Алматы облысының ауыл шаруашылық картасын құрастыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3. б.

Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.36б.
1. Алматы облысы Жамбыл ауданының физикалық.географиялық
сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.5б.
1.1. Жер бедері мен геологиялық құрылымы, олардың ерекшелік.
тері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.4б.
1.2. Ауданның климаты, оның ауыл шаруашылығын дамытуға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.6б.
1.3. Гидрографиясы: өзен сулары, жер асты сулары, су қоймалары мен көлдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.8б.
1.4. Топырақ жамылғысы, өсімдіктер мен жануарлар дүние.
сі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8.11б.
2. Ландшафт туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11.13б.
2.1 .Ландшафттық карталардың түрлері, картографиялаудың негізгі бірліктері мен далалық түсірілімнің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ..13.16б.
3. Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16.18б.
4. Алматы облысы Қарасай ауданының ландшафттық картасын құрастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31.34б.

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36б.
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35б.
Тақырыптың өзектілігі. Әлемнің көптеген өркениетті елдерінде,әсіресе Ресей ғалымдарының белсенді ізденістерінің нәтижесінде, бүгінгі таңда, ландшафттарға бейімделген егіншілік жүйесінің ғылыми – теориялық тұғырнамасы және іс жүзіне асырудың әдіснамалық жолдары жасалып шықты. Кейінгі кезде, бұл бағыттағы ғылыми зерттеу жұмыстары Қазақстанда да қолға алынып, олардың нәтижелері баспа беттерінде де жарық көре бастады. Бұлардың басым көпшілігі айдалған жерлердегі егіншілік жүйесін жаңа тұрғыда қалыптастыруға арналғанын байқап жүрміз.
Жоғарыда баяндалған мәселелерді ландшафттану ғылымының тұрғысынан түсіндіру тақырыптың өзектілігі болып саналады. Мұны іс жүзінде көрсету үшін Алматы облысындағы Жомбыл ауданының таулы өңірінің ландшафттық карталары құрастырылды.
Тақырыптың жаңалығы:
- Қазақстан аумағындағы 1:100 000 масштабтағы ландшафттық карталар алғашқы (бірінші) рет құрастырылды;
- бұл карталардың қағаз бетіндегі және компютерлік ГАЖ технологиясын қолданып электрондық нұсұаларын жасау іске асырылды;
Жұмыстың мақсаты - Алматы облысындағы Жамбыл ауданы таулы өңіріндегі ланшафтардың иерархиялық жіктелу ұстанымдары негізінде, олардың карталарын құрастыру.
Бұл мақсатқа жету үшін келесі мәселелер шешілді:
- ландшафтар туралы түсініктерді баяндай келе, табиғи ландшафттық қорларды дұрыс пайдаланбау себептерін талдау;
- зерттеу нысандарына сәйкестелген әдістерге талдау жасап олардың оңтайлы нұсқаларын пайдалану;
- Жамбыл ауданының масштабтары 1: 100 000-дық ландшафттық карталарды құрастыру;
- жоғарыдағы мәләметтерді жүйелей келе жұмыстың мәтінін жазып, тұжырымдық- қорытындыларын шығару.
1. К.М.Джаналеева. Антропогенное ландшафтоведение. Алматы "Қазақ Университеті", 2001ж, -163бет
2. Перельман А.И. Геохимия природных зон. М: Наука,1982ж, -154 бет
3. Мұқашева Ж.Н., Ә.Ғ.Көшімова Антропогендік ландшафттану Оқу құралы Алматы "Қазақ Университеті", 2004ж, -119бет
4. Владимиров В.В. Микумин Е.М т.б город и ландшафт М: мысль 1987ж, --236бет
5. Тютюнник Ю.Г. К методологии антропогенного ландшафто-ведения География и природные ресурсы. Иркутск, 1989ж, -360бет
6. Коломыц Э.Г. Ландшафтные исследования в переходных зонах. М:Наука, 1987ж, -117бет
7. Ферсман А.Е. Геохимия ландшафтов. М.: Наука, 1996г.
8. Баландин Р.К.
9. Корлева Т.В 1995ж
10. Корлева Т.В 1994ж
11. Төреханов А.Ә. Табиғи жайлымдарды тиімді пайдалану. Алматы.: Ғылым, 2006ж.
12. Николаев В.А Основы ичения об агроландшафтах. Агроландшафтные исследования. Методология, методика,региональные проблемы М., 1992ж
13.Toulmin C., Quan J. Evolving Land Rights, Policy end Tenure in Africa. London, 2002. P. 64-69.
14. Pierper R.D. Is short-duration grasing the answer// Soil Water Conserv. 1988. T. 43, №2. P. 133-137.
15.While R., Murray S., Rohweder M. Pilot analysis ecosystems. Grassland ecosystems. Washington. DS: World Resources institute. 2002. P. 19-23.
16. Butler P.R. Revegetation of rangeland in south Australia // Rangelands: a resource under siede. 1986. P. 305-306.
17. Lain A. New patterns of Livestock mangement. London, 2003. P. 109-113.
18.Байрашев A.И. Экономические основы повышения продуктивности природных кормовых угодий. Алма-Ата: Кайнар, 1973. С. 8.
19.Тореханов А.А., Алимаев И.И. Результаты и пути научного обеспе¬чения использования пастбищных ресурсов в Казахстане // Кормопроиз¬водство. М., 2004. № 12. С. 6-13.
20. Алимаев И.И., ЖамбакинЖ.А., Прянишников С.Н. Улучшение и рацио¬нальное использование аридных пастбищ. Алма-Ата, 1985. С. 13-16.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
География факультеті
Геоморфология және картография кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы: Алматы облысының ауыл шаруашылық картасын құрастыру.
Орындаған ... ... ... ... жіберілді_____________________Н.Н. Керімбай
кафедра меңгерушісі
г.ғ.к. доцент
Алматы 2009
Мазмұны:
Кіріспе................................................................
......................................3- б.
Негізгі
бөлім.......................................................................
..................4-36б.
1. Алматы облысы Жамбыл ауданының физикалық-географиялық
сипаттамасы.................................................................
....................................4-5б.
1.1. Жер бедері мен геологиялық құрылымы, ... ... ... ... оның ауыл ... ... ... өзен сулары, жер асты сулары, су
қоймалары ... ... ... ... мен ... дүние-
сі..........................................................................
............................................8-11б.
2. ... ... ... ... ... ... ... бірліктері мен ... ... ... ... ... Қарасай ауданының ландшафттық картасын
құрастыру...................................................................
...........................................31-34б.
Қорытынды…………..........................................................
...................36б.
Пайдаланған
әдебиеттер………..........................................................
.35б.
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Әлемнің көптеген ... ... ... белсенді ізденістерінің нәтижесінде,
бүгінгі таңда, ландшафттарға бейімделген егіншілік ... ... ... ... және іс ... асырудың әдіснамалық жолдары жасалып
шықты. Кейінгі ... бұл ... ... ... жұмыстары
Қазақстанда да қолға алынып, олардың нәтижелері баспа беттерінде де жарық
көре ... ... ... ... айдалған жерлердегі егіншілік
жүйесін жаңа тұрғыда қалыптастыруға арналғанын байқап жүрміз.
Жоғарыда баяндалған ... ... ... ... тақырыптың өзектілігі болып саналады. Мұны іс ... ... ... облысындағы Жомбыл ауданының таулы өңірінің ландшафттық
карталары құрастырылды.
Тақырыптың жаңалығы:
- Қазақстан аумағындағы 1:100 000 ... ... ... ... рет ... бұл карталардың қағаз бетіндегі және компютерлік ГАЖ технологиясын
қолданып электрондық нұсұаларын жасау іске ... ... - ... ... ... ауданы таулы өңіріндегі
ланшафтардың иерархиялық жіктелу ... ... ... карталарын
құрастыру.
Бұл мақсатқа жету үшін келесі мәселелер шешілді:
- ландшафтар туралы ... ... ... ... ... дұрыс пайдаланбау себептерін талдау;
- зерттеу нысандарына сәйкестелген әдістерге талдау жасап олардың
оңтайлы ... ... ... ... ... 1: ... ... карталарды
құрастыру;
- жоғарыдағы мәләметтерді жүйелей келе ... ... ... қорытындыларын шығару.
1. Алматы облысы Жамбыл ауданының ... ... ... ... ... көлі арқылы Сарыарқаның
оңтүстік сілемдерімен (Шолақ, ... ... т.б.) ... ... ... Барлық Майлы тауларымен (Алакөл
қазаншұңқырымен бөлінген), шығысында Жетісу (Жоңғар) ... ... ... ... ... оңтүстік-шығысында солтүстік Тянь-Шанның
Кетпен (Ұзынқара) жотасымен және Күнгей Алатауымен, ... ... ... және ... Шу - Іле тауларының Жетіжол
және Кіндіктас тауларымен, батысында Жусандала үстірті арқылы Шу - ... ... т.б. ... ... мен ... аңғарлар шектеседі.
Солтүстік-батысында Балқаш көлі ... ... ... ... өңіріне толасады.
Енді біз Алматы облысының оңтүстік ... ... ... ... ... 1928 жылы ... Жерінің аумағы 19,3 мың км². Тұрғыны ... адам (2003). ... ... 62 ... 1 ... және 23 ауылдық
әкімшілік аумақтарға біріктірілген. ...... ... ... ... Іле ... ... бөлігі алып жатыр, ал,
оңтүстік батысын Шу-Іле тауларының шығыс сілемдері алып ... ... ... жер ... ... ұласады. Мұнда Бозой үсті Сарытауқұм,
Қорғанқұм құмды алқаптарымен шектеседі.
Жамбыл ауданының 24 аймағында 62 елді-мекен ... ... 5 ... ... ... ... еңіс жазық,
- тауалды-жоталы қырлы жазық,
- ортатаулы және ұсақ таулы.
- таулар.
Жері ... ... ... ... қара ... қызыл
қоңыр, қоңыр, сұр, құмдақты сұр, сортаң топырақты болып ... ... ... боз, жусан, изен, ебелек және әртүрлі астық тұқымдасты
шөптесіндер көмкерген. Солтүстігіндегі құмды алқапта ... ... ... ... тоғай шоғырлары кездеседі.
Жабайы аңдардан: арқар, таутеке, елік, ақбөкен, қарақұйрық, қасқыр,
түлкі, қоян, суыр, борсық кездеседі.
Құстардан: бүркіт, лашын, ... ... сулы ... ... ... ... ... жазық бөлігінде: жайран, сайғақ, ... ... ... ... сөр тырна, сексеуілді торғай, бүркіт,
қырғауыл, үйрек, қаз. Тауда: тау ... ... ... ... және ... ... маринка, жайын, лақа және т.б.
Климаты континентті, оңтүстігінде қысы ... ... және ... ... ... орташа температурасы оңтүстігінде – ... – 120˚С, ... ... 200˚С, солтүстігінде – 250˚С.
Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері тау етегінде 500 мм, солтүстігінде 200-
300 мм шамасында. Таулардан ... ... ... ... ... ... ... Қарғалы, Ұзынағаш, Қарақастек, Жаманты, Балажан, Ақтерек,
Ырғайты, Ұзынқарғалы, Шолаққарғалы, Ақсеңгір, Қарасу, Жиренайғыр, ... ... ... кейбірі жазда тартылып қалады. Өзендердің егістік
жерлерді мал жайылымы жерлері мен ... ... ... ... ... ... үшін маңызы зор .
1.1. Жер бедері мен геологиялық құрылымы, олардың ерекшеліктері.
Ауданның жер бедері бір-бірінен айырмашылықтары бар ...... ... жєне ... болып келеді. Іле Алатауы төменгі
батыстағы шетін қамтиды. Осының нәтижесінде орталық бөлікпен салыстырғанда
батыс бөліктегі тау жоталары ... ... ... зонада жатыр. Мұнда
қыс айларында температуралық инверсиялар болып тұрады. Жаз айларында
көкорай шалғын ... ... ... зоналармен аралас кездеседі. Ал
Қастек өзенінің жағалауында ксероморфты шабындық жайылымдар бар. ... ... ... – 3266,9 ... ... жоталары солтүстікке қарай сытылап төмендейтін, жазықтау тауалды
жоталар Дегерес, Қазы - Басы, Үшқоңыр және т.б. Абсолютті көрсеткіші теңіз
деңгейінен 1200-ден 1800 м ... ... ... Бұл таулар конус тәріздес
тау шлейфтеріне құятын тау өзендерінің арналары бар тау ... ... ... Төбе конустары 750-1200 м биіктікте орналасқан. Төбе конусының
шекарасында және тау асты ... Қопа ... ... ... ... ... ... шеттері солтүстік және оңтүстікке қарай
көтеріңкі. Бұндағы ерекше геоморфологиялық және гидрогеологиялық жағдай
арқасында ... ... ... ... ... ... ... қыртыс жартылайморфты және гидроморфты тұзды қыртыстар таралған.
Солтүстіктен Қопы жағалауына солтүстік-батыста ауданда ұсақ тауға ... Іле тау ... баяу ... ... ... солтүстікке қарай ұсақ төбелер одан әрі жазық бедерге ... ... ... дала ... ... сары Тау көл құм ... орналасады.
Іле Алатауының Солтүстік бөктері негізінен мезазой, үшінші және
қазіргі кездегі қалдықтар негізінде ... ... бұл ... ... ... ... кристалды түрлерінің сарытопырақты ауыр саздақтар,
тұзды үшінші қабатты саз балшық (орта ... және ... ... ... ... Ырғайты өзендерінің борпылдақ, тұрпайы валунды-
галечниктерімен және ұсақ тасты қабаттардан ... ... ... ... болып табылады .
Жирен-Айғыр, Самсы, Құтырған, Куруөзен өзендері бөліп жатқан тауалды
құлама етек ... ... ... ... ... ... қайта
қабатталған проллювиальды және делювиальды түрлерден түзілген.
Қызылтүсті құмды-саз топырақты ұсақ тасты ... ... ... күштілігі бірнеше метрден ондаған метрге дейін созылады. Ауданның
солтүстігі төртінші қабаттар – ... ... 1,5-5 м. Олар ... ... ашық түсті сұртопыраққа арналған қыртыс түзуші ... ... Жер ... ашық ... ... ... дефляциясында
кең таралады.
1.2. Ауданның климаты, оның ауыл шаруашылығын дамытуға әсері.
Жамбыл ауданының климаты әрқилы: ол ... ... ... ... ... ... ... далада шөлдік климатқа ұқсас. Алматы облысысының
аумағында ... ... ... ... кездеседі, себебі ауыл
шаруашылығында облыс бойынша айналысатын барлық салалар өріс алған. Сол
себепті Алматы облысының ... ... жер ... ... ... ... мәселесін шешуді қажет етеді, өйткені
географиялық ... ... ... ... орай ... ... ... климаттық зоналар кездеседі:
салқын және дымқыл таулы, ыстық және өлшемді-ылғалды тауға жақын, ... және ... ... ... ... ... ... жылдық жауын-шашын
түсімі 600 мм-ден жоғары, ал аязсыз кезең ұзақтығы ... 100 ... 100 ... жылы ... ... ... 2000 жетеді. Таулы
аудандарда жылдық жауын-шашын түсімі 400-ден 500 мм ... ... ... 360 ... ... жылы ... түседі. Аязсыз кезең ұзақтығы 170-1800
және жайлы ауа температурасы бұнда 2700-3000.
Шөлді - далалы тауалды жазығында жылдық ... ... 300-330 ... кезең ұзақтығы 135-175 күн аралығында, жайлы ... 2900 ... тең. ... ... ... ... өте құрғақ және ыстық. Жауын-
шашынның жылдық түсімі мұнда 120 - 170 мм ғана, оның ... ... ... ... түседі.
Қысқы кезең. Суық кезең ұзақтығы 4 - 4,5 айды ... Ең суық ... ... ... Ең суық қыс ... қиыр солтүстігінде байқалады
(қаңтар айының орташа температурасы – 130). Қыс ... ... ... ...... ... ... кезеңдегі ең жайлы табиғи
жағдай ... ... ... ... онда континентальдылық аз.
Қарлы кезең ұзақтығы ауданның жазық бөлігінде 2 - 3 ай ... ... ... ... қарлы кезең 6 - 8 айға созылады. Ауданның солтүстік
бөлігінде қардың қалыңдығы жұқа болады, онда қыстың соңында ... 7 - ... ... Тау ... ... оның ... 10 - 12 см, ал таулы бөлікте
40 - 60 см.
Массивтерде аздаған қармен су қоры қар еру кезіне ... 30 - 40 ... сол ... ... ... бөлігі 150 - 180 мм, ал кей ... ... ... ... ... температураның өтпелі айлары ақпан мен наурыз
айларында болды. Қардың еруі аудан аумағыныњ үлкен бөлігінде наурыз ... ... тау ... бөліктері – наурыздың екінші бөлігінде таулы
бөлікте қар сәуір-мамыр айларына ... ... ... ... ... сонымен қатар оның тәуліктік амплитудасының жоғарылауы
тән. Ауданның солтүстік бөлігінде наурыздан сәуірге қарай температура 10 ... ... ... тау ... 7 - 90, ... ... 5 - ... Көктем мезгілінде температура 00 немесе 00 - тан төмен ... ... ... Суық ауа орта ... ... ... ... кей
жылдары тіпті суық ауа мамыр айының аяғында да ... ... ... ... 6 - 9 мм ... 50 - 70 мм-ге дейін тау
етегінде, ал сәуірде 10 мм. Жауын-шашынның көп мөлшері мамыр ... ... ... ... ... ... күн сәулесінің
интенсивті инсаляциясының арқасында айдан айға қарай ауа ылғалдылығының
түрлі ... ... ... Егер ... ... ауа ... ... ауданның жазық бөлігінде күндіз 50 - 60 % - ды құрайды.
Көктемде біраз мөлшерде жел байқалады. Желдің орташа жылдамдығыныњ ең
жоғарғы ... ... мен ... ... ... Бұл уақытта ауданның
солтүстік бөлігінде желдің орташа жылдамдығы 7 м/сек, осының нәтижесінде
мұнда жер ... ... кең ... ... кезең. Жылы кезең ұзақтығы орташа тәуліктік температура 00-тан
жоғары, ең жоғарысы ауданның ... жєне ... ... (8 айға ... ал ең ... ... ... (5 - 6 ай). Ауданның
үлкен бөлігінде вегетациялық ... ... ... +50 ... 6 - 7
айға созылады. Жауын-шашын жаздың 3 ... ... ... 20 - 25 ... Ең ... ай – ... ... температурасы 20 - 240˚С. Ауа ылғалы
жетіспеуінің орташа ... ... ... маңызы бар. Оның биіктігі
солтүстіктен оңтүстікке жылжығанда өзгереді, 15 - 25 м-ден 8 - 10 м ... ... ... ... ... баяу ... ... күшейе түседі. Ауданның үлкен бөлігінде қарашадағы орташа температура
сияқты көрсетеді (1 - 3 жазықта және 3-5 ... ... ауа ... ... ... ... байқалады.
Тәуліктік температураның +100˚С-тан ... ... ... 15 - 20 ... ал тау ... ... 10 - 15 ... Күзгі жауын-шашынның ең аз мөлшері ауданның қиыр ... 2 - 4 мм ... және 6 - 8 мм ... ... салыстырғанда
қыркүйек пен қараша айларында суық болады.
1.3. Гидрографиясы: өзен сулары, жер асты ... су ... ... ... ... біркелкі дамымаған. Өзендердің
көпшілігі ауданның оңтүстік және оңтүстік-шығыс ... тән. ... ... өзендер Ақтерек совхозында: Жаманты, Ақтерек және Ырғайты.
Солтүстік бөлігінде жер беті сулары жоқ. ... жер асты ... ... жєне ... минерализациясы өте түрлі - ... және Шу, Іле ... ... ... жерасты сулары
бастау күйінде шығыстан тұстары кездеседі, мұнда су тұщы. ... ... ... ... ... ... жерасты суларының тереңдігі 1,5 метрден 4
метрге дейін ... суы өте ... ... соның нәтижесінде мұнда
батпақты ... жєне ... ... ... ... ... түрлі деңгейде тұзды. Сары-Тау-Құм құмдарында жерасты
сулары терењдегі ... 20 ... ... ... тұщы ... келеді.
Ауданның кішігірім өзендерін өсімдік өсіруге пайдаланады. Қант
қызылшасының 1 гектарын өсіруге 6 - 8 мың м³ су ... ... ... ... 1 ... ... 4 - 7 мың м³ су ... Аудан аумағындағы су қоймалары
|№ |Су қоймалырының аттары ... ... |Іс ... |
| | ... ... |жиналатын судың |
| | ... (млн м³) ... (млн м³) |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... |3,6 |3 |
|2 ... ... |1,3 |0,9 |
|3 ... |1,0 |0,8 |
|4 ... |0,8 |0,6 |
|5 ... |0,7 |0,5 |
|6 ... |0,6 |0,3 |
|7 ... |2 |0,4 ... ... ... алынған судың жылдық көлемі:
Ұзын Қарғалы – 23,4 млн м³;
Ақсеңгір – 7,4 млн м³;
Қастек – 6,1 млн м³;
Ұзынағаш таулы - 8,5 млн ...... – 2,5 млн ... – 44,9 млн ... 7 су ... ... суды тиімді пайдалану жолдары бірқалыпқа келтірілген:
орталықтанған су көздерін – пайдаланатын халық санын көбейту;
жергілікті сапалы ауызсу жоғары деңгейде пайдаланылады;
құрылыста, ауыз суды ... ... мен ... жаңа ... жолы ... сатылатын ауызсудың 1 м³ бағасы төмендеді.
Халықты ауыз сумен қамтудағы өзгеріс ... және ... ... ... ... ... халқының
физикалық жєне рухани денсаулығына оң әсерін тигізеді.
1.4. Топырақ жамылғысы, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі.
Іле Алатауының ... ... ... мен ... ... ... Р.Н.Аболин толығырақ жасап көрсеткен. Оның сызбасын
кейінірек ... ... ... институтының ғалымдары (С.И.Соколов, М.А.
Глазовская) құрастырды. Жамбыл ауданы үшін барлық ... ... ... бөлшекке қарағанда біршама жоғары орналасқан. Үлкен
құрғақтық көріністе екі зона ... жоқ – ... ... ... және ... ... зоналар төмендегідей түрде болады.
І. Абсолют биіктігі 440 - ден 500 м - ге дейін жазық шөлді зона. ... ... ... ... алып ... тақыр қыртыстар да кездеседі,
төменгі тұста сорлар.
ІІ. Тау етегі ... ... зона ... 450 - ... 700 - 800 ... ... Ашық түсте ақ карбонатты сұртопырақты белдеу. Биіктігі 600 - ... ... ... аласа шөпті жартылай саванналар. Эфемероидты,
эфемероидты - жусанды белдеулер (аќ жусан, пияз тектес жалбыз, шөлді ... ... т.б. ... ... аз ... сұр ... белдеуі. Биіктігі 750 - 1000 м.
Шөлейтті биікшөпті жартылай саванналар. Эфемероидты - жусанды (аќ ... ... ... ... жєне т.б. ... ... Тау маңы ... қыртыс белдеуі 800 - 1150 м ... ... ... ... ассоциациялар.
ІІІ. Таулы жєне тау маңындаѓы далалы зона, 1200 - м-ден 1800 метрге
дейін.
1) Таулы жєне тау мањы ... ... ... 1400 ... м. ... – дәнді түрлі шабындық далалар және далалы бұталы (шие,
тобылғы, итмұрын).
2) ... ... ... ... және ортақарашірікті)
биіктігі 1600 - 1800м-ге дейін. Түрлі шөпті – ... ... ... бар (бидайық, арпабас, жалбыз, сүттіген, мия, итмұрын және ... ... ... зона ... 1400 ... 2300 ... ... шөпті-дєнді шабындық дала (қазоты, қурай және т.б.) таулы –шабынлық
- қаратопырақты қыртыстар және жоғарғы қыртысты таулы қаратопырақтар .
V. Биік ... ... ... 2000 ... 2600 ... ... ... шабындықты белдеу, ауданның батысын 2400 - ... ... 2800 м. ... ... - ... ... ... дәнді - түрлі шөпті шабындықтар ... ... ... ... ... белдеуі. Биіктігі 3500 м дейін ауданның тек шығыс
жағында нивальды зоналарында айқындалады. ... ... ... ... және ... ... нивальды зона. 3500 метрден жоғары. Биіктаулы флораның
бірді-екілі өкілдері кездеседі. Ауданда аз ғана алаңды алып ... ... биік ... ... таулы белдеулерге бөлу негізінен
солтүстік баурайларға жєне оған жақын экспозицияларға және ... ... ... тән. ... және ... - батыс
баурайлар, заңдылығында ерекше биогеоценоздарға ие. ... ... ... ... ... ... - далалы қыртыс ... ... ... аумағында келесі қыртыс типтері жєне подтиптері
бөлінеді.
Тұзды жерлер (солонцы). Аудан ... көп ... ... ... ... тұзды жерлер Қырғыз жотасының тау алды
жазығы гидроморфты қатардағы ... ... ... ұсақ ... ... етегі шлейфті облысында содалы-тұздардың пайда болуы қазіргі
тұздың жиналу кезіндегі тау ... ... ... олардың
ішінде гранит ерекше орын алады. Сондықтан тұзды шабындықты - ... ... және ... ... ... ... ... қалыптасуында басты маңызды орынды граниттің қиыршықтар түрі алады
деп санап, оны сілтілі жерасты ... ... ... қатар
қыртыс түзуші түрлер, яғни ... ... және ... ... ... ... ... жылдардағы зерттеулер
(Баженов, Коваленко, 1968, 1969) ... ... ... мен бір ... ... жєне ... қыртыстардыњ тұздануы ең ... ... ... ... ... ... жер ... күйде біріккен және тығыз болып келетін, дымқыл ... ... ... ... тұзды горизонты бөлініп көрінеді. Тұзды горизонтта оның
құрамында көп мөлшерде тұз болады. Осындай жағдайда ... ... емес ... ... ... ... емес олар жер
шаруашылығына жарамсыз, аз өнімді жайылым ... ... ... аз ғана алапты алып жатыр. Негізінен көп алқабында
таралған, ол Қопы ... ... ... ... ... түзеген. Осы
алқаптағы сазды жолақта олар шабындықты, шабындық сұр топырақты ... және ... ... ... қыртыстардың үстінде тұзды қабықтар байқалады, олар ... тұзы ... ... ... ... тұздықтар, ажрек,
кермек, тамарикс жєне т.б. кездеседі.
Құмдар. Ауданның ең солтүстік бөлігінде шөлді ... ... ... Олар ... ... ... құрамында үшкір эфедра,
жусан, изен, бұталардан – жүзген, құмды акация, теріскен, ақ сексеуіл ... ... ... баяу ... ... құрамы біртекті.
Қабаттар өте борпылдақ жєне әлсіз тығыздалған.
Құрған - Құм, Сары – Тау - Құм құм ... ... ... дамуында үлкен маңызға ие. Жем-шөп сапасы мен ... ... ... ... мен тақыр тәріздес. Тақырлар мен ... ... ... ... аз ғана ... ие. Тақыр тәріздес қыртыстар
мұнда ашық түсті сұр топырақпен саздақты механикалық құрамды тұздақтармен
кешен түзеді. Қыртыстың үсті ... ... жоқ. ... тақырларға
ағын сулар келеді, олар өздерімен ағызып түрлі бөлшектер мен тұздар ала
келеді. Тақырларда ... көп ... ... ... және біртіндеп оныњ булануы,
үстіңгі горизонтының сілтіленуі соншалық, онда тұздар өсіп шығады. Жылдың
көп бөлігінде тақырлар ... ... ... ... Ал су тұрып қалған
кезеңде оларда жасыл түсті балдырдар пайда болады. Ауыр механикалық ... аз ... ... жоғары деңгейден сілтілік, қабықтың тығыздығы –
барлығы ... тән, ол өте ... ... ... ... түрі ауыл ... аз ... .
Әлеуметтік бағдарламаның бірқатары жүзеге асқаннан соң аудан халқы санының
өсуі туудың жоғарылауы ... ... ... ... ... жүзеге асады (1).
2. Ландшафт туралы жалпы түсінік
Географиялық ландшафт – ... ... ... (жер ... су, ... ... бірлестігі мен жануарлары) мен
морфологиялық бөліктері (фация, қоныс, ... жер) ... ... ... бар, ... ... ... түрдегі
біртектес бөлігі. «Ландшафт» (нем. Land – жер; schaft - ... ... ... ... орыс ғалымы Л. С. Берг енгізген.
Географиялық ландшафқа тән негізгі көрсеткіштер ... ... ... ... ... сипаты мен біртұтастығы,
тұрақтылығы, зат және энергия ... ... ... ландшафт терминінің «тарихи қалыптасуы, біртұтастығын
сақтай отырып, ұдайы дамитын табиғат кешені» немесе «табиғи ... ... бар. ... ... тип тармағына және түрге жіктелінеді.
Ландшафттарды жіктеуде шығу және ... ... ... ... ... ... Жер шарындағы барлық ландшафттардың
жиынтығын сфера деп аталады. Ландшафтық түйірімдер нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ландшафтардың
математикалық моделі жасалынып, олар жайлы мәліметтер ... ... Адам ... ... ... ... ландшафт деп
аталады (2).
Ландшафттық картографиялаудың көбісінің ... ... ... немесе біртектілік қағидалары орын алғандығын айта кеткен жөн.
Дегенмен типологиялық және генетикалық тәсілдер ... ... ... ... да бір құбылыстарының дифференциациясы есепке ... ғана ... ... ... ... ... территория типі ретінде қарастырған кезде екі жол бар.
Біріншіден, берілген аймақты өзінің аумағы ішінде біркелкі аудандарға бөлу;
екіншіден, ... ... ... ... ... ал ... ... ерекшелеу. Бірінші жағдайда (жоғарыдан «аудандастыру») ... ... іске ... және ... қасиеттерінің градациясы
анықталады. Екінші жағдайда бұл тізбек келесідей оорналасады: нысандарды
анықтау – ... ... ... ...... – жеке ... мен олардың жиынтығын таралу облыстарын
анықтау, табу. Нысандар ретінде жеке нүктелер, ... бір ... ие ... мен ... ... жүйе де ... және олар ... кездейсоқ та орналасуы мүмкін немесе бір ... ... ... кейін нысанның ең маңызды және тез өлшенетін нысандары анықталып,
таңдалған бір ... ... ... ... ... ... ... байланысты топтастырады. Әрбір алынған класс үшін картада
арнайы белгі немесе түс ... ... ... ... ... байланысты қазіргі кезде класиффикациялау нысандары ретінде
территорияны ... ... ... (матрицалар) ұяшықтарын
пайдаланылады. Бұл ... ... ... ... бір ... ... ... координаттарға ие. К.В.Зворыкиннің терминологиясына сәйкес
ұяшықтар ақпаратты ... ... деп ... болады
(территрияльные носители информации – ТНИН). Дегенмен де, бұл бірліктің
бөлшектенбейтінін көрсету үшін біз ... ... ... ... ... ... генетикалық сипаттары арқылы анықтау (моно-, парагенездер)
қажетті нысандарды және оларға әсер ететін ... ... ... әр ... ... ... ... бір тұтастық пен бір-
біріне бағыныштылық болмағандықтан топтастыру басқа да негіздерге сүйеніп
те ... ... ... ... жұмыстың 3
кезеңінен тұрады: ... ... ... және ... техникалық қажеттіліктермен толықтай қамтамасыз етілуіне
және аналитикалық және ... ... ... ... байланысты бұл үшін кезеңдердің бір-бірімен қатынасы
кейінгі кездері далалық зерттеулерге ... және ... ... көп ... ерекшеленді. Салыстырмалы түрде қарастыратын болсақ
олардың қатынасы 2:1:3 тең болған, ал бұрынғы кездері бұл ... ... ... ... ... және ... сипаттайтын ландшафттық карта алдында жасалынған ландшафттық
карта мен ... ... ... ... ... ақпараттардың синтезі
болып табылады.
Ландшафттық картографиялаудың ... ... ... ... оның ... басты, маңызды мәселелерін айта кеткен жөн:
1. Ландшафттардың ұйымдасуының иерархиялылығын нақты мысалдармен дәлелдеу;
2. Әр түрлі иерархиялық деңгейде ұжымдасқан ... ... ... баға ... ... ... ... мекендерде кез-келген деңгейдегі
территориялық бірліктер ретінде ерекшелеу;
4. Территориялық бірліктерді ... ... мен ... және
генетикалық сипатарға ие иерархиялық типологиялық класиффикацияны құру;
5. Ішкі құрылымының күрделіліген есепке ала ... бір ... ... әр түрлі масштабты табиғи территориялық кешендерді ұйымдастыру,
біріктіру;
6. Сыртқы ауыспалылардың әр ... ... ... соның ішінде
адамдардың шаруашылық іс-әрекеті ... әр ... ... әр ... ... ... ... өзінше жеке даму
траеториясын картографиялық үлгіде бейнелеу және есепке алу.
Берілген мәселелердің шешімін ... ... ... үшін ... ... ... ... болады.
2.1. Ландшафттық карталардың түрлері, картографиялаудың негізгі
бірліктері мен далалық түсірілімнің ерекшеліктері.
Карта берілген ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Жерді игерушілермен пайдаланылған
тақырыптық табиғи карталардың (топырақтық, геоботаникалық, агроклиматтық
және т.б.) сапасы ... ... жоба ... ... ... деңгейі туралы болжауға болады. Өкінішке орай, жерді игеруге
байланысты қолданылатын табиғат жағдайларын ... ... ... онша ... ... ... ... немесе жол салынған
кешендері табиғи кешен болып қалып, шаруашылықтық пайдалану ... ... ... ... ландшафттық карталар қазіргі кездерге
дейін де әлі ... ... ... компоненттік карталармен
бірге (топырақтық, ботаникалық, т.б.) шаруашылық ішілік және ... ... ... толық кешендік табиғи негізін құрайды.
Ландшафттық карта жерді игеру ... ... ... ... ... ... ... тізбегінің негізі бола
алады. Мысалы, ... ... ... ирригация, бақша
шаруашылығы, агроорманмелиорациялау және т.б. Бірақ жерді игеруге қатысты
әрбір мамандандандырылған ландшафттық ... ... ... ... яғни ... нысаны болып табиғи кешендер саналады.
Басқаша айтсақ, ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... ... ... нақты материалдардың интерпретациясымен және табиғи
кешендердің топтастырылуымен ерекшеленеді.
Жалпы ғылыми ландшафттық және қолданбалы ... ... ұсақ ... орта ... және ірі ... деп ... ... ландшафттық карталар (1:4 000 000, 1:2 500 000,
1:1 000 000) көбінесе бүкіл мемлекет территориясына немесе ірі ... үшін ... ... ... ... бірліктер болып
класс, подкласс, типтер, типшелер және ... ... ... ... ... ... ... ландшафттар) және орографиялық ерекшеліктеріне байланысты біріккен
ландшафттар жатады. Подкласс таулы және жазықтық ... ... ... ... ... ... ойпатты және т.б.) бөлшектенген
бөлімдерді қарастырады.
Ландшафт типі – нақты бір табиғи зонасына тән ... дала – ... дала – ... және т.б.) ... ... ... ... қандай да бір типтегі зонашалық-провинциялық бөлімшесі. ... ... ... ... екі типше айқын
байқалады: әр түрлі шөптесінді-дақылдық (солтүстіктік) және құрғақ бетегелі-
жусанды (оңтүстіктік) далалар. ... ... ... типі мен типшесі
өсімдік жамылғысының типі мен топырақ түзілу ... ... ең ... ... мен ... қатынасы болып саналатынбиеклиматтық
көрсеткіштер арқылы анықталады.
Ландшафттар түрі – жер бедерінің, ... ... ... мен ... ... ... ... ие типшелер арасындағы табиғи
кешендердің бірігуі саналады. КСРО-ның барлық территориясы үшін және ... ірі ... үшін ... әр ... ұсақ ... ландшафттық
карталар тек қана ғылыми-мазмұндық маңызға ғана ие емес, сонымен қатар
тәжірибелік қолданбалы мағынасы да зор. КСРО ... 1:2 ... ... ... ... ландшафттық картасы жер ресурстарын
болашақта тиімді пайдалану үшін қажетті басты сұлбаны ... үшін ... бола ... ... ... игеру сұлбаларын құруға арналған табиғи-ауыл
шаруашылықтық шараларды ... ... ... орта масштабты (1:600 000,
1:300 000, 1:200 000) карталар пайдаланылады. Оның ... ... ... ... мен табиғатты қорғау, мелиоративті және
т.б. шараларды ... ... ... үшін ... ... сұлбалары құрастыруға болады. Мұндай масштаб ландшафттардың
ареалын ... ... ... мен типологиялық жағынан ұқсас қоныстар
топтарын көрсетіп, оларды ... ... ... ... бірліктерін көрсететін (фациялар ... ірі ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін маңызы зор.
Ұсақ масштабты карталар камералды тәсілмен құрастырылуы мүмкін, ... және ірі ... ... арнайы далалық ландшафттық
зерттеулерді, яғни далалық ландшафттық ... ... ... ... ... ландшафттық картографиялаудың технологиялары
аэрофотосуреттер мен ғарыштық ... ... ... ... және ірі масштабтардағы ландшафттық карталарды құрастыруда негіз
болып сәйкес масштабтардағы топографиялық карталар, ... ... ... және т.б. ... мен ... ... ... пайдалану жер бедерінің әр түрлі
пішіндерін (аңғарлар, ... ... ... және т.б.), ... жерлердің негізгі түрлерін (жайылымдар, шалғындар, ормандар және
т.б.), сулық нысандарын (көлдер, ... т.б.) ... ... ... ... ... түсірілімнің масштабында алдын-ала
ландшафттық карта құрастырылады. Дайындық кезеңінде құрастырылатын ... ... ... территорияның толығымен зерттелуінен жиналған
материалдардан ... ол ... ... барлық контурларын құрайды.
Сонымен қатар, оның үстінде аэрофотосуреттер арқылы бірнеше ... ... ... ... және ... ... ауыл ... жерлері және т.б.) анықталып, түсірілуі ... ... ... ... екі кезеңнен тұрады:
территорияның рекогносцировкалық зерттелуі мен ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты:
территориямен танысу және оған тән ауыл шаруашылық өндірісті жүргізуге
кедергі ... ... ... ... ... танысу; алдын-ала ландшафттық картаның легендасының дұрыстығын
нақтылау – тұжырымдар; нақты бір ландшафттар түрлерінің жер ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын толығымен анықтау. Рекогносцировкалық маршруттар
берілген территорияда кездесетін ландшафттар түрлерінің барлығын толығымен
қамтуы өте ... ... ... ... ... ... су ... қарай және суайрықты бойлай алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... торына өзгермелі әсер ететін уақыт, яғни рекогносцировканы
кезеңінің ұзақтығы.
Негізгі үлескілерде ... мен ... ... ... тау
жыныстарының литологиялық құрамын, жер бедерін, ылғалдану мен ... ... ... ландшафтты өзгеріске алып келетін
қазіргі табиғи үрдістер. Ауыл шаруашылық ... кері ... ... ... ... ... бірліктерінің қасиеттері мен табиғи
құбылыстарға ... ... ... ... ... қоныстар, фациялар туралы ақпараттар далалық
зерттеулер ... ... ... блокноттарға, кітапшаларға жазылып,
қоныстарға қысқаша сипаттама беріліп, ... ... ... ареалы)
анықталады. Нақты қоныстар үлескілері мен оларды ... ... ... зерттеу олардың шекараларын анықтаумен және картаға түсірілуімен ... ... ... ... ... арасындағы қандай да
бір ландшафт түрінің ерекше қасиеттеріне көңіл бөліп, ... ... ... ... ... ... және ... керек. Маршруттық бақылаулар мен ... ... ... ... алынған мәліметтерді экстраполяциялау ... ... үшін ... ... анықталады, аранайы
картографиялық және әдеби қайнар көздерден алынған мәліметтер нақтыланып,
толықтырылады, яғни ... ... ... ... ... кезінде қандай да бір табиғи кешеннің
қасиеттері мен сипатарын анықтайтын табиғи факторлар көңілге алынуы ... ... ... кеңістіктік дифференциациясын
негізделетін басты сипаттар ... ... ... компоненттері
(топырақ, өсімдік, жануарлар әлемі) мен ... ... және ... құрылымы саналады. Екіншілері уақыт және
кеңістік бойынша өте ... ... ... ... және ... ... ... (жергілікті жердің
климаты, ылғалдану және ағын режимі, т.б.) анықталады. Ауыл ... ... ... ... ... шекарасы деп
есептемеу керек. кең ауқымды жерлерде немесе ормандар, шабындық жерлерде,
үлескілерде ландшафттардың ... ... ... ... ... ... шаруашылық іс-әрекеттеріне байланысты.
Сондықтан да бұл жерлерде жергілікті климаттық-гидрологиялық жағдайларға
төтеп ... және ... ... ... ... мен ... өсімдік
қауымдастықтарының орналасуын геологиялық-геморфологиялық шекаралар
анықтаған.
Сонымен, далалық ландшафттық картографиялау – жер ... ... ... және оны ... тарихи дене ретінде қабылдайтын
кешендік табиғатты тану зерттеулерінің күрделі түрі. Жерді ... үшін ... ... ... ландшафттық картографиялауды ендіру үшін
арнайы ... ... ... керек (4).
2.2 Зерттеу әдістері
Геоақпараттық жүйелердің (ГАЖ) даму тарихы. Ғылымдағы кез-келген
жаңалық алдында оның ... бір ... ... ... ... ... геоақпараттық жүйелердің (ГАЖ) ... ... жөн. ... ... түпкіліктісі - Жер ... ... ... ... ... байланыстылары –
дистанциялық бақылау әдістері екені сөзсіз.
Географиялық зерттеулердің басты мақсаты - қоршаған ортадағы ... ... ... ... ... мен олардың табиғи
және қоғамдық процесстермен өзара байланысын анықтау.
Жоғарыда аталған дистанциялық бақылау көп жағдайда мұндай ... Оның ... ...... ... ... ақпарат алу
мүмкіндігі. Әуеден жер бетін бақылау әдістерінің дамуының бірнеше кезеңі
болаған ... ... жж. - ... ... ... ... ... кезінде барлау мақсатында қолдану нәтижесінде аэрофотосуреттерді
дешифрлеу әдістері дамыды.
• 1945-1960 жж. - дистанциялық бақылау ... ... оны ... ... ... ... Бұл кезеңнің екінші жартысында
аэрофотоматериалдарды география мақсаттарында дешифрлеуге ерекше көңіл
бөліне бастады.
• 1960-1980 жж. - ... ... ... ... ... бейімдеу және электромагнит толқындары спектрінің көрінбейтін
жағындағы мәліметтерді ... ... ... ... асырылды.
• 1980 ж.-дан қазірге дейін. Уақыттың әртүрлі мезгілінде және түрлі
масштабта алынған ... ... ... ... құрудың
негізгі көзі болып табылады.
Техникалық деңгейіне ... ... ... жүйелер 60-
жылдардың соңында дами бастады, ал ... ГАЖ ... ... ... ... бұл технология қарқынды түрде дами бастады. Осындай аз
уақыттың ішіндегі мұндай күрт өзгерудің ... ... - ... ... ... ... тексттік және графикалық ақпараттың
қыруар мөлшері, модельдік есептеулер, жоғарғы ... ... - ... ... ... болуын талап етеді. 80-жылдардың
соңында кішігірім Геоақпараттық жүйелердің құны 500 ... АҚШ $ ... ал ... ... және ... ... орташа шығын 1
млн. АҚШ $ долларын құраған. Қазір мұның бағасы төмендеп, ... ... ... байланысты жүйелерді қолданушылардың саны күннен
күнге көбеюде. Сонымен қатар бағдарламалық жабдықтаманы ұсынушылар саны ... ... ... ... мен оны ... ... ... бұл тақырыпқа арналған конференциялар жиі өткізілуде.
Қорытындылай келсек, ГАЖ ... ... ... мәлімет банктерінің негізінде ... ... ... ... бірінші кезеңі ретінде ғана қарастырылды,
сонан соң бұл ... ... ... ... және ... ... карта шығару блоктары енгізілді.
Қазіргі кездегі Геоақпараттық система - ... ... ... ... ... бар ... ... Ол модельдер құру
және есептеу ... ... және олар ... ... базаларын
кеңістік - картографиялық ақпаратқа түрлендіріп, ... ... ... ... мен бақылау жүргізуге көмек көрсетеді /90/.
Геоақпараттық жүйелердің ақпараттық қамтамасыздануы. ... ... ... ... қамтамасыздануы
цифрлік форматтағы карталар, ... ... пен ... ... ... ... торға байланған жер ... ... ... олар ... ... ... ... қажет. Шетелдік мамандардың бағалаулары бойынша және тәжірибе жүзінде
– бұл ГАЖ құрудың ең ... ... ГАЖ ... ... техникалық
жабдықталу–программалық жабдықталу-ақпараттық қамтамасыздану құндарының
арақатынасын шамамен 1:10:100 түрінде бейнелеуге болады. Жаңа ГАЖ ... ... 90% ... ... енгізу мен оны жинауға жұмсалады.
Соның ішінде ... ... ... ... оны ГАЖ-де үш
бағытта қолдануға болады.
• сурет – геоақпараттық ... ... ... ол ... ... ... ... тіркеу үшін қолданылады;
• ГАЖ технологияларының көмегімен суреттерді ... ... ... жаңа ... ... құру үшін ... қойылған міндеттерді орындау үшін суреттер – ақпарат көзі
ретінде қолданылады.
ГАЖ ... ... ... мәліметтерді көрсету құралдарын таңдауы
тиіс. Қолданушы келесі мәселелер жайында ... ... ... жүйе ... мәліметтерінің модельдері мен форматтарын қолдана алады? Қандай
мәлімет базалары пайдаланылады?
Барлық геоақпараттық жүйелерде кеңістікке ... ... және ... ... ... ... ерекше талдауды қажет
етеді.
Векторлық ақпарат дегеніміз – әр қабатында векторлық нысандары бар
(нүкте, сызықтар мен ... ... ... Осы ... бүкіл ГАЖ қабылдайды. Мысалы бір жүйеде ол қабаттар тек
нүктелі ... ... ал ... ... қабаттарда түрлі типті
нысандарға бірге орналасуы мүмкін. Растрлық информация - ... ... ... ... ол ... ... аэроғарыштық суреттер,
сонымен қатар статистикалық мәліметтер де ... ... - яғни ... ... ... ... байланысты көрсеткіштің таралуы. Осы
растрлар ГАЖ-де картаның векторлық ... ... ... Оның
компьютердегі форматтары көпшілікке мәлім - BMP, GIF, TIFF, JPEG, ... т.б. Осы ... ... ... ... көзі – ... әдістері, сондықтан ақпараттың алыну жолдары туралы да айта кеткен
жөн. Дистанциялық бақылау мәліметтері, ... ... ... ортасын зерттеу үшін қолданылады. Жердің ... ... - ... жер ... ... ... мен атмосфера. Бұларды кез келген ұшқыш
аппараттан дистанциялық ... ... ... әдістер) арқылы
тікелей түсіру (фотосъемка) мен электромагниттік толқындарды қабылдауды
қолдана отырып тіркеуге болады.
Дистанциялық ... үш ... ... ... ... (съёмка)
материалдарын алу, оларды өңдеу, өңдеу нәтижелері бойынша карталар мен
картографиялық емес ... алу. ... ... - ... ... ... әдістері визуальді, фотографиялық, фотографиялық емес,
картографиялық және көп зоналы болып бөлінеді.
Съемканың әр түріне ... ... ... (аты ... тұрғандай)
жер бетін ұшқыш аппараттан бақылап, оны ... ... ... тіркеу,
сипаттамаларын қағаз бетіне жазу. Көбінесе карталарға түзетулер ... ... аяқ ... ... ... түсіру кезінде қолданылады.
Фотосъемка - жердің электромагниттік толқындарының спектірінің 0,4-0,1
мкм аралығындағы көрінетін және жақын инфрақызыл толқындарын ... ... ... кеңінен қолданылды, себебі алынатын ақпарат көлемі
жоғары және оның геометриялық сипаттамалары анық.
Фотографиялық емес ... - ... ... ... ... ... магнитті таспаға тіркеу. Ерекше маңызы ... - ... ... 1-15 ... ... ... толқындарды тіркейтін
телевизиялық съемка жүргізу; ұзындығы миллиметрден метрге ... ... ... ... ... алу; ... сәулесін жер бетіне
бағыттағанда, олардың шағылысып келген сигналдарын тіркейтін ... алу. ... емес ... ... ... ... ... ақпарат тіркеледі.
Көп зоналы съемка - 0,4-1,1 мкм аралығында сәуле шығаратын объекттерді
тар спектрлық ... 4-6 ... ... ... ... ... материалдары алынғаннан кейін, оларды өңдеу жүргізіледі:
... ... ... ... ... және навигациялық (биіктік бойынша
жіберіліп ... ... ... ... т.б.) параметрлерге
байланысты жіберілген геометриялық бұрмалауды жою немесе есепке алу;
... ... ... ... және ... ... ... ГАЖ-бағдарламаларының көмегімен жүзеге асыруға болады
/91/.
Кез келген ақпараттық жүйе ... ... ... ГАЖ ... ... ... қабылдауға лайықты ақпаратты алу ... Бір ... ГАЖ мұны ... ... ... ... ... болса, екінші жағынан оны болжам жасау мен ... ... ... ... ... программалық
жабдықталу мен процедуралардың жүйесі ретінде ... ... ... ... ... ... міндеттеріне сәйкес геоақпараттық жүйе
дегеніміз(ГАЖ) - сандық карталарға ... ... ... ... кешен.Ол екі үлкен блоктан тұрады:мәліметтер
базасы бар электронды ... және ГАЖ ... ... ... ... ... ... локалды жүйе, манитор, принтер,
плоттер, сканер GPS жүйесі және т.б.), ... (ГАЖ ...... Arcview, Arcinfo, Ergas Imaging және т.б.) ... ( ... құрастыратын және сүйемелдейтін операторлар) болып үшке
бөлінеді.
Жерге агроэкономикалық баға беру үшін ... ... ... ... ... ... түрде шешуге болады. Әсіресе егіс жерлері мен
агротехникалық жүйелерді, ... ... ... агротехникалық және
бейімделген – ландшафттық жүйелерді қоспағанда жоғарғы дәлдікпен интенсивті
түрде жобалауға болады ... ... ... ... үшін ... ... ... ГАЖ технологиясынсыз мүмкін ... ... ... ... ... Үлкен көлемдегі ақпараттарды оңай ғана өңдеу ( ... ... ... ГАЖ мүмкіншіліктері кең аудандар мен
контурлардың параметрлері оңай есептеледі;)
2. Көптеген тақырыптық ... ... ... үлкен болуы;
3. Картаны құрастыру үрдісін автоматтандыру;
4. Өзгертулерді енгізу оңай, мәліметтер ... ... ... ... ара ... зерделеу түсетін ақпараттарды пайдаланудың
кеңдігі;
6. ... ... ... ... ... ... ... Диалогты анықтамалы-консультативті жүйені құру мүмкіншілігі;
8. Кез келген ақпаратты сақтаудың, көшірудің, тудырудың ыңғайлылығы;
Ландшафттық карталарды құрастыруда ГАЖ ... ... ... ... ... ... енуіне байланысты. Қолда бар
құрал жабдықтарға, бағдарламалы қамтамасыз етуге, осы ... ... жеке ... ... ... пайдаланудың бірнеше
әдістері бар. Жалпы ұстаным топографиялық негізді ... ... ... ... көрініске байлау жатады. ... ... ... ... байланысты. Егер координата торлары
болатын болса, онда проектілеу ... ... ... жүргізіледі.
Шаруалшылық ішіндегі жоспарлы бір мезетте сканерленіп, бір мезгілде
тіркеледі.
Әрі қарай электрондық геоморфологиялық карта жасалады.Оны ... ... бар: ... үш ... ... ... алғаннан кейін
топографиялық негізді цифрлеу ... ... ... ... ... ... алдын-ала қолмен сызылған ... ... ... цифрлау. Бірінші нұсқасы анағұрлым дәл, ... ... кең ... тудырылады. Бірақ бұл нұсқа
еңбекті көп қажет етеді, әрі бағдарламалық-аппараттық қамтамасыз ету ... ... ... ... талаптар жоғары болады. Екінші нұсқа
бірінші нұсқадай дәлдікті қамтамасыз етпейді, бірақ ... ... ... ... түріндегі түпнұсқаны цифрлеуде екі тәсілмен жүреді –
тіркелген топографиялық ... ... ... ... қолмен бөлу және компьютерден ... ... ... ... ... ... ... орындау. Релыфтің пішіні мен
элементтерін көрсететін картамен қоса карталау ... ... ... ... да цифрленеді. Сонымен қатар, шаруашылық ішіндегі
жерді орналастыру жоспарының базасында жол, орман сызықтары, гидрографиялық
торлар мен су ... ... ... бар ... карталар
құрастырылады.
Бұл жұмыстың нәтижесі электронды ... ... ... ... ... ... мен мезаформа релыфі көрсетілеген);
• Беткейдің еңкіштігі;
• Беткейлердің экспозициясы (жылы, суық, нейтрольды);
• Микрорелыф (қандай да бір ... ... ... ... ... ондағы агрономиялық мәннің болуы).
Электронды тематикалық карта қабаттарының саны ландшафттық-экологиялық
жағдайдың күрделілігіне байланысты. Әрбір ... ... ... болады. Онда картаның тематикасына ... ... ... ... ... ... Мысалы топырақ жамылғысының микроқұрлысы атты
электрондық картаның мәліметтер базасында ... ... ... ... нөмірі; топырақ комбинациясының индексі; СПП дағы
топырақтардың ... ... пен ... ... ландшафттағы көрнісі, геохимиялық барьерлер, топырақтың
агроэкологиялық параметрлері т.б.
Барлық ... ... ... ... ... Ол ... негіздің масштабына байланған. Біздің жағдайымыздағы масштаб
1:100 000.
Тақырыптық электронды карта – ... ... қою ... агроэкологиялық түрі мен тобының ... ... ... яғни ... ... ... ... ең алдымен
будерге байланысты жерлер топталып, топырақ картасына еңістігі ... ... ... соң ... карталар түсіріледі. Әрі
қарай картада беткейлердің пішіні мен экспозициясы көрсетілген, картада
микрорельефтің ... ... , ... ... ... жерлердің
түрлері еркшеленді.
Агроэкологиялық топ пен жердің түрлері салынған картаға мәліметтер
базасы байланады.
Бұл ... ... ... хат қоса ... Хатта
комменториялар, қазіргі кездегі жерді пайдалану мен экологиялық зардаптарға
сараптамалар жазылады. Сонымен қатар деграция ... ... ... ... Олар: жыра түзілу, ... ... ... мен ... ... гидромороризмге ұшырады, құламалар,
карст, сел құбылыстары, токсинді заттармен, өндірістік қалдықтарымен,
тұрмыстық ... ... ... ... өндірістік іс-
әрекеттер нәтижесінде бұзылуы және т.б. ... ... ... ... су ... ... мен ... тасуы, беткі
және грунт суларының ластануына, беткі және грунт ағындарының сипатына баға
беріледі. Бұл баға ... ... мен ... ... ... ... Жер мен суды ... көздер көрсетіледі.
Мелиорацияланатын жерлермен аралас ландшафттардың жағдайына құрғататын және
суландыратын маплорацияның әсері сарапталады. ... ... ... ... ормандардың жағдайы, микроклимат,
фитосанитарлылықтың, өнімділіктің түрлі жағдайларына ... ... ... ... ... жем- ... ... оларды
пайдалану мөлшеріне сараптамалар жасалады.
Тыңайған, тыңайтылған жер ... ... суды ... ... ... жағдайы көрсетіледі.
Жерге агроэкологиялық баға беруде және ландшафтты картографиялауда ГАЖ
технологиясын қолдану үшін сәйкес ... ... және ... ... ... ... мен қамтамасыз етуде 2 пакет
ерекшеленеді. Бұлар әлемде және Қазақстанда кең таралған MаpІnfo және ... ... оның ... ... түрі Arc view). ... ... ... кең қолданылады. Түрлі ГАЖ құрастыру да оның мүмкіншіліктері
жоғары, бағасы қымбат ... ... ... ... ... ... және windows ... жүйесінің барлық версияларымен
тығыз қарым-қатынаста болады. Қазақстандағы ... ... ... ... ... орны ... ... басқа сәйкес келетін операциялық жүйе (MS Windows
2000/xp Pro немесе басқа), офистік пакет (MS Offic) . Графикалық ... ... ... басатын бағдарламалар мен антивирустық
бағдарламалар болуы керек. Картаны ... ... ... ... анағұрлым жеңілдетеді.
Картаграфиялаудың қалыптасқан әдістері ... ... ... ... кезкелген картаны құрастыруда көптеген
дайындық жұмыстары атқарылады. Әдетте далалық жұмыстар ... ... жаңа ... ... яғни электронды тахеометр, GPS сияқты
жоғары дәлдікті аспаптар түрімен түсірістер жасау ... ... ... ... жер ... ұшақтардан алынатын әуеғарыштық және
әуесуреттерден көптеген алғашқы мәліметтер алынады. Деректерді топтастыруда
ескі карталардан, яғни топонегіздерден ... ... де аса ... ... ... ... үшін ... экспедициялар ұйымдастырылпды.
Экспедиция барысында көлемді ... ... ... ... ... тахеометрдің көмегімен белгіленген жердің
тахеометриялық түсірісі орындалады. ... ... ... ... биіктіктері, арақашықтықтары анықталып аспаптың жадына
электронды түрде сақталады. Түсіріс ... үшін ... ... алғашқы
станцияның координаталары қажет. Олар жақында орналасқан геодезиялық тордың
тірек нүктелерінен ... Егер ... ... ... ... жойылған
болған жағдайда аспапқа локальдық координата беріп түсіріс жасауға болады.
Мұндай жағдайларда GPS-тің ... ... ... ... ... мүмкіндігіміз бар. Біз осы мәліметтерді арнайы шләнгілер арқылы
компьютерге көшіріп, картаның негізі ретінде ... ... Жаңа ... ... ... ... ролі зор. ... топографиялық карталарда бейнеленген кейбір
көптеген нысандардың өзгеріске ұшырамауынан карта жасау мақсатында ... ие. Біз ... ... ... ала ... жер ... яғни горизонтальдарды векторлік түрге айналдырып ... ... ... ... ... ... ... бұл
карталардан елді мекендер, жол тораптары т.б. тұрақты нысандар жайында біле
аламыз.
Мәліметтер базасын ... ... ... құруда геомәліметтер
базасының проектіленуі алғашқы қадам болып табылады. Проектілеу жұмыстарын
аяқталғаннан соң біз ... ... ... ... ... ... базасын проектілеу:
• Қолданатын деректер.
• Географиялық аудан және оның проекциясы.
• Нысандардың ... және ... ... ... торлар.
Геомәліметтер базасын бастапқы қадамын жасау. Базаны құруда біздің
қолымызда базаға енгізетін ... ... ... ... ... біз ... ... қолданып, базаның схемасын құрастыру
үшін объекттер класын ұйымдастыратын таблицалар, геометриялық торлар және
де басқа ... ... ... ... ... ArcCatalog ГМБ-сын
проектілейтін құралдардың толық жинағымен қамтамасыз ете отырып оларға
басқару жүргізе аламыз.
Қолымызда бар ... ... ... Қолымызда әртүрлі форматтағы
шейп_файлдар, пакрытиялар, INFO және dBASE таблицалары сияқты геомәліметтер
базасына енгізуге ... ... бар. Біз ... ... ... ... ... сақталған мәліметтерді ГМБ-сына ... Ол ... ... ... кезінде ГМБ-сына әрбір
нысанның кеңістіктік және ... ... қоса ... ... ... ... класына конвертациялау кезінде
оның геометриясы (пішіні және ... мен ... ... Конвертациялау кезінде нысандардың атрибуттерін өзгертуге
болады.
CASE- әдістемесі көмегімен ... ... CASE- ... ... ... үрдісін және МБ-сын ... үшін ... CASE- ... біз жаңа ... жасауға және де МБ-сының UML тілінде жазылған диаграммалардан
алынған ... ... ... ... ... нүктелік қабаттар құру. Сонымен пайда болған
растрлық бейнеден ... ... ... ... ... алу үшін ... (цифровка) жұмыстарын жүргізу қажет. Ол үшін ең ... ... ... жеке жеке ... ... ... етеді. Географиялық
негізге аудандық, сызықтық және нүктелік қабаттар құрамыз. ... ... ... ... ... ... ... нысанның
ерекшелігіне байланысты категорияларға бөле отырып кем ... үш ... ... Атап айтсақ: таулар, жазықтар, жоталар өзен аңғарлары мен
гидрографиясы. Әрқабатқа географиялық нысандардың шартты белгілерде қалай
көрсетілуіне ... ... ... ... сипаттарын береміз.
Құрылған қабаттардың біреуінен бастап цифрлау жұмысын бастаймыз. Мысалы
таулардан бастасақ ... ... ... ... ... ... Сол ... бізде таулар қабаты сызуға дайын болады. Дайын болған
таулар ... ... ... ... ... ... ... сандап,
яғни, үстінен бастырып шығамыз. Міне осындай рет ... ... ... ... ... ... ... Сызу құралдары ретінде экранның
жоғарғы жағында көрсетілген скетч ... ... Және де ... ... ... шекара түстерін және қандай сызықтырмен
(штрих, нүктелі, кертпешті т.б.) ол ... ... ... ... сипатына қарай қоямыз.
6 – кесте. Математикалық-картографиялық модель
|Ақпарат | | ... ... | ... карта |
|Статистикалық, |Техникалық құралдар| |ЭЕМ ... ... ... | ... ... ... ... | ... | ... ... ... | | ... | | |
| | | ... ... | | ... ... ... |ЭЕМ ... ... ... | |Баспа техникасының ... ... | ... | ... |
| | | ... | | |
| | | ... өңдеу | | |
3. ... ... ... АУДАНЫНЫҢ ТАУЛЫ ӨҢІРІНІҢ ЛАНДШАФТТАРЫНЫҢ
ИРАРХИЯЛЫҚ ЖІКТЕЛУ ҰСТАНЫМДАРЫ
1. Алматы облысы Жамбыл ауданының топырақ және геоморфологиялық картасын
құрастыру
Табиғи-территориялық ... ... ... негізінде
қалыптасқан танымал үш негізгі әдіс бар: типологиялық, генетикалық және
функциональдік /5/.
a) Типологиялық ... ... ... ... ... ... ... және айырмашылықтарын
белгілейді және ... ... ... ... картаға көшіруге болады, мұнда
берілген белгілері қатынасы бойынша ұқсас пункттер ... ... ... ... ... ... ... изотропты, яғни
таңдалған көрсеткіштерге қатысты ... ... ... ... ... ... – нысандар және қасиеттер ортаның
түрлі факторларына қатысты қаралады. Нысандардың себептер бірлігі
белгіленгенде, оларды жүйеге біріктіреді. ... жүйе ... ... ... ... саналатын нысандардан тұрады. Ал
күрделі жүйелер бірнеше ... емес ... ... бір ... ... ... ... бір типті тек шегінде
орналасқан түрлі топырақ пен өсімдіктер.
c) Функциональді әдістемені қолданған кезде жүйеге зат және ... ... ... ... ... ... ... етіп функционерленуін шарттайды. Геожүйелердің шекаралары
ағындардың шекараларымен, заттарды шығару және ... ... ... ... Осылайша геожүйені
белгілеу мәні бойынша геофизикалық тапсырманы ... ... ... негізде жүргізілуі мүмкін (Ретеюм, 1975, Геометрия
структур земной поверхности, 1991).
Ландшафттық картографиялық әдістемелерінің көбінде не ... не ... ... іске асырылған. Табиғатты жіктеу
құбылыстарының қайсысы ескерілетіне ... ... ... әдістемелердің көптеген нақты шешімдері бар.
Осылайша ландшафттарды территориялардың түрі ретінде ... - пл ... А.Ю. ... 1975) екі жолы бар. ... ... ішкі ... бөлу әдісі; екіншісі, жүйелі түрде
ұқсас учаскелерді біріктіріп, ал ... ... ... Бірінші жағдайда
(аудандастыру «жоғарыдан») алдымен табиғи компоненттерге таңдау жүргізеді
және олардың қасиеттерінің ... бір ... ... ... реті келесідей: нысандарды таңдау-белгілерін ... ... ... ... жиынтығының таралу
аймақтарын табу. Нысандар ретінде жеке нүктелер, еркін ... ... ... ... жүйесі алынуы мүмкін, және де олар ... кез ... ... ... ... ... ... мүмкін. Кейін ең
маңызды ... ... ... ... ... ... ... соң
таңдалған классификация негізінде ... ... ... бұл үшін ... ... ... ... алынған класқа
картада сәйкесінше түс не белгі берілуі мүмкін.
Компьютерлік ... ... ... мәліметтерді талдауда қазіргі
кезде классификация нысандары ретінде ... ... ... ... ... қолдануды шарттайды. Бұл тордың әрбір ұяшығының
белгілі бір ұзындық ... және ... ... ... ... сәйкес ұяшықтарды территориялық ... деп ... ... ... бұл ... ... көрсету
үшін қарапайым территориялық бірлік терминін қолданамыз (6). Аудандарды
генетикалық белгісі (моно-, паригенез) бойынша бөлу ... ... ... әсер ... ... ... басталады. Табиғатта түрлі
факторлар ... ... пен ... жоқ ... ... байланыссыз түрде бірнеше негізде жүргізілуі мүмкін.
Кешенді физико-географиялық зерттеулер үш жұмыс кезеңінен тұрады: дайындық,
далалық және ... ... ... ... және ... және далалық жұмыстар әдістерінің жетілдірілуіне
байланысты үш кезеңнің ұзақтылық қатынасы ... ... ... ... көп ... бөлінуде. Олардың орта қатынасын 2:1:3
ретінде алуға болады, ал ... ... ... 1:1:2 ... ... ... ... генезисі мен қасиетін
көрсететін ландшафттық карта далалық жұмыстан алынған мазмұнды ақпараттың
және ... ... ... ... ... табылады.
Ландшафттық картографиялау әдістерін шолуды жинақтай келе келесі
негізгі тапсырмаларды атап айту жөн:
1. Ландшафтты ... ... ... ... Егер де бар ... ... иерархиялық деңгейдегі ұйымдастырылған
территориялық кешендердің сызықтық өлшемінің объективті бағасы;
3. Аймақтағы табиғи-территориялық ... кез ... ... ... ... мәндік бөлінуі;
4. Территориялық бірліктерді типологиялық жалпылау ... және ... ... ... типологиялық классификациясын құру;
5. Түрлі масштабты, бірақ ішкі құрылымы ұқсас күрделіліктегі табиғи-
территориялық кешендерді бір модельге біріктіру;
6. Түрлі иерархиялық ... ... ... өзгерістер түрлі
уақыттық шкалада табиғи-территориялық кешеннің ... ... ... ... және есебі (динамикасын модельдеу) ... ... ... ... шаруашылық қызметінде егерде
соңғысы ландшафттың өзіндік қасиеті ретінде қарастырылмаса.
Бұл тапсырмалардың шешімін ... ... ... және сандық
талдау жасау үшін пайдаланылатын материалдарды қолданған кезде мүмкін.
Жоғарыда айтылған ... ... және ... ... ... ... экспедициялық зерттеу нәтижелерін қолдану
арқылы топырақ және геоморфологиялық карта құрастырылды. Осы ... ... ... ... жер ... орналастыру сұлбасы картасы және
топырақ картасы, территориянық талдау және ... ... ... ... ... ... жіктелу категориялары негізінде
құрастырылады. Көрсетілген ... ... ... ... белдеме (зоналар), белдемше (подзоналар) енетінін, ландшафттардың
табиғи жүйесінің иерархиясы арқылы ... және ... ... ... ... екі ... ... жазықты) анықталған. Олардың
бөлінуі Қарасай ауданының шегінде ... Іле ... ... ... ... мега ... ... жүргізілген. Берілген жұмыс негізінен
1:100 000 масштабтағы топографиялық картаны және ... ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде таулы территория теңіз
деңгейінен 1000-3600м шегінде орналасқаны анықталды.
Таулы ... ... үш ... ... ... биік (2500-
3600м), орта (1500-2500м), аласа ... ... ... барлық
белдемелер (зоналардың) шекаралары биіктік ярус ... ... ... ... ... әрі ... ... бөлінеді.
Нәтижесінде биік таулы 4, орта және аласа – 2 ... ... ... ... ... ... ... жалпы саны-6.
3.2 Алматы облысы Жамбыл ауданының жер беті ... мен ... ... ... және ... ... тау массивтерінен (Іле
Алатауы) тұрады, орта бөлігін өте күрделі суайрық ... ... ... бөлігі – тау алды – тау асты солтүстікке қарай еңістеу жазық.
Территорияның ең биік ... қар мен мұз ... ... ... ... ... ... болып табылады, биіктігі 4029м. Шың
Қырғызстан шекарасы ... ... Бұл Іле ... ... бөлігінде
көптеген 3000 метр биіктіктен асатын таулар мен асулар ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) бар /10/.
Аймақтың климаты – континентальді, қысы – айтарлықтай жұмсақ, жазы ... ... ... ... температурасы - -6,-90С, шілдеде - +22,+240С.
Тау алды ... ... ... ... ... ал ... 1000мм-
ге дейін жетеді. Ауданның территориясымен ағып ... ... ... ... ... нысанында кездесетін барлық өзендер (Шолақ, Қызылтатар,
Қаракеңгір) бастауынан ... ... Іле ... ... ... ... ... Сондықтан мен Алматы облысы, Жамбыл ... ... /8/ мен ... ирригациялық су ... ... ... негізінде 1:100 000 масштабты „Жамбыл ауданының
жерүсті су және суландыру жүйесі” ... ... ... ... алқабы және төмен жазықтар ... ... Осы ... ... бес ... өзенді (Шолақ, Қызылтатар, Қаракеңгір) және 29 ... ... көлі және 40-қа жуық су ... анықтадық.
3.3 Алматы облысы Жамбыл ауданының ландшафттық ... ... ... ... ... ... ... элементтерінің түрлілігімен сипатталынады.
Сонымен қатар, олардың ... шығу ... ... ... ... және ... және ... ... ... да, ... әдісін таңдау
кезінде, ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі кеңістікті - уақыттық және ... үлгі ... ... ... ... ... ... ландшафттық карта келесілерден тұрады: 1)
үлгіленетін ... сай, 2) ... 3) ... үш ... ... сай ... ... трансляциялық және эвристикалық
функцияларды орындай ... ... ... /106/. ... картаға сәйкестігін “картаның ақиқаттылығы” ... ... (mar ... яғни, қойылған міндеттерді ... ... ... ... ... ... нақтылығына, жаңалылығына, ... ... және тағы ... ... байланысты /107/.
Ландшафттың морфологиялық құрылысын Н.Н. Солнцев енгізген ... ... ... ... үлгінің негізгі міндеті /9,
10, 11/.
Ландшафт ... ... ... ... ... ... ... /12/ :
- морфологиялық бөліністің және қатынастың категориялар (сатылар)
санын анықтау;
- морфологиялық бірлестіктердің кеңістіктік ... ... ... ... ... ... ара-қатынасы
(доминантты, субдоминантты, ұсақ және уникалды) ;
- морфологиялық бірліктердің ... ... ... ... және олардың сипаты;
- ландшафттың морфологиялық құрама ... ... ... және тәуелді бірліктер арасындағы байланыс;
- ландшафттың морфологиялық құрылымының пайда болуы және ... ... ... және ... ... ара-
қатынасы табиғи территориялық жүйелердің иерархиясын ... ... ... ... (ТТК) иерархиясы жалпы үш негізгі
бірліктермен көрсетілген: фация – ...... ... ... ішкі бөлініс 5-6 сатыға дейін ... ... ...... ...... мекен – қоныс – ландшафт /13, 14/.
Географиялық территориялық ... қай ... ... білу үшін оның морфологиялық құрылысының ... білу ... /11/. Егер ... бірлік тек қана
фациядан тұрса, онда ол ... ... Егер оның ... ... ... ... болса, онда ол ландшафттық
категорияға ... ... ... морфологиялық бірлік ... оның ... ... ... ... бір-бірімен салыстыру
арқылы орындалады. Әрбір иерархиялық ... ... жеке ... ... ... ... ... емес. Себебі
бұлардың әрқайсысының, яғни ... ... ... ... ... көп өлшемдігі. ТТК салыстыру кезінде өзіндік,
жеке ... ... ... ... ... ... де орындалатын құрылысы мен шекарасына сүйенеді. Егер ТТК-нің
бір ғана ... ... ... ... және бір ... ... осы ... бойынша оларды ажыратуға болады. ... ТТК ... ... белгілерді түсіндіру қажет;
2. Дискреттілік пен үздіксіздіктің ара ... ... ... ... ... ... қарай анықталады.
Олар дискретті, үздіксіз және ... ... ... /15/. ... үздіксіз болса, онда шекаралар шартты болып ... ... ... ... ... ... ... нүктелер арқылы
табу ыңғайлы болады. Ал егер ... ... ... ... ... дифференцияланбайтын), шекараның құрылысы объективті,
бірақ ... ... ... келеді (мысалы өсімдік ... анық ... ... ... ... тән. Олар
орта бөлінісіне немесе оң және ... ... ... ... ... ... айтылып кеткен ерекшеліктер гомогенді контурларды ... ... ... көрсеткенге жеткіліксіз. Осыдан
келіп екі түсініксіздік ... ... ... ... ... ... кешенннің кеңістіктік-уақыттық ... ... ... ... ... анықтайды. Әрбір
үлгідегі ... ... ... ... ... ... ... жеке контурлардың
ерекшеленуінде қандай да ... ... ... ... оператордың классификация деңгейіне, ... және ... ... байланысты /16/.
Табиғи Территориялық ... ... ... үш үлгі
бар: типологиялық, генетикалық және ... ... ... ... ... ... зерттеліп отырған нысандардың ұқсастығы мен ... Ол ... ... ... ... ... процедурасының нәтижелнрі ... ... ... ... ... ... ... еместері
ажырайды. Осындай нәтижелермен алынған ... ... ... яғни ... бағытта таңдалған көрсеткіштер бойынша
тұрақтылығын сақтайды.
Б. Функционалды ... зат және ... ... ... ... біріктіріледі. Мұндағы нысандардың қызметі біртұтас
болып ... ... ... ... ... ... ... шығу облысы шекарасымен
сәйкес ... ... ... ... геофизикалық міндет
болып саналады, қатаң сандық ... өтуі де ... ... ... ... ... генетикалық
бірлік ұстанымына негізделген. Мәніне қарай ... ... ... ... территорияға әсер ететін табиғи
дифференциациалық ... ... ... ... ұсынады.
Сонымен территорияның типі ... ... ... ... ... ... - ландшафттық тип /20/ екі ... ... ... ... ... ... екіншіден ұқсас және ұқсас еместілерді ... ... ең ... ... ( ... ... ) ... олардың қасиеттерінің негізгі ... ... ... ... келесідей: нысандарды таңдау – белгілерді
нақтылау – классификация – жеке кластар мен ... ... ... ... ... ... жеке ... телімдер, бүтін
табиғи ... ... ... Олар ... ... ... немесе белгілі бір ... ... Ары ... ең ... және оңай өлшенетін нысандардың
белгілері анықталады да, ... ... ... нысандар
ұқсастығына қарай топталады. Мұнда олар сандық тәсілді пайдаланады.
Картадағы ... ... ... ... тән түсі мен ... ... құрылымының ерекшеліктері мен тегін
сипаттайтын қорытынды ландшафттық карта мен ... ... ... ... табылады.
Ландшафттық карта жасаудың әдістемелік негіздерін талдай отырып, оның
негізгі шешетін мәселелерін бөліп көрсетуге болады:
• ландшафттардың ... ... ... ... ... дәлелдеу;
• егер бар болса, ландшафттардың түрлі иеррархиялық деңгейлеріне тән
аумақтық кешендердің тізбектік көлемдерін ақиқаттылық тұрғыдан
бағалау;
• табиғи-аумақтық ... кез ... ... ... ... ... ... бөлу;
• аумақтық бірліктерді типологиялық жағынан ... ... мен ... ... ... иерархиялық
типологиялық жағынан жіктеу;
• бір үлгідегі түрлі масштабты, бірақ ішкі ... ... ... ... ... ... ... кешендерді
біріктіру;
• түрлі иерархиялық деңгейдегі, түрлі уақыттық ... ... ... ... ... адамзаттың
шаруашылық қызметі, егер ... ... ... ... қарастырылса, флюктуациясының түрлі нұсқаларындағы ... өз ... даму ... ... ... ... сипаттап көрсету.
Осы міндеттердің шешімін сандық талдау ... ... әрі ... ... ... ... әмбебап материалдарды қолдану арқылы
табуға негіз бар.
Жоғарыда айтылған ... ... және ... ... ... қатар экспедициялық зерттеу нәтижелерін қолдану
арқылы ... ... ... Бұл ... ... облысы, Қарасай
ауданының жер пайдалануды орналастыру ... ... және ... ... ... және ландшафттың негізгі бөліну белгілерін
қолдану арқылы жасалған ... ... ... ... ... ... ... категорияларының ішіне :
кластар, класшалар (зоналар), түрлер (зонашалар), типшелер (ландшафттар)
енетінін, ландшафттардың ... ... ... ... құралғанын және
бөлінгенін көруге болады. Зерттеу нысанынан екі класс (таулы, ... ... ... ... ауданының шегінде орналасқан Іле
Алатауы биіктік ярусын ... ... мега ... ... ... ... негізінен 1:100000 масштабтағы топографиялық картаны талдау
жолымен орындалады. Осының нәтижесінде ... ... ... деңгейінен
1000-3600м шегінде орналасқаны анықталды.
Таулы территория (класс) үш класшаға бөлінеді (зоналар): биік (2500-
3600м), орта (1500-2500м), аласа ... ... ... барлық
класшалардың (зоналардың) шекаралары биіктік ярус шегінде ... ... ... ... әрі ... ... (зонаша)
бөлінеді. Олардың бөлімдері ретінде топырақ түрі және өсімдік формация
класы ... ... ... ... ... ... Бұл үшін мен Алматы облысы, ... ... ... мен топырақ картасын қолдандым. Нәтижесінде биік таулы 4,
орта және аласа – 2 түрге немсе ... ... ... ... ... ... саны-6.
В.А. Николаев ұсынған ландшафттың жіктелу критериилері мен бөліну белгілері
негізінде ... түр ... ... ... жіктелген. Бұл
классификациялық белгілер ретінде ... іске ... үшін ... ... ... функциональді компоненті болып саналатын топырақ
типшелері мен ... ... ... ... қолдану ұсынады.
Демек, осы принциптерді ұстана ... біз ... ... ... контурын анықтадық. Олар кестеде нақты жазылып, масштабы
1:100000 «ҚР ... ... ... ... ... картасында»
көрсетілген.
Тұжырымдық-қорытынды
1. Қазақстандағы ғылыми қорлардағы мәліметтерді және ... ... ... ... ... ... ... келе табиғи ландшафттарды Кеңес одағы кезінде дұрыс пайдаланбау
себептерін талдап көрсетуге тырыстық.
2. Осы ... ... ... ... ландшафттарға
бейімделген егіншілік жүйесінің ауқымында, мал ... да ... ... ... ... ... талпындық.
3. Бұл жүйені іс жүзіне асыру үшін ... ... ... шарт ... ... ... ... облысындағы Жамбыл ауданының
таулы өңірінің топырақтық- геоморфологиялық, жер ... ... ... 1: 100 000 ... ... ... ... саны 30 болып шықты.
4. Аталған карталарды құрастыру барысында компютерлік ГАЖ ... ... ... ... ... ... біздің мақсатымызға сәйкес келетін оңтайлы нұсқаларын таңдап
алдық. Нәтижесінде карталардың ... ... ... шығарып, ал
электрондық түрін компьютерде сақтау жағдайларын іске асырдық.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. К.М.Джаналеева. ... ... ... ... 2001ж, -163бет
2. Перельман А.И. Геохимия природных зон. М: ... -154 ... ... Ж.Н., Ә.Ғ.Көшімова Антропогендік ландшафттану Оқу құралы
Алматы ... ... 2004ж, ... ... В.В. ... Е.М т.б город и ландшафт М: мысль 1987ж, --
236бет
5. Тютюнник Ю.Г. К ... ... ... и природные ресурсы. Иркутск, 1989ж, -360бет
6. Коломыц Э.Г. Ландшафтные ... в ... ... 1987ж, ... ... А.Е. Геохимия ландшафтов. М.: Наука, 1996г.
8. Баландин Р.К.
9. Корлева Т.В 1995ж
10. Корлева Т.В 1994ж
11. Төреханов А.Ә. Табиғи ... ... ... ... ... ... В.А ... ичения об агроландшафтах. Агроландшафтные
исследования. Методология, методика,региональные проблемы ... C., Quan J. Evolving Land Rights, Policy end Tenure ... London, 2002. P. ... Pierper R.D. Is ... grasing the answer// ... Conserv. 1988. T. 43, №2. P. ... R., Murray S., Rohweder M. Pilot analysis ecosystems.
Grassland ecosystems. Washington. DS: World Resources institute. 2002. ... Butler P.R. ... of ... in south ... ... a resource under siede. 1986. P. ... Lain A. New patterns of ... mangement. London, 2003. P.
109-113.
18.Байрашев A.И. Экономические основы ... ... ... ... ... ... 1973. С. ... А.А., Алимаев И.И. Результаты и пути научного
обеспечения ... ... ... в Казахстане //
Кормопроизводство. М., 2004. № 12. С. ... ... И.И., ... ... С.Н. ... ... использование аридных пастбищ. Алма-Ата, 1985. С. 13-16.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Машина – трактор паркінің құрамын негіздеу және пайдалануды жоспарлау19 бет
Оңтүстік Қазақстан аймағының ауыл шаруашылық факторлары57 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайы53 бет
Геодезияның даму тарихы5 бет
Дүниежүзінің саяси картасының қалыптасуы23 бет
Borland Delphi-де калькулятор бағдарламасын құрастыру11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь