Электр өлшеуіш аспаптар


I. ЭЛЕКТР ӨЛШЕУІШ АСПАПТАР
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1.1 Электрлік өлшеу туралы негізгі түсініктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Өлшеу қателіктері. Аспаптардың дәлдік сыныптары ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.3 Магнитоэлектрлік аспаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.4 Цифрлык өлшеуіш аспаптар туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.5 Электромагниттік аспаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.6 Электродинамикалық және ферродинамикалық аспаптар ... ... ... ... ... .12
1.7 Индукциялық аспаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.8 Жарық.сәулелі және электрон.сәулелі осциллографтар ... ... ... ... ... ... .15
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
Қазіргі кезде электрлік немесе бейэлектрлік шамаларды өлшеу жұмыстарының көпшілігі электр тогын колдануға негізделген. Ал электр тогын пайдалану үшін әр түрлі электрлік кұралжабдықгар керек. Электрлік өлшеу кұрал-жабдыктарына физикалык шамалардын өлшемдіктері, өлшеуіш аспаптар мен өлшеуіштік түрлендіргіштер кіреді.
Өлшемдік деп физикалык шаманың қабылданған мәнін сактайтын, оны қайталайтын немесе оның әрнына колданылатын өлшеу күралын айтады. Мысалы: электрлік кедергініц өлшемдігі, электр сыйымдылығының өлшемдігі, т.с.с. Өлшеу дәлдігіне және колдану аймақтарына карай өлшемдіктер эталондық, үлгілік және жұмыстык өлшемдіктерге бөлінеді. Эталондық өлшемдік деп физикалык шаманың өлшем бірлігін сақтайтып және одам баска өлшемдіктер үшін көшірме алуға арналған құралды айтады. Үлгілік олшемдіктер жұмыстык өлшемдікгер мен өлшеуіш аспаптарын өлшемдеуге және оларды тексеруге, ал жұмыстык олшемдіктер өндіріс әрындарында, ғылыми, т.б. мекемелерде өлшеу жұмыстарын жүргізуге арналған.
Электрлік өлшеуіш аспаптары деп физикалык шамалардың мәндерін адамныц қабылдауына колайлы түсінікті инфәрмация түрінде бере алатын олшеуіш кұралдарын айтады. Мысалы: вольтметр, амперметр, ваттметр, санауыш, т.б.
1. Касаткин А.С. Электротехника: Учебник. – М.: Высшая школа, 2000.
2. Прянишников В.А. Теоретические основы электротехники: Курс лекций. – СПб.: КОРОНА принт, 2000.
3. Опадчий Ю.Ф. Аналоговая и цифровая электроника: Полный курс. – М.: Горячая Линия-Телеком, 2000.
4. Лачин В.И., Савелов Н.С. Электроника: Учебное пособие для студ. втузов. – Ростов-на-Дону: Феникс, 2002.
5. Рекус Г.Г., Белоусов А.И. Сборник задач и упражнений по электротехнике и основам электроники: Учебное пособие. – М.: Высшая школа, 2001

Пән: Электротехника
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




Мазмұны
I. ЭЛЕКТР ӨЛШЕУІШ АСПАПТАР
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1.1 Электрлік өлшеу туралы негізгі түсініктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Өлшеу қателіктері. Аспаптардың дәлдік
сыныптары ... ... ... ... ... ... .. ... .5
1.3 Магнитоэлектрлік
аспаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... .7
1.4 Цифрлык өлшеуіш аспаптар туралы
түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.5 Электромагниттік
аспаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... 10
1.6 Электродинамикалық және ферродинамикалық
аспаптар ... ... ... ... ... .12
1.7 Индукциялық
аспаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... 15
1.8 Жарық-сәулелі және электрон-сәулелі
осциллографтар ... ... ... ... ... . ... 15
Қорытынды
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ..21
Пайдаланылған
әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ..22

Кіріспе
Қазіргі кезде электрлік немесе бейэлектрлік шамаларды өлшеу
жұмыстарының көпшілігі электр тогын колдануға негізделген. Ал электр тогын
пайдалану үшін әр түрлі электрлік кұралжабдықгар керек. Электрлік өлшеу
кұрал-жабдыктарына физикалык шамалардын өлшемдіктері, өлшеуіш аспаптар мен
өлшеуіштік түрлендіргіштер кіреді.
Өлшемдік деп физикалык шаманың қабылданған мәнін сактайтын, оны
қайталайтын немесе оның әрнына колданылатын өлшеу күралын айтады. Мысалы:
электрлік кедергініц өлшемдігі, электр сыйымдылығының өлшемдігі, т.с.с.
Өлшеу дәлдігіне және колдану аймақтарына карай өлшемдіктер эталондық,
үлгілік және жұмыстык өлшемдіктерге бөлінеді. Эталондық өлшемдік деп
физикалык шаманың өлшем бірлігін сақтайтып және одам баска өлшемдіктер үшін
көшірме алуға арналған құралды айтады. Үлгілік олшемдіктер жұмыстык
өлшемдікгер мен өлшеуіш аспаптарын өлшемдеуге және оларды тексеруге, ал
жұмыстык олшемдіктер өндіріс әрындарында, ғылыми, т.б. мекемелерде өлшеу
жұмыстарын жүргізуге арналған.
Электрлік өлшеуіш аспаптары деп физикалык шамалардың мәндерін адамныц
қабылдауына колайлы түсінікті инфәрмация түрінде бере алатын олшеуіш
кұралдарын айтады. Мысалы: вольтметр, амперметр, ваттметр, санауыш, т.б.

I. ЭЛЕКТР ӨЛШЕУІШ АСПАПТАР
1. Электрлік өлшеу туралы негізгі түсініктер
Қазіргі кезде электрлік немесе бейэлектрлік шамаларды өлшеу
жұмыстарының көпшілігі электр тогын колдануға негізделген. Ал электр тогын
пайдалану үшін әр түрлі электрлік кұралжабдықгар керек. Электрлік өлшеу
кұрал-жабдыктарына физикалык шамалардын өлшемдіктері, өлшеуіш аспаптар мен
өлшеуіштік түрлендіргіштер кіреді.
Өлшемдік деп физикалык шаманың қабылданған мәнін сактайтын, оны
қайталайтын немесе оның әрнына колданылатын өлшеу күралын айтады. Мысалы:
электрлік кедергініц өлшемдігі, электр сыйымдылығының өлшемдігі, т.с.с.
Өлшеу дәлдігіне және колдану аймақтарына карай өлшемдіктер эталондық,
үлгілік және жұмыстык өлшемдіктерге бөлінеді. Эталондық өлшемдік деп
физикалык шаманың өлшем бірлігін сақтайтып және одам баска өлшемдіктер үшін
көшірме алуға арналған құралды айтады. Үлгілік олшемдіктер жұмыстык
өлшемдікгер мен өлшеуіш аспаптарын өлшемдеуге және оларды тексеруге, ал
жұмыстык олшемдіктер өндіріс әрындарында, ғылыми, т.б. мекемелерде өлшеу
жұмыстарын жүргізуге арналған.
Электрлік өлшеуіш аспаптары деп физикалык шамалардың мәндерін адамныц
қабылдауына колайлы түсінікті инфәрмация түрінде бере алатын олшеуіш
кұралдарын айтады. Мысалы: вольтметр, амперметр, ваттметр, санауыш, т.б.
Өлшеуіштік түрлендіргіштер негізінде электрлік немесе бейэлектрлік
шамаларды электр сигналдарына түрлендіргенен кейін оны электрлік өлшеуіш
аспаптарымен цифрлық мәнге айналдыру үшін керек. Әдетте, электрлік
шамаларды электр сигналына түрлендіргіштер ретінде шунттар, кернеу
бөлгішгер, өлшеуіштік трансфарматарлар, т.б. колданылса, ал бейэлектрлік
шамаларды электр сигналдарына түрлендіру үшін терморезисторлар,
терможұптар, тензәрезистәрлар, сыйымдылыкты және индуктивті
түрлендіргіштер, т.б. қолданылады.

Өлшеу тәсілдерін тікелей және жанамалап өлшеу деп боледі. I гер
электрлік шаман ың мэні өлиіеу аспапгары аркылы тікслей аныкталатын болса,
онда мұндай өлшеуді тікелей өлшс) деп атайды. Мысалы, кернеуді
вольтметрмен, қуатты ваттметрмен олшеу. Жанамалап өлшеу тәсілінде керекті
шаманың мәні баска бір шаманың тікелей олшенген мәні аркылы, осы екі
шаманың арасындагы белгілі тәуелділікті пайдалана отырып аныкталады.
Мысалы, элементтің ксдсргісін оның кернеуі мен тогының өлшенген мәндерін Ом
заңының өрнегіне койып табу. Жанамалап өлшеуге керекті шаманын мәнін
өлшемдікпен салыстырып табу да жатады. Мысалы. кедергініц мәнін көпірлі
тізбектің касиетін пайдаланып мәндері белгілі кедергілер аркылы табу.
1.2 Өлшеу қателіктері. Аспаптардың дәлдік сыныптары
Өлшеу кұрал-жабдыктарыныц техникалык сапасының томендігі және өлшеу
тэсілдерінің жетілдірілмегендігі нәтижесінде шаманың өлшенген мэнінің оның
шынмәнінсн ауытку мөлшері өлшеудің қагелігі болып табылады. Қателікке
сырткы жагдайдың (температура, ылгалдық, т.б.) өзгерісі мен тәжірибешінің
шеберлігі де әсер етеді. Қателіктер әрдайым кайталанып отыратын жүйелі және
кездейсок болуы мүмкін. Жүйелі қателік өлшеу тәсіліне және өлшеуіш аспаптың
кемшіліктеріне байланысты туады. Сондыктан өлшеу кезінде ол түрақты болып
калып отырады. Жүйелі катсліктсрді болдырмау үшін өлшеу тэсілдерін
жетілдіріп, ал өлшеу аспаптарын үнемі тексеруден өткізіп отыру керек.
Кездейсоқ кателіктердің себептері әр түрлі болады және әрбір өлшеу
сайын өзгеріп отырады. Бірак, өлшеу саны белгілі бір шамаға жеткен№ де
өлшеу деректері қайсы бір заңдылыкка багынады. Ал бұл заңдылык ықтимал
шаманың таралу заңдылығымен сәйкес келетіндіктен, әрбір өлшеудің кателігін
осы зандылыкты гіайдаланып табуға болады.
Еселеніп көп өлшенген шаманың шын мәніне жакын мәні үшін оның
арифметикалық орташа мәнін алуға болады, яғни

мұндағы Ь]9 Ь2, ... Ьп жеке өлшеудің деректері;
п № өлшеу саны.
Шаманың арифметикалық орташа кателігі ретінде оның орташа квадраттық
кагелігі алынады:

мұндагы р = bx В0 өлшеу дерегінің шаманың арифметикалық орташа
мәнінен кездейсок ауыткуы.
Кездейсок кателіктің таралу заңын пайдаланған ксзде кателіктің
ықтималдығы жататын сенімді аралықты табу керек. Егер өлшеу саны 3 п 20
шамасында болса, сенімді аралық үшін Стьюденттің коэффициенттерін
пайдаланган колайлы. Қабылданған сенімді аралық пен өлшеу санына байланысты
коэффициенттерін маглұматамалардан табуға болады. Ендеше, қателіктің оң не
теріс монді болу мүмкіндігін ескере отырып, өлшеу дерегін былай жазу керек:

мұндагы tc Стьюденттің коэффициент.
Электр өлшеуіш аспаптары өлшеу кателіктеріне карай сегіз дәлдік
сыныбына бөлінеді: 0;05; 0,1; 0,2; 0,5; 1,0; 1,5; 2.5; 4,0. Мүндағы дәлдік
сыныбыныц сандык мәні өлшеуіш аспаптың пайызбен алынған келтірілген
қателігіне тен.
Өлшеуіш аспаптыц келтірілген қателігі деп оның абсолюттік қате№
лігінің өлшеу аралығына пайыздык катынасын айтады:

мұндагы А абсолюттік қателік; N аспаптың өлшеу аралығы.

Егер шкаланың нөлдік белгісі оның шетінде болса, онда өлшеу аралығы
үшін жогаргы өлшеу шегі алынады да, ал нолдік белгі шкалаиың ішінде түрса,
онда шкаланың шеткі мәндерінің арифметикалык қосындысы алынады.
Өлшеуіш аспаптың кателігін әрдайым қайталанып отыратын жүйелі кателік
деп есептесе, өлшенгсн шаманың мәні

Мысалы, 10 амперлік амперметр 4 А ток көрсетіп түр екен делік. Дәлдік
сыныбы 2,5, ал нөлдік белгі шкаланың шетінде әрналаскан. Егер кездейсоқ
кателікті ескермесе, онда өлшеу дерегі томепдегіше жазылады:

Аспаптардың көрсетуіне қәршаған ортаның температурасы мен ылгалдылығы,
электр және магнит өрістері де эсер етеді. Температура өзгергенде аспапта
колданылған әрамалардың, шунт немесе қосымша резистәрлардың кедергілерінің
өзгеруі салдарынан оның көрсетуі де өзгерім отырады. Сыртқы магнит немесе
элекір өрісінің әсерінен аспаптың магнит нндукциясы немесе сыйымдылығы
өзгереді. Осы ссбепті оның көрсстуі де баскаша болады.
Сондыктан өлшеуіш аспаптар сыртқы магнит және электр өрістерінен
экрандар аркылы кәргалган болуы керек, ал сырткы ортанын температурасы мен
ылғалдылығы оның паспәртында көрсетілген мәндеріне сәйкес келуі керек.

1.3 Магнитоэлектрлік аспаптар
Магнитоэлектрлік аспаптардың жұмыс істеу тәртібі турақты магнитен (I)
магнит өрісі мен айналып тұратын жақтауша түріндегі әраманың (2) магнит
өрісінің өзара әсерлесуіне негізделген.

1 сурет. Магнитоэлектрлік аспаптыц сүпбалық қурылысы:
I түрақты магнит: 2 № жақтауша әрама; 3 өс: 4 үяиіық; 5 серіппе;
6 аспатпың mini; 7 № шкала;
8 кәрректәр

Жақтауша әрама өске (3) бекітілген, ал ось катты тастан жасалған
ұяшыктарға (4) әрнатылған. Жактаушаға эсер ететін айналдырушы момент
серіппелердің (5) карсы моментімен теңгеріледі. Аспаптың тілін (6) шкаланың
(7) нөліне келтіріп кою үшін кәрреісгәр (8) қолданылады.
Жактаушамен ток жүрген кезде оның әрбір сымына әсер ететін ығыстырушы
күш

мұндагы В магнит өрісінің индукциясы;
жактауша сымының активті ұзындығы;
I жактаушаның тогы.
Егер жакдауша әраманын әрам саны w болса, онда жактаушаны ығыстырушы
күш

Жактауша әрама айналмалы өске әрнатылғандықтан, оның карама-карсы
жаткан сымдарына эсер ететін кос күш айналдырушы момент тудырады:

мүндағы һ № жактауша әраманын ені.
Айналдырушы момент гәризонталь табакшаларға кезекпен беріп
туратындыктан. канша сигнал берілсе, экранда сонша кескін пайда болады.
Мұндаіі осциллографтар екі сәулелі. уш сәулелі т.с.с. кеп сәулелі деп
аталады.
1.4 Цифрлык өлшеуіш аспаптар туралы түсінік
Өлшеу нәгнжесін цифр түрінде кәрсегрвтін өлшеуіш аспапгарды цифр№ лык
олшсуіш аспаптар дсп атайды. Цифрлык өлшеуіш аспаптар жиілікті, кернеуді,
кедергіні, уақытты т.б. шамаларды өлшеуде кеңінен қолданылады.
Цифрлық өлшеуіш аспаптардың жүмыс істеу паркы өлшенетін үздіксіз
шаманы дискретгі шамаға түрлендіріп, кейін дискретті сан түрінде өрнектеуге
негізделген.
Сұлбаларының және конструкцияларынын әртүрлілігіне қарамастан, цифрлык
өлшеуіш аспаптардын кұрылымдык принципі бірдсй 1 сурет); өлшенетін шама КҚ
кірмелік кұрылгыда масштабты түрлендіріледі

П.ІОсурет. Цифрпық опшеуіш аспаптың құрылымдық сұлбасы
де (өлшеу аралыктары озгертіледі және полярлығы анықталады), АЦТ
аналоіты№цифрлық турлендіргіште аналопык (үздіксіз) шама дискретті шамага
(электрлік кодка) түрлендіріледі. Одан кейін дискретті шама ЦСҚ
цифрлыксанауыш кұрылғының таблосында сан түрінде көрсетіледі. Осы үш улкен
блоктың жүмысын БҚ баскару кұрылғысы үйлестіріп отырады.
Алалоггы-цифрлык түрлендіргіште аналоггық шама дискретгі шамаға
төмендегі тэсілдсрдің бірім колдану аркылы түрлендіріледі:
өлшенетін шаманы белгілі шамамен уакытка байланысты салыстырып,
қатарластырып санау;
өлшснстін шаманы белгілі бағдарлама бойынша өзгеріп отыратын
тұракты шамамен салыстырып, сандык разрядтары бойынша теңдестіріп санау:
өлшенетін шаманың белгиіі бір уакыт аралығывдағы косындысын
тауып санау;
елшенетін шаманы бірнеше бел гілі шамалармен салыстырып, сэйкесті
мэнді тандап алу аркылы санау.
1-суретте өлшенетін кернеудің белгілі бір уақыт аралығында қосындысын
тауып санау тәсіліне негізделген цифрлық вольтметрдің күрылымдык сұлбасы
мен кернеулердің уақыттық диаграммасы келтірілген. Бастапкыда к,, к,, к3
электрондык кілтгері ашык делік.

1.5 Электромагниттік аспаптар
Электромагниттік олшеуіш аспаптар козгалмайтын шарғы (I) мен шарғының
ішіне кіріпшыгып тұратын жұдырыкша өзекшеден (2) тұрады (11.3сурет). Өзекше
мен аспаптың тілі (3) айналмалы өске (4) бекітілген де, ал өс қатты
тастардан жасалған үяшықтарга (5) отыргызылған. Бір үшы өске, екінші ұшы
аспаптың козғалмайтын бөлігіне бекітілген спираль серіппе (6) озекшенің
айналуына карсы момент тудыруға арналған.
Шаргымен тұракгы ток жүргенде ферромагнит өзекшені шаргының ішіне
тартатын күш эсер етеді. Бірак. өзекше шарғының ішіне кірген са№ йын
шарғынын индуктивтілігі өзгеретіндіктен, онын магнит өрісінін энергиясы да
өзгереді. Осы себепті өзекшені айналдырушы момент магнит өрісінің бүрылу
бұрышынан тәуелді өзгерісінс пропорционал болады

2-сурет. Электромагниттік аспаптың сұлбалық құрылысы: шареы; 2
ферромагнит өзекше; 3 аспаптың тілі: 4 өс; 5 үяшық: 6 серіппе: 7 шкала

яғни

мұндағы W магнігг әрісінің энергиясы; шарғыныңтогы (елшенетін ток); L №
шаргының индуктивтілігі. Шарғымен і = msinco аймымалы ток жүргенде
озекшеге тусірілетін айналдырушы момент оның орташа мәнімен анықталады:

мұндагы М' айналдырушы моменттің лездік мәні және өрнектері электромагнитк
аспаппен тұрақты және айнымалы токтың шамаларын өлшеуге болатындығын
көрсетеді.
Айналдырушы момент серіппенің карсы моментімен теңгерілетіндіктен,
өзекшенің (аспап тілінің) бұрылу бұрышы

мұндағы аспаптың токка сезгішлл дегі аталатын тұраю ы шама

(5) өрнегінен электромагниттік өлшеуіш аспап шкаласының квадраттық шкала
болатындыгы көрінеді. Бірак. ферромагнит озекшенің геометриялық өлшемдерін
өзгерте отырып, яғни оның бүрылу бұрышына байланысты шарғының
индуктивтілігін өзгерте отырып, шкаланы бірқалыпты жасауға болады.
Электромагниттік аспаптар, әдетте, тұракты және айнымалы токтың
кернеулері мен күштерін өлшеу үшін қалкандык вольтметрлер мен амперметрлер
ретінде колданылады.
1.6 Электродинамикалық және ферродинамикалық аспаптар
Электродинамикалық аспап козгалмайтын (1) және айнапып түратын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Электрлік өлшеулер мен электр өлшеуіш аспаптар
Жоғары дәлдікті бұрыш өлшеуіш аспаптар және олардың зерттеулері
Геодезиялық аспаптар
Шертпелі аспаптар
Ток өлшеуіш трансформаторлары
ЭЛЕКТРЛІК ӨЛШЕУЛЕР МЕН АСПАПТАР
Электрлік өлшеуіш приборлар және өлшеулер
Автотрансформаторлар және өлшеуіш
Тоқ және кернеудiң өлшеуіш трансформаторларды есептеу
Ұлттық аспаптар
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь