ҚР-ғы Ұлттық Банктің ақша-несие саясаты

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І Ақша.несие саясатының теориялық негіздері
1.1 Ақща.несие саясатының экономикалық мәні және оны
жүргізу құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Ақша.несие теориясы негізінде экономиканы реттеу ... ... ... ... ... ..12
1.3 Шетел елдерінің ақша.несие саясатын жүргізудегі
тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

ІІ Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша.несие
саясатына талдау
2.1 Қазақстан Республикасы банк жүйесінің даму эволюциясы ... ... ...22
2.2 Ұлттық Банктің ақша.несие саясатын реттеу механизмі ... ... ... ... .37
2.3 Қазақстан Республикасының ақша.несие саясатының
негізгі даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
2.4 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің негізгі даму
бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48

ІІІ Қазақстан Республикасында ақша.несие саясатының
даму келешегі
3.1 Ақша.несие саясатының проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64
Экономиканы дүниежүзілік тәжірибеде пысықталған классикалық теорияларға сүйенетін мақсатты салық-бюджет және ақша-несие саясатын жүргізумен реттеу экономикалық өзгерістер барысында белгіленген оң өзгерістерге қол жеткізуге жекелеген салалардағы өндірістік құлдырауын тоқтатуға, инфляциялық болжауды төмендетуге, қайта қаржыландыру мөлшерін оң шамаға шығаруға, ақша-несие және қаржы-бюджет жүйелерінің қызметін тұрақтандыруға, бюджет тапшылығының ауқымын ауыздықтауға мүмкіндік берді.
Еңбек өнімділігінің төмен деңгейі, еңбекке қабілетті халықтың көпшілігі жұмыспен қамтылмаған, шығарылған өнімнің басым көпшілігі бәсекеге қабілетсіз, халық шаруашылығы салаларының импорт жеткізілімдерінен едәуір тәуелділігі және т.б. орын алған жағдайда ұлттық валютаның белгіленген бағамы экономиканы қазынашылық және ақша -несие жағынан реттеу үшін ұлттық ақшаның дүниежүзілік нарықтағы нақты құнын көрсетпеуінен қолайсыз болады. Үкімет көпшілікті жұмыспен қамтуға және экономикалық өсуге бағытталған тәуелсіз экономикалық саясатты жүргізуге мүмкіндігі болмайды.
Төлем балансының тапшылығы ұзақ уақыт сақталған жағдайда, Үкімет қаржы қорларын жоғалтуы мүмкін. Тіркелген ұлттық валюта бағамы баланстағы туындайтын үйлесімсіздіктерді пайдалануы, ықтимал ірі алтын-валюта резервтерінің болуын талап етеді. 1998 жылы дүниежүзілік нарықтағы және Ресей экономикасындағы экономикалық жағдайдың нашарлау жағына қарай күрт өзгеруі, тіркелген ұлттық валюта бағамының өзінің тіршілік етуге жарамсыздығын көрсетті. Қазақстан экономикасы өз валютасының тұрақтылығын қолдау үшін алтын-валюта қорларының едәуір мөлшерін жоғалтты.
Үкіметтің саясаты бюджет тапшылығы мен салықтардың мөлшерлемелерін көзделген деңгейде сақтау арқылы экономиканы тұрақтандыруға бағытталған болатын. Салықтық-бюджеттік реттеу әлсіз болса да жиынтық кірістің өсуін ынталандыруды негізге алған. Ақша-несие саясатының рөлі айырбастау бағасының жарияланғанмен тепе-тең сәйкестігін қамтамасыз ету үшін ақша ұсыныстарын реттеумен шектелген еді.
Несие ұйымдарын ынталандыру мен олардың экономиканың нақты секторымен өзара іс-қимыл жасауын қолдау мәселелері ҰБ тарапынан тікелей реттеу аясынан шығарылып, ақша нарығының өтімділігін басқару қиындады, ашық нарықта ломбардтық несиелеу және РЕПО мәмілелері, коммерциялық банктерге күндік қарызбен “овернайт” несиелерін беру сияқты классикалық операцияларды жүзеге асыру қиындады.
Осымен бірге, Үкімет жұмыссыздықты азайтудан ұлттық валютаның құнсыздауымен күресуді маңыздырақ деп санап, тіркелген айырбастау бағамы қолданылған жағдайда, инфляцияны ауыздықтау мен инфляциялық болжамды төмендетуде едәуір нәтижелерге қол жеткізді.
1 Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие.- Алматы.: Оқу құралы 2004.-129б.
2 Көшенова Б. А. Ақша, несие, банктер, валюталық қатынастар.- Алматы.: Оқу құралы 2000.-328б.
3 Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары.-Алматы.: Оқу құралы 2004.-267б.
4 Мақыш С.Б., Іляс А.Ә. Банк ісі.-Алматы.: Оқу құралы 2004-140б.
5 Балапанов И.Т. Банки и банковское дело. - Санкт-Петербург.: 2001.-249б.
6 Қазақстан Республикасының «ҚР Ұлттық Банкі туралы» 30 .03.2007жылғы Заңы. 41б.
7 http://www.nationalbank.kz
8 Сенчагов В.К. Финансы, денежное обращение и кредит.- Москва.: Проспект , 2000.-439с.
9 Банки Казахстана. №4(108) 2006.-60б.
10 Банки Казахстана № 2(116) 2007.-60б
11 Банки Казахстана № 3(117) 2007.- 61б.
12 Свиридов О.Ю. Деньги, кредит, банки.- Ростов-на-Дону.: 2000.-317с.
13 Қаржы Қаражат №1 2007.-96б.
14 Қаржы Қаражат №10 2006.-96б.
15 . Қазақстан Республикасының «ҚР банктері және банкілік қызмет туралы» 31.08.2006 жылғы Заңы. 74б.
16 Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу. – А.: Қазақ Ұлттық университеті 2003.-132б
17 Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер.- Алматы.: Оқу құралы 2001.-415б.
18 Сейткасымов Г.С. Банковское дело.- Алматы.: Учебник 1998.-576б.
19 Саниес М.С. Деньги, кредит, банки.- Алматы.:Учебник 2000.-198с.
20 Жуков Е.Ф. Деньги. кредит, банки.- Москва.: Юнити 2000.-617б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
І Ақша-несие саясатының теориялық негіздері
1.1 Ақща-несие саясатының экономикалық мәні және оны
жүргізу құралдары
.................................................................
............6
1.2 Ақша-несие теориясы негізінде ... ... ... ... саясатын жүргізудегі
тәжірибесі.......................................................
....................................18
ІІ Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-несие
саясатына талдау
2.1 Қазақстан Республикасы банк жүйесінің даму
эволюциясы...........22
2.2 Ұлттық ... ... ... ... ... Республикасының ақша-несие саясатының
негізгі даму
кезеңдері...........................................................
..............46
2.4 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің негізгі даму
бағыттары...........................................................
.................................48
ІІІ Қазақстан Республикасында ақша-несие саясатының
даму ... ... ... ... ... тәжірибеде пысықталған классикалық
теорияларға ... ... ... және ... ... ... экономикалық өзгерістер барысында белгіленген ... қол ... ... ... ... ... инфляциялық болжауды төмендетуге, қайта қаржыландыру мөлшерін оң
шамаға шығаруға, ақша-несие және ... ... ... ... ... ауқымын ауыздықтауға мүмкіндік берді.
Еңбек өнімділігінің төмен ... ... ... ... ... ... шығарылған өнімнің басым көпшілігі бәсекеге
қабілетсіз, халық шаруашылығы салаларының импорт жеткізілімдерінен едәуір
тәуелділігі және т.б. орын ... ... ... валютаның белгіленген
бағамы экономиканы қазынашылық және ақша -несие жағынан реттеу үшін ... ... ... ... ... көрсетпеуінен қолайсыз болады.
Үкімет көпшілікті жұмыспен қамтуға және экономикалық өсуге ... ... ... жүргізуге мүмкіндігі болмайды.
Төлем балансының тапшылығы ұзақ уақыт сақталған жағдайда, ... ... ... мүмкін. Тіркелген ұлттық валюта бағамы баланстағы
туындайтын ... ... ... ірі ... ... ... ... 1998 жылы дүниежүзілік нарықтағы және
Ресей экономикасындағы экономикалық жағдайдың ... ... ... күрт
өзгеруі, тіркелген ұлттық валюта бағамының өзінің ... ... ... Қазақстан экономикасы өз валютасының тұрақтылығын
қолдау үшін алтын-валюта қорларының едәуір мөлшерін ... ... ... ... мен ... ... деңгейде сақтау арқылы экономиканы тұрақтандыруға бағытталған
болатын. Салықтық-бюджеттік реттеу әлсіз болса да ... ... ... ... ... ... саясатының рөлі айырбастау
бағасының жарияланғанмен тепе-тең сәйкестігін ... ету үшін ... ... шектелген еді.
Несие ұйымдарын ынталандыру мен олардың экономиканың нақты секторымен
өзара ... ... ... ... ҰБ ... ... реттеу
аясынан шығарылып, ақша нарығының өтімділігін басқару қиындады, ашық
нарықта ломбардтық несиелеу және РЕПО ... ... ... ... ... ... беру сияқты классикалық операцияларды
жүзеге асыру қиындады.
Осымен бірге, Үкімет ... ... ... валютаның
құнсыздауымен күресуді маңыздырақ деп санап, тіркелген айырбастау бағамы
қолданылған ... ... ... мен ... болжамды
төмендетуде едәуір нәтижелерге қол жеткізді.
Баланстағы тепе-теңсіздік кезінде орын алатын ұлттық валюта бағасының
ауытқуына сыртқы ... ... ... ... жасалады. Осы
мақсаттарға Халықаралық Валюталық Қор несиелерін қарызға алу, ... мен ... ... ... ... болмайды.
Еркін айырбас режиміне көшкен кезде ұлттық валюта құнсызданғаннан
кейін, шетелдік ... ... ... ... бұл өз ... ... қалпына келуіне және импорттың кемуіне, елге ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валюта бағамы жағдайында Үкімет елдің
экономикалық ... ... ... қатынастарына, валюта
резервтеріне, берешектерге, тауарлық және ... ... ... ықпал етуге мүмкіндік алды.
Сонымен бірге, Қазақстан экономикасында бірқатар дағдарыстық жағдайлар
соңына дейін әлі де жойылмай ... ... ... ... ... ... ... салу және бюджеттік ... ... орын ... ... ішкі және ... қарыздар
мөлшері өсуі жалғасуда және мемлекеттің ... ... ... ... өндірістік салаға берілетін несиелер
бойынша пайыздық ... ... ... қалуда, шаруашылық етуші
субъектілердің инвестициялық белсенділігі тиісті деңгейде емес және ... ... ... ... жөніндегі шаралар ... мен ... ... ... ... ... шаралармен тығыз
байланысты болу керектігін дәлелдейді.
Дүниежүзілік ... және ... ... мемлекеттің
нарықтық қатынастардың даму жағдайындағы қазынашылық және ақша-несиелік
саясаты мен осы ... ... ... ... толық пысықталып
жарияланды. Экономиканы салық – бюджеттік және ... ... ... Д. ... Дж.М.Кейнс, М. Фридмен, И. Фишер, А. Лаффер,
Р. Модельяни, сияқты көптеген ... ... ... Ауыспалы кезең жағдайындағы Қазақстанның қаржы-бюджет саясаты
теориясы мен тәжірибесінің әр ... ... ... ... ... Баймұратов, А.К. Қошанов, Н.К. Мамыров, К.Н. ... ... Д.К. ... П.С. ... К.О. ... К.Б. ... Н.Н. Хамитов ашты.
Жұмыстың тақырыбы “ҚР-ғы Ұлттық Банктің ақша-несие саясаты.”
Жұмыс ақша-несие саясатының мәні мен ... ... оның ... ... мақсат тұтады.
Қойылған мақсатқа байланысты мына міндеттер белгіленді:
1. Бұл тақырып бойынша ... ... ... және ... Ақша-несие саясатын басқарудағы зерделеу әдістерін таңдау;
3. Ақша-несие саясатының негізгі сипаттамалары мен өлшемдерін зерделеу;
4. Банк ісінің теориялық негіздерін ... Ақша ... ... ... мен ... ... ... ұйымдастыру тетігін дамыту деңгейін зерделеу;
6. Ақша-несие саясатының негізгі проблемаларын және оларды жою ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Осы жұмыстың нысанасы ақша-несие ... ... ... ... ... байланысы болып табылады.
Зерттеу әдістері:
( шолу-талдау;
( математикалық-статистикалық;
( қадағалау;
Жұмыста жұмыс жазылған сәттегі ... ... ... ... мен ... келтірілген.
Ақша-несие саясаты жүйесін қалыптастыру мен жұмыс ... ... ... ... ... ... байланыстырып
қаралған.
І АҚША-НЕСИЕ САЯСАТТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ақша-несие саясатының экономикалық мәні және оны
жүргізу құралдары
Нарықтық экономикаға көшу мен ... ... ... ... белсенділеуі ақша мөлшерінің баға деңгейіне әсер етуін күшейтті,
сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігі ақша ... ... ... ... етті. Баға деңгейін белгілеу мен өндіріс тиімділігін
өзгертуде ақша ... ... ... ... ақшаның сандық
теориясының негізгі мазмұнын құрайды.
Ақшаның осындай ... ... ... И. ... ... ... ... бөлігі болып табылатын ... ... PQ, ... ақша ... немесе ақша ұсынысы;
V-ақша айналымының жылдамдығы;
P- тауарлық мәмілелер бағасының орташа деңгейі;
Q- тауарлық мәмілелердің мөлшері ... ... ... ... өзгеруі айналымдағы ақша мөлшерімен ғана емес,
сондай-ақ тауарлар бағасының өзгеруімен де байланысты (өндіріс шығындары).
Ақша мөлшері теориясының ... ақша ... ... ... (V) мен тауарлық мәмілелер саны (Q) үшін ... ... ол іс ... ... мүмкін емес. Сандық доктринасының басқа өкілі
(кембридждік) ағылшын экономисі А. Пигу ақша ұсынысының мына ... x P x T, ... ақша ...... ... ... ... жылдық кіріс үлесі;
P – баға деңгейі;
К- өндірістің нақты мөлшері;
Экономистер ұзақ жылдар бойы экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... пікір таластыруда.
Нарықтық экономика іштей тұрақсыз өзгермелі жүйе болып табылады,
мемлекеттік реттеуге онда ... рөл ... ... қатарында
мемлекеттің монетарлық саясаты ... орын ... ақша ... ... ... ... ... соқтырған пайыздық
мөлшерлеме деңгейінің өзгеруінің себепкері болып ... ... әсер ... атаулы жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) өзгереді.
Кейнсиандық теорияның негізгі теориялық ... ... ... ... ... шығындары;
1- инвестициялар;
G- тауарлар мен қызметтер сатып алуға арналған мемлекеттік шығындар;
NX– таза экспорт;
Кейнсиандықтар мемлекеттік ... ... ... ... ісінде бюджеттік саясатқа, салық ... мен ... ... өзгеруіне негізгі маңыз береді. Олардың түсінігінше
өндірістің ... ... пен ... жағдайында монетарлық
саясаттың макроэкономикалық салдары көп мәнді. ... ... ... ... мөлшерлемесінің деңгейін төмендетумен (инфляция
пайызы шегерілген пайыздық мөлшерлеме) монетарлық саясатты ынталандыру ақша
ұсынысын көбейтеді және инвестициялық ... ... ... ... ЖҰӨ ... ... артады. Өндірістің
құлдырауы тоқтап, жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... Ақша ... артқанда, олардың қысқа мерзімді
артықшылығы пайда болады. Халық артқан ақша ... ... ... алуға
немесе банктердегі салымдарда жинақтайды. Ақша сұранысы артып, тиісінше
бағалар да өседі. Халық пен ... ... ... ... де артады. Егер ақша ұсынысын азайтса, онда пайыздық мөлшерлеменің
өсуімен тепе-теңдік белгілінеді.
Монетаризм нарықтық экономика - ... ... ... ... жүйе ... ... негізделген. Ол инвестициялар мен ЖҰӨ арасындағы
емес, айналымдағы ақша жиыны мен ... ЖҰӨ ... ... байланысқа
негізделеді. Осы бағыттың бас теоретигі М. Фридмен мемлекет ... ... ... ... өсуін қолдауға негізделген “ұзақ мерзімді
тепе-теңдік монетарлық саясаттың ақша ... ... ... ... ... ... осындай өсу шамасы:
(M=(Р((Y ... ақша ... ... ... қарқыны, ұзақ мерзімді пайызы;
(P – болжалды инфляцияның орташа жылдық қарқыны, ұзақ мерзімді пайызы;
(Y – ЖҰӨ өсімінің орташа жылдық қарқыны, ұзақ ... ... ... ... ... классикалық канондарды жетілдірді.
Теориялық ақша үлгілері синтетикалық нысанды иеленді, оларға екі ... ... ... ... элементтері де Үкіметтің
айналымдағы ақша мөлшеріне әсер ететін саясаты Республиканың ... ... ... ... ... ... ... орай ішінара іске асырылған болатын (мысалы,
ақша жиыны төмендегенде төленбеген ақшаның өсуі).
Екі деңгейлі банк ... ... ... ... банк ақша
мультипликаторларының тетігін немесе екінші деңгейдегі банктер ... ... ... (қайталама эмиссия) қадағалауды жүзеге
асырады. Әкімшілік-әміршілдік экономика жағдайында ақша рөлі өнім шығарудың
әртүрлі шығындар жиынтығына ... ... ... және ... ... ... басымды есептік және бақылау рөлі “қысымға түскен
инфляцияны” жасыруға, тұтынушылық ... ... ... бағалар
белгілеуге және ресурстарды өтімсіз тауарларға шашырауға ықпал етті.
Жиынтық ... пен ... ... ... ара ... ... ... негізсіз тұрақты болып қалды.
Ақша айналымының жылдамдығы төмендеді, жинақтаулардың нақты сектордан
алып-сатарлық ... ... ... операцияларына өту процесі
жеделдетілді.
Дүниежүзінің 83 елінде инфляция мен ... ақша ... ... ... ақша ... мен ... ... жоғары деңгейдегі тәуелділікті айқындады.
Дүниежүзілік экономикалық тәжірибеде ақша-несие саясатын реттейтін
әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... операциялар;
есептеу мөлшерлемесі саясаты, яғни, екінші деңгейлі банктердің орталық
банктен қарыздары бойынша пайыздарын реттеу;
міндетті ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың
пайыздық мөлшерлемесі, қысқамерзімді теңге несиелері және үш ... ... ... ... ақша ... бақылау кезінде Ұлттық банктің
монетарлық процесі тетігінің негізін құрайды.
Орталық банк осындай ... ... ... және ... ... бойынша осы кезеңдегі монетарлық саясатқа сәйкес
пайыздық жағдайларды, ақша ... ... ... ... үшін ол ... ... мен ашық ... операцияларда өзінің
пайыздық мөлшерлемелерін өзгертеді, ақша нарығында басқыншылық сәті туралы
шешім қабылдайды. Экономиканы қаржы сілкіністеріне неғұрлым ... ... оның ... және ... ... оның ... банк жүйесін дамытудың негізгі мақсаттарының бірі болып табылады.
Экономикалық саясат ... ... ... ... ... ... ... тауарлық бағасына әсер ететін ақша, несие ... ... ... жүйесінің тепе-теңдік сипатын білдіреді. Ақша-несие
және бағам саясаты қол ... ... ... ... ... ... тауарлық бағасына әсер етеді. Ақшаның тұрақтылығын реттеу
нарық жағдайларына макроэкономикалық ... екі ... ақша ... ... мен ақша ... жылдамдығы арқылы ақшалай қаржылардың
айналым ... ... ... ... болып табылуда.
Іс жүзінде ақша және несие саясатының қарама-қайшылығы, ақшаның
тұрақтылығын және экономиканы дамуын реттеуді ... ... ... ... ... экономикалық саясат бөлігін, оның
элементерінің (өнеркәсіптік, құрылымдық, сыртқы сауда, қазынашылық және
басқа да ... ... ... ... білдіреді және ... және ... ... ... ... өсу ... жұмыссыздықтың төмен деңгейі, бағалардың
тұрақтылығы, тұрақты төлем балансы осындай түпкілікті ... ... ақша ... ... белгілі ақша агрегаттары М0 , М1 , М2
және т.б. түсініледі. Олардың мазмұнын егжей-тегжейлі қарайық:
М0- ... ... ... банк ... тыс) және ... екінші деңгейлі банктердің шоттарындағы қаржылар.Бұл ақша базасы
немесе орталық банктің ақшалары.
М1 – халықтың қолындағы ... ақша ... ... мен
кәсіпорындардың, мекемелердің, ұйымдардың кассаларындағы қаржылар.
М2 – М1 барлық құрамдастары және араласқан пайдалану режимді заңды
және жеке ... ... ... ... ... жедел салымдары, банк жинақтау сертификаттары, еркін айналымдағы
займдардың облигациялары, банк резервтері.
М4 - М1 басқа халыққа, банктерге, кәсіпорындар мен ұйымдарға ... ... ... және М2 ақша ... ... көрсеткіштері болып саналады. М4 соңғы
көрсеткіші жеке де, сондай-ақ өндірістік тұтынудағы ... ... ... ... төлемге қабілетті жиынтық сұранысын сипаттайды.
Осы ақша агрегаттарының, біз көріп ... ... ... ... ... ақшаға жеңіл айналып кетуімен
ерекшеленеді. Тиісінше, ақша қажеттілігі туралы ... ... ... жағдайларда, олардың жалпы мөлшерін ғана емес, әртүрлі ақша
түрлерінің арасындағы ара ... және ... ... оның
мұқтаждығына сәйкес олардың осы жерде (аймақта) болуы ... ... ... ... атап өтілген бас функциясы- айналымын реттеу жалпы
мөлшерді ғана емес, ... ақша ... ... ара ... көздейді. Іс жүзінде кез-келген қазіргі заманғы ... ... ... және ақша ... ... елдегі жиынтық ақша жиынының
бірнеше аса маңызды көрсеткіштерінің жобаланған және нақтылы ... ... ... ... ... ... ... қысқаша сипаттама берейік:
Ресми есеп мөлшерлемесі - орталық банктің ... ол ... ... ... ... соңғы сатыдағы несиелер ретінде енінші
деңгейлі банктер мен несие мекемелеріне несие береді. Орталық банк ... ... ... ... төмендетіп, екінші деңгейлі
банктердің мүмкіндіктеріне ... алу үшін ... ... ... ... өз ... ... өсуге, ақша жиынының артуына, нарық пайызының
жоғарылуына әсер етеді. Орталық банктің ресми есеп ... ... ... ... ... ... ... төлем балансы мен
валюта бағамының жай-күйінде білінеді. Мөлшерлеменің артуы елге ... ... ... тартылуына ықпал етеді, осының нәтижесінде төлем
балансы жанданады, тиісінше, шетелдік валютаның бағамы төмендеп, ал ... ... ... Мөлшерлеменің төмендеуі кері нәтижелерге
әкеліп соқтырады
Ашық ... ... ... ... операциялар- орталық
банктің қысқа мерзімді операцияларды қоса алғанда, кейін кері ... ... ... және ... ... ... мен өзге де құнды қағаздарды сатып алу-сату жөніндегі
операциялары. ... ... ... іс-қимылдары екінші деңгейлі
банктердің қызметіне олардың қолда бар ресурстар мөлшері арқылы әсер етеді.
Егер орталық банк ашық ... ... ... ... ал ... ... ... сатып алады, онда соңғылардың ... мен ... ... несие беру мүмкіндіктері сарқылады. Бұл айналымдағы
ақша жиынының қысқаруына және несие пайызының артуына ... ... банк ... екінші деңгейлі банктерден құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... ... беру жөніндегі олардың
мүмкіндіктерін кеңейтеді. Ашық нарықтағы операциялар банк ... ... және ... ... ... реттеуге және
соңғы есепте ақша нарықтағы сұраныс пен ұсыныстарды реттеуге ... ... ... ... мен ... мекемелерінде орталық банктің
талабы бойынша, әдетте, пайызсыз шотта ... ... ... ... деңгейлі банктерге олар өздерінде сақтайтын ... ... ... ... ... ... орталық банк банктер мен несие
мекемелерінің несиелеу мен депозиттік эмиссияны жүзеге ... ... ... ... резерв нормасының өзгеруі екінші деңгейлі банктердің ... ... ... беру мүмкіндіктеріне елеулі әсер етеді. Норманы
арттыру екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... бөлігімен пайдалана алмауын білдіреді. ... ... мен ... ақша ... да ... банк ... бойынша
пайыздар өседі. Банк резервтері нормаларының төмендеуі банк несиелері ... ... ... және нарықтық пайыздың төмендеуіне жетелейді.
Міндетті резервтер едәуір шамада әкімшілік тұтқаны білдіреді. Бірқатар
елдерде олар толықтай ... ... ... ... ... ... ... елдерде қызмет бабын теріс пайдалануға жол бермеу
үшін осындай резервтердің ең жоғары мөлшерде ... ... ... құралдардан басқа дүниежүзілік банк тәжірибесінде орталық
банктердің ақша-несие ... ... ... кең ... ... және кеңінен пайдаланылады. Оларды қайсыбір елдің нарықтық
немесе өтпелі экономикалық нақты жағдайында өтімдірек ... ... ... ... ... ... ... Капиталдар нарығын бақылау- акциялар мен облигациялар шығару тәртібі,
сырттан ... алу ... ... және ... ... қол ... жаңа банктер мен несие мекемелерін, оның
ішінде шетелдіктерді ашуды реттеу.
3. Валюта басқыншылығы- ақша ... ... пен ... ... ... үшін едәуір мөлшердегі валюта сатып алу-сату.
4. Шектеу (таргеттеу) - ақша жиыны көрсеткштерінің өсуінің ... ... ... ... ... ... ... тұрақты орналастыру мен алып-сатарлық операцияларды шектеу
мақсатында банктер, несие ... үшін ... ... ... ... ықпал етудің атап өтілген
және басқа ... ... ... ... ... белсенділікті
арттыруға немесе төмендетуге қол жеткізіледі. Мұның ... ... ... ... ету шешуші болып табылады. Олар кәсіпкерлерге
арзан несиені көбірек ұсынса, соңғылар соғұрлым өз ісін ... ... ... ... ... ... ... жеделдетеді.
Көрсетілген құралдардың әртүрлі қиыстырулары орталық ... осы ... ... стратегиясына байланысты “қымбат”
немесе ”арзан” саясат жүргізуге жол ашады. Орталық банк аталған құралдардың
көмегімен ақша-несие саясатының ... ... ... ақша ... (қатаң монетарлық саясат) немесе пайыздық мөлшерлемені белгіленген
деңгейде ұстайды (икемді монетарлық саясат).
Ақша-несие саясатының ... ... ... заңнамамен тығыз байланыстырған жағдайда ғана тиімді болуы
мүмкін. [3,39б.]
1.2 Ақша-несие теориясы негізінде экономиканы ... ... ... ... ... ... заманғы
экономикалық ғылымның ең бір қимылды-қозғалысты бағыттарының бірі болып
табылады, ... осы ... ... ... экономиканы мемлекеттік реттеу жүйесінің қазіргі заманғы
дамуының объективті заңдылықтарымен түсіндіріледі.
Ақша-несие ... ... ... ... ... ... экономиканың жай-күйін ақша-несие бақылаудың құралдар жүйесі
мен әдістерін қамтамасыз етеді.
Мемлекет ақша-несие реттеудің жәрдемімен экономикалық дағдарыстарды
жұмсартуға, инфляцияның ... ... ... ... ... қолдау мақсатында, ел экономикасының түрлі салаларына күрделі
салымдарды ынталандыруға арналған ... ... ... ... мына ... ... ... банк
өтімділігін реттеу, мемлекеттік қарызды басқару, банк ... ... ақша ... ... тетігі ақша-несие әдістер мен құралдарының
жиынтығын білдіреді деп ... ... ... кешенді қолдануы
қойылған экономикалық мақсаттарға қол жеткізуге жеткізеді.
Сонымен, ақша-несие реттеу теттігінің үлгісі былайша ... ... ... ... ... ... ... және қорытуға негізделеді, экономикалық ғылым ... ... ... ... ... немесе белгіленген құбылыстардың
қадағаланатын өзгерістеріне ... ... ... ... ... талдаудың соңғы нәтижесі ретінде
фактілер жиынына мағына енгізеді, оларды біріктіріп байланыстырады, олардың
арасында ... ... ... және ... ... қағидалар мен
беталыстар шығарады.
Ғылыми тұрғыдан фактілер қазіргі бар теорияларды растау (дедуктикалық
әдіс) үшін де, сондай-ақ жаңа ... үшін ... ... ... ... ... жүргізетін макроэкономикалық саясат
негізінде ескеретін ... ... ... ... ...... ... жолмен пайда болатын теориялар. Бұгінгі
күнге көптеген ғалым экономисттер оларды макроэкономика мәселелеріне бір
мәнді жауап беретін оқулардан гөрі ... ... ... ... ... болжалдығы олардың маңызын кемітпейді.
Экономистер экономикалық өсу факторларына ықпал ететін ақша-несие
саясатының тұжырымдамаларына қатысты ұзақ жылдар бойы ... ... ... мәні ... ақша ... ... жолымен
экономикалық жағдайға ықпал етуге негізделеді. ... ... ... болса да, алайда әр түрлі экономикалық бағыттар арасында
ақша ұсынысының экономикаға ықпал ... ... ... ... ... ... саясатынының негіздемесі, оның стратегиясы мен
тактикасын белгілеу ... ... ... ... және оның ішкі
тетіктерін ашуды талап етеді.
Ақша жиынын ... ... ... он жылдар бойы терең
теориялық әзірлемелерді ... олар іс ... ... ... ... Басты мәселе-осы салада дүниежүзілік ғылыми білім әлеуетінің
қолданылуы, бұған мына ... ... және ... ... ... ... ... қалыптастыруы;
- орталық банктің ақша жиынын бақылау мүмкіндігі анықтау;
- ақша жиынына ықпал ету ... ... және ... ... 1 – ... реттеу тетігінің үлгісі
|Ақша-несие реттеу тетігінің үлгісі ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелер, |
|міндетті резерветер нормалары, валюталық басқыншылық, ... ... ... ... ... ... мөлшерлік шектеулер) |
|Ақша-несие реттеу ... ... ... ... реттеу, |
|мемлекеттік қарызды басқару, валюталық реттеу ... ... ... ... ... ... ... инфляция қарқынын төмендету, өндірістің өсуі және |
|т.б. ... ... ... ... ... ... айырбас
тұжырымдамасына тән ақша-несие айналым саласында іс-шара жүргізу жолымен
макроэкономикалық процестерге реттеушы ықпалды ... ... ... ... ... ... ... өкілі Ф. Модильяни “Тиісті
тұрақтатын іс-шаралармен тұрақсыздыққа қарсы тұруға болады. ... ақша ... ... сұраныс өзгерістерін сәйкестікке ... деп атап ... [4, ... ... ... П. Самуэльсон “тиісті ақша-
несие саясатының көмегімен даурықпа бұзақылықтан және күрт ... кең ... ... сенім артуға болады” деп ... ... ... ... ... ақша-несие құралдары ақша
мөлшерінің тұрақты, алайда бірте-бірте ... ... ... ... қол ... елеулі әсер етуі мүмкін деп
санайды.
Осы пікірлер экономиканы ақша-несие реттеу ... ... ... ... ... ... ол экономиканы ақша
айналымы мен несие құралдарымен мүмкіндіктерін әсіре өсіруге, экономиканы
сұраныс пен ұсынысты сәйкестікке келтіретін ... ... ... ... жүйе ... ... ... Л.Вальрас сияқты батыс экономистерінің жұмыстарында, сондай-
ақ И.Фишер мен ... ... ақша ... әр ... ... тепе-тең жағдайлар жүйесі ретінде дамыту қағидасы байқалады.
Ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... реттеудің
кейнсиандық және неоклассикалық теорияларын қозғайды.
“Несиелік реттеуге негізделген кейнсиандық үлгі нарық ... мен ... ... ... ... және несие саясатының
жәрдемімен жоюға ұмтылады. Алайда, ол ішкі ... пен ... ... ... ... ... ... Осыған қарама-қайшы
монетаризмді қолдаушылар осы ықпалды мойындай ғана ... ... ... ... жүргізуді экономиканы тұрақтандырудың шешуші шарттары деп
санайды.
Кейнсиандықтар мен монетаристер арасындағы ... ... екі ... да ... жақтары мен кемшіліктерін де айқындауға
мүмкіндік береді. Бұл теориялар алғашқыда қарағанда қарама-қарсы, алайда
мәні ... ... ... экономикалық үлгілерден барлық құнды
және ұтымды алынатын синтетикалық көзқарасты әзірлеуге себеп болды.
Кейнсиандық экономикалық тұжырымдама. Дж.М. ... 1936 жылы ... ... пайызбен ақшаның жалпы теориясы” атты кітабында өз
тұжырымдамасының мазмұнын баяндады. Кейнс теориясының бас ... ... ... ... реттеуді жоққа шығару. Ол өз ... атап ... ... ... ... ... мен
одан туындаған жұмыссыздықтың орын алуымен жанасатын жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа теорияда кезеңді құлдырау
мен өндіріс дағдарысына байланысты ... ... ... жұмыссыздыққа
ерекше назар аударылады.
Бұдан әрі нарық экономиканы ... ... бола ... және
толық жұмыспен қамтуды, өндірістің және бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз
ете алмауына ... онда ... ... осы ... ... ... рөль ... тиіс деп санайды. Мемлекет кезең-
кезеңмен туындайтын құлдыраулар мен өндірістің күрт ... ... ... ... ... және ... ... жүргізуге
араласуы тиіс.
Тауарларды және қызметтерді мемлекеттік сатып алу жиынтық шығындардың
негізгі ... ... ... ... ... ... ... қажет. Мұның өзінде мемлекеттік шығындарды арттыру мен азайту ішкі
өндіріс ... ... және ... ... ... ... мемлекет
құлдырау кезеңде өзінің шығындарын арттыруға, ал инфляция кезінде оларды
қысқартуға тиіс. ... ... ... ... ... ... ... әсер ететінін атап өту қажет. Салықтық және ақша –несие
саясаты, керісінше, өндіріс мөлшеріне жанама әсер ... ... ... ... әсер ... ал ол ... ... өндіріс мөлшеріне жанама
әсер етеді.
Кейнсиандықтардан ... ... олар ... ... ... ... құралы деп санамайды. Ақша ұсынысы
пайыздық ... ... әкеп ... ал соңғысы
инвестицияларға арналған несиеге әсер ... ... ... ақша ... ... ... рөлі мемлекеттік шығындар сияқты едәуір
емес деп санайды. ... ... ... ... ... үшін ... жоқ ... айтады.
Кейнстің “ақшаның маңызы жоқ” деп айтатын ізбасарларының ... ... ... қолдамауы, әсіресе, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
басталған инфляция жағдайларында оның тұжырымдамасына сынмен қарауға ... ... цикл деп ... ... ... ... ... халықтың жұмыспен қамту мен бағалар деңгейінің өзгеруімен
сипатталатын құлдырау мен өрлеудің кезектесуі ... ... ... ... цикл төрт фазадан тұрады: нақты өндіріс мөлшерінің түсуімен орын
алатын құсыру және тиісінше жұмыссыздық күшейеді және егер ... ... ... ... ... онда ... орын ... цикл өзінің төменгі
нүктесіне жеткен кезде және орташа бір ... жыл ... -ол ... ... ... ... ... бастап, халықтың жұмыспен қамту
арттырылып, бағалар тұрақтандырылғанда кеңею фазасы орын ... ... ... ... ... деңгейге жеткен нүкте шарықтау деп аталады.
Осыдан бастап жаңа цикл басталады.
М. Фридмен мен А. ... ... ... ... ... ақша
айналымының тарихы” деп аталатын жұмыстарында ақша айналымының рөлін ... ... ... ... ... ... олар
айналымдағы ақша жиынының өсу қарқыны циклдар іскерліктермен сәйкес келмесе
де, солармен байланысты циклдік схемаға сәйкес екенін ... Ақша ... ... ... ... ... айналымдағы ақша мөлшері өзінің
шарықтауына жетіп жоғары нүктеге- іскерлік циклының шарықтауына ... ... Және ... ақша мөлшері іскерлік цикл өзінің төменгі нүктесі-
түпке дейін жеткен сәтке дейін арта ... ... ... ... өсу ... 3% құрайды, бұл
дамыған елдердегі ұзақ мерзімді уақытша аралықтардағы нақты көрсеткіштерге
сәйкес келеді. Бұл жағдайда атаулы ЖІӨ мен ... ақша ... ... ... ... келеді деп ұйғарайық. Егер ақша жиынының мөлшері
10% артса не ... ... ... ... ... ЖІӨ өсу ... ... болжаммен атаулы ақша жиынының өсуінің тиісті 10 пайыздық деңгейіне
жетеді. Содан кейін ЖІӨ бұрынғыдай 10% ... да, ... ... ... тағы да 3% кемиді. Бұл мұндай өсу жыл ... 7% ... ... баға ... арту ... қол жеткізілетінін білдіреді.
Сонымен, ақша жиынының өсу қарқынының өзгеруі ... ... ... ... және ... ... түрде әсер етеді.
Монетаризм. Дж. Кейнстің ізбасарлары негізінен құлдырау мен ... ... ... ... ... ... ... инфляциялық процестерге орай ақша рөліне жаңа ... ... ... ... кейнсиандыққа оппозиция ретінде пайда ... ... ... ... М. ... дұрыс монетарлық саясат
инфляция кезінде ғана емес, сондай-ақ тоқыру ... де ... ... атап ... мен ... ... айырмашылықты анығырақ көру
үшін олардың негізгі теңдеулерін талдау қажет:
Кейнсиандықтар ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған жиынтық шығындар теңдеуін алады:
C+І+Eч = NVP, ... ... ... негізге алады:
МV=PQ, ... ... ақша ... жылдамдығы.
Q -өнімінің жеке мөлшері мен тауарлар сатылатын орташа P ... ... таза ішкі ... (NVP) ... ... сол ... теңдестіре алғандықтан мына теңдеуді
аламыз:
C+І+Eч= MV, ... ... сол ... ... таза ішкі өнім ... ... ... ал сол жағында сатып алушылар осы өнімге жұмсаған ақша
мөлшері көрсетілген. Егер MV ... ... ... ... ... болса онда ол NVP тең болуға тиіс. Тиісінше, бұл сома NVP ... ... ... ... баламасын білдіреді. Сондықтан
монетарлық және кейнсиандық ... өнім ... сол ... ... әртүрлі екі тұрғыдан қараған екі ... ... ... ... ақшаға қосалқы рөль береді,
өйткені ақша ұсынысының өзгеруі пайыздық ... ... ал ол ... ТЖӨ ... ... жанама әсер етеді.
Монетаристер ақша ұсынысы өндірістің, жұмыспен қамтудың, бағалардың
дейгейін ... ... ... деп ... ... ... ... мен монератистердің тұрақтандыру саясаты. Іскерлік
циклдар уақытында ... ... ... мен ... тұрақтандыру саясат жүргізуді талап етеді. Ол көбінесе әртүрлі
экономикалық көзқарастарды жақтаушылар ұстанатын теориялық ... ... мен ... жұмсалған мемлекеттік шығындар
жиынтық шығындардың құрамдас бөлігі болғандықтан және осыған байланысты
жалпы ... ... (ТЖӨ) ... тікелей әсер етуіне орай,
қазынашылық саясатты экономикалық ... ... ... ... Қазынашалық саясаттың екінші бөлігін құрайтын салық ... мен ... ... ... ... әсер етеді. Сонымен,
негізінен тұтыну арқылы олар ТЖӨ ... де әсер ... ... ... әсерін мойындайды, алайда, олардың пікірінше, ол
құлдырау мен тоқырау кезеңінде неғұрлым аз ... ... ... ... тұрақтандырудың сенімді
құралы болып табылмайды деп пайымдайды. Өздерінің көзқарастарын ... ... ... ... тапшылығы мен мемлекеттік банктерден
қарыз беру, алуына әкеп соқтыратын “орнын басу ... ... ... ... нарықтарында ақшаға сұраныс артады, осының
салдарынан пайыздық мөлшерлеме артады. Инвестицияларға ... ... ... ал ... кемуі жиынтық шығындардың қысқаруына және
тиісінше ТЖӨ кемуіне әкеп соқтырады. ... ... ... ... ... ... мақсатына жетпейді, өйткені қаржы
нарығындағы ... ... ... ... жеке ... ... дәлірек айтқанда оның орнын басады.
Ақша ұсынысы экономикалық белсенділілікте шешуші рөл ... ... ... ... ... ала ... ... ақша-несие саясатын
жүргізуді табысты тұрақтандырудың басты шарты деп санайды. Алайда, дұрыс
ақша-несие саясатын жүргізу ... ... ... ... ақша
ұсынысының өзгеруі мен оның атаулы NVP әсері арасында жеткілікті ұзақ уақыт
немесе уақытша лаг өтеді. Осы лаг ... ... ... бастап 8 айға дейін)
немесе ұзақ (екі ... ... орын алуы ... Ақша ... ... ... ... сәтті дәл анықтау ықтималдығы мардымсыз. Егер кейбір белгілер
экономиканың құлдырау процесін көрсетсе, онда ... ... ... яғни,
төмен пайыздық мөлшерлеме саясатын қолдана бастайды. ... ... ... ... ... ... жетуі мүмкін, осының салдарынан
қолданылған ... ... ... ... ... одан әрі өсуіне әкеп соқтыруы мүмкін.
Екіншіден, пайыздық мөлшерлемені ... ... ... ... ... мақсатында, оларды арттырудың орнына осы
мөлшерлемелерді төмендетіп және осымен ... одан әрі ... ... ... ... ұзақ ... уақыт аралықтарында
өндірістің нақты мөлшерінің өсуінің ... ... тең ақша ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл ... ақша ... ... ... және ... өндіріс мөлшерінің
артуына ықпал етеді.
Экономикалық жүйеде толық жұмыспен ... ... ... мен ... ... ... қол жеткізуге болады.
Алайда жеке кәсіпкерлік жағдайында толық жұмыспен қамту қол ... ... ... үлгі ... ... ... ... яғни,
мемлекеттің кірісу қажеттілігін атап өтеді.
Осылайша, осы үлгілер экономикалық дамудың ... ... және ... ... ... ... гөрі бірін-бірі
толықтыруға тиіс.
1.3 Шетел ... ... ... ... ... Банк ... тікелей емес, ақша-несие жүйесі ... ... ... ... ете ... ол олардың жұмыс істеуі үшін
белгіленген жағдайлар жасайды. Осы жағдайлардан белгіленген шамада екінші
деңгейлі банктер мен ... да ... ... қызметінің бағыты
тәуелді, бұл жағдай елдің экономикалық даму барысына әсер етеді. Сондықтан
несие ... ... ... ... ... ... реттеу
жолдары мен әдістерін таңдауына, оның ақша ... бір ... ... ... ... ... ... саласында бақылаушы органдардың функциялары жиі тоғысады.
Мысалы, ... банк ... ... ... ... ... (ФРЖ) ... Ақша айналымын бақылаушы маңызды ... ... Бұл ... ФРЖ ... болғаннан бұрын, 1863 жылы, “Ұлттық ... ... ... ... ... Ақша айналымын бақылаушы федералдық
деңгейдегі ұйымдардың иелігіндегі барлық несие құралдарының қызметін
қадағалайды.
АҚШ-да бұл ... ... банк ... ... ... ... ... сондай-ақ депозиттерді сақтандыру жөніндегі Федералдық
корпорацияға берілген, ол несие институттарына федералдық деңгейде банк
операцияларын ... ... ... ... береді. Лицензия беру
кезінде ең алдымен жаңадан құрылған банкінің “қаржы тылдары”, капиталды
пайдалану ... ... ... ... құзыреттілігі,
сондай-ақ осы жердегі маркетингтік ... ... ... ... ... ... ФРЖ міндетті түрде қатысу
міндеттеледі; оларға федералдық несие институты ... ... ... ұлттық деп аталады. Штат үкіметінен лицензия ... ... ... институты деген мәртебесі болады және оларға ФРЖ мүше болу
немесе болмауды таңдау ... ... ... ... ... ... ... құқылы болуына байланысты, АҚШ несие институттарының
жағдайлары әртүрлі, бұл ФРЖ ... емес ... ... тетіктерін
пайдалануға жетелейді.
Ұлыбританияның ақша-несие жүйесінде ерекше жағдайлар ... ... ... арнайы мамандандырылған ... ... ... ... арқылы ұйымдастыруды артық көреді.
Соңғылар Англия Банкінің ақша саясатын жүзеге асыруда маңызды рөл атқаруына
байланысты, ағылшын банк ... ... ... ... ... орталық банк пен өзге несие институттары арасында аралық
орын алатын сегіз институт жатады. ... ... ... ... ... тек қана осы ... институттары ғана орталық банкте қайта
қаржыландыру артықшылығына ие болуымен түсіндіріледі. Осы үшін ... ... ... қазынашылық вексельдерді толық мөлшерде ... ... ... ... ... орналастыру орталық
банкке жүктелдіктен, бұл соңғыға өте пайдалы.
Басқа елдердегідей, басқа несие институттары орталық банктің ... ... қол ... ... дисконттық үйлер Англия
банкі мен орталық банкі тікелей ықпал ете алмайтын банк жүйесі ... ... ... банк ... мен ... ... арасындағы іскерлік
ынтымақтастықтың мысалы болып орталық банк пен ... ... ... байланыстар дамып келе жатқан Нидерландының банк жүйесінің ... ... ... бола ... Ел заңнамасымен орталық
банкке орталық банк саясатының негізгі бағыттарын түсіндіру, ... ... ... ... қарсы шаралар әзірлеу
мақсатында несие-қаржы ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің екі деңгейінің арасында жақсы қарым-
қатыастар мен өзара түсіністік орнатуға ықпал етеді. ... ... ... ... ... банк те ... ... тығыз қарым-
қатынастарды қолдауға ұмтылады.
Неміс федералдық банкі ұлттық несие ... ... ... ... жүйе ғана ... ... ірі ... банкілері арқылы
да құрады. Неміс федералдық банкі филиалдарының ... ... ... ... ең ... резевтер жөніндегі белгіленген талаптардың
сақталуын бақылау, тиісті аумақта орналасқан несие институттарын қолма-қол
ақшамен, сондай-ақ ... ... ... функцияларын атқарады.
Неміс федералдық банкісінің филиалдары несие инстититуттары мен ... ... ... буын ... ... ... Орталық банкі банк секторына нарықтық талаптарда
Ресей Федерациясының Үкіметі мен Орталық Банк ... ... ... ... береді. 1992 жылға дейін дамыған
елдерде қабылданған несие институттарын қайта ... ... ... ... ... ... болмаған. Ресей Федерациясының
Орталық банкі инфляцияға қарсы реттеу жөніндегі қойылған ... ... ... орталықтандырылған несиелердің мөлшері мен
бағаларын реттеу жолымен екінші ... ... ... мөлшерлемесіне
ықпал етуге әрекеттенді. Алайда, мөлшерлемелерді қарапайым көтеру жолымен
инфляцияға ... ... ... ... қол ... ... ... реттеудің нарықтық тетіктерін дамыту бағытында
несие аукциондарын ... олар ... ... ... ... ... мен несие мөлшерлерін әкімшілік белгілеу шектелді.
Бельгияда, Германияда және Нидерландыда несие ... ... ... ... мөлшерлемелер бойынша шектеулі мөлшерде қайта
қаржыландыруға мүмкіндікпен пайдаланады. Германия мен ... ... ... ... ... орталық банктен қосымша іс
жүзінде шектелмеген ... алуы ... бұл ... ... ... ... ... олардың өтімділігі мен бәсекеге
қабілеттілігін арттырады.
Дүниежүзінің ... ... ... ... банк жүйесінің
ұйтқысы болып табылатын ... ірі ... ... ... ... ... ... заманғы стратегияларын ақша
саясатының дәстүрлі тұжырымдамаларына ... ... де, ... де ел ... ... ету ... сол қалпында
қолданылмайды деуге ... ... ... банк ... ... ... иек ... болады. Мұның өзінде қазіргі уақытта ... ... ... ... жағдайларда нарықтық тетіктерге
басымдық беріледі. 90 ... ... ... ... елдерде
(Австрия, Италия, Франция және т.б.) банк ... ... ... ... ... ... ... анықтаудың негізгі қағидаларының бірі
ұлттық экономикада ақша жиының өсу қарқынының реттеуге бағдарлау немесе
қандай да ... бір ... ... ... ... ұлттық ақша
бірлігінің валюта бағамын реттеу, яғни, ішкі немесе сыртқы ... ... 2 - ... ... ... ... | ... ... өсу ... | ... ... ... | ... ақша ... ... | ... бағамын реттеу |
Орталық ... ... да ... бір ... ... ... бағдарына байланысты. Мұның өзінде мына ... ... ... ... ... ... орталық банктері есептік ... ақша ... өсу ... ... ... ... мысалы, Неміс федералдық банкі, Англияның банкі, АҚШ ФРЖ
ұстанады. Ұлттық ақша ... ішкі және ... ... ... деп ... ... ... деп- басқа валюталар қатысында ұлттық
ақша бірлігінің валюта ... ... ... [5, 128б.]
Ақша жиынының мөлшерін реттеу мақсатында, ақша ... ... ... несие саясаты), не оның өсуін кідірту жөніндегі
(несие ... және ... ... ... ... жүргізіледі. Алайда,
құлдырау жағдайында орталық банк қазіргі уақытта бірқатар Шығыс Еуропа
елдерінде, Ресейде және ... ... орын ... экономикалық реттеу
құралдарының ымыралық ұштасуына жол беруге мәжбүр.
Экономикасы дамыған, экспортқа бағытталған еуропалық елдерде ... ... ... ... ... қолға алынған. Осындай бағытты
Австрия, Бельгия, Нидерланды ұстанады.
Бір уақытта ұштастырып қолданылатын ақша-несие саясаты ... ... ... ... бойынша оларды дұрыс ұштастуға
байланысты. Ұзақ мерзімді реттеудің құралы болып, ... ақша ... ... (мысалы, ең төмен резервтер саясаты, қайта қаржыландыру
саясаты және т.б.) табылады. ... емес ... ... валюталық
саясат шеңберіндегі «свопң операциялары, ашық нарық ... ... ... ... ... ... (Германияда-федералдық құнды
қағаздармен жүргізілетін операциялар) қысқамерзімді ... ... ... ... ... ... САЯСАТЫНА ТАЛДАУ
2.1. Қазақстан Республикасы банк жүйесінің даму эволюциясы
Банк жүйесі- нарықтық экономикасының аса бір маңызды және ... ... ... ... және ... ... пен айналымның
дамуы тарихи түрде қатар ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысып, шаруашылықты несиелей отырып, капиталды қайта бөлуде
делдал бола білді, өндірістің жалпы ... ... ... қоғамдық
еңбек өнімділігінің өсуіне ықпал етеді. Тауарлық және ... ... ... күні банк жүйесінің құрылымы күрт күрделенді. Қаржы
мекемелерінің жаңа ... жаңа ... ... мен ... ... ... ... болды.
Шетелдегі банк қызметінің тәжірибесі Қазақстанда және ТМД ... ... ... жаңа ... ... қызықтырады. Әкімшілік
басқаратын жоғары монополиялы мемлекеттік банк құрылымынан жеке ... ... ... ... ... ... серпінді, икемді,
несие мекемелерінің жүйесіне көшу жүргізілуде. Несие жүйесінің институттық
оңтайлы нысандарын, капиталдар ... ... ... ... тетікті,
коммерциялық құрылымдарға қызмет көрсетудің жаңа әдістерін іздестіру
жүргізілуде. Тұрақты, ... және ... банк ... ... аса бір ... ( сонымен бірге өте күрделі) міндеттердің
бірі. ... ... ... және “акционерлік қоғам” мәртебесін беріп
жаңа несие институттарының құрылуы туралы ... ... ... ... қатынастардың бүкіл жүйесі,Ұлттық Банк тарапынан
басқару мен бақылау ... да, ... мен ... ... ... қарым-қатынастар, мемлекеттік бюджетпен есеп айырысу және ... ... ... ... ... бұл да ... банкирдің
психологиясын өзгерту қажет, жақсы білімді, бастамашыл, қасаң қағидалардан
да және ойластырылған және ... ... ... ... жаңа ... тәрбиелеу қажет.
Жаңа нарық құру - біздің қоғамымыздың дамуындағы жаңа толыққанды
кезең. Және кез-келген жаңа ... ... ... ... ... тұрғылары мен түсініксіз сәттері ... ... ... ... ... саласын қамтитын терең дағдарыс болып табылады. Және осы
жағдайларда орын алатын ... ... ... ... ... жеңу мен ... тұрақтылыққа қол жеткізу және қоғамның
одан әрі ... ... ... ... ... рөлі ... күні өтпелі кезеңнің көптеген ... мен ... олар ... ... мен ... талап етеді.
Қойылған міндеттерді орындауда “әлеуметтік тәжірибе” барысында қаржы
нарығының ғасырлар бойы қалыптастқан институттары мен ... ... ... ... қиындық тудыруда. Утопиялық, ... ... ... банк ... ... зор жеке ... құрылған, ол бір өзі бүкіл несие серасы мен есеп айырысу жүйесін
өзіне алып, бәсекелестік, ... және ... ... ... Осының салдарынан басқа да ақаулы жүйелер пайда болған ... ... ... және ... бөлу ... ... ... төменгі буындарының ережесіз жұмыс ... және ... ... ... ... ... беру ... да қалыптасқан.
Зайырлы елдерде қабылданған және ... ... ... тәжірибесіне негізделген несие жүйелерінің жұмыс істеуінің
ұмыт болған ұтымды қағидаларын қалпына келтіру жолымен ғана жаңа ... ... ... ... ... ... күрестің қатаң
жағдайларында жоғары тиімділігін және шаруашылық дамудың ... ... ... ақша ... ... ... мен
нысандарын мұқият зерделеудің маңызы мол. Әрине, барлық көрсетілген жұмыс
әдістері, институттар мен ... ... ... ... ... басқа түрде тік тұрғызылуы мүмкін емес. Жаңа нысандарды
банк клиенттерінің сұраныстарын, олардың қаржы ... ... ... банк үшін де жаңа ... ... ... қызметкерлерінің даярлығын мұқият зерделегеннен кейін ұсыну қажет.
Қазақстан Республикасының қоғамдық дамудың қазіргі кезеңі өтпелі
кезеңнің ерекшеліктерімен ... Бұл ... ... ... терең салық өзгерістерімен байланысты. Әлеуметтік-
экономикалық қайта құрулар нарық қағидаларына ... жаңа ... ... ... ... банк ... құру ... дүниежүзінде қабылданған және
нарықтық-қаржы құрылымдарының ... ... ... ... ... ұмыт ... ... дәстүрлерін қалпына келтіру
жолымен ғана мүмкін.
Бүгінгі күні осы ... ... ... ... ... ... ... жолында қайсы бір шамада қателіктердің
алдын-алуға жәрдемдесетін, адамзат жинақтаған, дүниежүзілік ... оңды ... ... ... ... қайта құрылымдау мен нарыққа жылжудың жалпы ұлттық ... ... ... ... ... етуге тиіс.
Банк жүйесінің ерекшеліктері
ТМД елдері мен Қазақстанның банк жүйесінің бірқатар ерекшеліктері
бар. Көптеген ТМД елдерінде несие-қаржы жүйесі ескі, ... және ... ... банк-арнайы мамандандырылған банктер-филиалдар) және екі
деңгейлі жүйе (Ұлттық ... ... ... арасындағы аралық
жағдайда. Қазақстанда екі деңгейлі банк жүйесінің жалпы жобасы қалыптасып,
екі деңгейлі банк жүйесі ... ... ... ... ... ... өздерінің тұрақты клиенттеріне жеңілдік мөлшерлеме бойынша
(негізіннен ... ... мен ... және ... және
акционерлерге қызмет көрсетеді. Бұл жағдай ... ... ... ... ... ... жеңілдік несиеуді сақтауға
мәжбүр. Халықтың 90% астам салымдары жинақ ... ... ... олар ... ... ие ... ... мемлекет
кепілдік беретін жалғыз банк), сондай-ақ оның мекемелері барлық жерде бар.
Жинақ банкісі - жеке тұлғаларды ... ... ... банк ... Жаңа екінші деңгейлі банктерді, ... ұсақ ... және ... ... де ... ... ... деңгейлі банктердің пассивіндегі халықтың салым үлесі 0,5
% көтерілген емес. ... ... ... ... бос қаржы іздестіруде жеке
салымшыларды қызықтыратын жылдам ... ... және ... вексельдер, акциялар, облигациялар сияқты жаңа жұмыс
нысандарын қолдана бастады.
Заңды тұлғамен есеп ... ... ... сала аз-кем
монополияланған. Өз шоттарында қомақты қаржы ... ... ... ... үшін ... ... ... байқалады.
Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің белсенді операцияларының
негізгі түрі ... ... ... Осы банк ... тән ... атап ... ... Біріншіден, қысқа мерзімдік несиелердің
үлесі өте жоғары, осы көрсеткіш одан әрі ... ... ... ... ай ... мұны дағдарыс пен инфляция жағдайындағы тәуекел мен
белгісіздіктің ... ... ... ... ... ... бойынша мөлшерлемелер
экономиканың осындай секторына ... ... ... ... ... ... мен жетілдіруге берілетін несиелер бойынша мөлшерлеме
сауда-саттық шараларына берілетін ... ... ... меншік
нысанындағы кәсіпорындарды несиелеу кезінде ... ... ... ... ... қолданылады: сақтандыру, қайта сақтандыру, кепілдік,
кепіл, кепілдік зат ... ... ... ... басқа операцияларына
мыналар жатады: еркін конвертацияланатын валютаға салымдар және ... ... ... ... мен ... ... траст операциялары,
лизинг сияқты жаңа банк операцияларының түрлері кең тарамады, Шаруашылық
органдары мен ... ... ... ... ... банктердің
қаржыларының едәуір бөлігі Ұлттық Банктің корреспонденттік және ... ... ... қаржылау көздерінен алдымен
кәсіпорындардың ағымдағы және есеп айырысу ... ... ... бірінші кезекте Ұлттық Банкке ... ... ... ... ... ... ... бойынша ең жоғары және ең төмен
пайыздық мөлшерлеме тиісінше 100 және екінші деңгейлі банк ... 180 % ... ... ... ... ... ... Банктің есептік мөлшерлемесінің өсуі әсер етеді. Қазіргі уақытқа
Қазақстанда банк мекемелері арнайы ... ... ... ... ... жағдай қалыптасты.
Барлық елдерде банк ісі бірнеше жылдар бойы терең ... Бір ... ... ... екінші жағынан, технологиялық
прогресс банк дүниесіне ықпал ететін бәсекенің әсерін одан әрі күшейтеді.
Қоршаған ... даму ... ... үшін ... өлшемсіз
жетілдіруге қол созуға тура келеді.Мұның өзінде бұл қазіргі банктер ... ... банк ... ... ... да ортақ сипат. Ұзақ уақыт 19
ғасырға дейін ақша капиталының ... ... ... және ... ... ... ... Банк несиесі ақша капиталының аз ... бірі ... және ... ... және ... секторларының
қажетіне қатысты жалғыз нысан болды. Сонымен бірге, капиталды шоғырландыру
мен орталықтандыруғы ... ... банк ... экономикалық дамудың қуатты
факторы болып табылады. Өткен ғасырдың ортасында ... ... ... ... ... процестері осы дамудың нәтижесі.
Бірінші кезекте оларға ... ... ... дамуы мен
монополияландыруға апаратын жолдардың ... ... ... мен ... ... капиталдың тыс орталықтандырылуы
сияқты сыртқы бір-біріне өте қарама-қайшы құбылыстарды жатқызуға ... ... ... ... ... ... ... байланысты
осы процестер ақша ... ... ... оны ... капитал
нысандарының арасынан жетекші тұрғыларға шығарды.
Қазіргі заманғы нарықтық экономикадағы еңбек бөлінуіне орай банк
жүйесі осы ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Қазіргі заманғы экономика өте ... ... оның ... ... ... байланысты. Алайда, банк жүйесіне ең маңызды рөлдің ... ... ... ... қазіргі заманғы даму
кезеңінде ол бүкіл экономиканың қалыпты жұмыс ... ... ... күні ... ... ... ... асрады:
1. бос ақшалай қаржыларды шоғырландыруға;
2. шаруашылық субъектілердің кассирлерінің функцияларын
атқаруға;
1. эмиссия жүргізуге тиіс;
Қазақстанның қазіргі банк ... ... ... 1987 ... ... келе ... банк ... шеңберіндегі әртүрлі қайта
құрулар нәтижесінде қалыптасты.
Ескі және жаңа банк ... ... ... ... кезең ұзаққа
созылмады. Нәтижесінде Республикада екі деңгейлі банк жүйесі қалыптасты,
бірінші деңгейді Ұлттық ... ал ... ... ... ... екінші деңгейлі, бірлескен және ... ... ... Банк ... бас ... болып табылады және оның ... Бір ... ол ... ... банктермен және мемлекетпен
белгіленген азаматтық-құқықтық мәмілілер жасайтын ... ... ... ... ... оған “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі
туралы” Заңда айтылған республиканың ақша-несие ... ... ... өкімдік өкілеттіктер берілген. Ұлттық Банктің негізгі міндеті Қазақстан
Республикасының ұлттық валютасының ішкі және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз
ету, сондай-ақ ... ... ... ... ақша ... ... есеп айырысуларын және валюта қатынастарын ұйымдастыру, ақша- несие
және банк ... ... ... ... ... банктің
несиешілері мен салымшыларының мүдделерін қорғау болып ... ... ... ... ... ... эмитенті болады, Кепілі
Қазақстан Республикасының Үкіметі болып табылатын ... ... және ... ... ... көрсетуге қатысады. Ұлттық Банк ... ... алу, сату және ... ... операцияларды жүзеге
асыратын екінші деңгейлі банктер мен ұйымдардың қызметін қадағалауды жүзеге
асырады және ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк ақша-несие саласының жұмыс істеуі үшін толық
жауап береді және басқа елдердің орталық ... және ... ... ... Республикасының мүдделерін білдіреді.
[6,25б.]
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... әрі
реттеуші бас органның рөлін ... ... ... ... ие ... ... мемлекеттік органы болып табылады. Олардың басшылық
рөлі мемлекет берген үлкен өкілеттіліктермен ... банк ... ... резервтік және кассалық орталығы,
сондай-ақ ол норма шығару, басқару құқықтарына ие “банктердің банкі”, ... ... ... ... ... ақша-несиелік және валюталық саясатты
анықтайды, оның негізгі мақсаты пайда табу емес, ақша-несие жүйесін басқару
болып ... ... ... ... ... ... кең
өкілеттік беруі екінші деңгейлі банк ... ... ... істеуін
қамтамасыз етеді.
Орталық банк мемлекет беретін эмиссиялық құқығы негізінде экономиканы
жалпы мемлекеттік тұрақтандыру саясатын, тауар-ақша тепе-теңдік ... банк ... ... реттеудің негізгі объектісіне
экономикадағы қолма-қол және қолма-қолсыз ақша ... ... оның ... сұраныстың әр түрлі құрамдастарының өзгерісі тәуелді ... даму ... ... ... ... яғни, ақша жиыны
негізінен банктердің несие-депозиттік қызметіне байланысты пайда ... ... банк ақша ... ... және ... екінші
деңгейдегі банктердің операцияларын басқару арқылы реттейді.
“Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы” Заңы бойынша ... ... ... ... Республикасының Орталық банкі және
республикамыздағы банк жүйесінің жоғары деңгейі болып табылады.
Жоғарыда ... ... ... ... Республикалық
кеңсесі Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі болып қайта құрылған. Ол ... ... ... ... ... ... ... өзгертілді
және “банктердің банкі” болды.
Тәжірибе жүзінде ... ... ... ... банкке
шоғырланады және олардың шаруашылық айналымға түсуі Ұлттық банкінің
мекемелері арқылы ... ... ... ... толтыру негізінде
жүргізіледі. Барлық банктер қолма-қолсыз есеп айырысуларды ... ... ... ... ал қажет жағдайда Ұлттық банкіден несие алады.
Осының нәтижесінде қолма-қол және қолма-қолсыз есеп айырысу айналысы Ұлттық
банкіде және оның ... ... ... резервтерінен, алтын-валюта резервтерінен, басқа да
материалдық құндылықтардан ... ... ... бар заңды тұлға. Мүліктің
құралу көздеріне- банк ісінен түскен табыстар, ... ... ... және сәйкес бюджеттерден түскен дотациялар жатады.
Заңның 9-бабына сәйкес Ұлттық банк ... ... ... ... мына ... ... ... республикалық бюджеттен алынған
негізгі қорлар және Ұлттық Банк тапқан пайдадан аударымдар.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың әртүрлі құқықтық нысандары бар:
- оның капиталының қалыптасуы 100% мемлекеттің қаражаты
есебінен болатын унитарлық банк;
- акцияларының бөлігі мемлекетке тиесілі ... ... ... ... ... ... ұйым (мемлекеттік қатысуымен
немесе қатысуынсыз);
- Орталық бакінің қызметін бірігіп атқаратын
тәуелсіз ... ... ... ... банктердің капиталына мемлекет
қатыспайды, олардың капиталы Федералды резервтік ... (ФРЖ) ... ... пұл ... ... ... Банк ... орган болып табылады. Мемлекет- жарғылық
қордың жалғыз иесі болып ... ... қор ... ... және ... да ... тұрады, ал айналым қоры
–банкке тиесілі ақша қаражаттарынан тұрады. Ұлттық Банк ... ... ... құрады.
Резервтік қор жарғылық көлемінде құрылып, ол өзіндік табыс ... және осы ... ... нормаларға сәйкес жүргізілетін
операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... ... сол жылға жатқызылатын
табыстар мен шығындардың айырмасы ретінде анықталады.Ондай шығындарға:
активтер ... оның ... ... мен ... бір ... ... ... резервтік және басқа қорларды құрғаннан қалған
бөлігі республикалық бюджетке аударылады. Ұлттық Банк және оның ... ... мен ... ... ... Ұлттық банкінің негізгі міндеті- Қазақстан
Республикасының ұлттық валютасының ішкі және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз
ету ... ... ... ... ... ... банкісіне мынадай
қосымша міндеттер жүктеледі:
- банктік және басқа несиелік мекемелердің ... ... ... және олардың орындауына бақылау жасау негізінде банк
несие берушілердің, салымшылардың мүдделерін қорғау.
Ұлттық банкі жұмысының негізгі бағыттары
- елдегі ... ... және ақша ... ... ... бағынысты мекемелер арқылы ақшалай түсімді инкассациялауды
ұйымдастыру және жүзеге асыру;
- халық шаруашылығындағы несиелік, есеп ... және ... ... ... ... ... әдістемелік нұсқалық
нормативтік актілерді шығару (барлық бактерге міндетті), есеп жүргізу және
банктердің есеп беруін ұйымдастыру;
- банк ісін ... ... ... ... ... банк ісін ... және қадағалау;
- елдің банк жүйесінің тәуелсіз балансын ... ... және ... ... ... валюталық операцияларды жүргізу ережелерін және тәртібін
жасау, біркелкі валюиа саясатын жүргізу және ... ... ... ... ... ... ... меншікті қаражаттары;
- басқа банктермен тартылған және ... ... ... ... ақшалай қаражаттар;
- Қазақстан Республикасынан тыс жерлерден тартылған қаражаттар;
- Мемлекеттік ... ... және ... уақытша бос
қаражаттарынан;
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ... ... ... Ақша-несие саясаты:
( ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін;
( ақша-несие саясатының ... ... ... мөлшерлеменің деңгейін;
( ең төмен міндетті резервтер нормативін;
( ерекше жағдайларда жекелеген операциялар түрлеріне сандық тікелей
шектеулер ... ... ... ... ... бастап Еуроодақ стандарттарына және Ұлттық банктің саясаты
айырбас ... ... гөрі ... ... ... ... және ... шектеу көшу жариялану шеңберінде Ұлттық Банк тек
инфляция бойынша ғана бағдарлар белгілейтін болады. Ақша-несие саясатын
жүзеге ... ... ... мүмкін басқа міндеттер мен бағыттар екінші
кезектегі болады.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 31 ... ... Банк ... ... оның ... ... Қаржы ұйымдарының қаржы операцияларын мемлекеттік реттеу
мен қадағалау жөніндегі агенттігі” ... ... ... ол ... мен қаржы ұйымдарын мемлекеттік реттеу мен қадағалауды жүзеге
асырады. Қаржы ... ... ... ... үшін жеке ... ... қаржы нарығын реттеуді дамытудағы маңызды қадам болып
табылады. Дүниежүзілік тәжірибеде осындай реттеу ... ... ... ... және ... ... қызметтерінің дамуы үшін ең
тиімді екенін көрсетеді.
Ұлттық банктің құрылымы мен басқару органдары
Ұлттық банкінің басқару ... мен ... ... ... ... “Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... Заңы ... Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... банкі өзінің қызметтерін орындау үшін басқарма-директор, ... және ... ... ... ... да ... ... бар.
Ұлттық банкінің ең жоғары ... ... ... Банк ... ... ... ... Басқарма 9 адамнан тұрады. Оның
құрамына-Ұлттық банк төрағасы, оның 4 ... ... ... бір-бірден өкілі және Үкіметтің екі өкілі кіреді. ... ҚР ... ... Басқарма мынадай мәселелерді шешеді:
мемлекеттік ақша-несиелік саясатты жасайды;
– Ұлттық Банк шығарған, банктер ісіне қатысты ... ... ... ... ... ... банкноттар мен монеталардың
номиналдық құнын және әшекейлік пішінін бекітеді;
– Ұлттық банкінің банктермен және Қазақстан Республикасының бюджетімен
операциялар ... ... ... ... Қазақстан Республикасының валюталық айырбас бағамын анықтау тәртібін
белгілейді;
– сыртқы ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкінің жұмысы туралы есеп береді, жылдық ... ... ... Банк ... ... ... Банк ... бекітеді және
Ұлттық Банк департаменттерінің директорларын тағайындайды;
– банктер және оның филиалдары үшін ... ... ... ... қаулылары формасында жүзеге асырады.
Кесте 3 - Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің басқару құрылымы[7]
|Басқарма Директорлар ... ... ... ... ... ... ... бір рет өткізіледі.
Кезектен тыс мәжілістер Ұлттық Банк төрағасының немесе басқарманың үш
мүшесінің талабымен өткізіледі.
Ұлттық Банк ... ... ... ... алты ... ... ... төрағасы Ұлттық Банк атынан және ... ... ... ... ... және ... ... жұмыс істейді.
Ұлттық Банк төрағасы Ұлттық Банк қызметі бойынша шұғыл және атқарушы-
бұйырушы ... ... ... Банк ... келісім-шарттар жасауға
өкілетті. Бірақ, бұған басқармаға берілген өкілеттіктер кірмейді.
Ұлттық Банк төрағасы басқарманы, директорлар ... ... және ... банкіге жүктелген жұмыстар үшін жауап береді. Ол
басқарма мүшелеріне және директорлар кеңесі ... жеке ... ... ... банк ... ... жоқ кезде, оның қызметін
орынбасарларының бірі атқарады.
Ұлттық Банк төрағасы Президентке екі ай ... ... ... ... ... сұрай алады. Ол Президенттің ұсынысымен ... ... және ... ... Ұлттық банк төрағасы
арқылы Президентке екі ай ... ... ... ... жұмыстан босатуын
сұрай алады.
Ұлттық банкінің жедел басқару органы – Директорлар кеңесі ... ... банк ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі туралың ... ... ... ... ... ... ... барлық мәселелер бойынша шешім қабылдайды.
Директорат құрамына – төраға, оның ... және ... ... ... ... ... аппараттарында келесідей: ақша-
несие операциялары, банктік қадағалау, халықаралық қатынастар, ... ... ... ... бухгалтерлік есеп және
бюджет, ішкі қызмет, зеттеулер және ... ішкі ... ... ... ... ... заң департаменттері және
дербес басқармалар бар.
Ұлттық Банк өзінің негізгі ... ... ... ... ... Алматы бас филиалы арқылы жүзеге ... ... ... ... және ... Банк атынан қызмет етеді.
Ұлттық Банк Қаржы министрлігімен біріге отырып, мемлекеттік қарыздарды
өтеуге, пайыз бойынша олардың ... ... ... көрсетуіне
қатысады.
Қаржы министрлігінің мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару және
орналастыру жолымен қаражаттарды ... тез ... ... ... республикадағы бағалы қағаздар нарығының ... ... Өз ... ... ... ... нарығының толығымен
қалыптасуының болашағы екі деңгейлі банк жүйесінің толық ... ... ... экономиканың түрлі
сегменттерінің дамуына және басқаларға тәуелді. Бірақ ... ... ... жоқ және ... ... қағаздар нарығы да жоқ.
Ұлттық банк қаржылық және жалпы экономикалық ... ... және ... да ... ... ... болып табылады.
Өйткені болашақта ақша, қаржы, несие және басқа да ... ... ... дәл және ... ... ақпараттарды иеленетін,
ірі экономикалық, ғылыми және ақпараттық орталық бола бастайды.
Ұлттық банктің құрылымына:
- орталық аппарат, оның құрамына 8 департамент, 11 ... (1 ... ... ... және 3 дербес бөлім;
- 17 аумақтық филиал;
- 6 есеп беретін ұйым;
- “Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... есеп ... ... шаруашылық жүргізу
құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын;
- “Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қазақстандық
монета шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық
мемлекеттік кәсіпорын;
- “Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... республикалық мемлекеттік
кәсіпорны;”
- “Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің банкнот
фабрикасы шаруашылық жүргізу құқығындағы ... ... ... ... ... ... Алматы
ғимараттарды пайдалану орталығы” ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясындағы өкілдігі кіреді.
Ұлттық Банк мына жабық акционерлік қоғамдардың құрылтайшысы ... ... жеке ... ... ... ... қоры”;
( “Қазақстандық ипотекалық компаниясы”;
( “Сақтандыру төлемдеріна кепілдік беру қоры”;
( “Қазақстандық Актуарлық орталық” және ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің қызметтері мен операциялары
Ұлттық Банк «Қазақстан ... ... ... ... ... ... қызметтер мен операцияларды орындайды:
- айналыстағы ақша массасының ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді, Қазақстан
Республикасы аумағында банкноталар мен монеталарды айналысқа шығарушы
жалғыз эмитент ... ... ... берушісі Үкімет болып табылатын Қазақстан Республикасының
ішкі және ... ... ... ... ... ... Республикасы аумағында еншілес банк ашуға рұқсат
береді;
- ... ... ... одан тыс ... ... ... ашуға келісімін және банк операцияларын жүргізуге
лицензия береді;
- ... ... ... ... ... оның ... өзі ... тәртіппен міндетті сараптауын жүргізеді;
- ол банктерге несие беруге, ... ... ... ... ... ... жасауға құқылы. Банктерге соңғы сатыдағы несие
беруші болады, қайта қаржыландыру саясатын жүргізеді;
- банктрдің жұмысына және ... ... ... алу, сату ... ... ... мен қадағалау жүргізеді әрі
пруденциалдық нормативтер ... ... ... ... ... ... арқылы
банктік пайыз мөлшерлемелерінің деңгейін реттеуді жүргізеді;
- Қазақстан Республикасында информациялық процестерді ақша-несие
реттеуі әдістерімен белсеңдете алмаған жағдайда ... Банк ... ... несиелік салымдарды шектеу және пайыз мөлшерлемелерін
өзгертуге құқықтар ... ... ... есеп ... ... ... ... анықтайды, қазақстандық теңгемен банкаралық есеп айырысулардың
мезгілінде және үзіліссіз жүргізілуін ... ... ... ... ... ... ... валюталық реттеу мен валюталық
бақылауды ... ... және ... ... ... ... ... банк ісі, есеп, есеп айырысу, ... ... ... ... валютаны сатып алу, сату және айырбастау
операцияларын жүзеге асыратын мекемелерге және олардың ... ... ... актілер шығарады, сонымен қатар,
олардың орындалуын бақылайды;
- бақылау және қадағалау функцияларын қамтамасыз ету үшін банктерге,
шетелдік валютаны ... алу, ... ... ... ұйымдарға
бухгалтерлік, статистикалық, тағы басқа есеп берудің тізімін, формасын және
мерзімін бекітеді;
- егер заңды актілермен ... ... ... ... ... ... және басқа шаруашылық
субъектілерімен жүзеге асырылатын есеп айырысу, ағымдағы бюджеттік ... да ... ... ... ... есеп ... реттеу
мақсатында бекіте алады;
-Ұлттық банкіге жүктелген функцияларды ... ... ... ... және ... басқаруға қатысуға құқылы;
- қолма-қол банкноттар мен монеталарды есепке алу, сақтандыру, тасу
және инкассациялау ережелерін бекітеді, банкноттар мен ... ... және ... ... ... ... банкноттар мен
монеталардың мемлекеттік резервтік қорларын құрады;
- Қазақстан Республикасы банктерінің жиынтық балансын құрады және
тұрақты ... ... ішкі және ... ... ... ... ... шығарады;
- ақшалай қаражаттарды есепке алуда қате кеткенде немесе қолдан жасалған
құжаттар бойынша есепке алынған қаражаттар анықталған ... ... ... ... ақша қаражаттарын сөзсіз шегеру құқына ие;
- Қазақстан Республикасындағы банктер ... ... ... ... ... ... қаражаттары арқылы
қаржыландырылатын несиелік-есеп айырысу және ұйымдардың кассалық қызмет
көрсетумен байланысты операциялар жүргізеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... атқарады.
Банктік қызметті қадағалау және оны реттеу
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк қызметтерінің біріне ... ... ... ... және ... ... Екі ... жүйе жағдайында Ұлттық банкінің негізгі мақсаттарының бірі- ... ... ... ... басқару процесін ұйымдастыру
еліміздегі банктердің және басқада қаржы-несие институттарының ... ... және ақша ... ... ... ... ... болып табылады .
Ұлттық Банк банктік қызметтерді қадағалау және ... ... ... және ... ... ... қолданады .
Мұндай әдістерінің қатарына жататындар :
-пруденциалдық нормативтерді және басқа да ... ... ... мен ... қою, ... ... ... оған
қоса күмәнді және үмітсіз активтерге қарсы провизиялардың нормалары ;
-банктердің орындалуы міндетті ережелер мен ... да ... ... қызметтерін тексеру;
- банктің қаржылық жағдайын сауықтыру жөніндегі ұсыныстар беру;
- бар ... жою ... ... ... ... ету, ... ... хаты және т.б. шектеу шараларын банктерге қолдану;
- банкті ашудан бастап, рұқсатты қайтарып ... ... ... қолдану;
Банктік қызметтерді реттеудің экономикалық әдістеріне Ұлттық
банкінің айналыстағы ақша массасын басқару үшін ... ... ... беру және ... ... ... ... қызметтерге әсер етудің мұндай жанама жолдары икемдірек ... ... ... ... ... ... жүйе кезінде банктік
қызметті қадағалау және реттеудің әкімшілік әдістері басым болуы тән.
Нарықтық экономикасы дамыған ... ... да ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктермен қарым-қатынастары келесі
қағидаларға сүйене отырып қалаптасады:
Ұлттық банк:
- банктік ... ... ... ... ... ... ... банктік бәсеке қағидаларын орнатуға өз септігін тигізеді;
- банк ... ... ... ... ... ... әдістемелері арқылы);
- ақша-несие жүйесінің тұрақтылығын ұстап тұру мақсатында ... ... ... шұғыл қызметіне араласпайды;
Екінші деңгейлі банктер өз қызметі ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк және екінші ... ... ... ... бойынша жауап бермейді.
Ұлттық Банк міндеттеріне лицензиялау және лицензияны қайтып алу,
жарғыны тіркеу және ... ... ... ... ... ... ... қатар, «Қазақстан Республикасының банктер
және банктік қызметтер туралың Заңға сәйкес банктерді қадағалау кіреді.
Осы мақсатта Ұлттық Банк:
- ... ... ... ... ... асқан акциялар көлемін, иемденуіне, иелік,
етуіне, басқаруына бақылау жасау;
- банктің басқару ... ... ... ... ... және олардың ... ... ... ... ... аудиторлық ұйымды шақыру арқылы,
өзінің бақылау және қадағалау қызметтерін дұрыс жүзеге
асыру үшін ... ... ... құзыретті;
Банктер Ұлттық банкінің шешімдерін орындамаған жағдайында, оларға айып-
пұлдық жазалау шаралары қолданылуы мүмкін.
Банк қызметтерін реттеу, ... ... ... ... ... ... ету және ... ... ... ... ... ... мақсатында Ұлттық банк банктер үшін
келесі пруденциалдық нормативтерді белгілейді:
• жарғылық қордың ең төменгі мөлшері;
• меншікті ... ... ... ... ... көрсеткіштері;
• Ұлттық банкте орналастырылған міндетті резервтер мөлшері;
• бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғарғы ... ... ... ... ... ... банк
қатысатын заңды тұлғаларға келетін тәуекелдің ең жоғарғы ... ашық ... ... ... Банк ... пруденциалдық нормативтер еншілес банктерге,
банктік бірлестіктерге және ... ... ... бар ... да қолданылады.
Қазақстан Републикасында инфляция процестерін ақша-несиелік реттеу
әдісімен тоқтату мүмкін емес ... ... ... ... деңгейлі
банктердің несиелік салымдарына шек қою және сол ... ... ... ... ... Банк директивті сипаттағы, яғни барлық екінші ... ... ... ... және ... ... ... жағдайын талдайтын бағалау нормативтерін қолданады.
Кейбір нормативтерге толығырақ тоқтала кетейік:
1. Банк балансының өтімділік көрсеткіштері банктің активтері ... ... ... ... ... өтелу мерзімі
және активтердің іске асу мүмкіндігі ескеріле ... ... ... ... ... жатқызылады:
• банк капиталы және оның міндеттемелері;
• несие ... және есеп ... ... шоттар, салымдар,
депозиттер сомалары;
• өтімді активтер сомасы және ... ... ... және т.б.
2. Міндетті резервтер мөлшерін, Ұлттық ... ... ... ... қаражаттар қалдықтарын ұстап тұратын ... ... ... белгілейді, резервтік қордың
қаражаттары банкте тартылған ресурстардың бір ... ... ... Бір ... ... ... тәуекелдін ең жоғары мөлшері, банк
капиталының ... ... ... бір ... ... белгіленеді.
Бір қарыз алушыға келетін ең жоғары тәуекелдік ... ... ... ... ... ... ... несиенің барлық сомасы, сонымен
қатар, оның тапсырмасы бойынша берілген міндеттемесі кіреді.
Бір қарыз алушыға ... ... ең ... ... ... ... ... алушының несие бойынша міндеттемесінің жалпы сомасы) банк
капиталына ... ... ... ... ... үшін ең жоғарғы
белгіленген мөлшері 1,0.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк банктік қызметті ... ... ... клиенттердің мүмкін болатын шығындарын жабуға арналған
міндетті ... ... құру ... ... ... ... ... есебінен қалыптасады.
Ұлттық банктің реттеу қызметі негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің
(ЖҰӨ, ҰТ, баға ... ... ... ... талдау
негіздемелеріне, сонымен қатар нормативтік және бағалау көрсеткіштеріне,
есеп пен есеп беру ... ... Банк ... есеп беру ... ... түрлерін
белгілейді:
• айдың бірінші күніне баланс;
• тоқсандық айналым ведомосы;
• «Басқадай дебиторлар мен ... ... ... ... ... операциондық және түрлі табыстар мен шығыстар(№2 ... ... ... ... ... қоса алғандағы пруденциалдық
нормативтер есебі;
Шетелдерде тексерудің дифференцияланған мерзімдерін белгілеу және
банктердің жұмыс көлемі мен ... ... ... ... ... санаттары үшін есеп беру нысандарын беру тәжірибесі
қолданылуда. Ірі ... ... ... ... жиі тексеріледі. Ірі
банктер Орталық банкке есеп беру ... ай ... ... ... -тоқсан сайын, шағын банктер-жарты жылда бір рет тапсырады.[7]
2. 2. Ұлттық Банктің ақша-несие саясатын реттеу механизмі
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... нақты қарай отырып, оларды бірнеше көрсеткіштерге
бөлуге болады:
- ықпал ету нысаны бойынша- тікелей және ... ... ... ... ... деңгейде орталықтандырылған елдерге тән, сондай-ақ нарықтық
экономикалы елдерде мына тарихи ерекшеліктерге орай пайдаланылады:
- тікелей ықпал ететін ... ... - ақша ... ақша ... ... барысында белгіленетін параметрлер бойынша сандық
және сапалық;
- уақыт аралығына ... ... ... ... ұзақ ... ... ықпал ету ауқымы бойынша- жалпы және ... ... ... ... қорытындылай келе, ақша-
несие саясатының құралдары жүйеленді:
Кесте 4 - Ақша-несие саясатының құралдарын талдау [8,283б]
|Ақша-несие ... ету ... ... ... ... | | ... | | ... саясаты |Ашық нарықтағы ... ... ... |
| |операциялар ... ... ... |
| | ... ол ... ... ... басқыншылық |өсуіне әкеп соқтырады; |
| | ... ... ... ... |3. ... ... несие |ЖІӨ төмендеуіне, |
| ... ... |
| | ... ... |4. ... ... |бұлтаруға, көлеңкелі |
| ... ... әкеп ... |
| | | |
| |5. ... ... | ... саясаты |Ұлттық банкінің операциялары |Ақша массасының депозиттік |
| ... ... ... әсер ету ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| ... ... | |
| ... |Валюталық басқыншылық ... ... ... ... | ... ... ... |
| | ... ... ... жүйесіндегі Ұлттық Банк сыйақысының
мөлшерлемесінің ... ... Оңды ... ... ... мен ... сауықтырудың кепілі болып
табылатынын атап өту қажет. Жынында да, оңды ... ... ... ... және несиенің қымбаттауына орай, инвестициялық
салымдарды шектеудің ... ... ... шектеуіне байланысты
инфляцияға қарсы функцияны атқаруы мүмкін.
Қазақстан Республикасында реформалау жүргізілген жылдарда ... ... ... ... тек 1994 ... ... жартыснан
бастап қана барлық жақтан сыналуына қарамастан, Ұлттық Банк оң мөлшерлеме
белгіледі. Қайта қаржыландыру мөлшерлеміні ... ... ... ... ... ... ... Мөлшерлеменің оңды болып және
оның нарықтық мөлшерлемеге сәйкес болуы несие ... ... ... ... валюталық операциялармен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... шетел валютасына
сұраныстың және валюта бағамының тұрақтануы себеп болды.
Жоғары инфляция жағдайындағы экономикалық саясат ... ... ... жол ... және ... ... күйрететін әсерінен сақтап қалуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... ... вексельдерді қайта есептеу екінші деңгейлі банктерді
қаржыландырудың балама әдісі. Осы нысанның пайдасы бұл ... ... ... ал ... ... ... ... Бұдан басқа, тәуекелі деңгейі
төмен әлеуеті ... ... ғана ... ... ... бойынша мөлшерлемелер ... банк ... ... төмен белгіленеді.
Вексельдерді қайта есептеу экономиканың нақты секторын қаржылық
қолдаудың ... ... ... атап айту ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі қайта есептеуге барлық ... тек ... ... ... ... бар ... сыныпты
эмитенттер тізіміне енгізілгендер ғана осы ... ... ... соңғы екі жылда Қазақстанның тек 2 ... ... ... ... ... ғана ... ... қаржыландыру жүйесі бойынша
несие алды. Сонымен ... ... ... ... ... мөлшерлемесі ақша-несие саясатының жедел құралы ретінде өзінің
функцияларын, ... ... Банк ақша ... саясатының индикаторы
функциясын атқармайды. Бұдан басқа, вексельдік қайта қаржыландыру жүйесін
Ұлттық Банктің 2004-2006 жылдарға ... ... даму ... ... де, оның ... ... саясатының балама тетігі болмауынан
инфляциялық шектеу саясатына көшу үшін қиындықтар тудырады.
Ашық нарықтағы операциялар ақша-несие саясатының ең бір ... бірі ... ... ... ... ашық нарықтағы
операциялары меншік ноталарын да қоса алғанда құнды қағаздарды сату немесе
сатып алу арқылы ақша ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Айналымда артық ақша болса, Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ретінде банктер мен басқа да қаржы
институттарына ... ... ... ... ... сата
бастайды, осымен ол айналымдағы ақша жиынының бөлігін алады және ... ... ... ... ... ... ... операциялар бюджет тапшылығын қаржыландырудың инфляциялық емес
көзі болып табылады.
Ақша-несие реттеу құралы ... ашық ... ... ... ... ... ... Банктің қайталама нарықта операцияларды
жүзеге асыруға, РЕПО операцияларын жүргізуге, мемлекеттік құнды қағаздардың
биржадан ... тыс ... ... ... ... ... ел экономикасына ықпал етудің ең бір ... бірі ... ... ... ... ... ... ақша
мөлшері өседі, бұл инфляция қарқынының өсуіне әсер етуі мүмкін, ... ... ... ... ... ... өндіріс көлемі артады. Ұлттық Банк несие саясаты экономиканы
несиелеуді кеңейтуге немесе ... ғана ... ... ішкі
экономиканың тұрақты дамуына қол жеткізуге, ақша айналымының ... ... ... ... ... ... етеді. Экономиканы
несиелеу функциялары екінші деңгейдегі банктерге ауысты және Ұлттық ... ... ... ... ... функцияларына бірте-бірте
жақындай бастады. Ұлттық банктің несие беру практикасы түбегейлі өзгерді:
банктерге несие тек олардың ... ... ... ғана ... ... ... мемлекеттік бюджет тапшылығын жабуға несие тек
бюджет бағдарламасының шеңберінде. Кейін ... ... ... ... ... ... аукционы жойылды. Осылайша, орталық банктің
екінші деңгейдегі банктерді қайта қаржыландыруы ... ... ... валюта енгізілгеннен кезең алтын-валюта резервтері
аз мөлшерімен сипатталады, ... ... ... баға ... ... ... молайды. Алайда 1998 жыл Қазақстан экспортқа
шығаратын тауарлар (мұнай, түсті металдар) ... күрт ... ... ... ... нашарлатып, ұлттық валютаның тұрақтылығын
төмендетті. Осылайша, инфляцияның жоғары өсу ... ... ... ... ... ... ... мөлшерімен
жұмсартылып отырды.
Ұлттық Банк валюта бағамын құю арқылы валюта бағамын тұрақтандыруды
тиімді пайдаланады. Ұлттық Банк ... ... ... ... жасаған жағдайда, нарықтық ауытқулардың, сондай-ақ экспорт-импорт
операцияларының нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... Мысалы, экпорттық түсім түскен кезде ұсыныс сұраныстан
едәуір артады және ... Банк ... ... ... алып оның ... ... ... құралы ретінде пайдалану проблемасы оның
деңгейіне көптеген факторлар ықпал етуінде. Олардың ішінен негізгі ... ... ... Біріншіден, инфляция қарқыны оның өсуі ұлттық валютаны
сатып алу ... ... ... ... ... ... ... оның бағамының түсуіне себеп болады. Екіншіден, төлем
балансының жағдайы. Ұлттық валютаның сальдосы жағымды ... онда ... ... ... ... ... ... валюта бағамының түсуіне
әсер етіп, соның салдарынан борышкерлер өзінің сыртқы қарызын қысқарту үшін
оны ... ... ... мәжбүр. Үшіншіден, пайыздық мөлшерлемелер
деңгейі – оның жоғарылауы елге ... ... ... ... бұл ... ... ұсынысын арттырады.
Мөлшерлемені төмендету елден шетелдік содан кейін ұлттық капиталдың да
кетуін ынталандырады, тиісінше, шетелдік валютаның ... ... ... да ұлттық валютаның бағамы өзгереді. Өнеркәсіптік өнімнің мөлшері
экономика жағдайының көрсеткіші ... ... ... ... және баға ... түсу ... ... болып
табылады. Соңғы төрт жылда өткен кезеңмен салыстырғанда ЖІӨ өнеркәсіптік
өндірістің ... өсуі ... Ақша ... ... инфляциялық
процестерге; ұлттық өндіріске; сыртқы экономикалық байланыстарға және
дамудың барлық процесіне ықпал ... Ақша ... ... өнеркәсіптік
өндіріс икемділігі коэффициентіне есептелген серпіні ... ... 1 - Ақша ... ... ... өнеркәсібінің икемділік коэффициент
динамикасы
Ескерту:
1. Кесте ... ... ... ... ОХ ... бойынша -икемділік коэффициенті, ОУ сызығы бойынша-
талданатын жылдар көрсетілген; [9,55б.]
Нарықтық экономика жағдайында өнеркәсіптік ... ... ... екі тәсілі бар. Біріншіден, бұл акционерлік
капиталды ... ... ... ... ... дамыған қаржы қоры
жағдайында Қазақстан Республикасы шектеулі қаржыландыру көзі ... Және ... ... банк ... ... ... бұл ... болып табылады. Қызмет ерекшілігін негізге ала отырып, ... ... ... бар ... қаржыларды шоғырландырып, қайта
бөліп емес, ақшалай қаржылардың қайталама эмиссиясын ... ... ... ... ... субъектілердің қарыз ақшаға деген қажетін
қанағаттаныдруы мүмкін, ал ... ету ... ... ... ... мен ... ... және толықтай
макроэкономикалық жағдайларға байланысты.
Келесі суретте несие салымдарының және ... ... ... ... ... 2 - ... ... салымдарының және қайта
қаржыландыру мөлшерлемесінің икемділік коэффициент
динамикасы
Ескерту:
1.Кесте икемділік коэффициентінің негізінде есептелген;
2.ОХ ... ... ... ... ОУ ... ... ... [9,56б.]
Несие салымдары мен қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің ... алып ... ... қаржылдандыру мөлшерлемесі бойынша несие
салымдарының икемділік коэффициентінің өзара байланысы тұрақсыз. 1998 жылы
қайта қаржыландыру ... ... ... ... несие ресурстарына
сұранысты азайтпады. Бұл дүниежүзілік және Ресей ... ... ... ... ... ... ... факторлардан қорғау үшін монетарлық органдар бірқатар заласыздандыру
шараларын жүргізеді. Мысалы, ... ... ... үшін ... ... мөлшерін қысқартты. Алайда, қайта қаржыландыру
мөлшерлемесін арттыру да ақша сұранысы ... де ... ... азайтпады.
Инфляция қарқынымен салыстырғанда несие құны төмен болса, кәсіпорындар
қарыз алған қаржыларды негізгі капиталға ... үшін ... ... үшін ... ... жинау пайдалы. Қаржы-несие
қысқамерзімді несиелерді мекемелері ұзақ мерзімді қарыздарға қарағанда
запас жинақтауға ... ... ... ... осылай мақсатын
ауыстыруы өндірістік капитал салымдарына ... ... ... әрі ... ... ... арттыру мемлекеттік қарызға және
күрделі инфляциялық салдары болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... Егер осы саясат тиісті
бюджет шараларымен қатар жүргізілмесе, мемлекеттік ... ... онда ... ... ... пәрменділігі едәуір
төмендеуі мүмкін.
Ақша жиынының мөлшері ... ... әсер ... индикатор
болып табылады. Келесі суретте инфляцияның икемділік коэффициентінің ... ... көре ... 3 - ... ақша ... қатынасы бойынша икемділік коэффициент
динамикасы
Ескерту:
1. Кесте икемділік ... ... ... ОХ ... ... ... коэффициенті, ОУ сызығы бойынша-
талданатын жылдар көрсетілген; [10,55б.]
1999 жылы инфляция 98,2% ... ақша ... 16,6% ... ... ... ... ... өйткені ақша жиынының өсу қарқыны ... ... да ... ... күрт ... ... 2002 жылы қаржы
секторының кейбір қысымы 2003 жылы қазақстандық шикізатқа сұраныстың
кемуімен, ... ... ... жағдайларының нашарлауымен, айырбастау
бағамы саясатының өзгеруіне байланысты шетел валютасына сұраныстың артуымен
шиеленісті.
Қазақстандық экономикада ақша ... мен ... ... ... ... байқалмайды. Бұл болжам инфляцияның деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... барлық монетарлық емес факторлардың ықпалымен негізделеді. Жасалған
талдау ақша-несие саласы мен макроэкономикалық ... ... ... ... екенін көрсетеді. Макроэкономикалық көрсеткіштерге
ықпал еткенде ... ... ... кешенді пайдалану қажет.
Қазақстанның экономикасы үшін маңызды долларландыру проблемасын
қарайық:
Долларландыру мынадай жағымсыз ... әкеп ... ... ... ... және ... ... тетігінің
тиімділігін кемітеді;
- елдің қаржы жүйесінің іштей қорғалуын нашарлатады;
- ... ... мен ... өзгеруін арттырады;
- қаржы қызметінің тәуекелдерін ұлғайтады;
- экономиканың нақты секторындағы тәуекелдерді ұлғайтады;
- эмитент елдер пайдасына ... ... ... жоғалтады;
Ақша жиынының және экономиканың долларландыруы келесі ... 4 - ... ақша ... ... ... ... ОХ осі бойынша- ақша жиынының және экономиканың ... ... ... ... ... айының 2006 жылына арналған;
[10,57б.]
2006 жылы долларландыру деңгейінің төмендеуіне қарамастан,
елдегі долларландыру деңгейі ақша ... 35% ... ... ... ... бұл өте ... болып саналады.
Ұлттық валютаның төлем құралы ретінде ... 2002 ... ... бастап теңгенің кірісі азайғанда аталған мемлекеттік ... ... ... ... Ішкі ... ... ... банкке 2002 жылдың екінші ... ... ... ... ... және жыл ... ... толық өтеуге мүмкіндік берді.
Қаржы министрлігі болса, 2003 жылдың сәуір айынан бастап тек қана ... ... ... ... табыстылығы төмендеп, орналастыру мерзімі
ұзартылады.
Ұлттық валютадағы ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... валютадағы банк
депозиттері бойынша табыс салығын кеміту қажет.
Төмен инфляция қарқынымен, ұлттық валюта ... ... ЖІӨ және ... ... ... ... базасының өсуімен, жедел депозиттердің өзіндік ... ... ... ... ... оңды
өзгерістерге қарамастан инвестицялық ... ... ... ... ... банк жүйесінің капиталының төмен деңгейімен, ақша жиынының
долларландыруымен, қысқа мерзімді несилеудің басымдылығымен ... ... ... ... ... ... олардың капиталдарының мөлшері ЖІӨ-нің 6-7% құрауға ... 2006 жылы ... ... ... ... капиталы ЖІӨ-нің
3,7% ғана құрады.
Қазргі кезеңдегі қазақстандық экономиканың дамуын талдау нақты
сектормен ... ... ... ... дамуын дәлелдейді.
Қаржы нарықтарының қазіргі бар капиталдардың ... ... ... секторына қайта бағыттылауы байқалады. 2005 жылы қысқа
мерзімді және ұзақ мерзімді несиелер 2004 жылмен ... 52% ... ... ал 2006 жылы 62,3% дейін артып 608,350 миллиард теңгені
құрады, бұған ... ... ... артуы мен оларды тарту мерзімінің
бірте-бірте ұзартылуы себеп болды.
Экономика салалары бойынша өнеркәсіпке, ауыл шаруашылығына, көлік ... ... ... ... ... қарқынынан едәуір артуда. Алайда,
банк несиелерінің көп ... (52,1%) ... ... ... ... үшін алады, негізгі құрал сатып алу үшін 2006 жылы ... тек 11,9% ғана ... ... ... ... ЖІӨ ... соңғы 5 жыл
ішінде 4,3 %дан 14% артты.
Экономиканың нақты секторын несиелеу прблемалары
экономиканы ... ... ... қаржы несие ... ғана ... ... ... ... болады. Банк
жүйесінің артық өтімділік жағдайында, коммерциялық несиелеу үшін тартымды
инвестицялық жоба тапшылығы орын ... ... ... ... ... ... ... өндіретін өнімнің өтімділігі болып
табылады. Осы ... ... ... ... салыстырғанда, өнімнің
бәсекеге қабілеттілігімен байланысты. Отандық өнім өндірушілердің бәсекеге
қабілетінің факторлары шығарылатын ... ... оның ... ... деңгейі, салық салу режимі мен т.б. болып
табылады.
Несие жүйесі мен экономиканың ... ... ... ... байланыс
мәселесі бүгінгі күні өте маңызды ... ... Осы ... ... ... экономиканың нақты секторын ... ғана ... ... ... өзін ... ... ... болып табылады.
Өндірістік секторды жаңғырту үшін айналым қаржыларын толықтыру үшін
де, ... ... ... ... үшін де ... ... ... Кәсіпорындар мұндай қаржыларды орта мерзімді және ұзақ мерзімді
несиелер, лизинг пен ипотека ... алуы ... ... қаржылық және
нақты секторларының өзара байланысын арттырудың басты құралы ұзақ мерзімді
несие болып табылады, бұл оның ... ... мен ... алу ... ... ... ... мемлекетттің мұнайдан
түскен артық кірістері шоғарланған Ұлттық қордың қаржыларын тарту ... ... ... дүниежүзілік қаржы нарықтарында сенімді және
өтімділік шетелдік ... ... ... Алайда, Ұлттық қор
бүгінгі күні ел экономикасын дамытуға ... ... үшін ... ... ... кірісі Қазақстанның ішкі инвестициялық мақсаттарына жүмыс
істеуге тиіс.
2.3. Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатыныңдамуының негізгі
кезеңдері
Өткен жыл Қазақстанның ... ... үшін ... ... 15 ... үшін ... валютаның енгізілгеніне 13 жыл толды. Елдің сыртқы
экономикалық жағдайы жақсарды, Ұлттық банктің алтын-валюта резерві ... ... ... ... ... ... долларландыру процесі
тежелді.
Ағымдағы 9 айдың сальдосы жағымды болып, 508 млн. ... ... ... ... ... ... ... тасымалдағыштар бағасының 30% артуы
себеп болды. Өткен жылмен салыстырғанда мұнайдың дүниежүзілік бағасы ... ... ... ... ... саудада 9 айда 16 млрд. ... ... ... 1/4 ... ... қарыз алу құнының кемуі қазақстандық резиденттер үшін сыртқы
корпортивтік қарыз алуының артуына әкеп ... ... ... қаржыландыру қысқарып, резиденттердің шетел активтері артты.
Тікелей шетелдік инвестициялардың жағымды сальдосы 14% ... 1605 ... ... ... ... инвестициялар 12% артып, 3297 млн. ... ... орта және ұзақ ... ... ... қаржыландыру
операциялары бойынша 3,3-ке артып,1822 млн. ... ... ... ... артуы мен сыртқы қаржы ресурстарының едәуір құйылуы шетел
валютасына деген ... ... бойы ... ... ... ... ... бірге мұнайдың
жоғары бағалары валютаның көптеп келіп түсуіне ықпал етті, бұл өз ... ... ... қоры мен ... ... ... ... қамтамасыз етті, Ұлттық банктің халықаралық қоры 1,5 есеге ... АҚШ ... ... тауарлармен қызметтерге деген импортын 4,8
жапты. 2007 жылдың 1 қаңтарына қарағанда елдің халықаралық ... ... ... ... (3603,1 млн. ... 8565,2 млн. ... ... 69,3%
өсті. Экономикада ақша ұсынысы тез қарқынмен өсті.
Инфляция.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... 2006 жылы наурызда инфляция 0,3% құрады ( 2005 ... ... ... ... азық-түлік емес тауарларының қымбаттауы
–0,5% бағалардың өсуіне себеп болды.
2006 ... ... ... ... 1,7% құрады, азық-түлік
тауарлардың бағасы 2,4%, азық-түлік емес ... ... 1,1% өсті ... ... қызмет кешені 1,0% құраған.
Валюталық нарық.
Өткен жылы АҚШ долларымен салыстырғанда ... ... ... бірі ... оған ішкі ... шетел валютасының көптеп түсуі
себеп болды, биржада да, банкаралық нарықта да операциялар саны күрт ... ... ... бағасы, мемлекеттік меншік үлесін
жекешелендіру, ... ... ... мен ... деңгейдегі
банктердің сыртқы нарықтардан қарыз алуы ... ... ... ... жылы биржа сауда-саттық тұрғысындағы мөлшері 6,3 млрд. долл.
астам ... ... жыл ... екі ... ... тыс ... ... асып кетті.
Оперативтік мәліметтер бойынша биржадан тыс валюталық ... ... ... ... шарттар көлемі эквивалентті түрде 6,7
млрд. долл. сомасына жетіп, бір жылда 43,3% өсті. Осылайша, ішкі валюталық
нарықта тауарлардың ... ... 13,0 ... ... ішінде ұлттық валюта шетелдік валютаға қарағанда 12,52 теңгеге
күшейді. Жыл ... орта ... ... ... 126,33 ... ... ... долларға шаққанда 120,45 теңге болған еді. Жыл басынан ... ... ... бағамы 8,03% күшейді. Ең жоғары өсу қарқыны
ақпан және қаңтар айларында байқалды ( 2,05 және ... ай ... ... ... саудалық валюталық серіктестеріне
қарағанда 1,4 % құраған.
Жыл бойы теңге тек ... ... және ... ... ... ... ... қатысында 12,5% күшейіп, ал евро мен ... ... 7,0 және 5,4% ... құнсызданды.
Ұлттық банктің пікірінше теңгенің осы валютаға қатысты құнсыздануы
бәсекеге әсер екен ... ... және еуро ... ... ... биржалық және
биржадан тыс айналымда маңызды емес деңгейде болды. Биржалық ... ... ... көлемі 3,5 есе азайып ( 27,7 млн. руб.), ал ... ... 20,5 есе ... 5,4 млн. ... ... ... өткен
жылдар сияқты нарықта басты белсенділікті АҚШ доллары иеленді. Осыған орай,
11 ай ... АҚШ ... ... көлемі 5,8% азайып 2 млрд.
долларды құрады. АҚШ ... ... ... айырбастау бөлімшелерінде
11 млн. азайып, 182 млн. долларды құрады.
Банкаралық ақша нарығы.
2006 жылы банкаралық ақша ... ... ... ... ... өсу ... ... күшейді. 2005 жылмен
салыстырғанда 2006 жылы ... ... ... жалпы көлемі
63,7%-дан 145,9 млрд. теңгеге өсті.
Қаңтар айында 2006 жылдың щоғырландырылған банкаралық
теңгелік ... ... ... ... 2005 жылдың
желтоқсан айымен салыстырсақ 4,90%-дан 2,78%-ға кеміді. Сонымен қатар
банктердің ... ... АҚШ ... ... ... жатқызуға болады. 2006 жылы долларлық депозиттер саны ... 2005 ... ... 79,1% ... ... ... ... депозиттер бойынша сыйақы мөлшері 2006 жылдың
соңына қарай 1,73%-ды құрады ( 2005жылдың соңында 1,93%). ... ... ... ... ... жасалынбады.
Сақтандыру нарығы.
2005 жылдың наурыз айына қалыптасқан жағдай бойынша 33 сақтандыру оның
ішінде 4-шетел ... және ... ... ... ... ... ... лицензиялары бар.
2005 жылғы ақпан айында сақтандыру ұйымдарының жиынтық активтері 4,8%-
ға кеміп (өткен жылды осы кезеңімен салыстырғанда 37,3% ... және ... ... құрады, сақтандыру резервтері 7,5% кеміп, (25,0 %) және 10,9
млрд. теңгені құрады, жиынтық меншік капитал 6,9 млрд. ... ... ... 4,3% ... (17,0% ... ... ... айында сақтандыру сыйақысының мөлшері 45,5% артты
(1,3 есеге өсті) және 4,1 ... ... ... ал ... төлемдерінің
мөлшері – 2,3% артып (2 ... жуық ... 592 млн. ... ... ... ... Ұлттық банкінің негізгі
бағыттары
2003 жылы шілде айында “Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі” туралы Қазақстан Республикасының Заңына ... ... ... саясатын жүргізуге қатысты бірқатар негізгі өзгерістер мен
толықтырулар енгізілді.
Қолданылып жүрген заңнама бойынша Ұлттық Банк ... ... ... сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз етсе, енді соңғы өзгерістерге сәйкес
Ұлттық банктің ... ... баға ... ... ету ... Банк Еуроодақтың стандарттарына және негізгі мақсаты айырбастау
бағамынан бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... ... көшу ... Ұлттық банктің негізгі мақсатын
нақтылау қажеттілігі туындады. Әрине, ақша-несие ... ... ... ... мүмкін кез-келген басқа міндеттер мен бағдарлар екінші
кезекте шешілетін болады.
Инфляциялық шектеу принципінің басты ерекшелігі оның ... ... ... ... ... орта және ұзақ мерзімді кезеңде
инфляцияға ... ... ... ... ақша-несие саясатының параметрлерін
қабылдау болып табылады.
Ұлттық Банк ... ... ... ... үшін
жауапкершілікті арттыру үшін инфляциялы шектеу қағидасын пайдаланатын
кейбір елдер ... ... ... ... ... ала ... үрдістердің негізгі бағыттарын көрсететін болады. Қазақстан
Рспубликасының Үкіметі Ұлттық ... ... ... базалық инфляцияны
анықтау әдістемесін әзірлейді.
Трансмиссиялық тетік әзірлеу жөніндегі жұмыстар басталды, ол ... ... ... мөлшерлеме қабылданатын болады, негізгі жедел
көрсеткіштің ықпалымен базалық инфляцияның өзгеруін ... ... ... үлгі ... ... ... қатаң сақтауды
қамтамасыз етуге мүмкіндік береді және жүргізілетін ақша-несие саясатына
сенімнің артуына ықпал етеді.
Ұлттық Банк ... ... ... үшін мына ... іске
асыруды жалғастырады:
1) мемлекеттік ақша-несие саясатын әзірлеу мен жүргізу;
2) төлем жүйелерінің жұмыс істеуін ... ... ... ... мен ... ... жүзеге асыру;
4) қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге
жәрдемдесу:
Ұлттық Банкі осы ... ... ала ... ... ... мына басымды бағыттарды белгіледі:
Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығын дамыту Қаржы ... ... ... ... ... ... ... Теңгедегі
мемлекеттік бағалы қағаздар көбірек шығарылатын ... ... ... кірісі нарық кірісіне барынша жақындастырылады. Ұлттық Банк ... ... ... ... ішкі ... алу үшін ... ... бойынша қолайлы жағдайлар жасайтын болады. Сонымен бірге, Ұлттық
Банк мемлекеттік ... ... ... ... ... ... болады және ақша-несие саясатының негізгі құралы ... ... ... ... ... бағалы қағаздарына қаржы салған инвесторлардың
тәуекелдерін сақтандыруды қамтамасыз ету үшін Ұлттық Банк ... ... ... ... ... және ... ... нарығын
дамытуға жәрдемдеседі.
Ұлттық Банк банктер үшін қарыздық ресурстардың ең қолайлы көзі ретінде
банкаралық ақша нарығын қайта қалпына келтіруге ниетті.
Тұрақты экономикалық өсуге қол ... ... ету ... ... үшін қолайлы жағдайлар жасау жөніндегі жұмыс жандандырылады.
Ұлттық Банк басқа елдердің ... ... ... ... ... ... белсенді түрде несиелейтін банктерді ... ... ... ... және ... ... ... қаржыларды тарту
мақсатында, Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ықпал ететін болады.
Қаржы нарығы одан әрі дамитын болады. Ұлттық банк қор ... мен ... да ... ... ... белсендіруге, өзара
қорлар, пошта-жинақ сияқты жаңа қаржы институттары ... ... ... болады.
Ақша-несие саясаты саласында ақша-несие саясатының дүниежүзеілік
стандарттарға, атап ... ... ... ... ... ... табылады.
Ақша-несие саясаты алдағы 3 жыл ішінде 2004 жылы ... ... 4%-6% ... ал ... жылы 3%-5% ... ұстауды
мақсат тұтады. Базалық инфляция әдістемесі бекітіліп, ... ... ... ... болады.
2004 жылы инфляцияны төмендету ресми қайта қаржыландыру ... ... ... ... вексельдерді қайта есептеу ресми
қайта қаржыландыру мөлшерлемесіне ... ... ... ... құралдары ашық нарық операциялары- құнды қағаздарды сату және ... ... РЕПО ... мен ... ... ноталар шығару болып
табылады. Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі вексельдерді
қайта ... ... ... ... ... ... және ... беру),
сондай-ақ банктердің қысқа мерзімді өтімділігін реттеу үшін ... ... үшін ... ... ... ... реттеуді және банктерді қайта қаржыландыруды ... ... ... ... ... ... ... көшуге даярлану үшін 2004 жылы өзінің ресми мөлшерлемелерінің
реттеуші рөлін күшейтуге бағытталған шараларды іске асыруды ... ... ... ... реттеуді кеңейту, атап айтқанда,
құнды қағаздардың екінші қайтара нарығын дамытуға жәрдем көрсету ... ... ... Республикасының Ұлттық банкінің бағалы
қағаздар қоржынын молайту және жаңа қаржы құралдарын ... ... ... ... бұл Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің
реттеуші ... және ... ... икемділігін арттыруға
мүмкіндік береді.
Қазақстандық тауарлардың сыртқы нарықта бағалық бәсекесін қолдау үшін
Ұлттық Банк ... ... ... ... жүзу ... ... өз ... бағамның ақша сұранысы мен ұсынысына тербелуін ескертеді.
Сәйкесінше, Ұлттық Банк теңгенің айырбас бағамының бағдарын ... оның ... әсер ... ... ... ішкі ... ... айырбас бағамының спекулятивтік секірістерін жою мақсатында Ұлттық
Банк ішкі нарықта минималды түрде қатысады.
Вексельдік ... ... үшін ... сыныпты вексельдер
эмитенттерінің тізімін қалыптастыру, вексель ... ... ... жетілдіру және орталық депозитарий арқылы ... ... ... ... ... жұмыс жалғастырылатын болады.
Ұлттық банктің алтын-валюталық ... ... ... 3 айын жабу ... ... ... жылдары Ұлттық
банктің алтын-валюталық резервтерінің 1,3 есеге өсуі күтілуде.
Ақша агрегаттарының жылдық өсуі экономикалық өсудің жоғары қарқынының
сақталуын қамтамасыз ... ... Үш ... ... ақша ... ... 1,8 ... өсуі күтіледі, бұл өз кезегінде қазіргі кезеңге
қарағанда экономикалық өсу қарқынынан кеми түсті. Осыған ... ... ... экономикадағы монетизацияның өсу тенденциясының ... ... ... ... ... егер ... өндірісімен байланысты емес
секторларда еңбек өнімділігінің өсуі ... өсу ... ... ... жиынының өсу қарқынының озық жүруі инфляциялық процестердің күшею
қаупін тудырмайды.
Кесте 5 - Ақша агрегаттары ... |М0/М1 |М0/М2 |М0/М3 |
|1 |2 |3 |4 ... |28,6 |27,7 |- ... |40,3 |36,6 |- ... |47,0 |41,5 |- ... |56,4 |46,5 |- ... |65,7 |56,5 |53,6 ... |65,8 |51,5 |46,3 ... |63,8 |43,6 |37,8 ... |54,5 |36,6 |26,8 ... |58,5 |38,8 |22,8 ... |56,3 |32,5 |21,1 ... |58,0 |34,5 |24,6 ... ... ... бюллетеннің мәліметтері бойынша ... жылы ... ... ... ... бюджеттік
мекемелерде жұмыс қызметкерлеріне еңбекақы көлемін өсіруіне ... ... ... ... ... банктің берген бағасы
бойынша 2004 жылы ақша ... ... ... ... ... 25%-ға ... кейін 2005-2006 жылдары баяу қарқынмен азаяды.
Ақша-несие статистикасының және ... ... ... ... мен ... ... ... валюта режимін
ырықтандыру басымды бағыт болып ... Бұл ... ... ... және ... ... активтермен операцияларды жүзеге
асырған кезде кездесетін тым көп ... ... ... ... ... ... ... қадағалау мен бақылау үшін
пруденциялық реттеу тімділігін арттыру мен ... ... ... мен ... ... тәуекелдерін басқару
бағытындағы шаралар қолданылатын болады.
Валюталық заңнаманы одан әрі жетілдіру мақсатында, 2004 жылы ... ... ... ... көбірек жауап беретін ... ... ... ... ... да ... қатысуын
көздейтін жаңа заң әзірлеу мен қабылдау көзделеді.
Ол болжаммен 2005 жылы басталып және 2007 жылы ... ... ... ... валюталық режимді ырықтандырудың екінші
кезеңінің бағдарламасын іске асыру үшін заңнама негізі ... ... ... жөніндегі шараларды бәсеңдету жөніндегі шаралар отандық
қаржы нарығының өсуіне, ... ... ... және ... ... ... ... ресурстарының тартуға ықпал ететін болады.
Төлем жүйелерінің жұмыс ... ... ету ... ... одақ ... ... да ... жақындастыру басымды бағыт
болады. Төлем құралдарының жаңа ... ... ... негізінде Ұлттық банкаралық төлем
карточкалары жүйелерін ендіру мен дамыту ... ... ... ... ... ... ... құруға ерекше назар аударылады.
Оны ендіру шеңберінде 2004 жылы төлем ... ... ... ... ... ... ... Орталық” Жабық
Акционерлік Қоғамының өзінің іс жүзіндегі қызметін бастайды.
Ақша-несие саясаты қаржы нарығының тұрақтылығын ... ... ... ... одан әрі ... және банк жүйесінің ... ... ... ... ... несиелеуді одан әрі
арттыру үшін жағдай жасауға, ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамыту тұжырымдамасына сәйкес
қаржы ... одан әрі ... оның ... ... ... ... бағытында жүргізілетін болады. Экономиканың
нақты секторларының мұқтаждарын қанағаттандыратын тұрақты және тиімді жұмыс
істейтін қаржы ... ... ... ... ... ... ... Банкі өзінің қызметін Қазақстан
Республикасының қаржылық реттеу мен ... ... және ... ... ... агенттігімен тығыз үйлестіретін болады.
Қаржы нарығы және оны қадағалау рәсімдерінің тетіктерін жетілдіру
мақсатында, қаржы нарығының жекелеген ... ... ... одан әрі ... ... ... жалғастырылады. Жүйелік
тәуелдік артқанда немесе дағдарыс жағдайлары туындаған кезде жедел ... ... ... Сондай-ақ банк қызметінің айқындылығын арттыру
мақсатында, банктердің халықаралық қаржы ... ... ... ... ... бұл ... жасайтын қаржы есептерінің
баламалығы мен сенімділігін қамтамасыз етеді.
2004 жылдан бастап халықтан ... ... ... жеке ... ... беретін жүйеге қатысушы болып табылатын банктерге ... ... ... 3 ... банктердің депозиттер базасының өсуі
күтіледі, ... ... ... ұлғаяды.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Қазақстан ... және ... ... ... ... отырып,
сертификатталған бухгалтерлер институтын құру ... ... ... ... дамытудың бірыңғай стратегиясы мен банктердің
аудитіне халықаралық аудит стандарттарына негізделген бірыңғай көзқарастар
мен талаптар әзірленеді.
Банктерден, банк операцияларының ... ... ... ... мен ... несиелік ұйымдардан құралатын үш сатылы несиелеу жүйесі
одан әрі ... ... ... ... одан әрі ... ... ... іске асырылатын болады. Олардың арасында: Қазақстандық ипотекалық
несиелердің кепілдік қоры ... ... ... мерзімдерін 20
жылға дейін арттыру, ипотекалық несиелер бойынша мөлшерлемелерді одан ... ... ... ... ... ... ... шаралары
Қазақстандық қор биржасында агенттік облигациялардың лизинг рәсімін ... ... ... ... мөлшерінің өсуін ынталандыруға
бағытталатын болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... үй ... жинақтары жүйесін дамыту жөніндегі жұмысына
жәрдемдеседі.
Жақын жылдарда сақтандыру ... ... ... мен ... жетілдіріледі, сақтандыру нарығында адал бәсекелесікті дамыту үшін
жағдай жасау жөнінде шаралар қолданылатын болады.
Экологиялық сақтандыру мен төтенше ... ... да ... ... ... ... ... айқындалатын болады.
Ауыл шаруашылығында міндетті сақтандыруды ... ... ... ... ... өмірді сақтандыру ... ... ... ... ... ... және ... шетелдік қатысу сияқты сақтандыру қызметінің басқа да түрлерін
дамыту жөніндегі жұмыс жалғастырылады. Толыққанды сақтандыру ... ... ... мониторинг құру мен өндірістік тәуекелдерді
бағалау жөнінде жұмыс жүргізіледі.
Ұжымдық инвестициялау нысандары арқылы халықтың жинақтарын ... ... ... қағаздар нарығын дамытудың басты міндеттерінің
бірі болып ... ... ... күші ... ... дамытуға
бағытталатын болады. Осы міндетті іске асыруға Қазақстан Республикасының
“Инвестициялық қорлар туралы” жаңа ... ... және ... ... ... жөніндегі қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың нормативтік
базасын жетілдіру ықпал ететін ... ... ... ... үшін ... акциялар мен
облигациялардың инвестициялық ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар мен басқа да ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын болады.
Айналымағы депозитік сертификаттар мен коммерциялық қағаздар, агенттік
облигациялар ... іске ... ... нарығында инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін
қорғау жүйесін жетілдіру үшін халықаралық ақпарат жариялау стандарттарына
көшу ... ... ... ... ... жетілдіріледі,
адал бәсекелестік ынталандырылады, лизингтік талаптар жетілдіріледі.
Ұлттық бағалы қағаздар нарығының техникалық инфрақұрылымын дамыту үшін
трансфер-агенттер желісі дамытылады, ... ... ... ... кеңейтіліп, брокерлік және диллерлік ұйымдарды
капиталдандыру деңгейі көтеріледі. ... ... ... ... ... фнукцияларын атқаратын ұйым құрылатын болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі алдағы ... ... ... ... ... ... бірлесе отырып Еуропа Азия
Экономикалық Одағы елдерінің ортақ төлем ... ... және ... ... жөніндегі жұмысты жалғастыратын болады.
Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының Үкіметі мен ... ... ... ... ... кеңістік (БЭК)
қалыптастыру жөніндегі мемлекетаралық және ведомствоаралық ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік саясатты іске асыру 2007 жылы
жалпы ішкі өнімнің белгіленген өсу қарқынына қол жеткізуге мүміндік ... ... ... ... ... 9-10%-ға өседі. Өнеркәсіптік
өндіріс мөлшерінің артуы 2006 жылдың деңгейіне 8-8,5%, ауыл шаруашылығының
жалпы өнімі 2,5-3%-ға өседі деп күтіледі.
Экономиканың ... оңды ... ... ... мен ... ... ... үшін жағдай туғызады. Ағымдағы жылы нақты еңбекақы 6,8%-ға
өседі.
Кесте 7 - 2004-2006 ... ... ... саясатының негізгі
көрсеткіштері [14,53б.]
| |2003 |2004 |2005 |2006 |
| ... | | | ... ... ... ... %) |- |4-6 |3-5 |3-5 ... |6,5 |5-7 |4-6 |4-6 ... жылда, %) | | | | ... ... ... жыл |7,0 |6-6,5 |6,0 |5,5 ... % | | | | ... ... алтын-валюта |4852 |5156 |5679 |6438 ... (АҚШ млн. дол.) | | | | ... ... |54,5 |6,3 |10,1 |13,4 ... базасы (млрд.тенге) |312 |411 |495 |574 ... ... |50,0 |31,6 |20,3 |16,1 ... ... ... |10,26 |13,25 |16,07 |18,98 ... -өзгеруі |34,2 |29,1 |21,3 |18,1 ... ... ... |780 |972 |1183 |1407 ... ... | | | | ... ... |29,4 |24,6 |21,7 |18,9 ... ... ... |940 |1225 |1520 |1844 ... | | | | ... ... |39,8 |30,3 |24,1 |21,3 ... ... ... ... ... |8,0-9,5 |7,0-9,0 |
|депозиттері бойынша орта | | | | ... ... ... | | | | ... ... жедел тенгелік |14,5-15,5|12,0-13,5|10,0-13,|10,0-12,|
|депозиттері бойынша орта | | |0 |0 ... ... ... | | | | ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДА АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ДАМУ КЕЛЕШЕГІ
3.1. Ақша-несие саясатының проблемалары
Біздің мемлекетіміздің дамуы тәуелсіздік алу, ел ... ... ... жаңа ... ... бірте-бірте дамып,
нығаюы, экономиканың әлеуметтік және экономикалық салаларында реформалар
жүргізу сияқты ... ... ... ... ... қаржы
секторындағы, әсіресе, экономиканың банк ... ... ... атап өту ... ... ... айында “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі
туралы” Қазақстан Республикасының жаңа Заңы ... онда ... ... ... ... ... банктің құқықтық мәртебесі
мен ... банк ... орны мен ... ... ... билік органдарымен өзара қатынастары
белгіленді.[15,22б.]
Ұлттық валютаның ... ... ... ... ... мен банк ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық
банкінің рөлі едәуір артты. ... ... ... Банкі банк
жүйесі жұмысының нормативтік және құқықтық базасын ... көп ... ... ... реттеудің нормативтік базасы ендірілді,
банктер үшін ең төмен ... ... ... нормативтер белгіленді
және шетел қатысуымен банктердің қаржыларының ... ішкі ... және ... қарыз қоржынын сыныптау туралы ережелер
қабылданды.
1999 жылы екінші деңгейдегі банктердің халықаралық стандарттарға ... ... ... ... ... ... табылды. Осы
бағдарламаға сәйкес барлық жұмыс істейтін банктер 2003 жылдың соңына дейін
капиталдың жеткіліктігі, ... ... ... ... ... ақпарат ендіру мен тарату бөлігінде ... ... тиіс ... ... ... 2001 жылы Банк жүйесі
дамуының 2001-2003 жылдарға арналған стратегиялық жоспары қабылданды, ол
банк жүйесінің ... және жаңа банк ... ... талаптарды
қатайта отырып, тұрақты және сенімді банк жүйесін құруға бағдарланды.
Қазір банктер өзінің ... ... ... ... ... ... қалыптастырады. Қызметтері халықаралық
стандарттарға жауап бермейтін банктер Ұлттық банкке ... ... және ... ... ... ... ... тиіс. Мұндай
жоспар Ұлттық Банк тарапынан нысанды ... ... қана ... ол ... ... ... ... және депозит саясатын, ішкі бақылау жүйесін
ендіруді, бухгалтерлік есеп берудің стандарттарына көшу және ақпарат ... ... ең ... ... қол ... қоса алғанда,
орталық банк қызметінің барлық бағыттарын ... және ... ... ... ... және басқа да міндетті
талаптарға қол ... ... ... ... істеу жоспарларын,
жаңа банк қызметтерін игеру, банктің басқару және экономикалық саясатын
жетілдіру жоспарларын көрсетуге ... ... банк ... ... стандарттарға көшу
жөніндегі қызметін тұтастай жағымды деп ... ... ... ... нормаларына сәйкес, 2006 жылғы тамыз айының соңына дейін ... ... ... 22-ші топқа, ал 6- банк осы бағдарламаның талаптарын
толықтай орындады.
Бұдан басқа, қызметтері халықаралық стандарттарға ... ... ... ... ... еншілес банктері де бар. Бұлар- ABN, AMRO
Bank, Cіtіbank, HSBS.
Меншік капиталды арттыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... өзінің меншік капиталын арттыруға
тиіс. Бұл түсінікті, өйткені қаржы институтының ұзақ ... ... ... ... жеткілікті мөлшерінің болуы қажетті ... ... ... ... ... меншік капиталды арттыру, сондай-
ақ банктердің халықаралық стандартарға көшу ... ... ... 1999 ... ... ... құнсыздануын да ауыртпалықсыз бастан
кешіруге мүмкіндік берді. Қаржы дағдарысының ... ... ... ... ... рет қысқарды. ... банк ... ... банк ... ... ... нақты секторының кәсіпорындары мен компанияларының жарғылық
капиталдарында тікелей үлестік қатысуға шектеуі ... банк ... ... ... ... сақтап қалды.
Бүгінгі күні банк жүйесінің жиынтық меншік капиталы 114 млрд. теңгеге
немесе 774 млн. АҚШ ... ... ТМД ... арасында бір банкке
шаққанда меншік капиталының мөлшері бойынша Қазақстан алда болса да ... ... млн. ... банк ... ... әлі де
тұрақты даму мен инвестицияларды экномиканың нақты секторына ... ... де ... ... ... ... Банк ... құрылатын банктер
үшін 2 млрд. теңге сомасында жарғылық капитал белгіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... уақытта екінші
деңгейдегі барлық жұмыс істейтін банктердің ширегіне жуығы ... ... ... ... ... Бірігуден кейін олардың негізгі
қаржылық және сапа көрсеткіштері жақсарып, ... ... ... ... ... ... береді.
Ұлттық Банк банк санын қысқартуға ұмтылмайды, керісінше, ... ... ... ... банк ... ... ... мүмкін және бұл өте ауыр
және ұзақ уақыт жалғасатын жұмыс. Сондықтан және ... ... ... ... және ... банк ... төмен
шоғырлануына байланысты, Ұлттық Банк банк қызметтерінің нарығында ... нық ... ... ... ... ... ... шаралар
қолдануда. Аймақтық банктер үшін Астана және Алматы қалаларында орналасқан
банктермен ... ... ... ... төмен даңгейде
белгіленген. Аймақтық банктердің меншік капиталының ең төменгі мөлшері 500
млн. теңгеден кем ... ... ... ... ... 1 млрд.
теңгеден артық болуға тиіс. Қазіргі уақытта 34 банктің меншік ... 1 ... тең ... одан артық.[16,113б.]
Нарық жағдайының тұрақтандырылған және ... ... ... ... банк институттары үшін несие операцияларының басымдығы
анық. Мемлекет тарапынан экономиканы ... үшін ... ... Атап айтқанда, Ұлттық Банк коммерциялық вексельдерді қайта
есептеу жолымен экономиканың нақты ... ... ... түрде
несиелейтін екінші деңгейдегі банктерді қайта қаржыландырады.
Бұдан ... ... үй ... саласында ипотекалық несиелеуді
белсендіру мақсатында, ел Үкіметі Қазақстан Республикасында ұзақ мерзімді
тұрғын үй ... ... мен ... несиелеу жүйесін дамытудың
тұжырымдамасын қабылдады. Осыған байланысты 2000 ... ... ... ... ... ... уақытта Ұлттық банкінің
қалыптасуы үшін 1 млрд. теңге салды және ол Компанияның жеке дара ... ... ... ... ... ... отандық ірі
банктер; сондай-ақ халықаралық ... ... ... және ХВҚ) ... Компаиня ипотекалық несиелердің қайталама нарығындағы ... және оның ... ... ... ... банктерден стандартты
ипотекалық несие алып және осы несиелермен қамтамасыз етілген облигациялар
сатып оларды қайта қаржыландыратын болады.
2004. ғы шілде ... ... екі ... және Алматы қалаларында 150 млн. теңге ... (1 млн. ... ... ... ... ... ... іске қосылды.
Компания бес жетекші банкпен ипотекалық несиелеу
туралы бас келісім ... ... ... ... “Тұран Әлем Банкі”
ААҚ, “Центр Кредит Банкі” ААҚ берген 1,5 млн. теңге сомасындағы тұрғын ... ... ... қаржыландырды. Қазақстанда экономиканы ұзақ
мерзімді несиелеу проблемаларын шешу жөнінде ... ... ... Қазақстанның Даму Банкі құрылыды, оның негізгі міндеттері
инвестициялық жобаларды ұзақ мерзімді және орта ... ... ... ... ... ... экспортын ынталандыру мақсатында
Қазақстан ... ... ... ... ... ... несиелер мен қарыздар бойынша кепілдік міндеттемелер беру жолымен
экономиканың ... ... ... ынталандыру болып табылады.
Соңғы жылдары Қазақстанның банк ісі өзінің ... ... ... және банк ... пәрменді дамуда. Банктер кең банк қызметтерін
көрсетеді, өзінің өнімдерін нақты тұтынушыларға ықтимал ... ... және ... ... ... үшін ... Банк ... туралы” ережеге
өзгерістер енгізді. Өзгерістерге сәйкес ... ... ... серіктестіктері және ауылдық несие серіктестіктерінің
банк қызметтерінің шеңбері тарылды. Несие серіктестіктері мен ауылдық несие
серіктестіктерінің ең төмен жарғылық ... ... 1 млн. ... бұл ... ... ... ... және ауыл шаруашылығы
өндірушілеріне несие серіктестіктерін ашуға мүмкіндік береді. Бұдан басқа,
несие ... мен ... ... ... ... ... құқықтық нысандары кеңейтілді. Мұнымен бірге, ауылдық
несие серіктестіктерді дамыту үшін мемлекеттік ұйымдарға мемлекет ... ... ... ... осы ... серіктестерінің капиталына
қатысуға рұқсат етеді.
Қазақстанда барлық ... 75% ... ... ... ... осы қалада барынша шоғырланған. Қазіргі уақытта
Алматы қаласын аймақтық қаржы ... ... ... ... асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары жүзеге асырылуда.
Бәсекелес жағдайларда мүдделер (өзінің және клиенттің) тепе-теңдегіне
қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... қатысында
тартымды саясат жүргізуге мәжбүр. Сондытан әртүрлі ... тыс ... ... лизингі, вексельдік қаржыландыру, тарст
операциялары мен т.б. ... ... емес ... ... ... түрі ... ... Қазақстанда қаржы делдалдығын дамыту үшін
барлық қажетті жағдайлар жасалған. Шағын бизнеске және ауыл ... салу үшін ... ... жасау үшін Ұлттық Банк 2003 жылғы
шілде айында “Қаржы лизингі ... ... ... Заңын әзірлеп
қабылдады. Қаржы лизингінің тетіктерін ендіріп іске ... ... ... процесін жеңілдетеді және кәсіпорын шығындарының ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы
қорлары, зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компаниялар, ... ... және ... да ... ... үлестес тұлғалардың
үлкен топтарының бөлігі ... ... ... банк ... ... біріктірілген қадағалау жөніндегі жаңа заңнама және ... ... ... ... болды.
Банк қызметін реттеу жеке банк те, сондай-ақ біріктірілген негізде ... банк тобы ... да ... асырылады. Қайсы бір тұлғаның осы топқа
жатқызу өлшемі банктің шешім қабылдауына оның ықпал ету ... ... ... Банк біріктірілген қадағалау қағидаларын ендірумен қатар,
банк қызметіндегі тәуекелдерді ... ... ... ұсынымдарды
әзірлеуде.
Банк қызметтерінің өсуі шетелдік банк құрылымдары үшін ... ... ... ABN AMRO Bank, ... НSBK, Deutsche Bank, ... ... дүниежүзілік ірі банктердің еншілес банктері, Commerzbank AG,
ІNG Bank N.V. ... ... ... ... жұмыс істейді.
Бүгінгі күні отандық банктердің жиынтық тіркелген жарғылық ... ... ... ... 50% ... да 25,2% ... ... банк жүйесінде шетелдік қатысу үшін резервтер әлі де бар. Шетелдік
капиталды арттыру банк жүйесінің ... ... ... ... ... және ... ... ашықтығын арттыруға
мүмкіндік берді.
Бүгнгі күні ТМД елдері арасында Қазақстан ең реформаланған, қаржылық
жағынан ... және ... ... ел болып танылады. Бұған жоғарыда
көрсетілген банк жүйесін сипаттайтын сапалық және сандық ... ... жеке ... ... ұжымдық кепілдік беру
жүйесі жұмыс істейді, ал ТМД басқа елдерінде мұндай жүйе әлі де құрылмаған.
Біздің елде ... ... ... көшу ... іске ... және сенімді төлем ... ... ... ... ... жақындастырылған және төлем жүйесіне
қойылатын барлық талаптарға жауап бермеді.
Осылайша, қазіргі уақытта банк ... ... ... деп ... ... ... банктің шаралары жекелеген сегменттерді нығайтуға да,
сондай-ақ елдің қаржы секторын тұтастай ... ... ... ... ... жақсаруына бағытталады.
Ұлттық Банк халықаралық стандарттарға көшудің жалғасы ... ... ... ... қағидаларын орындай отырып, банк секторының
тұрақтылығын нығайту мақсатында активтер мен ... ... ... ... ішкі рәсімдер мен ... ... ... ... ... ... несиелеу мен ... ... ... ... құқықтық жүйесі жетілдіріледі, оларды елдің барлық дерлік ірі
қалаларындаіске қосу жоспарлануда.
Ауылдық жерлерде банк қызметтерінің қол жеткізілімділігін қамтамасыз
ету ... ... Банк ... ... ... жәрдемдесетін
болады. Бұдан басқа, шағын, бірінші кезекте жеке кәсіпкерлікті дамыту үшін
шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін қаржы ... қол ... ... шағын несиелеу жүйесі құрылады.[17,257б.]
Банктер көрсететін қызметтер аясын кеңейту, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... жүйе құру және әртүрлі
төлем карточкаларының ... ... ... ... ... бірыңғай процессингтік орталығының жұмыс істеуін қамтамасыз
ету жөніндегі жұмыстар жалғастырылатын болады.
Төлем ... ... ... ... ... ... ету ... жүйесінің резерв орталығын салу, қуаттарды арттыру және қауіпсіздік
деңгейін көтеру) және экономиканың ... ... ... ... ... жалғастырылады.
Макроэкономикалық жағдайлардың жақсару, өндіріс өсуде және ішкі және
сыртқы көздерден капиталдың түсуінің молаю жағдайында елдің банк ... ... ... ... ... ... ... халқының әл-ауқатының жақсаруына ықпал ететін болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі таңда Қазақстанның ақша-несие аясы өзінің даму кезегінде басқа
уақыттарда сияқты оңай емес ... ... ... даму сатысында Қазақстан Республикасының Орталық Банкі жоғарыда
атап кеткен ақша-несие реттеудің барлық құралдарын қолданады. Және де ... ... ... ... ... ... ... экономикалық болып
табылуы.
Ұлттық Банк Ұлттық валютаны енгізген уақыттан әсіресе соңғы 3-4 жылда,
тұрақты, экономикалық жағдайға сай ақша-несие ... ... ... ... Банк ... ... ... саясатының классикалық
функцияларды орындап дүниежүзінді қолданатын ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... дамуында
беделді сипатқа ие. Жаңа жағдайлардағы ақша-несие саясаты елдегі қаржылық
аясының ядросы болып табылатын банктік жүйені тұрақтандыруды ... ... ... негізі көздерін дамытуға қажетті шараларды жүргізеді.
Несиелік саясат – банктің несиелік жұмысын ұйымдастыру негізін
және несиелеу ... ... ... ... ... шарттары. Кең
мағынасында, несиелік саясатты несие ... банк пен ... ... қарастыруға болады. Тар мағынасында, несиелік саясат – бұл
несиелік ... ... ... ... стратегиясы мен
тактикасын сипаттайды.
Сондай-ақ, несиелік механизм туралы айтып ... ... ... ... айта ... екі ... несиені және
несиелік механизмді бір бірінен бөліп қарау дұрыс ... ... ... ... оның ... ... ... қатынастар және
олардың пайда болу әдістері, тәсілдері және формалары жатады.
Ұлттық Банк ... ... ... ... өз жұмысын
күшейтуге тырысады:
( банктік жүйеге деген сенімділік деңгейін күшейту;
( депозиттерді ұжымдық сақтандыруы жүйесінің қалыптасуына ... ... ... ... ... жүргізу және бәсеңдету;
(Үкіметпен бірге банктік ... ... дәл ... ... ... және ... ... арнайы аяларды несиелендіру жұмыстарын қолдау;
Ақша – несие саясаты айналымда жүрген ақша санын және ... ... ... ... ... Жұмыссыздық жоғары болған кезеңдерде
шығынды ... және ... ... үшін ақша ... ... жүргізіледі де, бұл пайыздық өсімді төмендетіп, яғни ақша бағасын
төмендетеді, сөйтіп банктердің несие ... ... ... ... ... ... сондай – ақ өз ... ... ... ... ... ... бизнес түрлерінің инвестиция жасауын
ынталандырады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және ... ... Оқу ... ... ... Б. А. Ақша, несие, банктер, валюталық қатынастар.- Алматы.: Оқу
құралы 2000.-328б.
3. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары.-Алматы.: Оқу құралы ... ... С.Б., Іляс А.Ә. Банк ... Оқу ... ... ... И.Т. Банки и банковское дело. - Санкт-Петербург.: 2001.-249б.
6. Қазақстан Республикасының «ҚР Ұлттық Банкі туралы» 30 ... ... ... Сенчагов В.К. Финансы, денежное обращение и кредит.- Москва.: Проспект ... ... ... ... ... ... Казахстана № 2(116) 2007.-60б
11. Банки Казахстана № 3(117) 2007.- 61б.
12. Свиридов О.Ю. Деньги, кредит, банки.- Ростов-на-Дону.: 2000.-317с.
13. Қаржы ... №1 ... ... ... №10 2006.-96б.
15. . Қазақстан Республикасының «ҚР банктері және ... ... ... ... ... 74б.
16. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және ... ... – А.: ... Ұлттық
университеті 2003.-132б
17. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер.- Алматы.: Оқу құралы 2001.-415б.
18. Сейткасымов Г.С. Банковское дело.- Алматы.: Учебник ... ... М.С. ... ... ... ... ... Жуков Е.Ф. Деньги. кредит, банки.- Москва.: Юнити 2000.-617б.
-----------------------
Төраға Төрағаның орынбасарлары
Ұлттық банкiнiң орталық аппараты
Департаменттер, дербес басқармалар
және бөлiмдер
Ұлттық банкiнiң ... ... ... ... ... ... ... бақылаудың мемлекеттiк инспекциясы
Қазақстандық банкаралық есеп айырысу Орталығы
Банкаралық және қаржылық телекоммуникациялар Орталығы Банктiк
Сервистiк бюролар және т.б.
Облыстық
(аумақтық) басқармалар

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі тандағы ҚР-дағы ұлттық банктің ақша-несие саясатына талдау жасау24 бет
Ұлттық банктің ақша-несие саясаты57 бет
Ұлттық банктің ақша-несие саясатын талдау38 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатын талдау 24 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының ерекшеліктері және оның нарық кезеңіңде тауарлар мен ақша нарығындағы тепе-теңдікке әсері28 бет
Ұлттық банк ақша - несие саясатының ерекшеліктерін талдау24 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь