген жоспардан артығы әлі күнге болған емес»
деген белгі қойылған «1884 жылғы ... ала ... ... ... ... Верный облыстық қаласының нақты орналасу ... Осы ... 1885 жылы 25 ... ... ... ... туралы» түсіндірме жазбасымен қоса Алматы қала құрылысын жүргізу
тарихы ... ... ... ... табылады, оған 1868 және ... ... ... ... екі бас жоспарының болуы дәлел бола
алады.[6]
Қаланың жаңа бөлігі пайда болған сәттен бастап оның ... ... ... ... (1887 ... жер сілкінісіне дейін), кейін оңтүстік-
батыс бағытқа (қазіргі Мақатаев және Пушкин көшелеріне) қарай қанат жайды.
XIX ғасырдың 80-ші жылдарының ... ... ... ... ... паркі (бұрынғы қалалық зират) ауданында
болды. Айналасына неғұрлым ірі ғимараттар: әскери губернатор үйі, офицерлер
жиналысы өтетін үй (қазіргі ... саз ... ... ... ... (қазіргі қуыршақ театры) және т.б. орналасты. Осы ғимараттардың бәрі де
өзінің әсемдігімен ерекшеленеді, ... ... ... ... безендірілген (1887 жылғы жер сілкінісіне дейін ... ... үйі). Жер ... кейін қала құрылысын жаңа жерден салу
туралы ұсыныстар аз ... жоқ. Іле ... ... тиісті топографиялық
зерттеулер жүргізілді. Бірақта билік басындағылар бұл жобадан бас тартты.
Бұдан кейінгі құрылыстар жер сілкінісіне ... ... ... есепке
алу арқылы жүргізілді. Үйлер негізінен бір қабатты етіліп ағаштан салынды.
Бұл жылдары көшелерін көркейту ... ... рет ... ... ... ғасырдың бірінші онжылдығында қаланың орталық бағында А.П.Зенковтың
жобасымен және жетекшілік етуімен қаланың ... ... ... собор салынды.[7]
Жазушы Юрий Домбровский осы ... ... ... ... ... көп күмбезді, әшекейлі, түрлі-түсті, ғажайып ... ... ... ... ... тұтастай жүйесі қойылған-
баспалдақтары бар, өтпелі жолдары мен галереялары орналасқан ол, ... ең ... жер ... кейін Зенковтың тамаша сарайларының
бірде бірі бұзылмаған болса, соның бірі еді. ... ... ... ... ... өсіре түсті. Зенковтың ең керемет туындысы –
Кафедральды Соборда – ... ... өзі ... қалды емес пе».
1910 жылы 22желтоқсанда (ескі есептеу бойынша) Верныйда тағы да жер
сілкінісі болды. Соның ... 616 ... үй ... ... ... ... Олардың ішінде бірінші болып Верный балалар үйі (қазіргі
Алматы медициналық колледжі) қалпына ... ... ... ... ... XIX ... XX ғасырдың басында Верный көшелерінде ... ... ... ең ірі ... ... карта-схема сақталған. Сол кездің тұрғын
үйлері мен қоғамдық құрылыстарының сақталғаны өте аз. Қазіргі кезге ... ... ... ... ... Оны 1910 жылы К. ... И.
Карк, Д. Мушкетов Геологилық Комитет Еңбегіне қосымша ретінде ... ... ... қатысы бар 43 көшенің ... ... ... ... 8 ... атауы көрсетілген.
Қаланың шығыс жақ шетінде Побережная көшесі Кіші Алматы өзені бойымен
созылып жатты. ... ... ... ... ... ... ... Магистраль (Головной) арық көшесі орналасты және ... ... ... ... ... ... ... тұйықтады.[8]
Кеңес өкіметі орнаған соң Алматының жаңа дамуы басталды. 1912 жылы 14
наурызда Верный қаласын Алма-Ата деп атау ... ... ... 1927 жылы ... ... АКСР ... Атқару Комитеті мен Халық Комиссарлар Кеңесі
Қазақстан астасын ... ... ... ... ... ... астанасының көшуі қала құрылысына қатысты ... ... ... жылдардың басында Алматыда құрастырмалы ... ... ірі ... ... салынды. Бұл сәулетші М.Я. Гинзбургтің
жобасымен тұрғызылған Үкімет үйі (қазір өнер ... ... ... нұсқасындағы Бас почта ғимараттары еді.
30-шы жылдардың екінші жартысынан бастап сәулетшілер ... ... мен ... ... сәулет өнерін қолдануға мән бере
бастады. ... үшін бұл қала ... ... ... болады.
Бұл кзде тұрғызылған ғимараттардың ішінен біз жаңа ... ... Көп ... ... ... әсем ернеулер қоғамдық
және тұрғын ... ... ... ... ... ескі бір ... үйлер орнына Алматы сәулетін
түбірімен түрлендіріп жіберген жаңадан ... ірі ... бой ... жылы ... ... және ... ... құрылысы аяқталды. Театрдың
сәулетінде классикалық мұра дәстүрі пайдаланылды. ... ... ... ... ... жасалды.
Сол кезеңнің құрылыстары қаланың сәулет бейнесін қалыптстыруда өзінің
оң ықпалын тигізді. [9]
Ұлы Отан соғысы ... ... ... орай ... ... оның ... ... қысқартылды.
Соғыстан кейінгі жылдары құрылыс қайтадан кеңінен қанат жая бастады.
Тап содан бұрынғы ... ... ... пен ... ... ... мен ... сондай-ақ ұлттық айшықтар (жаңа Үкімет үйі, Ғылым
Академиясының бас ... ... ... ... ғимараты, аэровокзал
және т.б.) қолданылды.бұл уақытта Алматыда қаланы безендіру ісінің жаңа
кезеңі ... ... ... ... ... және Ұлы Отан ... ... пен С.Д. Луганскийдің) ескерткіштері қойылды.
50-ші жылдардың ортасында сәулетшілер жобалау тәсілдерін ... ... ... ... Сол ... ... ... стадион,
«Қазақстан» («Жетісу»)қонақ үйі, Әуезов атындағы ... ... ... театры) қазіргі заман талаптарына ... ... ... Бұл ... өздерінің сәулет үлгісі мен жобалау
тұрғысынан, ... түрі ... озық ... жатады әрі сәнді де
салтанаттты көрінеді.
Сәулет өнерін одан әрі дамытудың негізі ... ... ... ... үндестікті тиімді түрде жетілдіре түсу,
қаланың табиғаты мен ауа ... ... ең ... ... үлгі – ... ... болып табылады.
Қаланың сәулетін дамыту 60-80 жылдары бүкілодақтық көлемде сәулетті
шығармашылықпен дамытуға ... ... ... ... ... ... ... сол кездегі шығармашылығы тек ... ғана тән ... пен ... бағытталды. Сәулетшілер халық
сәулет өнерінің озық дәстүрлерін шығармашылықпен игеріп, олардың тәсілдері
мен үлгілерін алып, ... ... және ... өнер ... ... Ғимараттың қабаттарын көбейту, жобалауды
неғұрлым ұтымды жасау, ... ... ... мен ... ... ... тән. [10]
Қала көшелері мен алаңдарының кескін-келбетін ... ... ... мен ... да декоративтік өнер түрлерінің алатын
орны ерекше. Алматы бақтарында революционерлердің, жазушылардың, ... ... ... ... жаңа ... – мемориальды
ансамбль («Даңқ» мемориалы) пайда болды. Бұл жылдар ішінде ескерткіштердің
тағы бір түрі – ... ... ... ... оған ... ғылым,
әдебиет және өнер қайраткерлері жерленген жерде монументальды ... ... қала ... ... айтарлықтай жұмыстар атқарылды,
оған мысал ретінде қала құрылысы ... ... ... және бірқатар таңғажайып құрылыстардың бой көтеруін айтуға
болады. ... ... ... ... ... ... ... бөленіп, өз мән-мағынасына толық сай болып тұр. В.И.Ленин атындағы
Сарай (қазіргі Республика Сарайы) мен 25 қабатты ... ... ... ... Абай ... ... қаланың ең
көрікті жеріне айналды.
Абай даңғылының Көктем өзенімен түйісер тұста орналасқан Цирк ғимараты,
Неке сарайы, Ә. ... ... ... Өнер ... ... ... ... академиялық драма театрының ғимараты қала
құрылысының маңызды бөлігі болып ... Абай ... оң жақ ... ... Орталық Комитетінің ғимаратымен (қазіргі Алматы
қаласының әкімшілігі) үндескен Республика алаңын – ... дәл ... ... ... ... десе болғандай. [11]
1991 жылы Кеңес Одағы ыдырап, Қазақстан Республикасы ... ... ... қаласының дамуында жаңа кезең басталды.
1995 жылы қаланың үш ірі құрылысы аяқталды: Республика Президентінің
Резиденциясы, «Марко Поло Рахатпалас отель», ... ... ... Қаланың
бет-бейнесін ажарландыра түсуде мүсін өнері айтарлықтай рөл ... бас ...... алаңында Тәуелсіздік Монументі, Достық
даңғылында – Жамбыл Жабаевқа ескерткіш, Сәтпаев пен ... ... – Қ. ... ... Достық даңғылы мен Шевченко көшесі
қиылысында Т.Шевченкоға ескерткіш, 2-Алматы темір жол станциясы вокзалының
алдындағы алаңда ... ... ... және т.б. ... жылы 20 ... ... астанасы Астана қаласына көшіруге
байланысты Қазақстан ... ... ... қаласының мәртебесі
және оның алға қарай дамуы бойынша шаралар ... ... қол ... ... ... ... маңыздағы қала болып табылады. 1998 жылы
1 шілдеде Қазақстан Республикасының «Алматы ... ... ... Заңы ... 2003 жылы 10 ақпанда Президенттің «Алматы қаласын
дамытудың 2003-2010 жылдарға арналған ... ... ... ... ... мұның өзі қаланың одан әрі дамуының кепіліне айналды.
Алматыда құрылыс салудың ... ... ... ... мен қала ... ... қалаға қайталанбас көрік беруде. Құрылыстардың ... өз ... ... және де олар мемлекет қорғайтын
ескерткіштер қатарына жатады.
Қазіргі таңда Алматының бас ... ... ... ... ... ... жеке ... жасалып, қорғалатын аймақтың нормалары
мен үлгілерін дәлдей түсуге байланысты жұмыстар жалғасып, ... ... ... қолға алынатын болады. Бұл тарихи, сәулет, ... ... ... сақтап қалуға мүмкіндік жасап қана қоймай,
Алматының өзіндік бет-ажарын сақтауға да әсер етеді.
Зертттелу
деңгейі:....................................................................
........?
Дерек көздері: ХVI ... ... ... өмір ... қайраткері, Ұлы моғолдар ... ... ... ... ... ... мынадай деректер
келтірілген: ...... ... ... ... ... ... шығысында – Қашқармен, батысында
- Самарқандпен, оңтүстігінде Бадахшан ... ... ... ... ... ... Алмалық, Алмату
және Янғы ... ... ... оларды моғолдар
қиратып-талқандаған, қазір ол ... елді ... ... Қирап-бүлінген қалалардың қатарында ... ... ... қоныс тепкен, Алмату деген көне ... ... қала ... ... қатысты аса қызғылықты көне ... ... ... ... ... ат тауарих» еңбегінің
Оғыз хан туралы тарауынан ... ... ... ... болған оқиғаларды баяндай ... ... ... ... ... ... ... Алатаг (Алатау)
пен ... ... ... ... ... ... сарбаздармен ... ... ... ... ... ... Іле ... бөктерінен, Алматы
аймағынан іздеген жөн ... Ақыр ... көне ... ... ... қаласының ... ... ... қол ... 1979 жылы бұрынғы Алматы ... ... екі ... ... ... ... көлемі және соғылу тәсілі ... олар ... ... ... мен ХІV ... ... ... бек
жүргізген ақша ... ... Орта Азия мен ... ... ... ... еске ... Олар
Шағатай мемлекетінің 12 ақша ... ... ... ... ... Шағатай ... ... ... және ... ... ... деген
датамен ... Осы ... ... шығыстанушы,
нумизмат В.Н. Настич бұл теңгелердің Жетісуда ... және ... ... ... ... теңге сарайының
болғандығын ... ХІІІ ... ... Алматы бұрынғы
Алматудың орнында ірге тепкен елді ... ... ... ... ... мен ... ... айғақтарға сүйене отырып, көне ... ... ... ... ... ... Х-ХІ
ғасырларда қаланған, оның ... ... 1000 ... қамтиды.
Ал Алматы өңірінің ... ... ... ... бұрын көшпелі ... ... ...... ... ... ... – Алматы қаласының мәдениетімен
тарихын, әдет-ғұрпымен дәстүрін таныстыру, сонымен қатар Алматы ... ... ... ... дамуы, тағы да сол ... ... ... мәселесін қолға алу болып келеді.
Бұл жұмыста ... ... ... ... ... ... және де ... баспа жайылымдарды
қолдандым.
І-тарау Алматы ежелгі қазақ даласы.
1.1 Алматы атауы ... ... ... ... ... VI-VII ғасырында) қазіргі оңтүстік
астананың жерінде Алматы, Алмалы, Алмалық дейтін елді қоныстармен ... ... Алма кеш, ... ... ... ... өзектер
болған. Қаламыздың қазіргі Алматы деген аты сол ежелгі аттарының бірі.
Жетісуды көне ... ... ірі ... ... Оған ... ... рулардың ішінде атақты Шапырашты руы да
бар. Аса қадірлі әрі халқына ... ... ... ... ... ... сіңірген мәдениет қызметкері, республиканьң халық депутаты
Балғабек Қыдырбекұлының мәліметі ... ... ... ... және Алша дейтін екі ұлы болған. Үлкен ұлы Алма осы жүрген Шапырашты
тайпасының 32-ші ... ... ... Ол еш ... ... және
тәуіпшілікпен айналысқан. Алма атамыз екі өзеннің-Алмалы ... мен ... ... ... ... бойын мекендеген. Кеменгер әулие
қарт (біз үшін Алма-Ата) Аюлы өзенінің төменгі жағынан жасыл көл орналасқан
асуға дейін ... ... ... Ол ... көне ... төңірегінде
өзендер мен көлдер болған.
Алматының "Алма-Ата" деген атауы осы ... ... ... ... "Алма Арасан" деген атаудьң өзі осы Алма Атамыздың
есімімен,ол кісінің тәуіптілігімен байланысты тәрізді. ... ... кісі ... 1500 ... дәрі ... ... жерін жаулап алған патша ... ... ... бұған қоса этимологияда шаруасы болған жоқ. ... ... ... өзгертті. 1854 жылы салынған ... ... ... қаланы Верный деп атады. Оның ежелгі Алматы атын, сол аттас өзеннің
бойында ... да ... ... ... неге Верный деп атаған?-деген сауалға ... ... ... түсінігі бар. Өлкенің сол кездегі генерал-губернаторы
Г.К.Гасфорттың Вера, ... ... және ... ... 4 қызы ... ... баяғыдан Алматы, Есік, Қаскелең, Талғар деп аталып
келе жатқан мекендерге бекіністер ... ... ... ... өз
қыздарының атын қоймақ болады.
Сөйтіп оларға Верино, Надежино, Любовино жөне Софийская деген атаулар
береді. ... I ... ... ... атау ... да оны сызып тастап,
үстіне "Верный" деп жазады. Қаланың аты мен ... ... ... ... ... ... жылдарына дейін сақталды.
Сөйтіп, бұл қалаға 1921 жылы өзінің ежелгі аты қайтарылды.
Алматы деген орыс құлағына ... ... ... үшін ... өзгеріп шыға келгенге ұксайды. Қаланың атын ... ... ғана ... ... шын мәнінде алмалы өлке болған соң да, әсіресе
алмалардың атасы апорт өсетіндіктен де солай өзгерткен болуы ... ... 1993 ... ... ... ... астана орысша да, қазақша да
Алматы болып жазыла бастады.
1.2 Алматы сақ және ... ... ... ... маңы шөбі ... өзен ... мал жаюға қолайлы
аймақ болды. ... ... жыл ... дейінгі VII-III ғасырларда
сақтардың мекені болғандығына ешкім дау айта ... ... ескі ... ... тарихи қүжаттар әуелден-ақ
бұл жерлерді көшпелі және жартылай көшпелі отырықшы тайпалар мекендегеніне
дәлел болады. Оның ішіндегі ... ... ең ... ... (б. з. б. VI-III ғғ).
Археолог-ғалымдардың дәлелдеуінше, бейіттердің салынғанына 2,5 мың жылдан
астам ... ... Яғни осы ... ... сол ... бері бар деген
сөз. Бейітгердің ішіндегі ең ірілерінің биіктігі-20 метр, ... метр ... ... ... Үлкен Алматы, Кіші Алматы,
Есентай, Ақсай ... ... ... ... ... ол бейіттердің
көбі жойылып, тұрғын үйлердің астында қалған. Тек кейбіреулері ... ... ... ... ғана ... ... құрылыстар, олар табытты бөлмелерден,
тас ... жер ... ... ... құралған. Бейіт
үймесінің түрі келте конус сияқты. Үйменің жоғарғы ... ... пен ... тас, төменгі қабаты-жұмыр тас. Оның астында бөлме
мен коридор бар: Тянь-Шань шыршасынан салынған бұл қабірге сақтар ... ... ... ... ... ... оңтүстік және батыс жақтарына ыдыстар ... ал ... ... ... ... ... Табылған молалардың көбі
ертеде талан-таражға ұшыраған. Қала тұрған жерде бейіттерден басқа, жай
қабірлерді ... ... ... ... мен ... ... сақ ... бұйымдары ашылды, ол бұйымдар: темір
пышақтар, ... қола ... ... басы бейнеленген
білезіктер, ақық моншақтар, ... ... ... үш ... етіп құйылған
жебе істіктері, саз балшықтан жасалған ... қола ... ... мен ... ... ... тас ... шоттар. Сақтар
негізінде мал өсірумен шұғылданған және ... бүл ... ... байланысты болды: алайда табыттардың ағаштан жасалуына қарағанда,
олар қыстайтын жерлерінде күрделі тұрғын үйлер сала ... ... ... ... ... қалынған, солардың ішінде,
сақ патшалары "әулетінінің аумақты оба-қорғандары бар". Күні кешеге ... ... ... бір ... үйлерімен қатар өмір сүріп келеді,
бірақ олардың бәрі жойылып, орнына ... ... ... ... бірлі-жарым қорғандар ғана сақталған. Қаланың шет аймақтарында,
атап айтқанда, қаланың шығыс жағында үш қорғаннан тұратын бір топ ... ... ... ... ... асыл ... ... бедерлі белдіктермен, қаруы-жарағымен, асыл тастарымен, үй
бұйымдарымен, қыш және ... ... ... қоса ... өз ... ... ... жерлегендерін Алматыдан 50
шақырым жердегі Есік қорғанынан алынған материалдар ... ... 60 ... ... ... ... ... астында екі қабір-орталық
жөне іргелес қабірлер бар. Орталық қабір тоналған да, ... ... ... Бұл ... басын батысқа беріп, шалқасынан жатқан 17-18 жастағы,
бойы-165 см болған мәйіт жерленген.
Ол басына 200-ден астам алтьш әшекеймен безендірілген шошақ ... ... ... ... таққан бұралған алтын алқаның ұшында жолбарыс бастары
бедерленіп ... Осы ... мен ... және обадан бетінде
жазуы бар ... ... ... ... ... ... дәрежеде болғандығын дәлелдейді.
Сақтарға байланысты кездейсоқ ... ... ... ... ... ... ... жасалған қазандар мен құрбан
шалатын үстелдерді айтуға болады.
Алматы шеңберінің кездейсоқ табылғаны мүндай олжалар тұтас ... Ол ... ... ... ... қатар орналастырылып,
жалпы қауымдық немесе тайпалық салтанаттар өткізуге арналса керек.
Ғұрыптық ескерткіштер қатарына құрбандық сәкісі деп ... ... Ол ... ... ... ... ... мыстан немесе қоладан
жасалады. Құрбандық сәкісінің сирақтары ... ... ... бет ... атты ... ... мен жануарлардың бейнелерімен
әшекейленеді. Арнайы әдебиеттерде әсіресе Верный қаласының маңынан табылып,
В.С.Стрелков жариялаған "Жетісулық алтарь" деп аталатын ... ... ... Ол төрт ... ... үстел. Үстелдің бет тақтайының ернеуіне
қанатты барыстың 25 мүсіні салыныпты.
Тағы бір ... ... ... ... ... қалған қорғаннан
табылды. Ол төрт бұрышы, конус түріндегі тұғыры бар ... ... ... ... ... ... ... Дөңгелек таба
түғырына бекітілген құрбандық ... де ... ... Табанының жиектеріне 7
жолбарыстың мүсіні салынған, ал ортасында екі түйенің бейнесі бар. ... ... ... ... ... ... мен қоладан жасалған
өзге де ғұрыптық бұйымдар сақтардың ... бір ... мен ... бөлшектері болып табылады.
Егер сақтардың тұрмысын сөз қылғанда, ... ... ... ... ... ... ғана болатын болса, олардың орнын басқан үйсін тайпалары
өздерінің түпкілікті мекендерінде егіншілікпен шүғылданды.
Алматы ірге тасы әуелі сақтар заманында ... ... ... ІІІ-ІІ, біздің дәуіріміздің V-VІ ... ... өмір ... ... ... Ұлы ... жолымен түйе, қашыр керуені апталап
аялдайтын, халқы қолөнермен, әсіресе алтынмен аптайтын зергерлік ... мал ... ... ... ... мол ... абатқа айналған.
Үйсін мемлекеті қытайлар "Үсун-го" деп атаған. Ол үйсін мемлекеті ... ... ... Алматы секілді көптеген қалалармен қоса қазіргі
Қарқара өңірінің Құмтекей деген жерінде "Шығу" деп аталған ... ... ... етгі.
"Үйсіндер күшті халық болған. Олардың әміршілері қытай принцессаларына
үйленіп отырған. Бұл ... ... жеті ... ... Бұл ... Чыгу деген астанасы, Мыңбұлақ қаласы, солтүстк және ... ... ... ... мен басқа Дуль қалалары болған. Қазірде ол
қалаларды табу ... ... ... ... орны ... көрсетілген" деп
жазды ұлы жаһанкез, ғұлама ғалым Шоқан Уәлиханов.
Қытай ... ... ... осы орда ... біреуі Алматы
болуы да мүмкін-ау деп пайымдасақ, ол да шындықтан алшақ кетпесе керек.
Археологиялық жолмен табылған орақтарға, ... және ... ... ... ертедегі үйсіндер егіншілікпен жақсы таныс ... ... ... бірі Алматының оңтүстік ... ... ... ... ... ... зерттегенде археолгтар өзен
құмы араластырылып, саз балшықтан жасалған құмыралар мен тостағандарды
тапты.
Үйсін уақытына жататын өте ... ... бірі ... ... ... диадемиясы". Ол Іле Алатауындағы Қарғалы шатқалындағы
2300 метр биіктіктен жұмбақ жағдайда табылды. Бұл екі ... ... ... ... ... 35 см, ені 4,7 см. ... ... пен ... ... ... ... оюлар бар да орталарында алтын құс
тұр, үстінде әйел отырған қанатты жолбарыс: әрі ... ... ... ат, арқасында әйел отырған айдаһар, оның астында құс, тағы ... ... ат, ұшып бара ... құс, әйел мінген тау ешкісі, ою ... ... әйел ... арқар бейнелері салынған. Осынау тұтас
композицияны үш түрлі ... ат ... ... ... ... ... оның екі ... бір-біріне қарама-қарсы тұрған
жануарлар бейнеленген. Жануарлардың ... асыл ... ... ... ақық таспен әшекейленген.
Диадеманы тұңғыш зертгеген А.Н. Бернштамның ... ... ол ... ... тәжі ... ... мерзімі біздің дәуірімізге дейінгі I
ғасырдағы біздің дәуіріміздің II ... ... ... ... ... ... түпкі мазмұнында Иран мен Қытайдың
наным-сенімінің ықпалы да деп шамалайды.
Алайда жаңадан жүргізілген зерттеу ... ... ... ... шығу ... ... ... мағынасын ашуға мүмкіндік берді.
Қарғалы зираттарының дәуірі анықталды. Диадемада бейнеленген суреттің өзі
Европа мен Азияға кең тараған құдай ана мен ... ... ... ... ... ... наным сенімдері шығыс ... ... ... атап өтілетін наурыз сияқты аса маңызды
мерекесімен жақсы үйлеседі. ... ... ... ... ... мұнда қабылан үстінде салынған, аракідік жолбарысқа да
отырғызып бейнелейді. Дионистік наным сенім бойынша ең басты ... ... ... аю болып табылады. Диадемада бейнеленген су ... ... ... құнарлықтың белгісі ретінде көрінген. Қарғалы
диадемасында сонымен қатар дүниенің үш саласы бейнеленген. Олар ... өмір ... ... ... жерасты тіршлігі: адамдар
мен жануарлар өмір сүретін жер бетніндегі тіршілік және ... мен ... ... ... ... ... тау шыңындағы тұрған
ат бейнесі күннің символы ретінде, ерекше бір образдардың Жетісу маңындағы,
нақтылап айтсақ, ... ... ... ... ... ... жолы ... байланыстар мүмкіндік туғызды.
Алматы қаласының территориясынан кездейсоқ табылған ... де ... ... ... қаласындаға Восточная
көшесіндегі №2 үйден ерте көшпенділер дәуіріне жататын үш аяқты, биіктігі
44 ені 35 см 2 мыс ... ... ... ... ... мен ... қиылысынан Орта ғасырларға жататын ұзындығы 55 см, ені ... саз ... ... су құбыры, XIII-XIV ғасырға жататын күміс
шағатай тиындары да ... ... ... ... келтіруге
болатындықтан, екі-үшеуіне ғана тоқталып отырмыз Алматы ... ... ... ... ... «Археологаческая карта
Казахстана» деп аталатын еліміздің ғалымдар шығарған көлемді еңбектен
алдық. Сонғы жылдары ... ... ... жаңа ... ... ... ... барысында құрылысшылар кездейсоқ көптеген ерте дәуірге
жататын археологиялық ескерткіштерге кезіккенін баспасөз беттерінен ... ... ... ... көне дәуірмен шектеліп қалған жоқ. Ғалым
Байзақ Қожабекұлы XVI ... ... орта ... ... ... ... ... талантгы жазушысы, ақын, мемлекет
қайраткері Мұхаммед Бабырдың «Бабырнама» деген еңбегінде және тарихшы ғалым
Мұхаммед Хайдар Дулатидің «Тарих-и-рашиди» деген ... ... ... ... тарихына байланысты: «Бабыр «Бабырнама»: ... ... ... ... ... Отырар аталып жүрген
Янги секілді қалалар болғанымен, Моғол мен Өзбектің ... ... ... ... болып, тіпті жұртында елдімекен де ... ... ... Хайдар Алматыны «Моғолстандағы ең жұмақ жер» деп жазғамен,
«елдімекен » деп қана өте шығады» деп ... ... ... ... Алматының орнында ежелден қала болғаны тарихқа, тарих
арқылы белгілі болып ... ... ... ... ... ... ... оны
Шығыстың көне қалаларының қатарына қойды.
1.3 Алмату- орта ғасырлардағы қала ... маңы ... ... ... феодалдық заманына жатады, ол кезде
Жетісу Батыс Түркі және Қарлұқ қағанаттарына, ... ... ... енді. Бұл мемлекет құрамаларда үйсіндер, түргештер, қарлұқтар,
чигилдер, яғмалар көп рөл ... ... олар ... ... ... Қарлұқтар тұсында Іле-Алатауы бөктерлерінде және тау өзендері
аймақтаркнда ... ... ... мен ... ... болды.
Мекендер түпкілікті қыстауларда, қалалар көшпелі ақсүйектердің тұрағы
ретінде қалыптасты.
Әдетте тұрақтар ең қолайлы жерлерде ... ... ... ... ... олардың маңына қолөнершілер, көпестер орнықты,
сөйтіп ол тұрақтар тек әкімшілік орталығы ғана ... әрі ... ... ... жері ... қалаға айналды.
VIII-X ғасырда Алматының орнында бірнеше кішігірім елді ... ... бірі ... заманда- ақ Алматы деп аталды. Бұл күнде олардың бәрі
жойылған немесе биік ... ... ... Бірақ 20 жылдарда олардың
қалдығын көруге болатын еді. Оларды алғаш 1938 жылы өлке ... ... ... «Тау қыратындағы» (Горный Гигант) қазба жұмысы
жүргізілген төбе үстіне кейін үйлер ... ... ... ... батыс қабырғасынан тік бұрышты алаңша (85х40м) қосылған. Биіктігі
0,5-0,7м келетін қабырғамен қоршалған, бұрыштарында ... ... ... ... ыдыс ... X-XII ғасырға жатады. Осындай
құрылыс орны Ботаника бағының орнында да болған.
Ол жерден 1969 жылы ... ... ... ... ... ... хумнан тұратын көмбе табылды. Табылған ыдыстар XI-XII ғасырға жатады.
Шекарашылар мектебінің территориясында жүргізілген
құрылыс жұмыстары кезінде орта ғасыр ұстаханасының орны
ашылған.
XII ... ... осы ескі қала ... ... ... болғандығы бұл жерде X-XII ғасырда Жетісуда маңызды ... ... және ... ... болған қаланың орналасқанын
сөзсіз дәлелдейді.
XII ... ... ... ... сияқты, Алматы аймағында
монғолдардың жаулап алуы өндіргіш ... ... ... ... ... болашағына зиянды әсер етгі. Іле ... ... ... ... ... ... қатарына жатқан Алмату
(Алматы) қаласы да құлдырап кетті, кішкене ... ... ... ... ... ... ... ықылымдағы уалайат -
деп жазған Бабырнамада. Егіншілікпен айналысатын өлкелермен шекаралас
жатыр. Шығысында ... ... ... ... ... ... шектеледі. Ал оның терістігінде Алмалық, Алмату,
сондай- ақ ... ... деп ... ... Янги ... ... ... мен өзбектің шапқыншылығынан кейін бұл қалалар жермен -
жексен болып, жұртында елдімекен де қалмаған».
Мінеки, «Бабырнамадага» аталмыш дерек тарихта ... ... ... ... анықтайды және ол басқа аймақта емес, қазіргі Алматының
орналасқан жерімен сәйкес келеді.
Ш.Уалиханов Орта ... ... ... ... ... ... Іле ... отырықшылықтың қатты
дамығанын Алмалық шаһарының, Қоңқай, ... және ... ... ... Жібек Жолының бойындағы сауда және керуен бекеті міндетін атқарғанын
өзінің «Жоңғар ... атты ... атап ... XIV ... баяндайтын деректерде Алматы Алмалық деп аталады. Бұл атау Шараф
ад- Дин ... ... ... Иезди 1390 жылы Әмір Темірдің
Моғолыстанға жорығын баяндаған тұста ... ... ... ... өтіп, одан тау жолы арқылы Арджату мен ... ... ... ... бет алғанын тізбектей жазған. Демек, Алмалық түріндегі
Алматы қаласының бұдан кейінгі тағдыры ... ... өмір ... Асанқайғы бабамыздың екі Алматы ... ... ... ... желе ... Алатауға да келгені еске
түседі, Бабамыз «Үш Алматыны да қимай кетіп барамын ... ... ... ... екен.
XVI ғасырдың аяғында ежелгі қала шаруашылығы төмендеп кетті. Оның аман
қалған ... ... Ұлы ... ... ... ... қазақтар
қоныстанды.
Дегенмен, қала қирағанмен, тіршіліктің түбегейлі тоқтамағаны шындық.
Ендеше, ондай болатын болса, Алматының тарихын беріден ... ... ... ... Алматы жаңа дәуірде
2.1 Көне Алмату қалашығының орнында - Верный ... ... ... Ұлы ... оңтүстік аймақтарының Ресейге
қосылуымен баянды ету мен шекаралық аудандарды ... ... ... ... ... бұл ... әскери отрядтар орналастырды. ... ... ... ... ... ... ... Алатау, Қапал,
Сергиополь, Лепсі бекіністері салынды. Бүкіл Іле сырты өлкесін Россияға
бағындыру үшІн және оны игеруге қажетгі ... ... үшін ... ... ... салу ұйғарылды.
Верный бекінісі осы көне Алмату қалашығының орнында қаланды. 1854 ... ... ... департаментіндегі баяндамасында Николай ... ... деп ... ... деп ... жылы ... құрылыс жұмыстарымен өтті. Алғашқы ... ... мен ... қоймалары және әскери азық- ... ... 1854 ... ... ... Верныйдың алғашқы тұрғындары
казармалар мен ағаш ... ... ... Бекіністі салуда
Перемышельскийдің отрядына қазақ халқы едәуір жәрдем көрсетті. Міне ... ... ала ... ... газеті тереңге бойламай, тарихты «қолдан
жасауға», Верный бекінісінің салынуымен Астана тарихын таразылайды.
Яғни тоқ етерін айтқанда, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... казактар болып шығады.
1855 жылдың жаз аяғында ... ... ... алғашқы жүз казак
отбасымен қоныс аударушылар келіп жетті. Қыс ... ... ... бойы ... жер үйлерді ғана салып үлгерді. Болашақ станицға қаланың
оңтүстік батыс аймағынан жер бөлініп, ... ... ол ... мен кварталдарға бөлген. Көшелер тұрғылықты жердің жер бедеріне,
басым желдің соғу бағытына қарай ... ... ... батысқа бағытталып жасалған.
1856 жылы қамал мен станцияда 2 мыңға жуық халық қоныстанған. Олар
бекіністің оңтүстік-батыс ... ... ... ... мен ... ... қалады. Татар слободкасына қатар қоныс аударушылар
мен қолөнершілер ... ... Іле ... ... Россияның орталық губернияларынан, Орал
мен Сібірден орыс - украин шаруалары келе бастады. Ұлы ... ... ... ... үшін Іле сырты өлкесінде құрылған. «Үлкен
Орда», приставы 1856 жылы Алатау округіне ... және ... ... ... ... Ұлы жүз ... мен қырғыздардың Россияға
қосылуын мойындамай, олардың мекендеріне шапқыншылық жасап, халықты ... ... Бұл ... ... орыс ... деп қауіп
туғызды. Россияның қол астындағы қазақтар мен ... ... ... ... үшін жөне оның ... ... шығыстағы Қырғызстан мен
Ферғана алабы халықтарын азат ету үшін орыс отрядтары қоқаңдықтарға қарсы
шыкты. ... ... ... 1860 жылы 26 ... ... ... 4 тамызда төрт күнгі қоршаудан соң Қазанның Жетісудағы тірек пункті
болып табылатын Пішпен қаласын ... ... ... ... ... ... ... қазан сарбаздарымен бірігіп, Ұзынағаш
маңында, орыс әскерлерінің оңтүстік Жетісуға тереңдей кіруін қамтамасыз
етті.
Бұл қимыддар Іле сырты ... ... ... ... кезең
болды. 1867 жылы Жетісу Россияға қосылған соң Верный бекінісі қала статусын
алды. Сонымен қатар Верный ... ... ... ... ... ... облысыны әкімшілік орталығы болды.
Облыс 6 уезге бөлінді, ... ... ... Қапан, Сергиополь, Тоқмақ
уездері. Облыс құрылғаннан соң Алатау округі жойылды. 1867 жылы 13 шілдеде
Жетісулық казак ... құру ... ... қол ... Жетісу облысының
бірінші атаманы болып Г.А. Колпаковский тағайындалды. 1867 ... ... ... ... құру ... ... ... Верный
бекінісінің атын облыстың қала Алматинск деп ... ... нақ сол ... ... баяндамасымен Верный қаласына қайта ауыстырады.
Мына жер XIX ғасырдың 2 - жартысында Верный облыс және казак әскерінің
басқару ... ... тез ... ... ... екі ... ... мен
әйелдер училищелері, приход және қолөнер мектептері, еркектер мен әйелдер
гимназиялары болды, мешіттердің жанындағы ... ... ... 1870 жылы Верныйда «Семиреченские областные ведомости» шыға
бастады. 1879 жылы статистика комитеті ... ... 20 ... ... орыс ... ... Жетісулық бөлімі
ашылды; ол жергілікті ғалымдардың
өлкені зерттеу жөніндегі ұйымдастырушы орталығы болды.
Дегенмен жалпы алғанда Верный XX ... ... ... ... ... ... ... аяусыз езген дворяндардың, патшалық чиновникгердің ... ... ... қала ... ... ... қарсаңында қалада 26.600 адам тұрды; 91
ұсақ ... ... қала ... көбі ... еңбекшілердің үлкен тобы қолөнермен шұғылданды.
XX ғасырдың қарсаңында ... ... ... ... онда ... ... ... айдауда жүрген бірді-
екілі адамдардан және оқушы жастардан ұйымдасқан патша ... ... ... қалыптаса бастады.
Маркстік идеология Қазақстанға бірте-бірте тарап, Верныйға да жетгі.
Мұнда революцияшылдардың бірінші газеті-лениндік «Искраның» ... XIX ... ... ... ... ... ... білім алатын, демократиялық идеяларды тарататын үйірмелер
қүрылды.
Верный гимназиясын 1904 жылы алтын медальмен ... М.В. ... ... ... ... рет ... ... гимназияда жүрген кезімде-
ақ таныстым». Революция қарсаңында Қазанда және Петербургте ... ... ... ... ... тақырыптағы әдебиетгерді
Верныйға жіберіп тұрды. Бұл жасырын әдебиеттер ... ... 1905 жылы ... айында Верныйда мамыр айында қалыптасқан социал-
демократтардың басшылығымен ... ... ... митингілер мен
демонстрациялар өткізілді, алғашқыкәсіптік одақтар, ұйымдастырылды. 1916
жылы 23-24 сәуірде ... ірі ... ... ... ... солдат әйелдері қатысты, олар күйеулерінің майданнан ... ... ... талап етті. 25-26 қаңтарда Верный жасақшы
солдатгары солдат әйелдерінің қыр көрсетуін қолдады. ... ... ... ... ... ... ... Қала халкының патша өкіметіне қарсы
бұқаралық күресі Жетісуда 1916 жылы тамыз айында ... ... ... ... ... бұл ... ... Т. Бокин болды. Мұның өзі ақпан буржуазиялық-демократия революциясына
ұласқан жалпы россиялық революциялық процестің көріністері еді. ... ... ... да қос ... орнады. 1917 жылы 3 - сәуірде
тұтқынға алынған әскери губернатордың орнына ... ... ... мен алашордашы Тынышбаев қойылды. Қаладағы кәсіпорындар мен
мекемелердің ... ... ... ... 1917 жылы қазан
қарсаңында Верный қаласы мен облысында бұқараның революциялық ... арта ... ... да. ... ... ... ... жеңген соң-
ақ, Персиядан келген революциялык ... ... ... ... ... қала ... мен кедейлерінің белсене қатысуымен,
большевиктердің басшылығымен Совет үкіметі Верныйды 1918 жылы ... ... 3-не ... түні орнады. Қалада революциялық-әскери комитет
ұйымдасты, оның ... П.Д. ... Т. ... ... ... Т. Өтепов және басқалар болды. 1918 жылы 10 ... ... ... ... ... жиналысында Верныйдың
қалалық партия ... ... ... ... ... комитетінің
председателі болып Р.П. Марачек, секретарлары болып Г.М. Голованов пен ... ... 1918 жылы 14 ... ... ... шаруа, депутатгары
Советінің облыстық аткомы ұйымдасты; оған 15 сәуірде революциялық-әскери
комитет ... ... ... ... билігін толығымен тапсырды. Облыс
аткомының председателі болып П.М. Виноградов, оның орынбасары ... ... ... ... Т. ... П.Д. ... М. Воробьев және басқалар
сайланды. 1918 жылы сәуірде қала еңбекшілері, Совет өкіметіне қарсы бүлік
шығарған оңтүстіктегі казак ... ... ... ... жүргізіп, контрреволюцияның алғашқы тегеурінін тойтарды. Ақ
гвардияшы қазақтардың ... ... соң ... ... ... ... басшылығы арқасында жаңа тұрмыс құру жөніндегі жемісті жұмысын
күшейте берді. Қалалық және ... ... ... ... ... ... тілегі бойынша қабылдаған маңызды саяси мәселесінің
бірі 1921 жылы 5 ақпанда Верный қаласының өзінің ежелгі аты ... ... ... ... ... бұрынғы атауын өзгертіп салынған ... 1854 жылы ... ... оның ... бүкіл тарихын сызып
тастаумен бірдей. Ресей империясының отарлау тарихын зерттеген ... ... ... орыс ... бірде-біреуі бос жатқан
тақыр жерде салынбағанын өз еңбектерінде атап көрсетеді.
Алматы қаласы да ... келе ... ... Біздің жыл санауымызға
дейін Жетісу сақтарының, одан кейін үйсіндердің орталығы, елдімекені
қызметін атқарған ... ... ұлы ... ... ... ... ... тарихтан мәлім, сонау ертеден қоныстар, елдімекендер жанға
жайлы, өмір сүруге ... ... ... Алматының орналасқан жері де
тура сондай тіршілікке қолайлы жер. Статист — ... ... ... ... ... тұрмысқа өте қолайлы әрбір үйдің бау-
бақшасы бар, оларда алма, алмұрт, алша өте ... ... ... келіп:
"Прежее название города " Алматы " от туземного слова алма, что означает
яблочные деревья, указывает на то, что в ... ... ... ... " — деп ... ... Н.В. Города Азиатской России. В.Кн
Азиатская Россия сп.,1914г., І.с.332)
ХІХ ғасырдың екініпі жартысында орыс казактары ... рет ... ... ... ең ... ... қоныстанып, жергілікті халықты басқа
жерлерге көшуге мәжбүр етгі.
Ал, Алматы қаласы ... 1886ж ... ... ... ... бара ... ... 11 тамызда мен Іле ... ... ... ... Іледен арғы өлкеге, Верный бекінісіне немесе,
жергілікті ... ... ... ... ... ... ... орналасқан, шамамен алғанда, Пизамен және Флоренциямен
бір ендікте ... ". ... ... Зт. Алматы 2002. 515-511-6)
Ендеше, Верный бекінісіне дейін бұл жерде Алматы деген қаланың болғаны
біле тұра, оның тарихын ... ... ... қай қисынға
келеді? Алматы қаласының тарихын 1854 жылдан бастауымыз отаршылдық ... ... ... ... пен ... орыс ... бірге
келді деп мойындау, орыс казактары Жетісу жерін алғашқы "игерушілер" екенін
тану болмақ. Ал, бұлай ету - ... ... ... халық ретіндегі
тарихын және бүкіл Жетісу жерінің тарихын сызып тастаумен пара-пар.
2.2 Ауыл еді астана ... жылы Орта ... ... ... соң, ... мен ... қаласы ҚАССР құрамына енді. Алматы 1929 жылы ... ... ... ... ... ... астанасына айналды.
Осы дәуірден бастап Алматының жаңа тарихының негізі ... ... ... ... шығарған сым созғыш станоктары мен ... ... ... ... мен ... Москва мен
Ленинградтың кәсіпорындарына ғана емес, ... ... ... ... ... жүмыс істеді.
Шаруашылықты қалпына келтіру дәуірінің аяқ шеніне шұға фабрикасы, кірпіш
заводы, бу ... ағаш ... тері ... ... ... заводтары, темекі
фабрикасы, спирт-арақ, сыра заводтары қуатын арттырды. 1928 жылы қалада
электростанция ... әк ... ... нан ... ағаш ... цехы
бар механикалық шеберхана іске қосылды. 1927 жылы қалада 10 сауатсыздық
жою пункті жұмыс істеді, ... ... оның бірі ... ... еді. ... 5 ... басқыш мектеп, 22 бастауыш мектеп болды.
Бұларда 5 мыңнан астам бала ... Ескі ... ... ... 10 еседен аса көбейді, ол тұргын үй құрылысы 3,5 есе ... мен ... ... және тас ... ... ... және
қала маңындағы елді мекендер орталықпен трамвай, троллейбус, автобус және
темір жол арқылы жалғасты. 62,5 км су ... 43 км ... 4 ... ... үй ... ... 4 паркі республиканьщ көлеміндегі ең тәуір
мәдениет және тынығу орына айналды. 1928-32 ... ... аса ірі ... ... ... 1938 жылы1 наурыздағы санақ бойынша 280 ... ... ... бірге қаланың бейнесі өзгереді. Қаланың көгалды кең
көшелерінде ағаш үйлердің орнына Үкімет үйінің (қазіргі Қазақ мемлекеттік
университетінің үйі), Түрксіб ... жол ... Бас ... ... зәулім ғимаратгары бой көтерді.
1940 жыддан ... ... ... ... ... қатынап тұрды. 1936 жылы Алматыда алғашқы көгал қоры ... ... және ... ... қуатымен жабдықтау үшін 30 жылдары 2
жылу электр орталығы, екі кезек ... ... ... ... ... жылы қалада 30-дан аса әртүрлі медициналық мекемелер жұмыс істеді,
2019 орындық ауруханалар болды. 1939 жылы ... 644 ... ... ... 172 ... болды. Алматы қаласында аудандастыру 5 рет болды. Қала
әуелі үш аудан - Ленин, Сталин, ... ... соң төрт ... ... ... кейін алты ауданға - Әуезов, ... ... ... ... ... аудандары болып. 1982 жылы Алматыда 8 аудан
болды - ... ... ... ... ... Октябрь, Совет, Фрунзе
аудандары.
Қазіргі кезде бұл аудандардың кейбіреуі ... ... ... да
өзгертілді. Олар яғни - Медеу, Бостандық, Әуезов, Алмалы, ... ... ... ... 1939/40 оқу ... 92 ... ... істеді. 1941 жылдың
басында қалада 10 жоғары оқу орны болды. 1940 жылы қалада 5 театр ... Ұлы Отан ... ... ... ет ... және ... ... еңбек өнімділігін артгырып, ... ... ... кейінгі жылдары ескі кәсіпорындар толығымен қайта құрылып,
әлдеқайда ... ... ... ... ... орталығына айналды. Қалада 64 мектеп, техникум, 13 жоғарғы оқу орны,
опера және драма театрлары мен жасөспірім көрермендер театры, 5 ... т. б. ... ... ... жылы ... ... бүкіл одақтық құрылыс деп
жарияланды. Мұнда 100 ... жуық ... ... ... ... 1930 жылы 23 эксковатор, 5 көтергіш кран, 34
тепловоз, 21 трактор, 500 скрепер т. б. қуатты техника алды.
Москва жұмысшыларының көмегімен Алматының ... киім ... ... ... Ленин қаласының жұмысшылары
Алматы жылу энергетика орталығын құрастырды. ... ... ... баспаханасына, шұға фабрикасы
Алматы тоқыма фабрикасына, «Турженник» фабрикасы-Алматы
тігін фабрикасына қамқорлыққа бекітілді.
Алматы-жеңіл өнеркәсіп пен тамақ ... аса ірі ... ... ... ... ... және әуе қатынасының маңызды
тарабына айналды.
1981 жылы қалада 2 мың ... ... ... маршруты 766 км-ге жетгі;
113 трамвай вагоны мен 290-нан ... ... қала ... ... ... әуе ... СССР-дегі 100-ден аса қалалармен қатынас
жасаған, ол оның әуе ... ... ... 80 мың ... ... ... ... сейсмикалық төзімді үйлер салынды: М.О.Әуезов атындағы Қазақ
драма театры, ... ... ... ... ... станциясының
вокзалы, аэровокзалы, Округтік офицерлер үйі, Республика сарайы, Медеу
спорт комплексі т. б. объектілер ... ... ... ... ... ... деп ... «Бүгінгі Алматының көшелерімен жүріп
өткеніңізде сіз ... ... ... ... ... ... ... әрі өте мұқият жүргізілетін айқын көресіз, өйткені бұл
объектілер бізге ғана қызмет етіп қоймай, келекшек ұрпақтардың да ... ... ... жаңа парктердің және скверлердің көк ... ... ... ... ... мен ... ... арық
үніне, жаңа үйлердің күнмен шағылысқан болат қабырғалары мен ... ... ... ... әрі ... ... ... келбетіне
бейне бір Іле Алатауының ақбас шыңдарына ұқсап, мейлінше жасарып гүлденген,
жас үландай сымбатты қаланың бейнесін көресіз. Ал бұл істе ... ... ... көп еңбек сіңірді; ... ... ... ... және ... жасалды, сонымен
бірге ескі Верный қаласындағы ең ... ... ... тән ... ... ... сақталып қалды».
2.3 Егеменді Алматының қоғамдық-саяси өмірі.
Тәуелсіз Қазақстанның ... ... оның ... ... жағдайы едәуір ықпал етті. Жас егемен мемлекет Шығыс пен Батыс,
Оңтүстік пен Солтүстік, Европа мен Азия арасындағы көне ... ... ... мәдени және идеологиялық
байланыстар тоғысында Евразияның нақ ... ... ... ... ... территориясында өзіндік мәдениеті мен ... ... ... ... дамыды. Қазіргі Қазақстан солардың
мүрагерлері болып отыр.
Алматы, біздің оңтүстік астанамыз республика өмірінде ... ... Ол – ... ... ... ... мәдени және ғылыми әлеуеті бай ірі мегаполисі ғана емес, ... ... ... ... ... ... түбегейлі өзгерістер түрлі саяси партиялар мен
қозғалыстардың өркендеп, дамуына түрткі болды. ... ... ... ... ... негіз қаланды. Мәселен, 1991 жылы Қазақстанда
республикадағы ... ... ... мұрындық болған, «Қоғамдық
ұйымдар туралы» Заң, ал 1996 жылы «Саяси партиялар туралы» Заң қабылданды.
Сонымен қатараөаматтардың сөз бен сенім ... және ... ... түрде
білдіру құқығы Қазақстан Республикасының Негізгі заңы – Конституциясында
көрініс тапты.
Алматыда Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... және өнер
қайраткерлерінің ... ... осы ... тұрды.
Оңтүстік астанада түрлі бағытағы 14 партия мен. Қоғамдық ... ... ... ... ... бірлестіктердің көпшілігінің
қызметі негізінен мәдениет, білім, тіл және ұлтаралық қатынастар, ... ... ... ... ... ... ... үшінші мыңжылдықтың басында Алматы еліміздің болашағы,
саясат пен ... ... ... шешу стратегиясы жөніндегі әр
қилы көзқарастарды білдіруші орталыққа айналып ... ...... ... ... ... ... жеделдетуші,
жеткіншек ұрпақтың кең дүниетанымын қалыптастыру тәсілі. Бұл ... ... ... ірі ... ... ... жылдары қалада тұрғындарды әлеуметтік тұрғыда қорғау процесі
өрістеп келеді. Қалалықтардың тұрмыстық ... ... ... ... ... ... жүйесіне қайырымдылық тұрғыда қаржы
қосу қажеттігі туындады. Халықтың қоғанышсыз ... ... ... ... бәрі дер ... ... және ... деңгейдегі жүзеге
асырылды, бұл орайда қала әкімшілігінің атқарған қызметі мол.
Қалалық соғыс ... мен ... ... ІІМ, ІӘ
ардагерлері кеңесі өз қамқорлығындағы адамдарға ұдайы көңіл бөліп отырады.
Оларға қаржылай көңіл ... ... ... ... ... ... ... емделіп, демалуға, бір-бірімен қарым-қатынас жасауға
мүмкіндік туғызады.
Аналар мен балаларды қорғайтын, сондай-ақ ... ... ... ... ... да көбейіп келеді. Бұл ретте Жеке басты ... ... ана» ... ... ... ... ... қоғамы, Алматы қалалық мүгедектер қоғамы, «Жан» мүгедек ... ... ... ... ... мүгедек балалардың денсаулығын
сауықтыру қоғамы, Мүгедектер мен тұрмысы төмен жандардың құқығые қорғаушы
және ... ... ... ... ... балалар мен
мүгедек жасөспірімдерді әлеуметтік тұрғыда қорғау орталығы, Мүгедектер ... ... ... ... ... ... ... Қазақ соқырлар
қоғамы, «Әнші балапан» балалар шығармашылығын дамыту қоры, ... ... SOS қоры - ... ... ауылы» ұйымдарын атауға
болады.
Қоғамдық ұйымдардың қызметі ... ... және ... ... ... ... ... бағытталған.
Алматы – көп ұлтты қала, мұнда көп ұлтты халықтардың дәстүрлері толық
көрініс тапқан. Бұл қоғамдық ... ... пен тату ... ... нығаюына қызмет етіп,өз елдерінің тұрмыс-тіршілігі, тарихы,
тіптен ұлттық тағамдарымен алматылықтарды таныстыра отырып, ... ... ... ұйытқы болды.
III - тарау Алматы ірі туризм орталығына айналу мүмкіндігі
бар қала
3.1 Алматы аумағындағы археологиялық ... пен ... ... орталықтарының бірі қазіргі қала
шекарасына енетін Үлкен ... ... ... табылады. Мұнда бірнеше
қоныстар және «әулие» орындар табылып, зерттеу жүргізілді.
Бұтақты ... ... ... ... ... кейінгі қола
ғасырының қоныстары қирап опат ... ... бұл ... ... ... ... ... пайда болды.Бұл қола дәуірі қоныстары
қабаттарының үстінде 10-20см қалыңдықта сарғыш топырақты ... ... ... алып ... Ерте темір ғасыр кезеңінде қонысқайта бой
көтеріпжандана бастады. Қоныс кешенінің биік, дөңестеу ... ... сол ... қыш ... бөлшектері ұшырасты. Алайда олардың
анағұрлым көбірек шоғыры ... ... ... батыс бөлігіндегі жота
маңынан тіркелді.
Тұрғын-жайлар қола ғасырындағы жартылай жер үйлердің ... ... ... ... қатар, беткейдің беті тегісалаңқайының
үстіне салынған ... ... ... ... орны жоспарының көптеген
белгілері одан ертерек кезеңдегі ... ... ... еске ... ... бұрынғыдай қоныстың батыс бөлігіндегі кішкене көлді жағалай
орналасқан.олардың көлемі қола дәуіріндегідей тым аумақты емес, алайда саны
арта ... ... кіре ... ... ... ... қыраттың қия
беткейінен Казачка (Жарбұлақ) өзеніне түсетін бұралаң соқпақ жатыр.
Мұндағы тұрғын жайлар мен шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... және кішігірім
тас қаландылар, сондай-ақ қыш бұйымдар мен ... ... ... ... ... Стратографиялық талдауға сүйеніп
үйлердің едендері ақшыл ... ... ... деп ... болады.
Біріншіден, бұл қабатта еленіп құм-қиыршықтан тазаланған саз балшықтың
іздері ... ... ... ол қола және ерте ... ... Іле
Алатауының тау бөктерлері мен таулы аймақтарында тұрғын-жай салуда ... ... ... ... ... ... тұрғысынан алып
қарағанда, бұл қабат қола дәуіріндегі үйлердің қазан шұңқырының ... ... ... ... ... ... ... ол
әбден тапталып, тегіс жерге айналған және ішкі жағында болсын, одан ... ... тас ... және ... ... іздері әлі де
жоғала қоймаған.
Ерте темір ғасыры қонысының көне қабаты қазіргі деңгейден 70-100 см
тереңдікте ... Осы ... ... сақталған мәдени қабаттың
қалыңдығы 40 см-ге жуық. Бұл осы ... ... ұзақ ... ... ... бірге қыш тас заттардың бөлшектері және жануарлардың
сүйектері жоғарғы белдеулердің қайтадан ... ... ... – 1 ... ... бөлігігінен табылды. Ол дөңгелек
пішінді жер қабатына тереңдей орнатылған, қола дәуірі ... ... ... ... ... Бұл ... ... ерте темір
ғасырының дәстүрлі қыш бұйымдары табылмады, өйткені ол ... ... ... құлап қалған төбесінің үстінен тұрғызылған, үй ... ағаш ... ... ... ... балшық қабаты ретінде
сақталған.
Баспана салу үшін ... 6 ... жуық және ... ... ... ... алынған. Оның айналасын шеңберлей тіреу бағандар
орнатылған тәрізді. Алайда еден құрылымы қола ... ... ... ... төбе ... бір ... орналасқандықтан оның деңгейін
анықтап белгілеу мүмкін болмаған. ... атап ... еден ... ... ... алаң ... ... балшық пен құмға табиғи
қосымшалар (бәлкім, ... ... шөп) ... ... ... ерітінді
құйылған.
Үйдің орталық бөлігінен диаметрі 60см, дөңгелек пішінді тас ... ... ұсақ қара мал ... күл мен қыш ... қарағанда, бұл жерді ошақ орны деп жобалауға болады. Оның ... ... ... ... ... (диаметрлері 20см шамасында), бұларға
орталық тіреу ... ... ... ... ... ... ... мен еңбек құралдарының көптеген ... ... ... ... ... ... қалдықтары мен ағаш көмірінің
бөлшектері, шоқ іздері сақталып қалған.
Қазба жүргізген кезде заттық материалдың анағұрлым көп мөлшері ... ... ... ... ... тереңдікте жатқаны тіркелді.
Олар жапсчырма құлағы бар қазан тәрізді қыш ... бір ... ... олар қоныс аумағынан тыс жатқан шаруашылық ұрасында ... ... ... ... 40см, ... 50см. ... жайдың батыс және
ссолтүстік бөліктерінен жануарлар сүйектері мен қыш бөлшектері толтырылған
бірнеше шаруашылық ұрасы аршылып алынды. Осы ... ... тас ... ... ... да ... 2 қазбаның батыс жағында орналасқан. Оның ... Оның ... ... ... бір ғана ... ... бұл ... қойнауына сұғына енген, дөңгелек пішінді жер үсті құрылысы ... ... салу үшін ... 7м және тереңдігі 20см дөңгелек
алаңқай таңдапалынған. Айнала шетіне ... ... ... ... ... ... ... орнатылған. Үйдің орта тұсы тіреу діңгекпен
(немесе екі бағанмен) сүйелген. Бұдан кейін алаңға еленген саз балшыққа құм
мен ... ... ... сұйық ерітінді құйылған.
Қабырғалары мен шатырларының жай күйін анықтау мүмкін болмады, алайда
қазба материалдарына қарағанда, олардың негізгі қаңқасын сырғауыл мен ... ... ... ... ... түрде балшық ерітіндісімен
сыланған.
Тұрғын-жайдың ортаңғы бөлігіндегі еденнің астыңғы қабатынан, ... ... ... жас ... ... ... ... шалқасынан жатқан
қалпында, басы солтүстікке қарата жерленген. Онымен бірге көмілген құрал-
жабдық іздері байқалмады.
Тұрғын-жайдың ... ... 10см ... ... ... ... ойық үңгіме табылды. Ол, шамасы, үйді тұрғызған ... ... ... қыш ... қою үшін ... ... болуы керек.
Қазбаның шығыс жағынан диаметрі 4-5м көлеміндегі ... алаң орны ... Онда ... ... ... ... да ... бағана немесе түп тағанынан қазылған ... ... ... оңтүстік-батыс жағынан диаметрі 40см шаруашылық ұрасы табылды. Одан
қыш ыдыстардың мол үймесі ... ... бірі – ... құлақты қазан.
Қасынан кішігірім шаруашылық ұрасы және мәдени қабаттан қыш ... ... ... біршама қалдықтары табылды. Жер қыртысына ... ... – 1-дің ... ұқсастығына қарағанда, мұнда
дөңгелек пішінді үсті баспанасы болған тәрізді.
Қазбаның оңтүстігінен берік едені бар алаңшаның солтүстік жиегі көзге
шалынды, одан ... ... ... ... ... көлеміндегі
шұңқырлар шықты. Оның қазба шегіндегі аумағы 10м-ге жуық. Алаңның шығыс
жағынан және ... дәл ... ... ... бірнеше үйіндісін
таптық. Ал алаңның батыс бөлігінен әр қилы пішінді қыш ыдыс ... ... Бұл ... осы жерде қолөнер шеберханасы болған ... ... ... ... үстінде, шамасы, бастырма
төбесі болғанға ұқсайды, ... ... ... да ... мүмкін.
Бұтақтыдағы тұрғын-жайлармен болар-болмас ұқсастық Цимлян қалашығы
мен Дон өзенінің (Шығыс Европа) ... ... ... ... ... Мұндай баспаналарды салудағы ... ... ... ... бір-бірінен алшақ жатқанына қарамастан,
Бұтақты-1 қонысында «турлук» типтес тұрақты жайлар салынған деп ... ... ... ... ... Орталық Азия аумағында орталық-
жайылымдық және көшпелі мал шаруашылығының әр түрлі үлгілерінің қалыптасып,
даму үдерісімен байланыстырады. Аталған аумақта дөңгелек пішінді жер ... ... қола ... басталып, б.д.д. I мыңжылдықтың орта
шенінде аяқталды.
Еден қабатынан қыш қалдықтарының мол кешені табылуына орай ... ... сақ ... жатқызуға болдаы.
Қоныстан аршылып алынған құрал-жабдықтар тастан жасалған еңбек
құралдары (80-нен астам), ... ... мен ... (20 ... және ... ... ... болып келеді.
Қазбаның жоғарғы қабатынан көптеп табылған тас құралдардың ішінен тас
дәнүккіштер мен диірмен тастары, келсап тұрпатты құралдар, тас ... ... және ... ... ... ... ұшырасты.
Сопақша пішінді тас дәнүккіш ұсақ қиыршықты сұр тастан ... 24×13 см. Дән ... ... екі ұшының мүжіліп, ... бір ... тас ... ұсақ қиыршықты сұр тастан жасалған,
көлемі 24×13 см (бөлшегі). Тастың екі бүір жақ қыры ... ... Ұшы ... ... ... ... бір ... келсап-балғалар құрайды.
Бірінші келісап-балға ұсақ қиыршықты қара-қоңыр тастан ... сүір ... орта ... ... ... тұсы ... тозған.
Құралдың көлемі – 16,5×4,5 см.
Екінші келсап-балға ұсақ қиыршықты қоңырқай жасыл тастан ... ... ... орта ... сопақ үшбұрыш пішінде. Бүйір қырлары
қажалған, жайпақ. Көлемі – ... ... ұсақ ... ... ... ... Сопақша
сүйір пішінде, орта қиығы тікбұрышты. Бүйір жағы қажалып қалған. ... ... ... ... қолданылған болуы керек. Көлемі 15×4,8см.
Төртінші келсап-балға ұсақ ... ... ... ... ... ... орта тұсы ромб пішіндес. Бүйір қырлары ... ... ... ... – 11,8×5,3 см. Тұтас күйінде ... ... ... оның тағы үш бөлшегі және келсапқа ұқсайтын тас табылды,
бұлар қырнағыш немесе үккіш ретіндде пайдаланылғанға ұқсайды. Дөңгелек ... ... тағы да он ... зат ... олар ... орнына
қолданылған тәрізді. Тұрақтың қыртысты қабатынан ірі тастардан жасалған тас
қырнағыштар мен үккіштер жиі ... ... ... ... ... ... да мүмкін.
Жетісу жерінен табылған осындай құрал-жабдықтар ... ... ерте ... ... ... мерзімде Іле Алатауы мен Жоңғар
Алатауының тау ... орын ... ... тән заттар болып
келеді.
Бұл арадан тасиан жасалған ... ... ... Олар – біз,
тескіш, қырғыш, астрагал-жылтыратқыш ... ... ... ... ... ... азу ... (иттікі болуы
мүмкін).
Ұзынша сүйек тескіштер ұсақ қара малдың түтікше сүйектерінің
бөлшектерінен ... Әр ... ... және ... ... етіп ... ... Құралдардың жоғарғы ұштары жұмырлана біткен. Бұлар кескіш
құрал ретінде пайдаланылған сияқты.
Астрагалдан жасалған жылтыратқыш сүйектер сүек ... ... ... ... ... ... жақтары қырналып, тегістелгені көрініп
тұр.
Сүйек біз марал мүйізінен жасалған, мүның тек бөлшегі ғана ... ... ... ... ... сүйірленген, мұқият өңделген. Кесік
қиығы дөңгелек ... мен шикі ... иін ... ... арналған, ірі қара
малдың қабырға және жақ сүйектерінен жасалған құралдарға тағы ... ... ... ішінде ұсақ қара малдың шеміршектерінен істелген
сүйек бұйымдар аса қызғылықты, мұндай заттар бізге ... ... мен оған ... ... ... ... құралдар
неолит және энеолит замандары жәдігерлері болып саналады. Қола дәуірінің
осы тәріздес ... ... және ... ... ... таулы
өңірлеріндегі андронов пен беғазы-сарғара кезеңінің ескерткіштеріне жатады.
Сүйектен жасалған осыған ұқсас еңбек құралдары ерте ... ... мен ... ... ... аумақтан кездесіп қалады. Олар тері өңдеу,
тігіншілік және тоқыма кәсіпшіліктерінің құрал-жабдықтары екеніне күмән
жоқ.
Жетісудан жиналған ... ... осы ... қыш ... ұқсас бұйымдар Түрген-2 және Өсербай қоныстарынан ұшырасады. Бұл
жердегі қыш бұйымдар кешеннің Іле өзенінің аңғары мен Іле ... ... ... ... ескерткіштеріне жақындығына орай атлмыш
қабатты б.д.д. I ... ... ... ... ... ... мәдени-хронологиялық сипатын анықтау белгілі бір
дәрежеде қиындық туғызып отыр.
Жер үстіне баспана салу ... ... ... және ... ... түрлі мәдениеттерінде кеңінен кездеседі. Алайда, зерттеушілердің
пікірінше, жер ... сәл үңги ... ... ... салу ... орын алған және бұл үрдіс б.д.д.I мыжылдықтың ортасында
аяқталған.
Сондықтан бұл ... өмір сүру ... ... ... ... негізгі материал – құрал-жабдық ... Тас және ... ... ... ... дәстүрге енген әрі қолданылу
уақыты жағынан ұзақ мерзімді қамтиды.
Алайда қоныс материалдарын ... қыш ... ... ... әр
түрлі және біртұтас серияны құрайды.
Бұтақты-1 қонысының тұрғын-жайларымен ұқсастық Түрген шатқалының
жоғарғы беткейіндегі қола және ерте сақ ... ... ... да ... ... ... бұтақты-1 тұрағынан, Түрген
шатқалының жоғарғы беткейіндегі тәрізді, ағынды сулардан ... үшін ... мен ... ... ... ... бекіту жайлары кездеспейді.
Немесе Жетісудың далалық және таулы аймақтарындағы сияқты, ... ... тас ... да ... ... боралдай қорымы орналасқан жотаның оңтүстік-батыс
шетінде орын тепкен. Батыс ... ... ... тоған бар. Жерді
микротопографиялық тұрғыда зерттегеннен кейін қоныстың құм шағылдың ... ... ол ... ... ... ... бұл ... шағын көлдер болған екен, ал шығыс жағын бір кездері көктемде
арнасы ағынды сулармен толығатын ... ... ... кезде қоныс аумағында қарқынды құрылыс жұмыстары жүріп жатыр.
Бұл арадан деректі материалдар ... ... және жер ... ... ... 30-дан 80см-ге дейін әр түрлі тереңдңкте орналасқан.
Олар- қыш пен ... ... ... ... қожы мен ... қазанның
сынығы. Қыш ыдыстар ұсақталған кварц аралас қара-қоңыр түсті қазан
бөлшектері, ... ... ... ... ... ... ернеуінің
сынығы түрінде ұшырасты, бүйірінен күйенің ізі аңғарылды. Қоныстан табылған
зат қалдықтары сақ-үйсін кезеңіне жатады.
Есентай қонысы ... пен ... ... ... ... деңгейінен 1080м биіктікте орналасқан. Бұрын мұнда алма ... ... ... рет ... ... тегістеп тастаған.
Қазіргі кезде ескерткіштің үлкен бөлігі ... ... ... Жерді тегістеу және үстіне қоқыс төгу ... жер ... ... сипаты өзгеріп кетті. Қазба жұмыстарынтек ескерткіштің ... ғана ... ... ... ... жонның қоқыс үйілмеген, беткейге ... ... ... ... 10х10м ... қамтыды. Жоғарғы қыртысты
қабаты қара-сұр түсті, өте ... ірі ... ... үгіліп түседі. Қыртыс
қабаты 0,5м-ге дейін жетеді. Одан қыш ... ... ... ... аса ... ... құмыралар мен тегештердің ернеуі, түбі,
құлақтары, негізінен бүйір ... ... ... ... ... қыртыс қабаттан үйсін кезеңінің де қыш ... ... ... ... табылды. Қазбаның солтүстік бөлігінен пештің
қабырғасына сүңгіленіп қатып қалған қож қалдықтары шықты. Шеге мен ... ... ... да айта ... жөн. ... ...
тікбұрышты жұқа тілік, жоғарғы жағында ілмекке ұштасады. Ілмекте диаметрі
2см, қиық диаметрі 5мм ... ... осы ... зерттей отырып, мынандай қорытындыға келдім. Қазіргі
Алматы орнында ертеде көркейген көне қала ... ... ... қалтқысыз дәлелденіп отыр. Ол деректер мен дәлелдерді тағы бір
жіктеп, тереңдете сарапқа ... ... ... ... ... ... дәуірімізге дейінгі Х-
ғасырда пайда ... ... ... - ... қыстақ, кент
ортағасырдың басында көрнекті, көп салалы кәсіпті ... ... Ол ... ... ... өмір ... дамуын тежемей өркендеп келді.
Одан кейінгі кезеңдерде адам ... ... ... ... орай адам ... қиратылды. Жат жұрттық
шапқыншылардың қатыгездігімен ... ... ... ... ... ... кетгі.
Солардың қатарында ғасырлап өмір сүріп, өрнектеп, гүлденіп келе жатқан
Алматы қаласы да болды. Қалалар орнында жоғарыда ... ... ... ... адам ... оны жасырып, сақтаған қорғандар, обалар,
асыл бұйымдар, ыдыс-аяқтар, су құбырлары, қазан-ошақтар қолөнер, егіншілік
және қолөнер құрал-саймандары қалды. Олар көшулі қойма ... ... ... ... ... ... зор азаматгық парызымыз, ізгілікті
борышымыз, өркениетті елге тен өткеніміздің жоқшысы болып, жоғалтқанымызды
түгендеу. ... ... ... алып ... ... тапқанымызды қайта
тірілтіп, табанынан тік тұрғызу.
Қызыл империя тұсында билеуші ұлт өкілдері өз тілінде ғана емес, біздің
өз тілімізбен, біз- ... анау да ... ... да болмаған дегенді
айтқызып, кұлағымызға ғана емес, санамызға сіңіріп, еріксіз көндіріп, тіпті
дақыддандырып жібермеп пе ... ... ... қала да ... қала ... соң, ... ... білім алмаған соң білім де, ... та ... ... ... ұйытқан.
Тәуелсіздіктің туын тігіп, өз қолымыз өз аузымызға жеткенде: бізге анау
да, мынау да болған деп ауыз толтыра айтып және оны бұлтартпас ... ... де ... де ... ... ... қаласының болмысы мен жасын анықтап алатын ... ... ... ... ... энциклопедиясында:
"Алматының 2,5 мың жылдық тарихы бар", -деп жазылған екен. Сонда оның
тарихын І854 жылдан ... 150 ... ... ... ... ... бұл бүгінгі тандағы отарлау саясатын одан ... ... жаңа ... ... ... ескерткіштер мен деректерге сүйене ... ... 1,5-2 мың ... ... әрі орынды, әрі әділ болар деп
ойлаймын.
Пайдаланылған әдебиетер.
1. «Қазақстан». Ұлттық ... ... 277 ... Almaty - ... ... ... «Қайнар» 2000.
3. С.Иманғалиев., Тобаяқов Б. Алматы көшелері – ... ...... of Almaty. – ... 2001.
4. Алматы қаласының әлеуметтік-экономикалық жағдайы. Алматы,2002.
5. «Алматы» энциклопедия. Алматы «Қазақ энциклопедиясы», 1996.
6. Наш город - ... 2005. ... ТОО ... ... ... ...... журнал. №1 / 07.2001.
8. Қаба Ә. Талайларды жалындырған, ... ... ... 2002. 10 ... Салқынбек Д. Алматының 2500 жылдық ... ... «Жас ... ... ... ... аяулы Алматы: Ертең – қала күні//Алматы ... 2003. – 1 ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының тарихы, бүгіні мен ертеңі129 бет
Мейрамханалық бизнес52 бет
Сүйінбай Аронұлы5 бет
Қазақ халкынының өнері мен музыкалық мәдениеті5 бет
1723 ж. Қазақ даласындағы тойтарыс10 бет
Евразия даласындағы Шыңғыс хан тұлғасы және көрші тайпаларды бағындыруы3 бет
Еуразия даласындағы Шыңғысхан тұлғасы7 бет
Түркі даласының ұлы ақыны - Жүсіп Баласағұни 11 бет
Қазақ даласындағы 1920-1930 жылдар арасындағы өзгерістер17 бет
Қазақ даласындағы ойшылдардың бірі Шәкәрім Құдайбердиев16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь