Оқытушылардың коммуникативтік дағдыларын дамытудағы өзіндік оқытудың тәсілдері

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Қазақ тілін мультимедиалық бағдарламалық қорлар арқылы оқытудың теориялық негіздері
Қазақ тілін оқытуды ақпараттандырудың зерттелуі мен өзекті мәселелері
Қазақстандық.сингапурлық жоба бойынша дайындалған мультимедиалық оқыту бағдарламасының мазмұны мен өзіндік ерекшеліктері
Орыстілді топтарда қазақ тілін мультимедиалық бағдарламалық қорлар арқылы оқытудағы тілдік білім берудің мақсаты мен нәтижелері
Қазақ тілін оқыту үрдісінде мультимедиалық бағдарламалық қорларды қолданудың психологиялық, педагогикалық мәселелері
Гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ тілін мультимедиалық бағдарлама арқылы оқытудың әдістемелік негіздері
Коммуникативтік сөйлесім әрекетінің түрлерін меңгертудің интерактивті әдістері
Гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында жүргізілген оқыту эксперименті және оның нәтижелері
Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған еңбектер тізімі
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Дүниежүзілік ақпараттық білім беру кеңістігінің құрылуымен, әлемдік ғаламдану процесінің жеделдеуімен байланысты егеменді еліміздің білім беру жүйесін модернизациялау бағытында ауқымды іс-шаралар жүргізіле бастады. 1997 жылы 22-қыркүйекте Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың №3645 жарлығымен Орта білім беру жүйесін ақпараттандырудың мемлекеттік бағдарламасы бекітілгеннен бастап, еліміздегі ақпараттандыру үрдісі жүйелілік, жоспарлылық, осы бағыттағы ғылыми-зерттеу жұмыстарының тұжырымдамалық негізделуі және кезең-кезеңмен жүргізілуі принциптері негізінде жүзеге асырылып келеді. Республикамыздың көрнекті ғалымдары Г.Қ.Нұрғалиева, С.С.Құнанбаева, Ж.А.Қараев, Е.К.Балафанов, Ж.С.Сарыпбеков, Е.Ы.Бидайбеков, М.З.Изотов, Б.А.Қойшыбаев, Е.У.Медеуов және т.б. оқу үрдісінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды, компьютерді қолданудың көкейтесті мәселелеріне қатысты іргелі зерттеулер жүргізді.
Сонымен қатар, қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі мәртебесінің өсуімен, қоғамдық рөлінің артып, әлеуметтік қызметі аясының кеңеюімен байланысты орыстілді аудиторияларда қазақ тілін оқытуды оңтайландыру мен қарқынды ету қазіргі заманғы білім беруді ақпараттандыру мен модернизациялау жағдайындағы басым бағыттардың біріне айналып отыр. Бұл маңызды мәселені шешу мұғалімге, оның оқытудың мақсаттары мен шарттарына сай жаңа технологиялар мен әдістемелерді қолдана білуіне тікелей байланысты. Яғни, бүгінгі таңда қазақ тілі пәні оқытушыларының кәсіби құзырлылығы құрылымынан оқытудың ақпараттық-коммуникациялық технологиялары ерекше орын алады. Соңғы жылдарда орыстілді сыныптар мен топтарда қазақ тілін оқытуда жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологияларды, электрондық, мультимедиалық бағдарламалық өнімдерді қолдану мәселелеріне қатысты арнайы ғылыми-әдістемелік зерттеулер жүргізіліп (Г.Бектұрованың, К.Мухлистің, Ә.Құрышжанованың, С.Дүйсенованың зерттеулері), электрондық оқу құралдары мен мультимедиалық бағдарламалық өнімдерді жасауға жете көңіл бөліне бастады. Ұлттық ақпараттандыру орталығының базасында орыстілді сыныптар мен топтарда қазақ тілін оқытуға арналған мультимедиалық бағдарламалар мен электрондық оқулықтар дайындалды. Дегенмен, педагогикалық тәжірибеде дайындалған ақпараттық электрондық, мультимедиалық өнімдердің орыстілді топтарда қазақ тілін оқытуда қолданылуының білім берудің талаптарына, қазақ тілін оқытудың мақсаттарына, жинақталған тәжірибеге және қазіргі заманғы педагогикалық ғылымның даму деңгейіне сай еместігі байқалады. Себебі бұл сала бойынша қазақ тілі пәні оқытушыларының ақпараттық-кәсіби құзырлылығы төмен деңгейде, солай бола тұра, оларды даярлау, осы сала бойынша кәсіби біліктіліктерін көтерудің қалыптасқан бірізді жүйесі нақтыланбаған; орыстілді сыныптар мен топтарда қазақ тілін оқытуда мультимедиалық бағдарламалық өнімдер мен электрондық оқу құралдарын қолдану арқылы оқушыларға сөйлесім әрекетінің түрлерін кешенді түрде меңгерту мәселелерін қарастырған іргелі зерттеулер жоқтың қасы.
1 Қазақ тілін оқытуда оқушылардың танымдық және ақыл-ой белсенділігін арттыру жолдары // «Қазақстан мектебі» журналы. -2003. -№1. -24-29-б.
2 Педагогикалық үрдісті басқаруды технологияландырудағы мұғалімнің шығармашылық қызметі // Білім беру жүйесінде адам ресурстарын дамытуды басқарудың қазіргі заманғы тенденциялары: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. -Алматы: ҒПКБАРИ, 2005.
-60-66-б.
3 Мұғалімнің ақпараттық-коммуникациялық құзырлылығы мен ақпараттық мәдениетін қалыптастыру: электрондық оқу құралдарын дайындаудың жаңа мүмкіндіктері // Мектеп информатикасы: іс-тәжірибе, проблемалары және келешегі: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары.
-Алматы: ҒПКБАРИ, 2005. -50-54-б.
4 Әдістемелік қызмет мектебі – кәсіби даярлықтағы білім беруді арттыру көзі // Біліктілікті арттыру жүйесі және XXI ғасыр білімі: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. -Алматы: ҒПКБАРИ, 2005. -40-43-б.
5 Кәсіби қазақ тілін оқыту арқылы болашақ мұғалімдердің кәсіби коммуникативтік құзырлылығын дамыту // Колледждерде оқытылатын мемлекеттік тіл: тарихы, бүгіні және болашағы: республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. -Семей: М.Әуезов атындағы Семей педагогикалық колледжі, 2006. -30-38-б.
6 Обучение казахскому языку. Учебное пособие. -Алматы: Ғылым, 2005. 235 б.
7 Ы.Алтынсарин әңгімелерінің мәтіндері арқылы орыс сыныптарындағы қазақ тілі сабақтарында оқушылардың сөйлеу тілін дамыту // Ыбырай Алтынсарин – қазақ рухани мәдениетінің көрнекті қайраткері: республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. -Алматы: Абай атындағы ҚазҰПУ, 2006. -93-98-б.
8 Мұғалімнің ақпараттық-коммуникациялық құзырлылығын қалыптастыру // Қазақстан және ТМД елдеріндегі білім беруді ақпараттандырудың IY халықаралық форумының ғылыми мақалалар жинағы. -Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігі, 2006. -233-237-б.
9 Қазіргі заманғы білім берудің негізгі мәселелері // Аманжолов оқулары – 2007: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары.
-Өскемен: С.Аманжолов атындағы ШҚМУ, 2007. -265-267-б.
10 Ақпараттық технологиялардың дидактикалық мүмкіндіктері мен білім беруді ақпараттандырудың қазіргі жай-күйіне шолу // «Ұлт тағылымы» журналы. -2007. -№ 1. -84-91-б.
11 Қазақ тілін оқытуда қолданылатын мәтіндер, мәтінмен жұмыс түрлері // «Ұлағат» журналы. -2007. -№ 2. - 96-101-б.
12 Оқушының зияткерлік, шығармашылық қабілеттерін дамытудың жолдары // «Қазақ тілі мен әдебиеті» журналы. -2007. -№ 4. - 116-120-б.
13 Қазақ тілін өзге тіл ретінде оқытудың мақсаттары мен міндеттері // «Кәсіптік мектеп» журналы. -2007. -№3. -9-11-б.
14 Ақпараттық технология // «Дала» халықаралық журналы. -2007. -№4.
-28-б.
        
        Оқытушылардың коммуникативтік дағдыларын дамытудағы өзіндік оқытудың
тәсілдері
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Дүниежүзілік ақпараттық білім ... ... ... ... ... жеделдеуімен
байланысты егеменді еліміздің білім беру жүйесін модернизациялау бағытында
ауқымды іс-шаралар жүргізіле бастады. 1997 жылы ... ... ... ... №3645 ... Орта ... ... ақпараттандырудың мемлекеттік бағдарламасы бекітілгеннен бастап,
еліміздегі ақпараттандыру үрдісі жүйелілік, жоспарлылық, осы ... ... ... ... және ... принциптері негізінде жүзеге асырылып келеді. Республикамыздың
көрнекті ғалымдары ... ... ... ... ... ... ... және т.б. оқу ... ... ... ... ... мәселелеріне қатысты
іргелі зерттеулер жүргізді.
Сонымен қатар, қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі ... ... ... артып, әлеуметтік қызметі аясының ... ... ... ... тілін оқытуды оңтайландыру мен
қарқынды ету ... ... ... ... ... мен
модернизациялау жағдайындағы басым бағыттардың біріне айналып отыр. Бұл
маңызды мәселені шешу мұғалімге, оның ... ... мен ... жаңа технологиялар мен әдістемелерді қолдана ... ... ... ... таңда қазақ тілі пәні оқытушыларының кәсіби
құзырлылығы құрылымынан ... ... ... орын ... ... жылдарда орыстілді сыныптар мен топтарда қазақ
тілін оқытуда жаңа ... ... ... ... ... ... мәселелеріне қатысты арнайы
ғылыми-әдістемелік зерттеулер жүргізіліп (Г.Бектұрованың, К.Мухлистің,
Ә.Құрышжанованың, С.Дүйсенованың зерттеулері), электрондық оқу құралдары
мен ... ... ... жасауға жете көңіл бөліне
бастады. Ұлттық ақпараттандыру орталығының базасында орыстілді сыныптар ... ... ... ... ... ... ... мен
электрондық оқулықтар дайындалды. Дегенмен, педагогикалық тәжірибеде
дайындалған ақпараттық ... ... ... ... ... ... оқытуда қолданылуының білім берудің талаптарына, қазақ
тілін оқытудың мақсаттарына, ... ... және ... заманғы
педагогикалық ғылымның даму деңгейіне сай еместігі байқалады. Себебі бұл
сала бойынша қазақ тілі пәні оқытушыларының ... ... ... ... бола ... ... ... осы сала бойынша кәсіби
біліктіліктерін көтерудің қалыптасқан бірізді ... ... ... мен ... қазақ тілін оқытуда мультимедиалық
бағдарламалық ... мен ... оқу ... ... ... ... әрекетінің түрлерін кешенді түрде меңгерту мәселелерін
қарастырған іргелі зерттеулер жоқтың қасы.
Орыстілді топтарда қазақ тілін ... ... ... ... ... мақсатта меңгерту – қазіргі ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалық өнімдер мен электрондық оқу құралдарын
қолданудың ... ... осы ... ... ... өте ... Сондықтан зерттеу жұмысында тілді шетел тілі ретінде
оқыту мәселелерін зерттеген ғалымдардың (Е.И.Пассов, ... ... оқу ... ... жүретін сыныптар мен топтарда
орыс тілін оқытудың әдістемелік мәселелерін қарастырған зерттеушілердің
(А.А.Чингисова, ... ... т.б.), ... ... ... ... оқыту мәселелерін зерттеген ғалымдар ... ... ... ... ... ... М.Мұқамбетқалиева, т.б.) ой-пікірлері мен
тұжырымдары да басшылыққа алынды.
Осы саладағы ... ... ... ... ... ... ... орта білім беретін мектептердің орыс сыныптары мен
жоғары оқу орындарының орыстілді аудиторияларындағы ... ... ... ... ... ... мәселелерді есепке ала отырып, зерттеудің өзекті мәселесі
айқындалды: гуманитарлық колледждердің ... ... ... ... ... ... ... арқылы оқушыларға сөйлесім
әрекетінің түрлерін бір-бірімен байланыста, кешенді ... ... ... ... мен ... ... нысаны – гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ
тілін мультимедиалық бағдарламаны қолданып ... ... ... курс
оқушыларының (негізгі білім ... ... ... ... ... пәні – гуманитарлық колледждердің орыстілді
топтарында қазақ ... ... ... ... ... ... ... әрекетінің түрлерін бір-бірімен байланыста меңгерту
әдістемесі.
Зерттеу жұмысының мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... мультимедиалық бағдарламаны
қолдану арқылы оқушылардың сөйлесім ... ... ... ... дамытудың тиімді әдістемесін ғылыми-теориялық ... және ... ... ... ... міндеттері:
- қазақ тілін оқыту үрдісін ақпараттандырудың зерттелуіне талдау
жасау және оның өзекті мәселелерін анықтау;
- орыстілді ... ... ... оқыту үрдісін сандық
интерактивтік ... ... беру ... негізінде ұйымдастырудың
педагогикалық, психологиялық мәселелеріне талдау жасау;
- «Merits» бағдарламасы бойынша жасалған ... ... ... ... қолданылуын, жетістіктері мен
кемшіліктерін саралап, талдау;
- гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ ... ... ... ... жағдайында оқушыларға сөйлесім
әрекетінің түрлерін бір-бірімен байланыста, кешенді ... ... мен ... іздестіру;
- сабақтың мультимедиалық бағдарламасыз өткізілетін кезеңдеріне
арналған ... ... ... ... ... ... ... топтарында қазақ тілін
мультимедиалық бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ ... ... ... ... ... ... оқыту арқылы дәлелдеу.
Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы. Гуманитарлық ... ... ... тілін мультимедиалық бағдарлама арқылы оқыту
жағдайында қысқа уақыт ішінде оқушыларға сөйлесім әрекетінің түрлерін ... ... ... ... ... ... Оқыту үрдісінің
тиімділігі төмендегідей шарттар орындалған жағдайда артады:
- оқушылардың мультимедиалық бағдарламамен өзіндік жұмысын қазақ
тілін оқыту ... ... ... ... ... кезеңдерін анықтау; оқытудың интерактивті әдістерін іріктеу;
сабақтың мультимедиалық бағдарламасыз өткізілетін кезеңдеріне арналған
коммуникативтік-интерактивтік ... ... ... ... ... бағдарламадағы оқу мәтінінің мазмұнына
сәйкестендіру;
- оқушылардың компьютерде ... ... ... ... ... оқу ... ... мультимедиалық бағдарламалық өнімдер мен электрондық оқу
құралдарын ... ... ... және ... ... ету.
Зерттеудің жетекші идеясы. Орыстілді топтарда қазақ тілін оқытуда
мультимедиалық бағдарламаны қолдану оқушылардың тілдік және ... мен ... ... ... дамытуға, коммуникативтік
құзырлылықтарын жетілдіруге септігін тигізеді.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық және теориялық ... ... және ... негіздері ретінде түрлі ... ... ... ... ... ... құрылымдау
теориясы, білім беру үрдісінің тұтастығы теориясы; жеке тұлғаны дамытуды іс-
әрекеттік тұрғыда қарастыру ... ... және ... ... және ... ... ... әдістері; қазақ тілі
мен орыс тілін, шетел тілдерін өзге тіл ... ... мен ... ... ... мен тұжырымдамалары; адамның компьютермен өзара
қарым-қатынасының психологиялық аспектілері; білім ... ... ... ... ... беру ... қолданудың
интерактивті әдістері мен тәсілдері.
Зерттеу әдістері: кәсіби педагогика мен психология бойынша
қазіргі заманғы ... ... ... өзге тіл ... ... ... меңгертуге, компьютерлік коммуникативтік лингвистикаға, оқыту
үрдісінде сандық интерактивтік ... ... беру ... ... ... ... ... арнайы
әдебиеттерге теориялық талдау жасау; ғылыми болжам жасау және ... ... ... әдістер (бақылау,
тәжірибені зерттеу, педагогикалық эксперимент); диагностикалық әдістер
(тестілеу, сауалнама алу); ... ... ... ... ... ... оқушылардың коммуникативтік сөйлесім әрекетінің түрлері
бойынша дағдылары мен біліктерін бақылау әдістері; ... оқу ... ... және ... жасау; оқу экспериментінің нәтижелеріне сандық және сапалық талдау
жасау.
Зерттеудің ... ... ... ... ... атындағы
Қызылорда гуманитарлық колледжінде және Ұлттық ақпараттандыру орталығында
кешенді ғылыми зерттеу ретінде жүргізілді.
Зерттеудің бірінші кезеңінде ... ... ... оқу орындарында оқыту үрдісінде, оның ішінде, тілдерді оқытуда
компьютерді қолдану тәжірибелері зерттелді, педагогикалық және әдістемелік
ғылыми әдебиеттер ... ... ... ... ... жинақталды; тілдерді өзге тіл ретінде оқытудың
отандық және шетелдік озық ... ... ... ... ... бойынша дағдылары мен біліктерін қалыптастырудың қазіргі
заманғы озық әдістемелері мен әдіс-тәсілдері зерттеліп, ... ... ... ... ... жобалаудың теориялық
және практикалық мәселелері қарастырылып, зерттеудің ... ... ... (2003-2005) ғылыми зерттеудің, эксперименттің
жоспары жасалды; республика мектептерінде жүргізіліп жатқан қазақстандық-
сингапурлық жоба негізінде дайындалған ... ... ... ... қорытындылары мен нәтижелері, оқу ... ... мен ... ... ... ... ... гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ тілін
мультимедиалық бағдарламаның көмегі арқылы оқытудың әдістемесі жасалды; оқу
үрдісінде мультимедиалық ... ... ... ... мультимедиалық бағдарламасыз өткізілетін кезеңдерінде оқушылардың
сөйлесім әрекетінің ... ... ... мен ... ... арналған тапсырмалар мен жұмыс түрлері, коммуникативтік-
интерактивтік оқу ... ... ... ... ... ... ... Осы жұмыс оқу бағдарламасының негізінде дайындалған
әдістемелік үлгі бойынша ... ... ... ... ... тілін оқытуда мультимедиалық бағдарламаны қолданудың психологиялық-
педагогикалық қағидалары анықталып, қазақ тілін оқыту үрдісінде компьютерді
қолданудың кезеңдері мен ерекшеліктері нақтыланды.
Зерттеудің үшінші ... ... ... ... қазақ
тілін оқытуда мультимедиалық бағдарламаны қолдану жағдайында оқу ... ... ... ... ... ... Оқыту эксперименті жүргізіліп, оның нәтижелеріне талдау жасалды,
зерттеу және оқыту эксперименттерінің қорытындысы бойынша ... ... ... ... ... ... мен ... құндылығы:
- қазақ тілін мультимедиалық бағдарлама арқылы ... ... ... ... ... ... (тыңдалым, айтылым, оқылым,
жазылым, тілдесім) тілдік және коммуникативтік ... мен ... ... әдістемелік негіздері ғылыми тұрғыда
дәйектелді;
- ... ... ... ... ... ... мен ... тілдік материалдармен жұмыс жасаудың ... ... ... ... тілдік дағдыларды жетілдіру кезеңі,
тілдік біліктерді дамыту кезеңі) қатысты анықталды;
- қазақ тілін мультимедиалық бағдарламаны ... ... ... ... өзіндік жұмысы және тілдік тілдік
серіктестер тобындағы жұмыстары арқылы оларға сөйлесім әрекетінің түрлерін
меңгертудің интерактивті әдіс-тәсілдері анықталды;
- сабақтың ... ... ... ... ... ... кезеңі, тілдік дағдыларды жетілдіру кезеңі)
мақсатына сай қажетті оқу материалдарын дайындаудың ... ... ... оқу ... ... ... ... колледждердің орыстілді топтарында қазақ тілін
мультимедиалық бағдарлама арқылы ... ... ... жасалып,
дайындалған практикалық-бағдарлы әдістемелік үлгінің негізінде қазақ тілін
мультимедиалық бағдарлама арқылы оқытуда оқушыларға сөйлесім ... ... ... қатысымдық құзырлылықтарын ... ... ... эксперимент арқылы дәлелденіп,
көрсетілді.
Зерттеудің практикалық ... ... ... оқытуда
мультимедиалық бағдарламаны қолданудың кезеңдерін анықтауға, ... ... ... ... үшін ... ... ... интерактивті әдіс-тәсілдерін анықтауға
байланысты диссертацияда берілген тұжырымдарды және ... ... ... ... сыныптар мен
топтарда қазақ тілін оқытатын мұғалімдердің пайдалануына болады. ... ... ... ... мен ... қазақ тілін
мультимедиалық бағдарламалық өнімдер мен электрондық оқу ... ... ... ... зерттеуші магистранттар,
аспиранттар мен ізденушілер де пайдалана алады.
Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар:
- гуманитарлық колледждердің орыстілді ... ... ... ... ... әрекетінің түрлері бойынша тілдік және
коммуникативтік ... мен ... ... ... ... тиімді қалыптастырып, дамытуға болады;
- сабақтың тілдік ... ... ... оқушылардың
танымдық қызметін олардың мультимедиалық ... ... ... ... арқылы тыңдалымдық, айтылымдық, оқылымдық, жазылымдық
дағдыларын жетілдіруге ... және ... ... ... ... ... тілдесім әрекетін жүзеге асыру үшін қажетті
алғышарт жасалады;
- оқушылардың ... ... ... ... ... ... тиімді меңгеруі қазақ тілін оқыту ... ... ... ... ... анықтаумен,
сабақтың мультимедиалық бағдарламасыз өткізілетін кезеңдеріндегі оқыту
мазмұнының ... ... ... ... ... ... жаттығулардың мазмұнымен және
сипатымен тікелей байланысты; ... ... ... ... ... ... кешені оқушылардың тілдік
ортадағы белсенді оқу ... ... ... ... ... және қатысымдық құзырлылықтарын дамытады;
- оқушылардың сөйлесім әрекетінің тілдесім түрі бойынша
біліктерін, яғни, ... ... ... ... белгілі бір
тілдік ортада ғана ... ... ... ... ... ... ... арқылы оқытуда сабақтың мультимедиалық
бағдарламамен өзіндік жұмыстан ... ... ... ... тобындағы (ұжымындағы, жұбындағы) өзара интерактивті іс-әрекеті
ретінде ұйымдастырудың маңызы зор;
- оқушылардың тілдік және қатысымдық дағдыларын ... ... ... ал ... ... ... ... өзара белсенді әрекеті арқылы дамытуда қазақ ... ... ... ... ... интеллектуалды-
дамытушы және тұлғалық-бағдарланған мультимедиалық ақпараттық технологиялар
өте маңызды болып табылады.
Зерттеу жұмысының жарияланымы. Зерттеу жұмысында қарастырылған
негізгі ... ... 14 ... ... ... Оның ... ... республикалық ... ... ... ... республикалық ғылыми-әдістемелік
журналдарда жарияланды. «Ғылым» баспасынан орыстілді топтарда ... ... ... оқу ... ... көрді.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Диссертация жұмысы кіріспеден, екі
бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... мультимедиалық бағдарламалық
қорлар арқылы оқытудың теориялық негіздері» деп аталатын бірінші бөлімінде
қазақ тілін оқытуды ... ... мен ... ... жоба ... дайындалған мультимедиалық оқыту
бағдарламасының мазмұны мен өзіндік ерекшеліктері, орыстілді топтарда қазақ
тілін мультимедиалық бағдарлама арқылы оқытудағы ... ... ... ... ... ... ... мультимедиалық бағдарламаны
қолданудың психологиялық, педагогикалық мәселелері қарастырылды.
«Қазақ тілін оқытуды ақпараттандырудың зерттелуі мен ... деп ... ... ... ... ... ақпараттандыруға
байланысты шетелдік және отандық зерттеулерде қарастырылған ... ... ... қорытындылар мен тұжырымдар жасалды.
Тілдерді оқытуды ақпараттандыруға байланысты зерттеулерге сүйене
отырып, орыстілді топтарда ... ... ... ... ... мен ... оқу құралдарының негізгі қызметтерін жіктеп
көрсеттік:
1) мультимедиалық ақпараттық ... оқу ... ... ... ... ... алудың және талдаудың құралы бола алады;
2) мультимедиалық қорларды қолдану арқылы танымдық міндеттер мен
тілдік оқу жағдаяттары негізінде ... ... оқу ... меңгеруге
байланысты танымдық қызметті ұйымдастыруға; оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... тілдік және
коммуникативтік дағдылары мен біліктерін және лексика-грамматикалық
дағдыларын қалыптастырып, жетілдіруді ... ... ... мультимедиалық қорлар оқушылардың өзіндік жұмысын ... мен ... ... бола алады. Зерттеу жұмысында
мультимедиалық ақпараттық ... бұл ... ... ... ... негізде дәйектеліп, нақты мысалдар арқылы дәлелденді.
Шетелдік және отандық педагогикалық, әдістемелік тәжірибелер
көрсеткендей, ... ... ... ... ... тілді үйренуге деген қызығушылығын, құштарлығын арттыру ... ... ... ... ... ... қолдану дидактиканың
негізгі қағидаларын кешенді түрде іске асыру үшін өте қолайлы. Экрандағы
сөздердің қимыл-қозғалысы, түрлі-түсті ... ... ... ... ... диктордың даусы – мұның барлығы
оқушының белсенділігі мен жоғары ... ... ... ... өз ... ... қорқынышсыз еркін жұмыс істеуіне, сөйтіп, ... ... ... оң әсер етеді.
Мультимедиалық оқыту өзінің икемділігімен және вариативтілігімен
де тиімді: оқытуды әр түрлі формада (өз бетінше, ... ... тіл ... ... ... ... мен жеке
қызығушылықтарын, ерекшеліктерін ескере оқыту мүмкіндігі зор. Тіл ... ең ... ... ... ... гөрі ... оқу
бағдарламалары мен электрондық оқу құралдары арқылы ... ... ... әрі ... ... мультимедиалық оқу бағдарламаларының,
электронды оқу құралдарының ... ... ... ... өте ... бірге мультимедиалық оқыту жағдайындағы оқытушының рөлін де жоққа
шығаруға болмайды. ... ... ... ... ... сапасы, олардың оқу мақсаттарына ... ... ... аудиториядан тыс), сабақта мультимедиалық
бағдарламаны қолданудың ... ... ... ... ... ... Сабақта тіл үйренушілердің коммуникативтік дағдылары мен
біліктерін қалыптастыру мен дамытуды компьютерге ... ... ... ... мультимедиалық оқыту жағдайында оқыту үрдісін басқару
мен технологияландырудағы оқытушының жаңаша рөлі мен қызметін анықтаудың
маңызы зор. ... ... ... оқытушының оқу үрдісін
коммуникативтік ... ... және ... алу ... ... ... мен біліктерді қалыптастыру, дамыту мүмкін
емес. Сондай-ақ нақты ... ... ... ... ... ... ал тілдік орта болмаған жағдайда коммуникативтік
дағдылар мен біліктер де ... ... ... ... ... компьютер мен білім алушының ... ... пен ... ... ... серіктестік» деген
ұғымдардың ара жігі ажыратылып көрсетілді. Диалогтық серіктестік ... ... ... ... ... ... қатысты дидактикалық
ұғым, ал коммуникативтік серіктестік – тілді оқытудағы негізгі ... ... мен ... мультимедиалық бағдарламалардың
қазіргі техникалық, дидактикалық мүмкіндіктері жағдайында компьютердің
диалогтық ... бола ... ал ... мен тіл ... ... болу ... ... екендігін ескере отырып,
«шынайы коммуникативтік серіктес оқытушының өзі және ... ... ... ... ... жұбы
немесе тобы бола алады» деген тұжырым жасадық. Тілді оқытуда тіл ... ... ... мен ... ... ... тілдесімнің,
коммуникативтік қарым-қатынастың маңызы өте зор. Ал ... ... ... ... ... ... үлгілері арқылы
сөйлеу дағдыларын қалыптастыруды белгілі дәрежеде компьютерге ... ... ... ... тіл ... ... оқылымдық және ... ... мен ... мен ... ... дағдылар мен біліктерді
сөйлесім әрекетінің жазылым түрі арқылы дамытуда, тіл үйренушінің ойлау
қызметін қарқынды етуде мультимедиалық ... ... ... топтарда қазақ тілін мультимедиалық бағдарлама арқылы
оқыту үрдісін ұйымдастыруда тілді оқытудың және нақты сабақтың ... ... ... ... ... кезеңдерін дұрыс
анықтаудың, оқушылардың мультимедиалық ... ... ... ... оқушылардың тілдік серіктестер тобындағы жұмысы кезеңінде
орындалатын жаттығулар мен тапсырмалардың түрлерін мақсатқа сай ... ... ... өте ... ... ... жоба ... мультимедиалық оқыту бағдарламасының мазмұны мен өзіндік
ерекшеліктері» деп ... ... ... ... ... орта мектептердің орыстілді сыныптарына арналған
мультимедиалық оқыту бадарламасының мазмұны мен ... ... ... тілі бойынша дайындалған мультимедиалық бағдарламалардың
мазмұны білім берудің ... ... және ... оқу
бағдарламаларына сәйкес әзірленген. Оқу материалдарын құрылымдау тақырыптық-
модульдік негізде құрылған, бұл оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру
үшін өте ... Бұл ... ... ... қарым-
қатынастар», «Әдет-ғұрыптар, мерекелер», «Өнер», «Саяхат», «Салауатты өмір
салты», «Ғылым және техникалық прогресс» ... ... ... ... ... ... «Тыңдалым», «Айтылым», «Оқылым», «Жазылым»,
«Грамматика», «Сөздік» және «Жетістіктерді тексеру» модульдері бар.
Ғылыми-танымдық ... ... ... ... тапсырмалардың әр алуан түрі, оқушылардың монологтық және
диалогтық сөйлеуін жетілдіруге ... ... ... ... тиімді қалыптастыруға ықпал етеді. ... ... ... ... ... тыңдалым, айтылым,
оқылым, жазылым түрлерін кешенді түрде, бір-бірімен байланыста меңгертуге
бағытталғандығында. Яғни, әрбір ... ... ... ... ... ... интерактивті жаттығулар мен тапсырмаларды
қамтитын кіріктірілген кешен болып ... Бұл ... ... ... ... ...... бейнеқатардың көмегімен
есту арқылы қабылдау, ... ...... ... оқу, ... ... оқушының жадын, логикалық ойлау дағдыларын дамытуға
бағытталған жаттықтырушы жаттығуларды орындау; ...... ... ... мазмұндама жазу, диктант жазу; айтылым – ... ... ... суреттердің атауын дыбыстау, диалогпен жұмыс,
өзінің диалогын құрастыру және өз ... ... ... т.б. ... ... және ... ... жауап бергенде, оқушының
өз даусын жазуы, оны өзінің тыңдауы, ...... ... ... және ... ... ... білуі өте маңызды.
Оқытушының да басқа оқушыларға кедергі ... ... бір ... ... оның ... бақылауға, жауабын тыңдауға немесе
онымен диалогқа түсуге мүмкіндігі болады.
«Грамматика» модулі теориялық және практикалық бөлімдерден
тұрады. ... ... ... визуалдық құралдардың (анимациялық
кестелер, суреттер, сызбалар, т.б.) көмегі арқылы ұсынылған грамматикалық
ережелерден, ... ... ... ... байланыстырып сөйлеу
дағдылары мен біліктерін дамытуға арналған жаттығулар кешенінен тұрады.
«Сөздік» модулі оқу ... ... ... көмегі
арқылы оқушыларды жаңа сөздермен таныстыруға, жаңа сөздерді дұрыс айту
және ... ... ... ... дұрыс қолдана білу
дағдыларын қалыптастыруға бағытталған. ... ... ... жасау
оқушылардың сөздік қорын байытып, лексикалық дағдыларын дамытады.
Әрбір модульде ойын элементтерін енгізу арқылы ... ... бар. ... ... ойын ... ... анимациялық түрде беру ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың теориялық және
практикалық материалдарды меңгеруінің негізінде ... ... ... тексеру жүргізіледі. Оқушылардың оқу жетістіктері мен
нәтижелерін тексеру ... тест ... ... ... тақырыптарға шығарма, диктант жұмыстарын жазғызу арқылы
жүргізіледі, ... ... ... технологияның көмегімен өз
компьютерінде тексере алады.
Бірінші бөлімнің үшінші бөлімшесінде (Орыстілді ... ... ... ... ... арқылы оқытудағы тілдік білім
берудің мақсаты мен нәтижелері) шетелдік және отандық ... ... ... ... ... ... толық талдаулар
жасалды.
Шетел тілдерін оқытудың теориялық, әдістемелік мәселелерін
зерттеуші ғалымдар Н.И.Гез бен ... ... ... ... ... ... туралы айтылып, олар «тілдік білім
беруді»
1) құндылық; 2) ... 3) ... 4) жүйе ... ... ... талдау жасау барысында тілдік білім берудің
нәтижесі үш деңгейде анықталатындығына көз жеткіздік: 1) жеке-тұлғалық; 2)
қоғамдық-мемлекеттік; 3) жалпыөркениеттік.
Тілдік ... беру ... ... ... ... ... білім беру үрдісінде меңгерген білім, ... ... Бұл ... нәтиже тілді қарым-қатынас құралы
ретінде меңгерудің сандық және сапалық сипаттамалары тұрғысынан анықталады.
Лингводидакт-ғалымдардың пікірлерін негізге ала отырып, «Тіл ... ... ... ... ... не ... ол қандай білім, білік,
дағдыларды меңгеруі тиіс?» деген мәселелерге байланысты мынадай ... ... ... меңгеру дегеніміз – сол тілде сөйлей, оқи, жаза және
тыңдай білу, бұл жағдайда тілді ... ... ... ... нақтылық
емес, әңгімелесушілердің бірін-бірі өзара түсінуі болып табылады». Яғни,
гуманитарлық колледждердің ... ... ... тілін өзге тіл
ретінде меңгертудің негізгі шарттарының бірі – тіл ... ... ... ... ешқандай қорқынышсыз қолдана алатындығына
сенімділік сезімі. Бұл ... ... ... ... мультимедиалық
бағдарламаны қолдану арқылы қамтамасыз етуге болады.
Тілдік білім беру нәтижесін қоғамдық-мемлекеттік деңгейде елдегі
болып ... ... ... ... ... ... болады. Қазіргі уақытта қазақ тілі – Қазақстан ... ... ... ... бұл ... жыл ... ... биіктеп, беки
түсуде. Қазақ тілінің қоғамдық өмірдегі қолданылу аясы да бірте-бірте кеңіп
келеді. Соған орай, ... ... ... ... ... осы ... да ... өте зор.
Тілдік білім беру жалпыөркениеттік деңгейдегі нәтиже ретінде
білім алушыда (тіл үйренушіде) өмірге деген жаңа ... ... ... ... толы өмірде өмір сүре және жұмыс істей
білуге даярлығы мен қабілеттілігін қалыптастыруды, ұжым ... ... ... ... ... жүзеге асыруды, осы қарым-қатынас
барысында алынған ақпараттарды өңдей білу және ... ... ... ... асыруды, оны бәсекеге қабілетті жан-жақты дамыған жеке тұлға
ретінде қалыптастыруды қамтамасыз етеді.
Бірінші бөлімнің ... ... ... ... ... мультимедиалық бағдарламалық қорларды қолданудың психологиялық,
педагогикалық мәселелері) сандық интерактивтік мультимедиалық білім беру
қорларының түрлері, ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі оқыту мен сандық интерактивті
мультимедиалық білім беру ... ... ... ... ... сараланып, сандық интерактивті мультимедиалық білім беру
қорының бірі ретіндегі мультимедиалық ... ... ... ... ... маңызды тұжырымдар жасалып, мультимедиалық оқытудың
артықшылықтары көрсетілді.
1-кесте – Дәстүрлі оқыту үлгісі мен ... ... ... оқыту үлгісінің салыстырмалы сипаттамасы
|Негізгі ... ... ... ... ... |
|сипаттамалар | ... ... ... үлгісі |
|1 |2 |3 |
| |Оқу ... ... оқу ... оның ... ... ... ... көлемін|танымдық қызметі негізінде |
| ... ... ... ... алуға |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... өзі ... ... рөлі |алушы, оқыту үрдісінің |табушы, оқу үрдісінің |
| ... ... |
| | ... ... ... ... рөлі |Жетекші, оқыту үрдісінің |танымдық қызметін |
| ... ... көзі ... кеңесші, |
| | ... |
| | ... ... графикалық|
|Білімді ұсыну |Дайын ... үлгі ... мен ... ... сөздік әдістер |интерактивті әдістер арқылы |
| |мен ... ... ... ... ... |
| ... ... жұмыс, жоба қорғау, |
| | |т.б.) |
| ... ... ... ... ... және ... ... |дайындық мақсатында, |жаңа жағдайларда қолданбалы |
| ... ... ... пайдалану |
| ... мен | |
| ... ... | |
|1 |2 |3 |
| | ... ... жұмысы және|
|Оқу қызметінің |Фронтальді және жеке |оқу ... ... ... ... ... ... топтық, жұптық |
| | ... |
| | ... мен ... ... ... ... әдістері ... мен ... ... ... | |мен ... ... ... | ... ... |
| | ... мен ... ... ... екінші бөлімі «Гуманитарлық колледждердің
орыстілді топтарында қазақ тілін мультимедиалық ... ... ... ... деп аталады.
«Коммуникативтік сөйлесім әрекетінің түрлерін меңгертудің
интерактивті ... деп ... ... ... ... жаттығулар мен тапсырмаларды орындау барысындағы
интерактивті әдістерге талдау жасалып, сабақтың ... ... ... ... ... ... тобындағы (ұжымындағы, жұбындағы)
өзара белсенді әрекетін ... ... ... ... ... ... әдістер мен интерактивті әдістерге
салыстырмалы сипаттама жасалды.
Мультимедиалық оқыту бағдарламасы ... ... бір ... ... ... ... өз бетінше және оқытушының
көмегімен игеруіне негізделген. Оқу мәтінімен танысудан бастап, бағдарлама
мазмұнында ... ... ... түрлері интерактивті режимде орындалады.
Қазақ тілін мультимедиалық бағдарлама арқылы компьютерді
қолданып ... ... ... ... – компьютер», «оқушы – оқушы»,
«оқушы – ... ... ... іске ... ... ... оқу үрдісіндегі оқушы мен оқытушының және оқушылардың
өзара ... ... іске ... ... ... ... ... оқу үрдісін оқушылардың барлығы танымдық қызмет ... етіп ... ... ... ... ... бір ... – оқушының қарастырылып отырған мәселеге қатысты ой-
пікірлерінің барлығы (дұрыс, бұрыстығына қарамастан) маңызды деп ... ... оқу ... ... ... мен нәтижесі
ақпараттарды алудың тәсілдері мен оқушының белсенділігінің деңгейіне
тікелей байланысты екендігі айтылып жүр: оқу ... ... ... 10% -ын, естігенінің 20% -ын, көргенінің 30% -ын, ал ... 90% -ын ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін ұтымды пайдалану нәтижесінде оқыту үрдісінде қажетті
ақпараттарды осы айтылған тәсілдердің барлығы арқылы бір ... ... жоба ... ... оқыту бағдарламасында ақпараттарды алудың жоғарыда айтылған
тәсілдерінің барлығы қамтылған. Бағдарламадағы мәтін ... ... мен ... ... интерактивті әрекеті аудиолық, визуалдық,
сөздік, аралас көрнекілік әдістері арқылы ... ... ... ... ... ... ... мен біліктерді
қалыптастырып, дамытуда көрнекілік әдісі түрлі графикалық көрнекіліктер –
анимациялық кестелер, сызбалар – түрінде қолданылған.
Мультимедиалық ... ... ... ... ... ... әдісі (аудиолық көрнекілік, ... ... ... жаттығулар қолданылған.
Мультимедиалық бағдарламамен жұмыс жасау барысындағы (өз бетінше
жаңа білімді меңгерудегі, бекітудегі, ... ... ... ... мен ... өзара әрекетін ұйымдастыруға негізделген
оқытудың интерактивті әдістері оқушының ... ... ... ... ... ... тыңдалым, айтылым, оқылым,
жазылым түрлерін меңгертуде, ... мен ... ... үшін ... және ... ... ... өте маңызды қызмет
атқарады.
Ал сабақтың оқушылардың сөйлесімдік, тілдесімдік біліктерін
дамытып, ... ... ... ... оқу ... оқушылардың
тілдік серіктестер тобындағы (ұжымы немесе жұбындағы) өзара әрекеті
негізінде ... ... бұл ... ... тілдік
ортадағы (тілдік серіктестер тобы, ұжымы, жұбы) өзара әрекетіне негізделген
оқу қызметін ұйымдастыруда, негізінен, ... ... ... ... ... ... оқу іс-әрекетін қатысымдық негізде
ұйымдастыруда оқытушының рөлі ерекше. Оқытушы оқу ... ... ... ... ... ... ... ұсынылған тілдік жағдаяттар,
проблемалық сұрақтар мен коммуникативтік-интерактивтік тапсырмаларды топта
талқылап орындау барысында бір-бірімен қатысымдық ... ... ... оқу ... ... ... топтағы полилогты,
жұптағы диалогты, т.б. ұйымдастыруға болады.
Тыңдалымдық біліктер оқушылардың есту ... ... ... ... ойша ... ... талдап, жіктей алуын,
өзінің жауап әрекетін құра білуін қамтамасыз етеді. Сабақтың мультимедиалық
бағдарламасыз өткізілетін кезеңінде ... ... ... ... үшін ... әдіс-тәсілдер қолданылды: оқытуды
ұйымдастырудың ұжымдық (топтық, жұптық) әдісі, ақпаратты берудің аудиолық
әдісі, ... ... ... әдісі, полилог, т.б. Бұл кезеңдегі
оқушыларға тыңдауға ұсынылатын ... ... ... ... ... ... және ол диалогтық сипатта болып, аудиотаспадан
тыңдатылды. Бұдан соң ... ... ... ... ... ... байланысты орындалатын жұмыстар түрлендіріліп
берілді. Жұмысты оқушылар ... ... ... ... ... отырып
орындады. Жұмысты бұлайша орындау арқылы оқушылар, біріншіден, ... ... ... ... ... ... екіншіден,
бірінің білмегенін бірі толықтыра отырып, бір-бірінен үйренеді; үшіншіден,
топтасып, ұжымдасып жұмыс жасауға үйренеді. ... ... ... ... ... ... ... саралау, жіктеу негізінде ойлау
операциялары орындалып, ... ... ... ... ... және ... ... дамыту үшін «жұптағы
диалог», «топтағы дилог» әдістері қолданылды. ... ... ... ... ... үшін ... ... бірнеше жұптарға бөлінді. Әр
жұпқа жеке қысқаша мәтін бір парақ қағаз түрінде ... ... ... ... да, ... ... ... мәтін мазмұнына байланысты
бірнеше үнқатымдардан тұратын диалог мәтінін құрастырып, оны өздері оқиды.
«Топтағы диалог» әдісі ... да ... ... түрін ұйымдастыруға болады.
Жазылымдық біліктерді дамыту үшін, мысалы, ... ... ... ... ... (сөйлемдер) орфографиялық
қателермен бір парақ қағазға жазылып, топтарға таратылып беріледі. Оқушылар
топта ақылдаса отырып, берілген ... ... ... ... ... ... ... топта ақылдасып, орындау барысында олардың
тілдесім әрекеті де жүзеге асады.
Оқушылардың тілдік ... ... ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерді тиімді
пайдаланып ұйымдастырған жағдайда оқушылардың тыңдалымдық, айтылымдық,
оқылымдық, жазылымдық және ... ... ... ... нәтижелі дамытуға болатындығына көз жеткіздік.
Екінші бөлімнің «Қазақ тілін мультимедиалық ... ... ... коммуникативтік-интерактивтік жаттығулар кешені» деп
аталатын бөлімшесінде сабақтың мультимедиалық бағдарламасыз өткізілетін
кезеңдеріне ... ... ... ... ... ... бағдарламамен өзіндік жұмыс кезінде және ... ... ... кезеңдерінде орындалатын
жаттығулардың сипаты мен мақсаттарына талдау жасалды.
Сабақтың мультимедиалық бағдарламамен ... ... ... кейінгі ... ... ... ... ... ... ... бағыттылығы, оқытудың
функционалдылығы, оқытудың жағдаяттығы, оқытудың жаңалығы, тілдесімнің жеке
тұлғалық бағдарлылығы, ұжымдық ... ... ... ... ... ұсынылды.
Жаттығулар кешенін дайындауда олардың интерактивті,
коммуникативті және шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... болуы тілдік серіктестер тобындағы
оқушылардың өзара белсенді әрекеті мен ... ... ... жаттығулардың коммуникативті сипаты оқушылардың ... ... ... ал шығармашылық сипаты оқушылардың танымдық
қызығушылығын тудырады. Жаттығу шығармашылық сипатқа ие болуы үшін оның бір
ғана ... ... ... ... ... оқушылар үшін практикалық
құндылығы ... ... ... өмірімен байланысты болуы керек;
оқушылардың ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Зерттеу барысында қазақ тілін орыстілді ... ... ... ... (тілдік серіктестер тобы, жұбы, ұжымы) бір-
бірімен интерактивті коммуникативтік әрекетін – тілдесімін жүзеге асыруда
қолданылатын коммуникативтік ... ... ... мен ... ... ... коммуникативтік жаттығулардың
мынадай түрлері қолданылды: ... ... ... ... ... сипаттамалы жаттығулар, пікірталастық
жаттығулар, шығармашылық жаттығулар.
Сұрақ-жауаптық жаттығулардың қазіргі заманғы ... ... үш түрі бар: ... ... ... ... және шартты әңгіме.
Сұрау мәнді жаттығулардың нақты тілдесім әрекетін тудырудағы
қызметі зор. ... ... ... мақсатының өзі белгілі бір
нәрсе жайында ақпарат алу болып табылады. Сонымен бірге, сұрақ – сөйлесім
әрекетіне ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмысқа
дейінгі кезеңінде сұрақ негізінде ауызша орындалатын шартты ... ... ... ... ... ... арқылы
мультимедиалық бағдарламадағы оқу мәтінімен танысуға ... ... ... ... не ... айтылатындығына алдын-ала болжау жасау
жұмыстары жүргізілді. Сұрақтар мультимедиалық бағдарламада берілген оқу
мәтінінің мазмұны мен тақырыбына байланысты ... ... ... ... құра білу біліктерін
жетілдіруде маңызы зор. Оқыту тәжірибесі барысында айтылған ойға келісу,
айтылған ойға ... ... оны ... шығару, таң қалысын білдіру
мәндеріндегі үнқатымдық ... ... ... үнқатымдық
жаттығуларды сабақтың мультимедиалық бағдарламамен өзіндік жұмысқа дейінгі
кезеңінде мәтін тақырыбы мен ... ... ... ... ... лексикалық қиындықтарды жеңу мақсаттарында қолдандық. Ал тілдік
серіктестер тобы мен жұбында орындалатын ауызша және жазбаша үнқатымдық
жаттығуларды ... ... ... ... ... ... біліктерді дамыту кезеңінде қолдандық. Бұл кезеңдегі ... ... ... ... ... және ... жұмыс жасауға дайындау мақсатында жүргізілді.
Жағдаяттық жаттығулар – орыстілді топтарда қазақ тілін оқытуда
жиі қолданылатын оқу ... ... ... жаттығулардың
маңыздылығы мен коммуникативтік құндылығы – олардың ұсынылған ... ... ... мен қарама-қайшылықты мәселелерге қатысты
оқушылардың ауызша еркін ... ... ... ... ... ... оқу үрдісін ұйымдастыруда проблемалық
жағдаяттық жаттығулар, рөлдік жағдаяттық жаттығулар, елестетуші жағдаяттық
жаттығулар қолданылды. Коммуникативтік сөйлесімдік оқу ... ... оқу ... ... қолдандық. Себебі рөлдік оқу
жағдаяты рөлдік ойын әрекетін тудыруға негіз болады. Рөлдік ... ... әрі ойын ... әрі оқу әрекетін, әрі сөйлесім әрекетін ... ... ... ... ойын ... ... ... жаттығулардың оқушылардың коммуникативтік құзырлылығын
қалыптастырудағы маңызы өте зор. Оның ... ... өте ... ... ... ... ... тілдесімнің нақты моделі ретінде
қарастыруға болады;
2) рөлдік ойынның мотивациялық-қозғаушылық мүмкіндіктері де ... ... ойын оқу ... әріптестік пен серіктестіктің дұрыс
қалыптасуына ықпал етеді;
4) рөлдік ойын оқушыларды тілдесім процесінде ... ... ... ... да ... итермелейді. Яғни, диалогтық
тілдесім барысында оқушылар тілдік бірліктермен қатар, жағдаятқа сай түрлі
ым, ишараларды да ... ... ... рөлдік ойындарды төмендегідей жағдаяттық жаттығулар
негізінде ұйымдастырдық. Мысалы,
1. ... ... ойын ... көрсетіңіздер. Қатысушылар – екі құрбы
(дос) және олардың бірінің ... ... ... ... ... кезінде Алматы қаласына
қыдырып барып қайтуға, ондағы мәдени орындарды көріп, тамашалауға, ... ... ... ... тебуге ұсыныс жасады. Сіздің барғыңыз ... ... ... ... Сіз ... қалай көндіресіз?
2. Жағдайды рөлдік ойын ... ... ... ... мен ... ... ... Қажет кітаптарыңызды алып, сабақ
дайындығына кірістіңіз. Кітаптарды өткізер ... ... ... ... бар ... ... оны ... көрді. Сіздің жауап
әрекетіңіз?, т.б.
Мұндай тапсырмалар, біріншіден, оқушылардың жоғары мотивациялық
қызығушылығын тудырады, ... ... ... ... ... ... интерактивті тілдесімдік әрекеті жүзеге асады, үшіншіден,
оқушылардың шынайы тілдік жағдаяттар үшін қажетті коммуникативтік және
тілдік ... ... ... тобындағы жұмыстарда ... ... ... ... да ... ... жұмыстарын тілдік серіктестер тобына ... ... ... ... ... оқыңыздар. Көп нүктенің орнына мәтін ... ... ... немесе мәтелді жазыңыздар.
1) Дарынды жастар – тәуелсіз елдің болашағы. ... ... ... еңбек етіп жатқан білімді де білікті жастар көптеп саналады.
«
............................................................................
», - деген осы да;
2) Спорт – денсаулық ... ... дене ... ... айналдырған адамның көңіл-күйі көтеріңкі ... ... ... ... бекер айтпаса керек.
2. Мақал-мәтелдерді оқып, онда не жайлы айтылатындығын ... ... ... ... ... ... ... жер – алтын бесік. Туған жердей жер болмас, туған елдей ел
болмас;
2) Сөйлей-сөйлей ... ... ... ... ... Қыз ... ... көркі, гүл өссе, жердің көркі; Бір тал кессең, он
тал ек; ... ... ... ... ... ... да ... Сипаттамалы жаттығуларды, көбінесе, сурет
бойынша әңгіме түрінде ... ... ... ... ... мазмұнына байланысты суреттер беріліп, оларға топта ақылдаса
отырып, сурет мазмұны бойынша сипаттама, хабарлама дайындау тапсырылды.
Мұндай жаттығуларды орындау әрі ... әрі ... ... ... коммуникативтік қарым-қатынас жасайды, яғни, олардың ... ... ... ... сөйлесім әрекеті бойынша коммуникативтік біліктерін
дамытуда шығармашылық жаттығулардың рөлі ерекше. Өзге ... ... эссе ... – жаттығу жұмыстарының ішіндегі күрделісі. Сондықтан
мұндай жаттығулардың түрлері ... ... ... ... ... кездесетін тілдік қиындықтарды болдырмау мақсатында оларға
шығарма жұмысын жазу үшін тақырып, ... ... ... мен ... ұсынып отырдық.
Екінші бөлімнің «Гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында
жүргізілген оқыту эксперименті және оның ... деп ... ... экспериментінің жүргізілу барысына сипаттама жасалып,
нәтижелеріне талдау жасалды.
Эксперименттік жұмыстар мынадай екі ... ... ... ... 2) ... ... ... мынадай реттілікпен жүргізілді:
1) диагностикалық бақылау алынды;
2) республика мектептерінде жүргізіліп жатқан мультимедиалық оқыту
бағдарламасын ... ... ... талданып, сараланды;
3) оқу үрдісіне қажетті қосымша дидактикалық материалдар іріктелді;
4) гуманитарлық колледждің орыстілді ... ... ... тілі
пәнінің типтік оқу бағдарламасының және ... ... ... ... ... оқу бағдарламасы жасалды;
5) оқушыларға компьютерде мультимедиалық бағдарламамен жұмыс жасаудың
жолдары көрсетілді;
6) дайындалған жұмыс оқу бағдарламасының негізінде қазақ ... ... ... сынақ нәтижелеріне сүйене отырып, жұмыс оқу бағдарламасының
мазмұнына ... ... ... үрдісін ұйымдастыруға бағыт-бағдар
алынды;
8) гуманитарлық колледждердің ... ... ... ... ... арқылы оқытудың әдістемелік үлгісі жасалды.
2-кесте – Гуманитарлық колледждердің орыстілді топтарында қазақ тілін
мультимедиалық бағдарлама арқылы оқытудың
әдістемелік үлгісі
| ... ... ... ... ... ... тілдік|(коммуникативтік |
|сипаттамалар ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |Оқушыны өз бетінше білім|Алған білімдерін тілдік |
|бағыттылығы ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... оқу ... ... әрекетінің |
|Оқушының рөлі ... ... ... – |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| ... ... | ... рөлі ... ... оқу|Оқушының сөйлесім әрекетін |
| ... ... ... асыруды |
| ... ... ... ... |
| ... ... |менеджер ретінде |
| ... | |
| ... ... ... ... |
|Жаңа білімді ұсыну|графикалық көрнекіліктер|жағдаяттары, проблемалық |
|түрі |мен ... ... мен ... |
| ... ... ... |
| ... арқылы | |
| ... ... ... ... білімді |мен оқу жаттығуларының |өнімі, түпкі нәтижесі – |
|қолдану ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... |Жұптық, топтық немесе |
|басым түрі | ... ... |
| ... мен ... ... |
|Оқу үрдісінде ... мен ... ... ... ... ... мен оқушының |оқушылар ұжымы, тобы, жұбы)|
|негізгі ... ... ... ... ... ... |интерактивті |негізделген интерактивті |
| ... ... ... ... ... соң ... ... жұмыстары жүргізілді. Оқыту эксперименті М.Мәметова ... ... ... ... ... қабылданған 1-курсының
орыстілді топтарында жүргізілді. Оқыту эксперименті мынадай реттілікпен
жүргізілді:
1) ... ... ... ... ... өткізу;
3) қорытынды бақылауды жүргізу;
4) сауалнама алу;
5) қазақ тілін оқыту ... ... ... арқылы
ұйымдастыру мен мультимедиалық бағдарламасыз ұйымдастырудың ... ... 6 топ – 180 ... қатысты. Оқыту
экспериментін бастамас бұрын, оқушылардың бастапқы білім ... ... ... Біздің зерттеу жұмысымыздың негізгі мақсаты
орыстілді топтарда қазақ ... ... ... ... ... ... сөйлесім әрекетінің барлық түрлерін (тыңдалым,
оқылым, айтылым, жазылым, тілдесім) бір-бірімен байланыста ... ... ... ... ... да кешенді түрде
алынды. Яғни, ... ... ... ... ... жазылымдық, тілдесімдік дағдылары мен біліктерінің бастапқы
деңгейлерін және оқыту экспериментінен ... өсу ... ... ... ... да, эксперименттік топтарда да сөйлесім
әрекетінің түрлерін бір-бірімен ... ... ... ... ... – айтылым – оқылым – жазылым – тілдесім.
Жүргізілген оқыту экспериментінің негізгі мақсаты гуманитарлық
колледждердің орыстілді ... ... ... ... ... ... әдістемесінің сөйлесім әрекетінің ... ... ... ... оқушылардың тыңдалымдық, оқылымдық, айтылымдық,
жазылымдық, тілдесімдік және лексика-грамматикалық дағдылары мен біліктерін
жетілдіріп, дамытудағы, сол арқылы ... ... ... ... ... ... ... болды.
Бақылау топтарындағы қазақ тілін оқыту үрдісі дәстүрлі оқытудағы
әдіс-тәсілдер негізінде ұйымдастырылды. Яғни, бұл топтарда ... ... ... ... ... тыңдау әдісі, қағаздағы жазбадан оқу
әдістері арқылы жүзеге ... ... ... ... ... да ... сұрақ-жауап, мәтінді мазмұндау және мультимедиалық
бағдарлама мазмұнында қарастырылған оқу жаттығуларын дәстүрлі әдіс-тәсілдер
негізінде орындау арқылы жүргізілді.
Бұл ... ... тілі ... берілетін тілдік, лексикалық,
грамматикалық мағлұматтар оқытушының дәстүрлі түсіндіру, ... ... ал ... дағдылар мен біліктерді қалыптастырып,
дамыту мультимедиалық бағдарлама мазмұнында берілген жаттығуларды ... ... ... негізінде жүргізілді.
Эксперименттік топтарда мәтін мазмұнымен танысу, меңгеру және
бекіту оқушылардың ... ... ... ... ... Оқушылар мультимедиалық бағдарламада қарастырылған аудио,
визуалдық және сөздік әдістері арқылы мәтін мазмұнымен бір мезгілде ... ие ... ... мазмұнын бір мезетте бірнеше анализаторлардың
– көру, ... ... ...... ... ... ... жоғары мотивациялық қызығушылығын ... ... ... ... біршама жеңілдетті. Оқушылар
мультимедиалық бағдарламада берілген мәтін мазмұнын меңгеруге, тыңдалымдық,
айтылымдық, оқылымдық, ... және ... ... ... ... жаттығулар кешенін интерактивті режимде
өз бетінше орындады. Бұл ... ... ... ... ... танымдық қызметін мультимедиалық бағдарламамен өзіндік жұмыс
ретінде ұйымдастыру негізінде, оқушы мен ... ... ... арқылы тиімді түрде жүзеге асырылды.
Ал оқушылардың тілдесімдік біліктерін жетілдіріп, ... ... ... ... жүргізілетін жұмыстарды ұйымдастыру
шарттары бақылау топтарында да, эксперименттік ... да ... ... ... тілдік біліктерді жетілдіру кезеңдерінде оқушылардың оқу
қызметі топтық, жұптық және ... ... ... ... зерттеу жұмысымыздың негізгі мақсаты қазақ ... ... ... оқытудың тиімділігін дәлелдеу болғандықтан, сабақтың
мультимедиалық бағдарламасыз ұйымдастырылатын ... ... ... ... да, ... топтарда да бірдей етіп,
теңестірдік. Бұл кезеңдегі оқушылардың тілдік ... ... ... ... ... ... коммуникативтік-интерактивтік
жаттығулар кешенінің негізінде интерактивті әдістер арқылы ұйымдастырылды.
Оқыту эксперименті аяқталған соң, оқушылардан бастапқыда алынған
үлгідегі бақылау жұмыстары қайтадан ... ... ... ... эксперименттік топтардағы
оқушылардың тыңдалымдық, ... ... ... ... дағдылары мен біліктерінің экспериментке дейінгі
бастапқы деңгейлерімен салыстырғанда біршама өскендігін ... және ... ... ... ... да ... ... деңгейді көрсетті.
Экспериментке дейін және эксперименттен кейін алынған барлық бақылау
жұмыстарының бақылау ... мен ... ... нәтижелері мен
оқу сапасының өсу деңгейлерінің жалпы көрінісін мына кестеден ...... ... мен ... ... ... салыстырмалы көрсеткіші
|Алын |Тексерілген |Экспери |Экспери |Өсу ... ... ... ... ... ... | ... | |
|бақы |дағдылар мен |ке дейін |тен ... | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... №| | | | | | |
| ... ... ... ... |
Б.т. |
Э.т. |
Э.т. – Б.т.
| |№ 1 |Мәтін ... ... ... ... ... |
75,2
% |
18,4 %
|
32,8 % |
14,4 % | |№ 2 |Мәтіндегі негізгі ойды анықтау |22 % ... ... ... |10,1 % |28,8 % |18,7 % | |№ 3 |Мәтіндегі логикалық байланысты анықтау |
18,7
% |
21,7
% |
35,6
% |
59,4
% |
16,9 % |
37,7 % ... % | |№ 4 ... ... мен ... |37 % ... |43,7
% |69
% |6,7 % |32,5 % |25,8 % | |№ 5 |Сөздерді дұрыс байланыс
тыру |37,3
% |43 % |55,8
% |67
% |18,5 % |24 % |15,5 % | |№ 6 ... ... білу ... |31,3
% |43,9
% |56,8
% |11,8 % |25,5 % |13,7 % | |№ 7 |Шығармашы
лық білік |35,4
% |30,6
% |44,1
% |57,8
% |8,7 % |27,2 % |18,5 % | ... ... ... ... мен қорытындылары
орыстілді топтарда қазақ тілін мультимедиалық ... ... ... ... ... ... түрлерін бір-бірімен
байланыста меңгертудегі тиімділігін дәлелдеді.
Оқушылардың мультимедиалық ... ... ... арқылы көп нәрсеге қол ... ... ... ... ... ... ... жазылымдық, лексика-
грамматикалық дағдылары қалыптасты; өзін оқу ... ... ... оқу үрдісін ұйымдастырудағы жағымды ... ... ... сезінді (компьютер ұрыспайды; айқайламайды; білмей
қалса, журналға бірден екі қоймайды; білмегенін ... ... ... ... ... ... орындауға болады; оқытушыдан,
жолдастарынан көмек сұрауға болады; т.б.). Мультимедиалық ... ... ... ... үшін ... келесі тілдік біліктерді
дамыту кезеңінде жұмыс жасау аса қиындық келтірген жоқ. Себебі ... ... ... ... ... үшін ... ... және
коммуникативтік дағдыларын қалыптастыру ... ... ... барысында тиімді жүзеге асырылды.
Тілдесімдік біліктерді қалыптастырып, жетілдіру белгілі бір тілдік
ортада тиімді жүзеге ... да ... ... ... ... ... жаттығулар кешені
бойынша оқушылардың тілдік орталардағы жұмысын ұйымдастыру кезінде олардың
ерекше ... ... ... байқалды. Бұл кезеңдегі
оқушылардың ... ... мен ... ... ... ... ... сабақтың мультимедиалық бағдарламамен өзіндік жұмыс кезеңіндегі
жағымды психологиялық ахуал, оқытудағы жаңашылдық оқушылардың белсенді іс-
әрекетін қалыптастыруға игі ... ... ... танымдық іс-әрекетке
бағытталған ішкі түрткісі күшейіп, дамыды;
- сабақтың ... ... оқу ... ... тілдік
ортадағы өзара интерактивті әрекеті негізінде ұйымдастырылуы оқушылардың
жоғары мотивациялық қызығушылығы мен ... ... ... проблемалық жаттығулар мен тапсырмалармен ... ... ... ... ... ... дамыды;
- оқу үрдісін субъект-субъектаралық қарым-қатынастар негізінде
құрудың нәтижесінде оқушы өзін оқу ... ... ... ... нәтижелі болуы үшін жауапкершілікті түсінді;
- әр сабақтан кейін ұйымдастырылып отырған ... ... ... өз оқу ... ... ... баға ... кемшіліктері
мен жетістіктерін анықтауы нәтижесінде олардың өз ... ... ... ... ... ... мен құлшынысы пайда болды.
Эксперименттік оқытудың нәтижелері мен қорытындылары зерттеу жұмысының
басында анықталған ғылыми болжамның дұрыстығын ... ... ... ... ... ... ... Қазақ тілін оқытуда оқушылардың танымдық және ... ... ... // ... ... журналы. -2003. -№1.
-24-29-б.
2 Педагогикалық үрдісті басқаруды технологияландырудағы мұғалімнің
шығармашылық қызметі // Білім беру жүйесінде адам ... ... ... ... ... халықаралық ғылыми-практикалық
конференция материалдары. -Алматы: ҒПКБАРИ, 2005.
-60-66-б.
3 Мұғалімнің ақпараттық-коммуникациялық ... мен ... ... ... оқу ... ... ... // Мектеп информатикасы: іс-тәжірибе, проблемалары және
келешегі: ... ... ... ... ... 2005. ... Әдістемелік қызмет мектебі – кәсіби даярлықтағы білім беруді
арттыру көзі // ... ... ... және XXI ... ... ғылыми-практикалық конференция материалдары. -Алматы: ҒПКБАРИ,
2005. -40-43-б.
5 Кәсіби қазақ ... ... ... ... мұғалімдердің кәсіби
коммуникативтік құзырлылығын дамыту // Колледждерде оқытылатын мемлекеттік
тіл: тарихы, бүгіні және ... ... ... ... ... ... атындағы Семей педагогикалық
колледжі, 2006. ... ... ... ... ... ... ... Ғылым,
2005. 235 б.
7 Ы.Алтынсарин әңгімелерінің мәтіндері арқылы орыс ... тілі ... ... сөйлеу тілін дамыту // ...... ... ... көрнекті қайраткері: республикалық
ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. -Алматы: Абай атындағы ҚазҰПУ,
2006. ... ... ... ... ... ... және ТМД ... білім беруді ақпараттандырудың IY
халықаралық форумының ғылыми мақалалар жинағы. -Алматы: ҚР Білім және ғылым
министрлігі, 2006. ... ... ... ... ... ... мәселелері // Аманжолов
оқулары – 2007: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары.
-Өскемен: ... ... ... 2007. ... ... ... ... мүмкіндіктері мен білім
беруді ақпараттандырудың қазіргі жай-күйіне шолу // «Ұлт тағылымы» ... -№ 1. ... ... тілін оқытуда қолданылатын ... ... ... // ... ... -2007. -№ 2. - ... ... зияткерлік, шығармашылық қабілеттерін дамытудың жолдары
// «Қазақ тілі мен әдебиеті» журналы. -2007. -№ 4. - ... ... ... өзге тіл ретінде оқытудың мақсаттары мен міндеттері
// «Кәсіптік мектеп» журналы. -2007. -№3. -9-11-б.
14 Ақпараттық ... // ... ... журналы. -2007. -№4.
-28-б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Информатиканың теориялық негіздері пәнінен дәрістік конспектілер67 бет
Дамыта оқытудың ерекшеліктері мен қолдану тәсілдері 25 бет
Жоғарғы оқу орны жүйесіндегі өзгерістер жағдайындағы кәсіби стресс78 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытудағы ойын технологиясының түрі – ұсақ моториканың маңызы».9 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
«Ұлы Жібек жолының – Қазақстан туристік экскурсияны жандандыру мен дамытудағы маңызы»65 бет
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы шаруашылық инфрақұрылым саласының ролі35 бет
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы қызмет көрсету саласының ролі36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь