Абылай (Әбілмансұр)

I Кіріспе

II Негізгі бөлім
2.1. Абылай (Әбілмансұр) тұлғасының қалыптасуы
2.2 Абылай ханның Қазақ хандығын біріктіруі
2.3. Абылай ханның саясатындағы гео саяси және әскери стратегиялық факторлар
2.4. Абылайдың өлімі мен мәңгілігі

III Қорытынды

IV Пайдаланылған әдебиеттер
Болашаққа тағылым боллу үшін өткен жолымызды зерделегеніміз абзал.Ол үшін бүгінгі ұрпақ ата тек сабақтастығын қаз қалпында,кәусар күйінде білуге тиіс,тек қана шындық айтылуы керек.Әсіресе,тәуелсіздік жылдарындағы Қазақстанның нарықтық көшу жағдайлары,оның негізгі кезеңдері,жаңа экономикалық саясатты қалыптастырудағы қиыншылықтар мен қайшылықтар, еліміздің әлеуметтік экономикалық және мәдени дамудағы кейінгі жылдардағы қол жеткен табыстары,тәуелсіз Қазақстанның әлемдік қауымдастықтағы алып отырған орны мен рөлі Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 1997 жылдан бергі Қазақстан халқына Жолдаулары және т.б. еңбектерінің маңызы зор.
Қазақ халқы өзінің жерін,елін,тәуелсіздігін сақтап қалу жолында талай қуғын сүргіндерден өтіп, «ат ауыздығымен су кешкен,ер толарсақтан саз кешкен» замандарды өткерген.Қазақтың кең байтақ,қазыныға бай жеріне,берекелі еліне сырттан кім көз алартпады дейсіз.Жайылымдық жер,жазиралы алқаптар мен сан тарау сауда жолдары үшін болған қақтығыстар үздік создық жалғаса келе ондаған жылдарға созылған соғыстарға айналғаны тарихтан мәлім.Солардың бәрінде қазақ халқының «мың өліп,мың тірілгенін»,тарихи тағдырдың тұшысынан гөрі ащысын көп татқанын жақсы білеміз.
Сан ғасырлық тарихымыздың асыл қазыналары түгел ашылды,жұмбақтары тұтас шешілді деу асылық болар.Түгенделмеген дүниеміз,қалпына келтірілмеген қатпарлы тарихи шындықтарымыз әлі де қаншама.Егемен ел болып,еңсе көтергелі бері ғасырлар ауқымына жүк боларлық қыруар шаруа атқарылса да рухани кемелдікке қол жеткізу үшін алдағы уақытта да тынымсыз ізденіс,тыңғылықты зерттеулер біп сәтке толастамайды деп ойлаймыз.
Елімізге қатысты маңызды оқиғалар мен тарихы жөніндегі зерттелген,ғылыми ақпараттық айналымға түскен деректерді мүмкіндігінше мол қамтуға тырыстық.Тарих тәжірибесі ұрпақтардың кешегісі мен бүгінгісінің ең сүбелі,нағыз прогресшіл қасиеттерін бірін бірін жалғастыратын өмір эстафетасы.Бүгінде Қазақстанның толыққанды тәуелсіз мемлекет болған жағдайында тарихымызды білу,қазақ халқы жинақтаған бай тәжірибені игеру,жаңа ұрпаққа білім беру мен тәрбиелеуде,олардың белсенді өмірлік айқындамасын қалыптастыруда мейлінше маңызды.Тарихқа,тарихи бастауларға,тәжірибеге біз қаншама терең үңілсек,қоғамдағы қазіргі жағдайды соғұрлым жақсы түсінетін,білетін боламыз.
1) Қазақ ССР тарихы. Бес томдық.Т.2. Алматы,1980

2) Аманжолов К.Р Түркі халықтарының тарихы:оқу құралы. 2-Ші бас.2- Ші кітап.Алматы:Білім,2002.

3) Аманжолов К.Р,Тасболатов А.Б. Қазақстанның әскери тарихы.Алматы:Білім,1999.

4) Аманжолов К.Р Түркі халықтарының тарихы:оқу құралы. 2-Ші бас.1- Ші кітап.Алматы:Білім,2002

5) Аманжолов К.Р Түркі халықтарының тарихы:оқу құралы. 2-Ші бас.3- Ші кітап.Алматы:Білім,1999.
        
        Жоспар
I Кіріспе
II Негізгі бөлім
2.1. Абылай (Әбілмансұр) тұлғасының қалыптасуы
2.2 Абылай ханның Қазақ хандығын біріктіруі
2.3. Абылай ... ... гео ... және ... ... ... өлімі мен мәңгілігі
III Қорытынды
IV Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Болашаққа тағылым ... үшін ... ... ... ... ... ұрпақ ата тек сабақтастығын қаз қалпында,кәусар күйінде білуге
тиіс,тек қана шындық ... ... ... ... көшу жағдайлары,оның негізгі ... ... ... ... мен ... ... ... және мәдени дамудағы кейінгі жылдардағы
қол жеткен табыстары,тәуелсіз Қазақстанның әлемдік ... ... орны мен рөлі ... ... ... ... ... бергі Қазақстан халқына Жолдаулары және т.б. ... ... ... ... ... ... қалу жолында талай қуғын
сүргіндерден өтіп, «ат ауыздығымен су кешкен,ер толарсақтан саз ... ... кең ... бай жеріне,берекелі еліне
сырттан кім көз алартпады дейсіз.Жайылымдық жер,жазиралы ... мен ... ... жолдары үшін болған қақтығыстар ... ... ... ... ... ... соғыстарға айналғаны тарихтан мәлім.Солардың
бәрінде қазақ халқының «мың өліп,мың ... ... ... ... көп татқанын жақсы білеміз.
Сан ғасырлық тарихымыздың асыл қазыналары ... ... ... деу ... болар.Түгенделмеген дүниеміз,қалпына келтірілмеген
қатпарлы тарихи шындықтарымыз әлі де қаншама.Егемен ел болып,еңсе көтергелі
бері ғасырлар ... жүк ... ... ... ... да рухани
кемелдікке қол жеткізу үшін алдағы уақытта да ... ... біп ... ... деп ойлаймыз.
Елімізге қатысты маңызды оқиғалар мен тарихы жөніндегі зерттелген,ғылыми
ақпараттық айналымға түскен ... ... мол ... тәжірибесі ұрпақтардың кешегісі мен бүгінгісінің ең
сүбелі,нағыз прогресшіл ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз мемлекет болған
жағдайында ... ... ... ... бай ... ... ... беру мен тәрбиелеуде,олардың белсенді өмірлік
айқындамасын қалыптастыруда ... ... біз ... терең үңілсек,қоғамдағы қазіргі жағдайды
соғұрлым жақсы түсінетін,білетін боламыз.
Абылай ... ... ... ... екі ... ... болады:өмірге келу және
өмірден кету ... ... бұл екі ... ... ... басы ... ... екі кезең қосылады.
Абылай 1711 ж. Көркем Уәлі атағы бар ... ... ... ... отбасында дүниге келген.Абылайдың әкесі де,атасы да Шыңғысханның
ұрпағы болғанымен,құқықтарын иелене алмай,хан бола алмады.Аңыздар бойынша
Төле ... ... ... ... ... атақты қазақ батырлары Қабанбай
мен Бөгенбайдың көздеріне түседі де әскерге ... ... ... әскерлері қатарына алынады.Оның атақты істерінің бірі Қалдан
Цареннің асырап алған баласы,Шарышпен жекпе жекке ... ... ... ... жоңғар батырын жеңетін батырды
іздеді.Әбілмансұр өз еркімен жекпе жекке шығады. «Абылай,Абылай» деп ... ... ... Шарышты жер қаптырды.Қазақтар үлкен маңызды
жеңіске ... хан ... ... «сен ... ... айтып бергеннен кейін,өз атын,шыққан тегін ... Орта ... ... ... ... ғасырда 40 жылдарында ... ... ... ... ... ... ... Ертіс
маңайында,Тарбағатай,Маңырақ тауларының өңірінен қазіргі Шығыс Қазақстан
Зайсанға дейінгі аумақта ... ... 60 ... ... ... ... батырдың Есіл
бойындағы қоныстары және Қабанбай батырдың Көкшетау маңындағы ... көп ... ... ... ... ... ханның жерлеріне Барақ сұлтаннаң ... ... ... басым бөлігі Орта жүздің
басшыларының қол астында ... олар ... ... ... халықтардың тағдыры үшін жауапты болған.
Абылай хан өзінің мемлекеттік билігін Шыңғыстау және Қызылжар (Петропавл)
бекінісіне ... ... ... көлдерінің өңіріндегі рулық қоныстарда
жүргізді. Орта ордасы Тянь Шань тауларынан Каспий теңізіне ... ... ... ... ... ... ... мен Қытай арасын ... ... ... ... алып ... ... ... өзінің аталары сияқты негізінен
суық қару және күшпен емес,ақыл мен мәмлегерлік ... ... ... ... географиясы ерекше болған.Солтүстік Шығыста ... ... ... ... Азиядағы барлық сол
кезеңдегі мемлекеттер ... ... хан ... ... ... ... ... Ұлытауда Жошы ханның мазары ... ... ... ... ... Орта жүздің ханы ... ... көне ... ... ... ақ ... ... отырғызып,төрт
жақтан төрт рудың атақты қайраткерлері үш рет «ХАН! ХАН! ХАН!» ... ... ... ... ... тоймен
аяқталды.
Орта ғасырлық кезеңдегі хан билігі жалпы сөзбен: «Хан өзінің қол ... ... ... ... керек,ал халық өз кезегінде өзінің
ханын әкесіндей сыйлау,керек». ... ... хан ... ... ... және ... бір құқықтарымен анықталатын.Олар кем
дегенде ... еді: 1)Хан ... ... ... ... ... есебінде
хандықтардың бүкіл аумағында билік ету құқығын иеленді,яғни ұлыстардың
жерлерінің бәріне билік етті.Сонымен қатар,ханның ең ... ... ... ... қорғау. 2)Әскердің жоғарғы басшысы ретінде хан соғысты
ашу және бейбітшілікті жариялау құқығын иеленді.3)Мемлекеттің сыртқы саясат
бағытын анықтау,шет ... ... ... және ... ... ... әдет ғұрып құқығының қайнар көзі «Жеті жарғыда» осы ханның
құқығымен жоғары би ретінде ... ... ... би
есебінде ханның адамды тірі қалдыруға немесе өлтіруге құқығы болды. )Хан
қоғамның ... ... үшін ... ... шарттарын шығаруы қоғамдық
құрылысты және ... ... ... ... ... ... деректер бойынша,қазақ даласы ... ... ... ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз ететін жатақтар мен күнделікті қара жұмысшылары
болған.
Абылай өз кезеңіндегі өте білімді және ... ... ... ... қаласының маңындағы Қарнақ медресесінде білім алды.Абылай
қалмақ,маньчжур ... және ... ... жаңында үнемі
түрік,қытай,орыс тілдері ммен жазуларын білетін тілмаштар болған Абылай
өте ... ... ... ... ... ... халқының тарихын,көршілердің
өзара қарым қатынастырының сипатын жақсы білген.Шығыстағы жеңістерден кейін
көптеген Орта Азиялық билеушілер Абылайды екі миллион ... ... ... ... билеушісі деп таныды.Осыны ескере отырып,Ауған билеушісі
Ахмет шах өз елшілігін жіберген.
Өз замандастарының айтуы бойынша ... ... ... ... ... ... адам
еді.Шоқан Уәлихановтың мәліметі бойынща Абылайдың он екі әйелі,отыз баласы
және қырық қызы ... ... ... ... ішінде ... ... ... ... әр ... ... руды билеген.
Жоғарыда айтылғандай,Абылай ханның айналасында көптеген сол ... ... ... ... ... би ... ... іске
асырып,кеңес берген.Олардың ... ... ақын ... ... ақын ... ... сол заманның ағымын жырлаған.Солардың арасында Абылайдың аты
жырға айналып,аңыз болды.
Өмірінің соңғы жылдарын Абылай Түркістанда ... ... ... берік ұстағандықтан өмірінің соңғы кезеңін киелі Қожа ... ... ... өткізуді қалап,Түркістан қаласында тұрған.
Қайтыс болардың алдында айналасына мемлекетің әр саласын басқаратын өзінің
жақын уәзірлерін жинап алып,үш жүз ... ... ... халқының
біртұтастығын сақтауды уағыздаған.
Абылай ханның Қазақ хандығын біріктіруі.
Абылай хан ... ... ақыл ... ... ... ... жіне ... күшті билігінің
жоқтығы,үш жүздің атақты батырларын,Шыңғыс ханның ... ... ... ... қол ... енуіне мәжбүр етті.Абылай сұлтанға
бірінші болып ... ... ... ... руынан Қаракерей Қабанбай
батыр.Содан соң басқа сұлтандар оны бүкіл ... ... ханы ... ... және олардың одақтастары меркіттердің,уақ және
қоңыраттарды Абылай ... қол ... енуі ... ... ... және экономикалық
жағдайды өзгертті.Сұлтаннаң қарамағына елу мыңнан астам ... ... ... ... енді.Осыдан кейіе Абылай Қазақ даласындағы ең ... ... ... ... ... біріктіріп,қазақ хандығын қайта
құруға толық мүмкіндік алды.Сұлтан Абылай бұл ... ... )Ол ... және ... қосылған қыпшақтардың басшысы
Бөгенбай батырмен ... ... ... ... ... ... Орта және Кіші жүздің батырларымен
келіссөз жүргізіп,оларды да өзіне қаратып алды.Осыдан ... ... ... ... ... ... түсті.Абылай хан Жоңғарлармен соғысудың
ерте екендігін жақсы түсініп отырды.Оның алдында күшті әскерін ... өмір сүру ... ... ... тұрды.Ең алдымен мемлекеттің
құқықтық негіздерін анықтау қажет болды.Бұл ... ... ... ... мен ... ... ... және «Жасақ» заңдарын қайта енгізді.
«Билік» хандықтағы билік жүйесін анықтады,ал «Жасақ» Шыңғысхан тұсындағыдай
жүз мың адамнан тұратын әскер құруға мүмкіндік ... ... ... ең ... ... бірі ... ... өз тұрғылықты жерінен,малынан айырылып,ауыр жағдайда ... ... ... ... ... ... ... 1744 жылы Абылай
арғын,қыпшақ,найман,керей руларына Ұлы жүздің коңырат,меркіт ... ... ... мал ... ... бір ... ... нәтижесінде 1744-1745 жылдар аралығында бұл ... ... саны ... ... ... ... ... халық мемлекет болып,қайта құрылып,әлемде өз орнын иемденді.
Қытаймен сауда қатынастарының ... ... ... мал ... ... ... әкелді.Ресеймен
сауда қатынастары өте жоғары дамыды.Бір Орынбордан ғана алпысынщы жылдардың
бірінші жартысында жыл ... жүз мың пұт ұн ... ... ... жүз
елу мың қой айдалды.
Абылайдың бастамасы мен ұшыр мен зекеттің басқа ... ... ... бір бөлігі хан отбасын және жүз ... ... ету ... ... XVIII ғасырдың 60-70 жылдарда уақытша
таныштықтан кейін Түркістан қаласында сауда ... ... ... Жібек
жолымен Қазақстанның оңтүстік қақпасынан өтіп осы ... ... ... ... ... үлкен ірі қалаға айналды.
Абылай Түркістанда орныққаннан кейін өз ... ... алым ... бектерінің шапқыншылығынан қорғайтын «Хан қорғаны» сынды
атақты бекініс ... ... ... әлі күнге дейін ... ... ... ... сақталынған.Абылайдың қарамағында
жақсы қаруланған,нақты қауіп төнген кезінде тез жиналатын азиатта түрдегі
әскері болды.Олар қырғыз ... ... ... ... ... ғасырда 60-70 жылдарда көршілес аймақтардағы жаулармен күресте
Абылайдың әскерімен Ресейді және Цинь ... ... тең ... ... ... ... халқын сақтайды» деген халық мақалындай.Абылайдың
билік ету кезеңінде халықтың әлеуметтік жағдайы жақсы болды.Абылайдың ... ... ... тарихының алтын ғасыры деп сипаттауға болады.
Ойраттармен күреске белсене үлес қосқан ақын Тәттіқара Үмбетей Абылайды
«Туа ... ... деп ... ... ... ... да,Өзбектер де қорқатын және оны сыйлайтын.Ол мықты әскери
басшы болған.Осындай жолдармен ... ... ... ... ... ... ... қорғап,жүздердің саяси
біртұтастығын сақтады.Үш жүздің ... ... ... ... ... жеке ... жоғары бағалаған,күрделі халықаралық
жағдайлардағы Абылайдың саяси көрегендігі,алыстан болжайтындығы,оны басқа
Шыңғысханның ұрпақтарынан ... ... және ... аса қауіпті
жағдайлардан сақтады.
Абылайханның жаңадан еңгізген билік ету тәсілдерінің бірі жеке ... ... ... ... жеке ... ... де ... өте күшті және көп адамдардан тұратын
жеке таңдамалы әскері ... ... ... үшін ... ... ... ... бірте ... ... тағы ... ... ... он мың ... ... бірлестіктерді
басқарған.Батырлардың қатарына атақты рулардың ғана ... ... ... ... ... адамдар да қосылған.Олар көбінесе басқа
міндеттерді атқарған:саяси қайраткерлерді көршілес мемлекеттерге іс сапарға
өзімен бірге ... ... ... олар ... де ... өкілдер ретінде
қатысты.
Абылайдың тұсында билікті орталықтандыру деңгейі ... ... ... ... ету ... ол өте ... билеуші болған
жоқ.Оның барлық ойларымен істері қазақтардың өзіндік әрекет ... және ... ... ... ... ... ... қасиетін сыйлап,Абылай ол қайтыс болғаннан
кейін ғана жалпы қазақ хандығының тағына ... және ... ... ... ... ... ... аймақтарында Абылай
ханның билігін күшейтті.Ұлы жүз билеушісі Төле бимен ... ... ... ... ... ... жүргізү үшін өз баласы Әділді жіберді.
Кіші жүздегі қиын жағдайды түсініп,Абылай Нұралы ханмен ... ... ... отырып,Орынбор әкімшілігі алдында оған қолдау көрсетті.
Басқыншылармен күресте және ішкі саясат ... ... ... Шақшақұлы Жәнібек,Бөгенбай батыр,Қабанбай сынды батырлардың
көмегін пайдаланған.Халық аңыздары Абылайдың жетістіктерін сол ... ... және ... ... Кіші ... ... ... ... ... да ... ... балалары Уәли,Тоғұм,Рүстем,Шыңғыс,Әділ,Қасым,Сүйік өте маңызды
рөл атқарды.Осындай қазақ мемлекетін ... үлес ... ... ғана ... ... ... таланты жайында түсінік береді.
Көзі тірісінде әулиелердің қатарына қосылған Абылайханның есімі ... ... ... ... ... қалды.Одан
кейінгі жылдарда ханның ұрпақтары Ресей империясынан қазақтардың ... ... күш ... ... ... ... күрес жүргізгенде,бұл жердің
біртұтастығына Абылайханның тұсында мекендеген
және көршілес мемлекеттерге таңылғандығын,сонымен қатар патша өкіметінің
әскери отаршылық саясатының теріс ... көз ... ... ... Кеңесары Қасымұлы I Николайға жолдауында ... ... ... және қазақтарды орналастыру үшін территорияны кеңейтуді
тоқтатуды сұрайды: «Сіздің ата ... ... және ... ... ... ... арасында тыныштық және біртұтастық сақталған
қазіргі ... ... кері ... ... ... ... ... Ресейдің жауы болған жоқ.Оның ішкі саясатында да,қос
азаматтық еңгізі саясатында да орыстарға қарсы ... ... ... ханның саясатындағы гео саяси және ... ... ... ... гео ... ... ... хандығының ұлттық
мүдделеріне бағытталған.Ұлттық мүдделері мемлекеттік халықаралық жағдайға
және ішкі ... ... ... ... біртұтастығы,шекаралардың беріктігі,қоғам және
тұлғаның қауіпсіздігі,одақтастардың бір болуы әрқашанда сақталды.Бұл Абылай
үшін өте ... ... ... Ресейге қосылуы Ресей патшалығына Қазақстан аумағының тек ... ғана ... жол ... негізгі Орта және Ұлы жүз ... ... ... ... Цинь ... ... бақылау барысында одақтастарды ... ... және ... ... ... қол ... арқылы,қазақ
елінің егемендігін сақтау жоспарын құрды.
Осылай,Орта Азиядағы болып жатқан жағдайлар Абылайдың жүргізген саясатына
Ресеймен ... ... ... ... ... әсер етті.Абылайдың
Ресейге жақындасу саясаты Орта Азияның ... ... ... ... ... ұшырады.
1745 жылы көктемде Қалдан Цареннің әскері Зайсан көлінің өңіріне кірді.Бұл
мәліметті ... ... ... ... ... басқарған үш тумен әскерін
жіберді.Бүкіл үш түменді жалпы басқаруды Абылай өз қолына
алды.Абылайханның тактика мен ... ... ... ... ... басымдылықты құру қабілеттілігі ... ... ... ... мыңдық әскеріне қарсы отыз мың жасақтардан ... ... ... шығарды.Бұл шайқас Тарбағатай тауларымен Зайсан
көлінің арасында,Шорға өзенінің маңында өтті.
Жоңғарларға жан жақтан соққы беріп,оларды бір ... ... ... ... бөліп алып,жалпы басқарудан айырды.Негізінен бұл шабуыл
жоңғарларды қырып жоюға арналды.Жоңғарлардың ... ... мың ... басшыларымен сол жерде қырғынға ұшырады.Бұл Абылайханның ... ... ... ... ішінде ең ірі жеңісі болды.Бұдан кейін
оның жағдайы неғұрлым күшейді және билігі щексіз болды.
Қазақ хандығының ... ірі ... ... және Тарбағатай тауларының
өңіріндегі жоңғарлармен шайқаста жеңіске жетуі ... ... ... жерін толығымен азат ету міндеті тұрды.Жоңғарларға қарсы шешуші күрес
аяқталуға жақындады.
1745 жылы Қалдан Царен қайтыс ... ... ... ... басталып,тек
1750жылы ғана Қалдан Цареннің некесіз туылған ... Лама ... ... ноян Даваци және Әмірсана қарсы шықты,бірақ 1751 жылы күзде
олар жеңіліске ұшырап Қазақстанға қашып кетті.Лама ... ... ... ... ... ... ... қайтармау туралы шешім
қабылдады.
1752 жылы күзде 20 мың санды ойрат әскері Қазақстан жеріне басып кірді.Өз
жерін ... ... ... ... ... ұшыратты.Абылайхан
бейбіт келіссөз өткізу ... ... ... Лама ... ... кезде 1753 жылы Даваци мен Әмірсана Лама Доржыға ... ... ... ... мен ... арасында да талас
пайда бола бастады.Абылай ... ... ... 5 мың адам ... ол ... ... Қазақстанға қашуға мәжбүр
болды.Абылай орталықтандырылған Жоңғар мемлекетін қайта ... ... бұл ... үкіметінің жоспарларына кірмеді,ал
қазақтар,Әмірсананың жақын ... ... ... ... де ... ... мәжбүр болды.
Орта және Ұлы жүз билеушілері Қытай саясатының қауіптілігін ... ... ... ... Қытайға бірнеше елшілік
жіберді.Цинь империясы Әмірсананы беруді талап етті,бірақ ол талаптарды
орындамай 1756 жылы мамыр айында ... ... ... ... ... ... ... Абылайдың әскери қолбасшыларының бірі Қожабергеннің ... ... ... ... ... ... Цинь ... жалпы он мың адам қатысты деген мәлімет сақталған.Аягөз өзені мен
Қалмақ Толағай маңындағы щайқаста ... ... ... ... ауыспалы жеңіспен жүрді.Цинь әскері қандай да бір ... ... ... қала ... және ... ... ішкі ... кетті.Әмірсана бастаған жоңғарлардың бір бөлігі ... ... ... өз ... Цинь ... ... барысын қиындатты.Күзде әскери іс қимылдар ... ... жаңа ... ... ... ... ісі көптеген қазақтардың тарапынан қарсылыққа ұшырады,сондықтан ол
Уренхайға кетуге мәжбүр болды.Сол жерде бола Абылаймен байланысын ... ... аяғы мен 1757 ... ... Әмірсана өз елшілігін
Ресей,Тува,Орта Азия жеріне ... ... ... ... Цинь ... жаңа ... ... даналығы
Жоңғарияның құлауы қарсаңында ерекше көрінді.Әлсіреген ... ... ... ... ... нақты көрініс ала бастады.Таққа таластың нәтижесінде нояндардың
өздері өз мемлекетінің ... ат ... ... ... ... Абылайдың көрсеткен көмегі белгілі
бір уақытқа оның ... ... ... ... ... ... ... көмек болып,мемлекетінің ыдырауын тоқтата алмады.Абылай
Цинь патшалығының қарсыласына ... ... ... ... ... ... қолдап,Абылай,Қазақстан мен Қытай арасындағы
аралық кеңістік ретінде қолдану мақсатында Жоңғарияны сақтауға ұмтылды.
1756-1757 жылдары Жоңғарияға 90 мың ... ... ... ... жеке ... ... өмір сүруін тоқтатты.Маньчжур Цинь
әскерінің Қазақстан ... ... ... ... 1757 ... Цинь генералы Фудэ мен
Чжанхойдың әскері Қазақстан шекарасына ... ... ... ... алты мың ... жинап өз территорияларын
жаудан азат етті.
1757 жылдың ортасында Тарбағатайда,Айдынсу өңірінде ... ... ... ... ... ... ұшырап,Абылайхан жанбасынан
жарақат алды.Ресей патшалығы тек нәтиже бермеген дипломатиялық қарсылық
білдірумен ғана шектелді.Ресейдің ішкі ... жеті ... ... ... конфликтісіне ашқ түрде араласуға мүмкіндік
бермеді.
Қазақ билеушілерінің кеңесінде:Циньдармен бітім ... ... ... ... ... бейбітшілікті орнатуға кедергі болған мәселе
Әмірсананы қайтару,бірақ ол өз өзімен ... ол ... ... ... Пекинге елшілік жіберді.Абылайдың ... ... ... ... ... де, Қытайдың да
қамқорлығын ... шын ... ол Орта ... ... ... және Кіші жүз ... де ... елшіліктерін жіберіп,өз елі
мен жерлерін цинь патшалығының шапқыншылығынан сақтады.
Қазақстанның Оңтүстік шекаралары да Қазақ жерінің құрамдас бөлігі ... ... ... жылы қарақалпақтарға жорық жасап,Ұлы
жүздің руларына және ... ... ... ... ... ... жайылымдарды пайдалануға мүмкіншілік берді.1765 жылы Абылай
Қоқанға қарсы және ... ... ... ... ... жылы өткен Жайлау шайқасының нәтижесінде қырғыздар ... ... ... ... ... ... Қоқан
хандығының одақтастарына қарсы күрес шекараларды қазіргі Қазақстан мен
Қырғызстан арасындағы шекаралардың үлгісімен ... ... ... ... ... ... ... түсуі Цинь
Қытаймен тәуелсіз жақындасу саясатын жүргізуге ... ... ... өз ... нығаюн,Цинь империясы жоңғар
мемлекетін ... көре ... ... ... ... ... нығайту туралы ұсыныс жасады.Бұл жағдайда
Ресеймен және ... өз ... ... қажетті бағытта ... тек ... ғана ... ... өте ... ханның өз бетімен Қытаймен жақсы қарым
қатынастарды ... және ... ... ... туғанына наразылық білдірді. «Сверхтого иной Средней Орды
главнейший ныне Абалай Султан в ... ... ... ... ко ... ее ... Бодыхана) брата свого Елбарыс
султана»,деп Петербургке шекарадан хабар жіберілді.
Патшайым ... ... ... болуына және жаңа монархтың II
Петрдың таққа отыруына байланысты 1761 жылы 31 ... күні ... ... ... ... ... пайдалануды
көздеді.Шынымен де Петербургке Абылайдың елшілігі келіп 1740 жылы берілген
шарт қайта бекітілді.Бірақ Абылайдың өзі келген ... екі ... ... екі жақтың қамқорлығында болу саясатын ... ... де ... ... ... Петербургте елеусіз
қалмады.Ресей патшалысы Екаиерина ... ... ... ... ... жанынан Абылайханға арнап сарай сатып алды.Одан ... 212 пұт ... ... жыл ... ... тағайындалып,хан атағы
беріліп бүкіл қазақ ордасының басшысы ретінде тағайындады.
Абылайдың қазақ ... ... ... 1771 ... Хан ... кейін едәуір өсті.Әбілмәмбет хан ... ... ... бойынша мұрагерлік құқығына қарамастан,ең
беделді,дара билеуші ретінде таққа Абылай отырды.Оның ... ... ... ... қолдап,үш орданың билеушілері оның қол астына
ерікті түрде кірді.Оған Орынбор және Сібір әскери ... ... ... қысым көрсетілгеніне қарамастан Абылай өз саясатын өзгертпей,көрші
Азиялық ... үшін ... күш ... ... ... тұлға
1770 жылы көктемде емшілердің күш салып Абылайхан қайтыс болды.Бұл кезде
ол 70 жаста еді,ал халық әдебиеттерінде оның жас ... тым ... деп ... өз ... дейін Түркістанда үш жүздің өкілдерін
жинап алып,өзінен ... ... ... ... бойы ... ... үшін ат ... Уәли сұлтанды қалдырды.
1781жылы 27 мамыр күні генерал майор,князь Хвабулов Абылайдың қайтыс болуы
туралы хабар жіберді,1781жылы 26 тамызында патша қабылдауында Уәли ... ... ... II ... ... ... ... белгіледі.Уәли сұлтан кандидатурасын жақтаған Екатерина
грамотасында, ... ... орта ... ең ... хан ... жоқ
.(Ресей бұрынғысынша қайтыс ... ... үш ... ... ... ... қалдыруды жөн көрмей ідеттегідей ханға
лайық беделді адам сайлауға ерік ... атап ... ... ... ... ... де арадағы қарым қатынасты
жөнге салу ... ... ... бас ... ... ... састырды,болашақ хан мұрагері екі ... мен ... ... ... ... сақтай ала ма? деген сұрақ
туындады.
1781жылы 8 қарашада Орта жүз ... ... Уәли ... сайлауынан
кейін Қытай делигациясының қазақ даласында болғандығы жөнінде Мемлекеттік
сыртқы ... ... ... ... ... ... көпес Захар Пеньковский растады. «Уәли хан өзінің туған інісі
Қасымды ... ... ... жіберетіндегі» туралы хабарды анықтау
Ресейдің ішкі істер ведомствосына тапсырылды.
Көп ... ... ... ... ағасы Қытайға жіберілгендігі туралы
асығыс хабар Петербургке жеткізілді.Пекин билеушілері Орта жүз ханы ретінде
Барақтың,Әбілхайырды өлтіргені үшін ... ... ие ... ұлы ... Әбілхайыр өлімінен кейінгі болған жағдай Орта ... ... ... ... екі ... Қазақтың Солтүстік
батыс,Орталық аудандарында,Қожа Шығыстағы жүргізген билігі,Абылай тұсындағы
бірлікті жойды.Бірінші (Уәли) Ресейге,екіншісі ... ... ... хан бір біріне ұқсамайтын қасиеттерімен ұлан байтақ далаға билік
жүргізуде ұлы билеуші қол жеткізген бірлікті сақтап тұра алмады.
Абылайдың көзі тірісінде ... ... ... ... үшін ... хан деп атаған жоқ.Қазақ хандары билігі тарихында Абылай «ұлы» хан
ғана емес Қазақсатан ... ... ... ерекше орын алатын Қасым хан және Тәуке Бахадүр хан,Абылай хан
сияқты бір ... екі ірі ... ... ... ... келу
шараларын бастан кешірмеді.Абылай өз билігі тұсында ... ... ... көрсетті.Халық мүддесін көздеді.
Осы сияқты бірнеше мемлекеттің және шаруашылық зор мәні бар ішкі істерге
Абылай өзінің даналығымен,ақыл ой ... қилы ... ... ... ... адал ... еңбек етті.Соның нәтижесінде қазақ
халық ұлттық бірлікке,мемлекеттік біртұтас ... ... ... ие ... XVIII ... Абылай хан қазақ қауымының ішкі
ұйымшылдық құрылымының тарихи қалыптасқан ата дәстүрлік ... ... ... өмір ... ... ... қайтыс болғаннан бері екі ғасырға жуық уақыт өтті.Қазақстан жерінде
көптеген ... ... өмір ... ... із ... ... ... тұлға ретінде тарихта қалды,үшіншілері ... ... ... сондай бұл тұлғаларсыз халық иесіз қалар
еді.Абылай сөзсіз соңғы тұлғалар қатарына жатады.Көп ғасырлық ... ... ... ... тұлға ретінде танылады,себебі ол елін бір қолда
ұсатай ... ... ... мен ақыл ... ұлт мүддесіне бағыттай
білді.Халыққа нұқсан келетін озбырлық пен әділетсіздікті барынша ... ... оны ... ... Ұлы деп ... ұлылығы немен
аяқталды?Болашақ хандық ... ішкі ру ... ... сияқты мемлекеттердің қысым
көрсетуіне,күшті көршілірідің бір ... ... ... ... жол ашты.
Ақ сүйек Шыңғыс тұқымы халық өміріндегі қиын кездерде қазақ халқының ... ... ... ... ... (халықты қырғынға ұшытарқан жер
үшін күрес) бүкіл халықты жақтады.
Талантты қолбасшы жеке көреген саяси қайраткер Абылай ата ... ... ... ... үшін барлық айла тәсілдерді қолданды.
Жоңғар хандығының ... ... ... ... ... ... ... ханы Қалдан ... оны ... ... ... ... сұрақ қояды: «Сен менің қай ... «Оны ... ... тек халықтың тілегін орындаушы
ғана болдым»,деген.
Абылайды халық бірден бір «Ұды ... ... үшін ... ... ... қарады.Халық есінде,қасиетті адамдар қатарында Абылай қазақ жерінің
тұтастығын сақтап қалушы,біріктіруші,аңызға айналған ірі тұлға ... ... ... ... ... да ... ... қарсыласы болған емес,ал оның
саясаты орыстарға ... ... ... ... ... ... ... саналы және жеке тәуелсіз мемлекеттік
құрылымын құру мақсатын қойды.Осындай мақсаттарды ... үшін ... ... ... және ... ... қажет.Мұндай
қасиет,дана және ұлылық Абылай бойынан табылды.
Қазақстан ... ... ... ... ... дәстүрін
жалғастырушы ретінде Ресей және Қытаймен ақыл ой ... нақ осы ... ... ... ұмтылыста екеніне бүгінгі күні ... ... ... ... ССР ... Бес ... Алматы,1980
2) Аманжолов К.Р Түркі халықтарының тарихы:оқу құралы. 2-Ші бас.2- Ші
кітап.Алматы:Білім,2002.
3) Аманжолов ... А.Б. ... ... ... К.Р ... халықтарының тарихы:оқу құралы. 2-Ші бас.1- ... ... К.Р ... халықтарының тарихы:оқу құралы. 2-Ші бас.3- Ші
кітап.Алматы:Білім,1999.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абылай (Әбілмансұр) хан13 бет
Абылай (Әбілмансұр) хан өмірі7 бет
Абылай хан, әбілмансұр (1711-1781)63 бет
Абылай хан7 бет
Абылай хан және оның хандығы3 бет
Абылай хан өмірі21 бет
Бұқар толғауларындағы Абылай мен тарихи Абылай жайлы6 бет
Қазақтың ұлы ханы Абылай5 бет
VI – VIII Қазақ Хандығы20 бет
Абылай хан16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь