Азаматтық құқықтарды қорғау

Жоспар:

Кіріспе.

I тарау. Азаматтық құқықтық қатынастар.

1.1. Азаматтық құқықтық қатынастарының ұғымы

1.2. Азаматтық құқықтық қатынастарының элементтері

1.3. Субъективті азаматтық құқықтар

II.тарау. Азаматтық құқықтарды қорғау.

2.1. Азаматтық құқықтарды қорғау ұғымы

2.2. Меншікті иеленудің меншік құқығын қорғау

III.тарау. Залалды өтеу.

3.1. Залады өтеу ұғымы
нормаларға тәуелді болатын жақтар арасындағы қатынастар азаматтық құқық қатынастары деп аталады.
Адамдар өз өмірінде және әрекет үстінде үнемі әрқилы азаматтық құқық қатынастарына араласып жүргенімен, өздерінің әрекеттерінің заң жөніндегі сипатын көбінесе ескере бермейді. Мысалы, қайсыбір затты болсын сатып алуда сатушы мен алушының арасында Азаматтық кодексте көрсетілген сату- сатып алу мәмілесінен туындайтын өте күрделі құқықтық қатынастар пайда болады. Бұл мәміле бойынша сатып алушы белгілі бір сомада ақша төлеуге міндетті, ал сатушы сатқан затты сатып алушының меншігіне беруге, немесе затында сапасы жағынан бір кемшілігі немесе сан жағынан кемістігі болса, онда оны басқа затпен ауыстыруға, толықтыруға, әйтпесе алған ақшасын қайтарып беруге міндетті және т.с.с.
Заңды тұлғалардың барлық істері де нақ жаңағыдай азаматтық құқық қатынастары ретімен жүзеге асады. Өндіріс жабдықтарын тапсыру, өнімдерді сату, банк арқылы есеп айыру- осылардың бәрі де құқықтық қатынасты тудырады, яғни осылардың бәрінің заң арқылы белгілі салдары болады.
        
        Жоспар:
Кіріспе.
I тарау. Азаматтық құқықтық қатынастар.
1.1. Азаматтық құқықтық қатынастарының ұғымы
1.2. Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... құқықтарды қорғау.
2.1. Азаматтық құқықтарды қорғау ұғымы
2.2. Меншікті иеленудің меншік құқығын қорғау
III-тарау. Залалды өтеу.
3.1. Залады өтеу ұғымы
I. ... ... ... ҰҒЫМЫ
1.1.Азаматтық құқықықтардың қатынастарының ұғымы
Азаматтық құқық нормаларының ... ... ... бұл ... ... ... ... арасындағы қатынастар
азаматтық құқық қатынастары деп аталады.
Адамдар өз өмірінде және әрекет үстінде үнемі әрқилы азаматтық
құқық қатынастарына араласып ... ... ... жөніндегі сипатын көбінесе ескере бермейді. Мысалы, қайсыбір
затты болсын сатып алуда ... мен ... ... ... ... ... сатып алу мәмілесінен туындайтын өте
күрделі құқықтық қатынастар пайда болады. Бұл мәміле бойынша
сатып ... ... бір ... ақша ... ... ал ... ... сатып алушының меншігіне беруге, немесе затында
сапасы жағынан бір ... ... сан ... ... ... оны басқа затпен ауыстыруға, толықтыруға, әйтпесе алған
ақшасын қайтарып беруге міндетті және т.с.с.
Заңды тұлғалардың барлық істері де нақ ... ... ... ретімен жүзеге асады. Өндіріс жабдықтарын
тапсыру, өнімдерді ... банк ... есеп ... ... ... ... ... тудырады, яғни осылардың бәрінің заң арқылы
белгілі салдары болады.
1.2. Азаматтық құқық қатынастарының ... ... сөз ... оны ... ... элементтері айқындап алынуы қажет. ... ... ... ... деп аталатын
қатынасушылары ... ... ... ... жеке ... заңды тұлғалар, әкімшілік- аумақтық
бөліністер, сондай-ақ мемлекет болып табылады.
Құқық қатынастарына қатынасушылардың ... ... ... орнайды, сол себепті бұлардың арасында қатынастарының
мазмұнын құрайтын белгілі бір ... мен ... ... қатынаста құқықтар мен міндеттер не нәрсеге (мүліктік және
жеке мүліктік емес игіліктер) бағытталған болса, сол нәрсе ... деп ... ... ... төмендегі элементтер тән болады:
субьектілер (қатысушылар), мазмұны (құқықтар мен міндеттер) және
обьектілер (құқықтар мен міндеттердің қатысы бар ... ... емес ... ... орай ... жалпы теориясының бір мәселесіне
тоқтала кеткен жөн. «Құқық» сөзі бір- бірімен тығыз байланысты,
бірақ шын ... ... ... екі мағына білдіреді. Оның
біріншісін, «азаматтық құқық» ... ... ... Бұл сөз тіркесіндегі «құқық» дегеніміз мемлекетте
қалыптасқан құқықтық рәсімдер жүйесі, ... ... ... оның жүзеге асырылуы мемлекет күшіне ... ... ... ... ... ... ... «обьективті құқық» деп атайды.
Біз күнделікті өмірде «Менің меншік құқығым ... «Сіз ... ... жоқ» , ... ... ... құқығы бар»
тәрізді сөздері жиі айтылады біздің қоғамда, ал бұл орайда
кездесетін ... сөзі заң ... ... тұлғаның, нақты
адамның белгілі бір мүддесін ғана ... Бұл ... ... субъективтік мағынасында немесе басқаша айтқанда
,құқықтық ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының элементтері
ретінде айтқанымызда, біз субъективтік құқық туралы айтамыз. Бұл
«құқық» деген сөзге ... ... ... ... қатынасында қатынасушының бірінің субъективті
құқығына екіншісінің заңдық міндеттілігі сәйкестендіріледі, яғни
біреуінің екішісі алдындағы міндеттілік аясы ... ... ... алу- сату шартына сәйкес сатушы мен сатып алушы
арасында екі ... ... ... ... ... ... ... алушы үйді алуға құқылы да, сатушы оны беруге
міндетті.
3. Заңдылық фактісінің тісінігі. Азаматтық құқық нормалары
өздігінен азаматтық ... ... ... ... ... ... азаматтық құқық қатынастары белгілі бір жағдай
болғанда ғана пайда болады. Мұның ... ... ... ... да белгілі бір жағдайға байланысты. Осындай құқық
қатынастарының пайда болуына, өзгеруіне ... оның ... ... ... ... ... деп атайды.
Мысалы, баланың тууы, мәміленің бүлінуі т.т.заңдылық фактілері
болып табылады.
Азаматтық кодексте ... ... алу, ... мұра ... және
тағысын тағылардың кезінде пайда болатын ... ... ... алмайды. Белгілі бір азамат пен дүкен араларында
сату- ... алу ... ... баптарында көрсетілген қатынастар
пайда болу үшін сол ... ... ... бір ... ... ... яғни ... сату – сатып алу мәмілесіне кірісуі керек.
Заңдылық оқиғалар. Кейбір заңдылық ... осы ... ... құқық ... ... ... тыс ... ... ... фактілерді оқиға деп атайды (АК-тың 7-бабы, 8-
армағы). Адамның өлуі, белгілі бір мезгілінің өтіп кету фактілері-
осылардың бәрі де ... ... ... ... ... салдар, яғни белгілі бір құқық
қатынастарын тудыратын тұлғалардың ... де ... ... ... (АК-тың 7-бабы, 7-тармақ).Мысалы, мәміле
жасау, ерлі-зайыптыладың айырылысуы, біреуге әдейілеп зиян
келтіру заң ... ... ... ... ... ... бәріне бірдей заң әрекеттері деп
маңыз бермейді; ... ... еөбі ... үшін ... ... де. Кісі біреумен әңгімелесіп отырғанда,
кәдімгі жағдайдағы оның ... ... ... тыс ... ... ... бар деп табылатын әрекеттердің мазмұны
бірнеше түрде кездеседі және белгілі белсенді бір ... іс ... ... сөз ... сондай-ақ әрекеттен бой
тартқан түрде-әрекетсіздік түрінде, үн қатпай қалғандық түрінде
кездеседі.
Заңды және заңсыз әрекеттер ... ... және ... Көп жағдайларда құқықтар мен ... ... ... ... ... ... пайда болып
өзгеріп немесе қысқарып отырады. Заңмен ... ... ... ... ... Белгілі бір құқықтық нәтижелер
тудыру ниетімен істелген, ерік берілген, заңды әрекеттерге мысал
бола алатын, - басқаша айтқанда, ... мен ... ... ... мен ... ... өзгертуге немесе
тоқтатуға бағытталған әрекеттері мәмілелер деп танылады. ... ... ... ... ... және міндет тусын деген
ниетпен істелмеген, бірақ құқық қатынастарының пайда ... оның ... ... ... ... сан ... әрекеттер
болады. Мұндай әрекеттерге мысал ... ... ... жазу, өнертабыс, т.с.с.
Кейбір әрекетер құқық тәртібінде тыйым салынғандықтан ғана,
яғни ... ... ... ... ... ... АК-
тің 917-бабында былай делінген: Басқа біреудің жеке басына не
мүлкіне немесе заңды тұлғаға зиян ... сол ... ... ... Зиян келтіру (Деликт) болып табылатын болып
табылатындықтан, яғни зиян келтірушіні азаматтық жауапқатарту
салдарын ... ... ... ... ... өтеу міндеті
зиян келтірушіні еркінен тыс реттерде болады.
4.Заттар- ... ... ... ... ... қатынастарының объектілері деп заттарды, жұмыс
пен қызметті, ақпаратты, материалдық деп есептелмейтін игіліктер
мен интелектуалды меншікті, яғни әдеби ... ... ... ... айтамыз. Дәл осы объектілерде құқық қатынастарына
қатысушылардың мүдделері тоғысады және де бұл объектілердің ... ... ... ... ... ... шенбері айнымалы келеді. Жалпы алғанда, азаматтық
құқық қатынастарының объектілерінің ... ... ... Зат деп ... ... кез ... ... Заттардың заңдық тағдырында оның сапасы мен құқылық
мәртебесі елеулі орын ... ... да ... ... ... ... ... кездеседі.
Заттар азаматтық айналымдағы қатысына орай шектеулі айналым
қабілеттігіне байланысты азаматтық айналымнан шығарылмаған және
азаматтық айналымнан ... деп ... ... ... ... олардың иелері өзгеге еркін
түрде бере алады, сөйтіп, ол ешқандай шектеусіз қолдан ... ... ... ... ... ... ... айналымға емін
еркін қатысады. Айналым қабілеттігі шектелген заттар азаматтық
айналымға қатысушылардың белгілі бір бөлігіне қатысты, ... ... ... ... ... Осы ... шенбері
заңмен айқындалады. Оған у, қару- жарақ, оқ-дәрі, қымбат бағалы
металдар мен тастар, мәдени және ... ... және ... азаматтық заң кейбір заттарды азаматтық айналымнан
шығарып тастайды. Өйткені, оның өзі ... ... ... ... ... болиайтын жеке дара меншігі болып
табылады. Қазіргі кезде оған ... ... ... су және ... ... объектілерді жатқызуға болады.
Заттарды бөлінетін және бөлінбейтін деп ... ... ... ... ... тұтынушылық қасиетінен, бастапқы
сапасынан айырылмайды. Мысалы, бір ... ... ... ... те нан ... ... Ал бөлінбейтін заттарды бөлсек
пайдаға аспай қалады.Егер отырғышты ... ... жар ... онда ол ... ... ... айырылады. Саралаудың
мұндай заттық мәні мүлікті бөлу кезінде қасиетінен айырылады.
Заттар ... ... ... ... және ... қарай белгіленетін заттар деп бөлінеді. Заттар жеке
белгілеріне қарап немесе ... бір ... ... ... ... ... жағдайда жеке белгіленген заттар деп
екінші жағдайда тектес қасиеттерінен қарай белгіленген заттарт
деп ... ... ... тек ... ... тек сол ... тән. Мысалы, оған суретшінің суретттегі қолтандасы немесе
көйлектің ... ... ... Зат сол жекеше күйінде ғана бір
құқық қатынасында тектес қасиеттерімен айқындалады, ал ... ... ... ие. ... ... фабрикасы дүкенге 48-
пішімді, 3- тұрқылы, 100-көйлек әкеліп, сатуға шарт ... Бұл ... ... аталған тауар тектес белгілерімен
анықталады. Ал сатып алушы әлгі жүз ... ... ... ... ол ... ... ... өзіне ұнаанын алады.
Яғни дене бітіміне шақ келетін әрі жарасымдысын көйлектің жекеше
сапасы бойынша тандайды. Осы ... ... ... ... ... ... белгілерге ие, ондықтан- да сатушы оған жүз
көйлектің өзгесін бере алмайды.
Заттар қозғалмалы және қозғалмайтын болып ... ... ... ... ... бар жер ... ... көп жылдық өсімдіктер ғимарат және ... ... ... ... ... орай жеке ... залал келтірмей
бөліне алмайды. Сондай- ақ азаматтық кодекс ... ... әуе және ... ... мен ... ... де
жатқызады. Себебі олар халық аралық дәстүрмен халықаралық төрелік
жасау арқылы қолданылады. Осындай аса ... ... ... ... бір ... құзырынан шығып та
кетеді. Әрине, мұндай объектілердің қозғалмайтын мүлік жөніндегі
жалпы ережемен сыйыспайтындығын да мойындауға тура ... ... ... ... ... ... ... өтуі тиіс. Дәл сол сияқты мемлекеттік тіркеуге
қозғалмайтын мүлікке жасалған келісім де жатады. Алайда біз ... ... ... шығып кететін жайыттарды да
кездестіреміз. Мәселен, ... ... ... болып
есептелгенімен тіркеуге жатқызылады.
Кәсіпкерлікке пайдаланылатын кәсіпорын мүліктік кешен
ретінде ... ... түрі ... табылады. Ал кәсіпорын
негізіннен алғанда қозғалмайтын мүлікке жатады. Мүліктік кешен
ретінде кәсіпорынға оның қызметіне керекті ... ... ... Ол тек ... ... ғана ... қоймай жер
учаскесі, ғимарат, құрылыстар тәрізді қозғалмайтын ... ... ... ... ... жеке дара күйінде
қозғалмалы мүлік болып табылатын керек- жарақ, құрал- жабдық,
шикізат, өнім, ... ... ету құқы да, ... атауы, тауарлы және
фирмалық белгілер, бәрі- бәрі одан іргесін аулақ сала алмайды.
Демек, жеке кәсіпорын сатылатын ... онда оның иесі ... ... ... ... мүлікті беруге тиіс. Тек
сатып алушымен келісім арқылы мүліктің бір бөлігін (Мысалы, ... ... ... құрал- жабдықтарды )жекелей түрде сатуына
болады.
Қосалқы зат және ... зат. ... ... ... тек
басқа затпен ғана бірге ... ... ... ... деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес қосалқы зат басты заттың
заңдық тағдырына әсер ... Еңді ... зат пен ... ... ... Құлып пен кілт, есік пен құлып, үймен есік.
Егер сіз үйді ... ... алу ... ... онда оған ... ... сондай- ақ кілтімен сатылады деп жатудың
қажеті жоқ. Өйткені, ол басты затпен қосалқы зат ... ... ... ... алып ... онда ... алушы оны
орнына қоюды талап етуге құқылы. Кей жағдайда сатушы мен сатып
алушы арасында ... ... шарт ... ... ... басты
заттан бөлуге мәмілеге келе алады.
Жаңа Азаматтық ... ... ... объектілерінің тізіміне
жануарларды да қосады. Егер заңда өзгеше көзделмесе оған мүлік
жөніндегі жалпы ереже қолданылады. Құқықты жүзеге ... ... ... ... қайшы келетін қатал да
аямаушылық әрекеттердің орын ... жол ... ... қосымша түсіндірме жасауды қажетсінеді. Біріншіден,
бұл арада ... жан- ... ... ... әлде тек үй
жануарлары туралы ғана ма? Қоян мен қасқырды орман мүлкіне
жатқыза ... ... ... ... ... иесі мұндай
мүліктерді басқара алмайды емес пе.
Сондай ақ жануарға ... ... ... ... орай ... зардап шектіру шегі қалай айқындалады, бұл да онай сауал
емес. Өйткені, ... ... ... ... ... ... тура ... онда қалай болады? Бұл
сауалдарға ... тек ... ... бір ... ... ... ғана ... бере алады.
Затқа ақша, валюталық құндылықтар, сондай- ақ құнды қағаздар
жатады. Әдетте ақша тектес белгілермен ... зат ... Тек оның ... ... ғана оған ... ... ... теңге заңдық төлем құралы ... Ол ... ... ... 100 теңге, 500-
теңге т. с.с. бағаланады. Шетелдік валюта мен есеп айырысу тек
заңда ... ... ... ... ... ... ... металдар, қымбат бағала
тастар[1], шетелдік валюта, шетелдік банктік кірістер, акциялар,
шетелдік облигациялар жатады. ... ... ... ... ... желтоқсанда қабылданған Қазақстан Республикасының «Валюталық
реттеу туралы» Заңымен жүзеге асады. Бірақ валюталық ... ... ... ... ... ... ... қорғалады.
Құнды қағаздар да зат ... ... ... ... ... мен міндетті реквизиттерді сақтай отырып, қайсы
бір мүліктік ... ... оны ... ... ғана ... іске асыратын құжат болып табылады.
Демек құнды қағаз жоғалса, онымен жасалған мүліктік ... ... ... ... осы ... ... ... қолхат есебінде әрекетке түседі.
Оның соңғы мүліктік талапты куәландыруғы қызмет етсе, ал оны
жоғалту ондай талапты қоюда басқа ... алға ... ... Құнды қағаз өзінде ... ... ... бірден бір құжат болып есептеледі.
Ол белгіленген және міндетті өлшемдерді ... ... ... ... ережеге сәйкес коносамент жарамды болуы
үшін оның белгіленген өлшемі болуы ... Онда ... ... бір ... төлеуге деген ұсыныс оны ... ... ... ... ... орны кімге немесе
тапрсырыс бойынша кімнің ... ... ... уақыты мен орнын көрсету, коносаментті берушінің қолы
тәрізді талаптар қамтылады. Осылардың ... ... ... ... ... табылады.
Құнды қағаздарды бір тұлғадан екіншісіне беруге болады. Бұл
орайда құнды қағазда қамтылған құүқықтардың бәрі соның ... ... ... ... ... ... деп кенінен
қолданылып жүрген облигацияны, акцияны, жинақ және ... ... ... ретінде облигация оны шығарушы (көбіне көп
мемлекет) мен ... ... иесі ... бір ... оның ... ... пайызының сомасын ала алады
(мысалы, ұтыс жолымен). Акция оны иеленушінің акционерлік қоғам
түсірген пайданың бөлігін ... ... алу ... ... ақ оған бұл қоғамның ... ... ... ... ал акционерлік қоғам таратылған кезде оның пайдасының
бір бөлігін меншіктену құқығына ие ... ... ... ... ... банкке ақша салушының белгілі бір мерзім
өткен соң оны пайызбен алуына құқық береді.
Құнды қағаздар мынадай үш түрге ... ... ... ұсынбалы. Оның атаулысы белгілі бір адамға беріледі әрі
ондағы құқықты тек өзі ғана ... ... оған ... жинақ
және депозитивті сертификаттар жатады.
Ордерлік түрі де белгілі бір тұлғаға беріледі, бірақ ол ... ... ... ... ... оған ... Бұл ... аталады. Ал ол өз кезегінде бұл қағазды үшінші ... ... ... түрі оны ... ... яғни оны ... ... құқыққа ие болады. Оған облигация және ... ... ... ... тәртібімен оны ұйымдастырып
шығарушылардың (эмитент) жауапкершілігі занмен реттеледі.
1.3. Субъектиті азаматтық құқықтар. Құқықтарды саралау және
қорғау
Жоғарыда ... ... ... ... мен ... міндеттер кез келген құқық қатынастарынгың оның ішінде
азаматтық құқықтың да түп қазығы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... яғни шек қойылмаған және ара қатысты құқық болып
бөлінеді. Ал олардың айырмашылығы ... ... тән ... қасиет
аталған құқыққа сәйкес міндет кімнің мойыннына жүктелетіндігіне
байланысты ... ... ... ... ... азаматтық
айналымға басқа қатысушылардың бәрінде бұл құқықтардың жүзеге
асуына бөгет жасамайтын етіп ... Бұл ... ... ... бәрі де ... ... болып табылады.
Мұндай құқықтар абсолюттік, яғни шексіз ... деп ... ... ... ... ... ... біреу болмасын бұзуға
болмайды. Сондықтан бұл құқық қандай біреуден болмасын қорғалып
отыруға тиіс. Мұндай құқыққа жататындар- ... ... ... тағы ... ... құқық мазмұны жағынан қарама- қарсы тұрған
арақатысты құқық: бұл құқық бойынша міндетті ... ... жақ ... ... ... ... Бұл құқықтың сол
міндетті болған субъектіге не міндетті субъектілерге ғана күші
бар, сондықтан бұл ... ... тек ... ... ... ... ... бәрі де арақатысты құқықтар
болып табылады. Бұл құқықтарды орындауды ... ... ... мойнына алушылардан ғакна талап етуге болады. Мысалы,
затты беру, белгілі бір жұмысты орындау, т.с.с. міндеттер.
Екінші саралау ... ... ... және ... деп
бөледі. Заттық құқық деп заттар жөнінде туатын құқықты айтады.
Бұл құқық иесі өзінің осы құқығын басқаның көмегіне ... ... ... іске ... ... ... ... ішіндегі бастысы-
меншік құқығы. Енді мынадай мысалға ... ... ... тән ... да зат меншік иесінің тікелей иелігінде
болады, меншік иесімен заттың арасында ешқандай делдалдық ... ... ... ... ... ... деп бағаланады. Ол
затты, яғни тек сатушының, яғни міндетті адамның ... ... ... ... ... абсолюттік құқықтар, ал міндеттемелік
құқық- арақатысты құқық болып табылады.
Енді саралаудың үшінші түріне келейік: мұнда ... ... ... емес ... ... ... ... құқықтарын жүзеге асырады. Дегенмен де заң азаматтық
құқықтарды жүзеге асыру шектерін ... ... ... ... ... ... ... залал келтіру үшін
пайдалануына тыйым ... ... ақ ... ... түрлерін
қолдану арқылы әлгіндей мақсатқа жол ... ... өзге ... ... ету үшін қолданылуын айқындау сот
тәжірбиесінде мүмкін бе, мүмкін емес пе, айта қою ... ... ... ... бас ... жолсыз пайдалануының өзге
түрлеріне келетін болсақ, ол азаматтық құқықтарды жүзеге асыруды
шектеуде ескертілген. Бәсекелес ... ... ... құқығын шектеу олардың бас пайдасы үшін ... ... ... қоюдан туындаған. Бәсекені шектеу
белгілі бір тауар өңдірушіден тек бір екі фирманың ғанам ... ... ... ... ... өзін ... деп оның ... пиғылмен бағаны аспандатып жіберуін
айтады. Бұл өзі ... ... ... ... ... ... ... құқық сотпен қорғалады.
Бұл орайда сот әр түрлі тәсілдерді қолданады.
Құқықты тану. Бұл жағдайда сот кімнің дұрыс, кімнің ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Мұрагерлік жөніндегі дауда мұрагердің біреудің өзгесінің құқығын
мойындамаса, онда сот мұрагерлікке құқықты тану жөнінде ... ... ... ... және ... бұзатын немесе
оның бұзылу қаупін туғызатын әрекеттерге тыйым ... Оған ... ... ... алып беру ... ... ақ оның
бұрынғы заңды иесіне қайтаруды айтуға ... Егер сіз ... ... оны ... көрсеніз сот арқылы әлгі затыңызды
қайтара аласыз.
Залалды өтеу. Егер тараптарға оның құқығын бұзу арқылы залал
келтірілсе, онда ол ... ... ... ... ... талап
етуге құқылы. Залал бұл арада келтірілген материалдық зиянның
ақшалай көрінісі болып ... ... ... кодексінде
залалдың екі түрі қарастырылады: Біріншісі- нақты нұқсат
келтірілген залал, яғни ... ... ... зақымдануы,
немесе бұзылған құқықты қалпына келтіруге кететін ... ... ... ... ... айырылып қалған пайда, яғни
дағдылы айналым ... оның ... ... ... ... ... егер ол ... болса, онда құқық бұзылмаған
болар еді. ... ... ... ... ... ... ол бір апта бойы жөндеуде тұрады. Автопарк бұл
орайда залалдың екі түріне де ... оның бірі ... ... ... ... шығын көлемі, екіншісі- есесін жіберіп алуы,
яғни автопарктың таксидің жөндеуде тұруына байланысты босқа
кеткен ... ... ... ... ... заттай орындатуға ұйғарым шығару. Жәбірленушінің
көбіне көп өз құқығын ... ... ... ... да ол ... ... ... залалды сол күйінде
қалпына келтіруді талап етеді. Егер ... ... ... ... ... ішінде істен шығып қалса. онда оны
алған жерден ауыстырып беруді талап етесіз. ... ... сол ... ... ... ... ... құқығыңыз бар.
Қазақстан республикасының Азаматтық кодексінің жаңа нұсқасы
бұрынғы Кеңес ... ... ... ... бұзылған
құқықтарда қорғаудың бірнеше тәсілдерін қарастырады. Айталық,
оған мемлекеттік өкімет билік органдарының өзге де ... ... сай ... ... ... сондай- ақ осы
органдарының лауазымды адамдарының әрекеті ... ... ... ... келтірілген залалды Қазақстан республикасы
немесе тиісінше әкімшілік- аумақтық бөлінісін өтеуге ... ... ... ... ... сотта жиі қолданады.
Азаматтық кодекс материалдық емес игілікті ... емес ... екі ... ... ... өтеу.Моральдік залал деп азаматтардың
материалдық игілігі болып ... және ... емес ... арқылы оған дене немесе рухани залал келтіруді айтады. Оған
мысал ретінде отбасындағы құпияны азаматтың еркінен тыс ... ... оның атын ... ... ... жасауды және
т.с.с. келтіруге болады. Азаматтын талабы ... сот ... ... моралбдық залалды ақшалай өтеуді міндеттей
алады. Мұндай өтемнің көлемін сот қана анықтайды. Бұл бір ... ... емес , ... , заладың көлемін анықтауда
белгілі бір қойылған шек жоқ. Ол үнемі ... ... ...... ... ... және іскерлік беделді қорғау.
Азамат пен ұйым ... ар- ... ... ... ... пен ... кір ... мағлұматтарды теріске шығару
үшін сотқа жүгінеді. Сотқа жүгіну ондай мағлұматтарды таратушы
адам әлгі ... ... ... сай екендігіне
дәлелдей алмаған жағдайда ... ... Егер ... ... ... ... таратылған болса, онда сол бұқаралық
ақапарат құралдарында белгіленген мағлұмат ... ... ... ... Егер ... ... шыққан құжатта болса, бұл
құжаттағы мағлұматтардың шындыққа сай келмейтіндігі туралы тиісті
адамға міндетті түрде ... ... ... ... ... кері ... алынуға тиіс. Сонымен, тұлға
таратылған жалған мағлұматтар арқылы ... ... ... ... ... қақысы бар.
Енді тағы бір тәсіл - өзін- өзі қорғауға тоқтала кетуімді ... сөз ... ... ... ... , ... пен
ұйым өз құқығын өзі қорғайды. Бұл орайда өзін- өзі қорғау тек
құқық бұзушыға және оның ... ... ғана ... тиіс.
Тәжірибеде өзін- өзі қорғау жиі кездеседі. Мысалы, телефон
станциясы абонентті ... ... ... ... ... үшін ... жүйесінен айырып тастайды. Мұндай өзін-
өзі қорғау құқығы кепіл, қорғау шарасы , қажетті қорғану және
тағы басқа ... ... ... ... ҚОРҒАУ
2.1. Азаматтық құқықтарды қорғау ұғымы
Құқықты қорғау. Сөздің кең мағынасында ... ... ... ... жол ... жол берілмейтіндей жағдай жасайтын
Қоғамдыққатынастар тәртібін мемлекеттің қолдауын айтамыз. Қорғау
құқығы бұзылған ... ... ... келтіруді
қамтамассыз ету принципі, оларды сот ... ... ... ... ... ... ... (АК-тің 2-бабы).
Қатысушылардың қарауындағы субъективті азаматтық құқықтар тек
қана нақты жүзеге асырылуға тиіс ... ... ... ... ... пайда болған барлық
жоғалтуларды өтеп, қалпына келтіруді, ... ... ... береді. Бұл ... ... ... ... ... ... қонады: «Құқық қорғау
сипатының мүмкіндігі оның ... ... ... ... ... ... өзімен
негізделеді».
Демек кез келген ... ... ... ... ... ... осы құқықты жүзеге асырушысы заңда
қаралған құралдардың ... оны ... ... құқықты
еншілейді.
2.Азаматтық құқықтарды қорғау тәсілдері. Азаматтық кодекстің
15-тарауының шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... қорғаудан айыра білу керек.
Кең мағынада меншік иесінің мүддесін ... екі ... ... және ... ... ... түрі деп- субъективті ... ... ... ... ... ... оны қорғауға араласуы болып табылады. Құқығы немесе
заңдық мүддесі бұзылған тұлға мемлекеттік ... ... ... ... (сот, ... сот, жоғары инстанция және
тағы басқа) ... әлгі ... ... өз ... құқықты қалпына келтіру және бұзушылықты жою үшін
өкілеттігіне сай ... ... ... ... ... ... ... қрғаудың
жалпы және арнайы тәртібін белгілейді. Жалпы тәртіпке сәйкес
заңмен қорғалатын ... ... ... қорғау сот
(төрелік немесе аралық сот) арқылы жүзеге асады.
Азаматтық ... ... ... ... қатар әкімшілік
тәртібін де қарастырған. Әкімшілік тәртіппен жүзеге асырылатын
меншік иесінің құқығын қорғау ... ... ... ... ... ... ... шеккен құқық иесі мүддесін
қорғауға орай тиісті ... ... ... ... ... яғни меншік құқығы басқа да заттық
құқықтарды қорғаудың әкімшілік сот тәртібін қолданады. ... ... ... иесі мен ... ... ... мемлекеттік басқару органдарына шағымданады. Қорғаудың
юрисдикациялық емес нысаны заттың меншік иесі мен ... ... және ... да ... органдарға
бармай ақ өз бетімен қорғануын ... ... ... ... ... ... ... өзін- өзі
қрғауы» ұғымымен байланысты. (АК-тің 9-бабы) және меншік құқығы
басқа ад ... ... ... бір ... ... ... құқықтың өзін өзі қорғауы өзінің заңдық ... ... ... ... ... ... нысаның еншілейді
деген пікір де бар. Мәселен, проф. А.П. Сергеев қорғанудың ... ... өзін өзі ... құқығы сот және әкімшілік
нысандарымен бірдей ... ... ... ... де ... өзі ... құқығына ешкімнің тиіспейтіндігін қамтамассыз
етуге, бұзылған құқықты қалпына келтіріп, оның салдарын жоюға
бағытталған ... ... заң ... шарт ... ... ... азаматтық құқықты қорғаудың дербес
нысаны болып табылады.
жоғарыда айтылған құқықтық ... кең ... ... ... ... ... да ... құқықтың ) арнайы құрал
жүйесінен айыра білу керек. Мұндай арнайы қорғану ... ... ... ... ... ... немесе басқа да заттық құқығы (мысалы, мүлікті алып қою)
ретінде тікелей ... ... ... ... ... бар ... оны қорғауға кіріседі. Құқық бұзушы мен
өкілетті тұлға арасында ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген мерзімде затты меншік
иесіне қайтаруға тиіс болса) міндеттемелік құқықтың ... ... ... ... құралы талап қоюға
тән нәрсе, ол ... ... ... ... ... ... басқа институттарына негізделеді, яғни
міндеттемелік талап қою меншік құқығын тікелей ... ... ақыр ... ... Ал ... құқығын қорғаудың заттық
құқықтық құралы меншік құқығын қорғауға ... ... және ... да бір ... ... байланыста
болмайды. Қазақстан Республикасының заңдары жәбірленушінің
құқық бұзушыға ... ... қою ... ... ... ... немесе заттық- құқықтық) бермейді, бұл орайда
шет елдегілер «талап қою ... деп ... ... Азаматтық құқықты қорғаудың жаңа құралдары Азаматтық
кодекстің ... ... Бұл ... бұрын
соңды заңдарда қаралмаған ... ... ... ... ... яғни тұлғаклардың өзіндік мүліктік емес,
иеліктерімен құқықтарының бұзылуын, кемітілуі немесе олардан
айырылуы, ... ... ... ... ... ... жасалуы салдарынан басынан ... жан ... тән ... ... зиян ақшалай нысанда төленеді.
Екінші бір жағдай, ол ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ осы органдардың лауазымды
адамдарының әрекетімен (яки ... ... өтеу ... ... ... ... 5-тармағы)
4. Азаматтық құқықтық қорғаудың әдістері дегеніміз:
а) иесінің сол затты біреудің заңсыз иеленуінен ... ... ... талап етуі (виндикация);
ә) иемдену еркінен айырмай- ақ ... ... ... кедергіні жоюды немесе бүлдірген ... ... орын ... ... құнды өтеу);
в) басқа бір адам негізсіз ие болған немесе сақтап қалған,
виндикация жолымен немесе ... орын ... ... ... ... ... ... зат иесіне ақшалай төлеу.
Меншік құқығын қорғаудың алғашқы екі әдісі меншік иесіне
затты сол ... ... ... және ... ... ... етуге бағытталған. Талап ету, яғни
бұзылған ... ... ... ... - затты иесіне қайтару
немесе пайдалануға тигізіп отырған кедергіні жою ... ... ... ... ... ... деп ... Аталған
әдістердің соңғы екеуі міндеттемелік құқығына жатады- мұндай
жағдай меншік ... ... ... ... ... ал ... ... талаптар деп аталады.
5. Қорғау құқығы проблемасы бұл тек ... ... ғана ... ол ... ... азаматық іс жүргізу
құқығынын проблемасы болып табылады. Сонымен бірге азаматық іс
жүргізу ... ... ... құқығы, әдетте, талап қою құқығы
туралы мәселеге келіп тіреледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... алшақтық туындайды.
Авторлардың бір тобы талап қоюға берілетін ... ... ... қою ... ... ... ... болып табылады»
деген пікірге тоғысады.
Мұндай көзқарастар континенталды құқықтың ... қою ... де ... ... сай келеді. Франция ғылымы Леон Жюлио
де ла ... ... ... ... ... ... ... нақты құқықтық жағдайын немесе жаңа заңдық жағдайы
құруы үшін сотқа сот әділдігін ... ... ... ... әрекет болып табылады, .. талап қою дегеніміз- оны
беру құқығын еншілейтін иеленушінің өзіне тиесілі ... ... ... ештеңе емес». Лео Розенберг (ФРГ) болса, «талап
қою- сот шешімі арқылы ... ... үшін ... ... ... ... анықтамалардың қай- қайсысы да талап қоюды белгілі бір
тұлғаның тиісті мүддесіне қатысты сот ... ... ... Рим ... ... ... ... енді бір тобы талап қоюға құқықты материалдық
мағынада және ... ... ... іс ... ... бөліп
қарау керектігін ұсынады. Бұл орайда талап қою құқығына қатысты
проблемаларды зерттеген ... ... ... ... және іс жүргізу (процессуалдық) нысандарын бірлікте
қарауы көнілге қонады. ... да В. П. ... ... проблемасы тек талап қою ... ... және ... ... ... да қорғау түрлерінің
бар екендігін көлденен тартады.
Меншік құқғын ... ... ... ... ... ... ... ынта күшейе түсті. Қазақстанда
талап қоюға байланысты жалпы іс жүргізу ... өте ... ... айта ... жөн. ... ад ... сот
құқықтық рәсімдері арқылы іс жүргізу, әсіресе бұйрық арқылы іс
жүргізу ... іс ... ... ... ... ... қорғау ісінің тиімділігіне жағдай жасайды.
Әдебиеттерде қарағанда, көптеген елдерде бұйрық арқылы іс ... ... ... ... ол көне рим, ағылшын, басты
герман және швед үлгілері ... ... ... ... сот бұйрығының болмысы преторлық қорғау нысанында
болды, претор өтініш берушінің ... ... ... да ... ... ... бұл орайда ол өтініш берушінің
бұзылған мүддесін ескерген. Мұндай үкім ... деп ... ... ... да шарт ... және ... сот ... бар.
Мысалы, оның соңғысы соттың бұйрығынан немесе тыйым салуынан
көрінеді, онда ... ... ... ... ... жол
бермейді. Ондай бұйрфықтарды беру жауапкерді шақырмай- ақ және
оның түсңіндірмесін тындамай-ақ талап ... бір ... ... ... ... іс ... Қазан революциясына дейінгі ресейлік
сот жүргізілуде болған. Кейін, РСФСР- дің 1923 жылғы азаматтық ... ... ... сот ... ... еді. ... 1964 жылы ... Қазақ КСР азаматтық
іс жүргізу Кодексінде ондай институт түбегейлі алынып тасталды.
Венгрияда сот бұйрығы 1972 жылы енгізілді, ал ... ол ... деп ... ... ... чек ... ... түрінде белгілі болды.
Сот бұйрығы институтына жасалған талдау қорғаудың сот құрамы
тұрғысынан азаматтық құқықтар мен ... ... ... сот ... ... ... түрі қорғаудың тиімді
құралы екендігін көрсетіп отыр.
Қазақстан Республикасының АІЖК-нің 139-бабына ... ... ... ... "өндіріп алушыньщ ақшалай сомаларды
өндіріп алу немесе жылжымайтын мүлікті борышкерді немесе өндіріп
алушыны олардың ... ... үшін ... және
сотта іс қарамай-ақ, даусыз талаптар бойынша борышкерден ... ... ... бойьшша шығарылған судьяның ... ... Заң ... қоргау объектісі тек қана субъективтік
азаматтық құкықтар ғана ... ... ... ол зандармен
қорғалатын мүдделердіде қамтиды. Қорғалатын мүдделер субъективтік
кұкыққа байланысы жок дербес түрде бола ... ... ... ... мен абыройы жатады. Қорғауға жататын мүдде
күкық бұзушылык нәтижесінде субъективтік қүкықтың өзі ... да ... ... ... зат ... ... ... оған
меншік құқығын қорғау мүмкін болмай қалады. Мұндай ... ... ... ... ... мүддесін қорғау және
мүліктік ... ... ... мәселесі қойылуы мүмкін.
Демек, заңмен ... ... ... ... ... ... кездесетінін байқаймыз.
2.1. Меншікті иеленудің меншік
құқығын қорғау
1. Заттық қүқыкка талдау ... ез ... ... ... ... ... ... талап қою
екеңдігін көрсетеді. Бүған ... ... ... ... ... ... "... ... меншік нақты иеленуден шыққан",
— деген үғым бар.
Ал ондай иелену қайдан шығады деген орынды сұрақ туындайды.
Отырықшылык, ... ... ... ... бола ... ... мен иеленуді қорғау меншіктің заттық құқык
касиетін тудыруда айтарлықтай рөл атқарады.
Азаматтық- кұкыктық қорғаудың кездейтін ... ... ... ... нәрсесін өзіне қайтару немесе өзінің
затын пайдаланудағы кедергілерді жою болып ... ... ... ... ... ... ... ал затын
пайдаланудағы кедергілерді жою талабын ... ... ... ... ... ... темендегі түрде
айтылған: "меншік иесі өзгеден заңсыз иеленген ез ... ... ... яғни ... иесі ез ... оны ешқандай заңсыз
иемденіп отырған жактан талап ете алады.
Затты иелену оның заңды ... ... ... заңсыз иемдену деп аталады. Ал меншік иесінің затты
занды иесінен виндикация жолымен ... ала ... ... ... ... заттың заңды иесі оны ... ... ... ... ... ... Айталык, бір
азамат екінші біреуге бір жылға өзінің теледидарын жалдады делік,
ал үш айдан ... ... ... оны ... талап етеді.
Мұндай реттерде теледидарды жалдап алушы ... ... ... ... ... ... жалға алу мерзімі біткенше
затты кайтармаймын деуіне қүқылы. Сондықтан біздің азаматтық
кодекс ... ... ... ... ... ниетті алушы",
"арам ниетті алушы" деген терминдерді колданады.
Затты адал ниетпен иемденген адам деп ... зат ... ол ... ... ... жоқтығын, яғни онын өзі ... ... иесі емес ... ... ... иесінің өкілі
емес екендігін білмеген және білуге тиісті емес ... ... иесі ... ... ... қайтарып алғанда адал алушының
өзінің адалдығы өзін қорғап қалады. ... ... иесі ... өз ... ... қарызға берді делік, ал алған адам ол
затты үшінші бір ... ... ... ол ... адам ... ... оның иесі деп ... адал қателесті. Мұндай
жағдайда меншік иесі затты оны сатып алған ... ... ... ... ... жок, бірақ ол затты қарызға алған
адамнан шығынын өтеуді (заттың ... ... ... ете ... ... оны ... айыруға күқығы болмаған адамнан тегін
алынып, алушы мұны ... және ... тиіс ... ... ... меншік иесі немесе мүлікті иеленуші берген адам жоғалтқан
не мұньң екеуінен де ұрланған, не олардың иеленуінен ... тыс езге ... ... қалған ретте ғана меншік иесі бұл
мүлікті алушыдан талап етуге құкылы.
Егер мүлік оны иеліктен айыруға құқығы жок ... ... ... иесі ... ... ... ... етіп алдыруға
құқылы (АК-тің 261-бабының 1,2 ... ... сот ... ... үшін белгіленген тәртіп
бойынша сатылған болса, ... ... ... негіздер бойынша мүлікті талап етіп алдыруға жол
берілмейді.
Меншік иесі болғанымен, шаруашылық жүргізу. оралымды басқару,
тұрақты жер ... ... не заң ... ... ... өзге де негізбен мүлікті иеленушінің де АК-тің ... ... ... болады. Бұл адамның өз иелігін
меншік иесінен де қорғауға ... бар ... ... ... ... ... айталык, мемлекеттік ұтыс
заемының облигацияларын, ... ... ... ... ... ... әлдеқайда кең көлемде қорғалады. Оларды
адал ... ... ... ... иесі ұрлатқан немесе ол
жоғалтып алған жағдайда да қайтарып беруді талап ... ... ... мынада, ұсынушы аркылы акша мен ... ... ... тез ... кете ... ал ... өзі оларды басқа бір
адамның меншігіне берген адамның оған қүқылы ... ... ... ... ... ... ... өзара есептесуімен ... ... иесі ... ... өз мүлігін талап ете
отырып, арам ... ... ... иеленген кезінде өзі алған
немесе алуға тиіс болған табыстардың бәрін қайтаруды немесе
өтеуді талап ... ... Ол адал ... оның ... ... білген немесе білуге тиіс ... ... ... ... ... қою ... ... кезінен
бастап алынған немесе алуға тиіс болған табыстардың бәрін талап
етуге де құқылы. Адал ... өз ... ... ... ... есептелетін уақыттан бастап ол мүлікке жұмсалған
қажетті шығындарды меншік иесінің өтеуін талап етуге ... ... ... ... ... иеленушінің талабын сот негізді деп
тапқан реттерде толық немесе ішінара алуға құкылы.
Заңсыз иеленуші өзі жасаған ... егер олар ... ... ... ... өзінде қалдыруға кұкылы. ... ... бөлу ... ... адал ... ... ... өтеуді талап етуге құқылы, бірақ
бұл зат құқығының ... ... ... ... Ал ... ... ... құқығы жоқ.
Виндикацияның объектісі барлық жағдайда бәз қалпында
сақталған тек дербес күйіндегі ... бір зат қана бола ... ... ... тек бір мәрте болатын белгілері бар заттарға
(мысалы, біртекті тауарларды белгілі бір мөлшерде талап ... ... бәз ... ... ... ... жай ғана ... қоймай, сонымен қатар түбірімен қайта
салуға қатысты) байланысты ... ... ... ... оны ... ... ... немесе сондай тектегі
әрі сападағы затпен ауыстыру жөнінде емес, нақты мүлікті ... ... ... ... ... ... иесі ... затьн иелену құқығын бұзушының
тікелей ... ... ... ол ... аталған талаптарды
қоюға кұқылы. Бірақ мұндай ... ... ... немесе
уәкілетті тұлғаның иелігінен шығып кеткен зат тек ... ... ... ... ... бұзушының, басқа тұлғаның қарауында
болғанда іс күрделене түседі. Бұл ... ... иесі ... ... ... екі ... ... аталған талап кою бойынша мүлікті иелену
сипаты;екіншіден, меншік ... ... ... ... ... ... ... иесінің талап ... ... ... болады. Виндикациялык талап қою
бойынша затты талап етуге меншік құқығы айтарлықтай ... ... адал ... ... адал ... емес деп ... ... айтылғандай, адал иеленушіден мүлік екі ... ... ... ол ... ... ... иеленсе
(затты кері алу оған мүліктік залал келтірмейді); екін-шіден,
ақысыз затты иелену жағдайында меншік ... ... ... ... ... шығару тәсілі қолданылса.
Егер бастапқы мүлік меншік иесінен оның ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға жалдап алушы
аркылы сатылу), ол адал иеленушіден оны ... ете ... ... ... ... ... қарағанда контрагентті
тандауда салақтық жауапсыздық танытады. Әрине, меншік иесі адал
ниетті емес ... ... ... ... толтыруды талап ете
алады. Егер мүлік оның меншік ... ... ... ... ... ... ... жоғалту және т.б.), ол адал ниетті
иеленушіден талап етіледі. Бұл жағдайда меншік иесінің де әрекеті
әлгі ... ... ... ... сипат алады, бірақ
объективті иеленуші адал иеленуші бола тұрса да заңсыз иеленуші
болып есептеледі. ... ... ... адал ... үшін
бөтенге берілген мүліктен оған келген залалдың орны толтырылады.
2. ... ... (actio ... — теріске шығару
талабы). Бұл талап — мүлікті иеленуден айыруға байланысты ... ... ... кедергілерді жою туралы талап. АК-
тің 264-бабында: "меншік иесі, өз құқықтарыньң бұзылуы ... ... ... ... ... ... ... да
жоюды талап етуге құқылы" делінген.
Негаторлық талап бойынша сот меншік иесі ... ... ... ... ... ... ... және ондай
әрекеттерді бұдан былай кайталамауға міндеттейтін шешім ... үй ... ... гараждың есігі ашылмайтындай ... ... ... ... ... меншік иесі өзінің
автомашинасын не кіргізе, не ... ... ... ... алып ... туралы талап қоюға кұқылы.
Қазақстан құқықтану әдебиетінде негаторлық талап кою ... ... ... жоқ. Мұндай талап қою ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушының меншік иесінің өз
мүлкін ойдағыдай ... ... ... кедергі жасайтын заңсыз
әрекеттері жиі кездеседі, ал соттар мұндай талап ... ... жиі ... ... талап етулер меншік иесінің, мүдделерін қорғау
жүйесінде қолданылады: мүдде негаторлык талап ... ... ... ... объектісі болып табылады.
Құқықпен белгіленген әлеуметтік мүдделер заңды ... ... ... ... ... "заңмен қорғалатын мүдде"
нысанында ... ... ... ... ... ... етудегі меншік иесінің мүддесі ... ... ... және оның ... мен ... ... жою болып табылады.
Негаторлық талап қоюдың проблемаларын карай келіп ... ... ... ... пайдалану" деген ұғыммен бетпе-
бет келеді, ал негаторлық талап ету құқықты қиянатпен пайдалануға
қарсы маңызды құрал деп есептейді.
Негаторлык талал қоюдың ... ... ... ... болып табылады, талап-арыз беруші ... ... ... ... ... ... қоюда қарыз беруші ... деп ... ... негіз).
АК-тің 264-бабы нақты жағдайларда жарияланатын негаторлық
талап қоюды айқындамайды, ол тек меншік ... ... ... ... ... ... ... етуді" бекітеді.
Негаторлық талап қоюды жариялаған кезде үшінші түлғаның ... ... ие ... бүл ... ... кою ... сәтте
бұзушылықтың бір фактісі болса жетіп жатыр. Егер негаторлық талап
қою жарияланған сәтте заң бұзушылық тоқтатылса, ... қою ... ... ... әрекет жойылады, ал меншік иесі
келтірілген залалдың өтелуін ... ... ... ... ете алады.
Негаторлық талап қоюды беру сәтіде меншік иесінің ... бұзу ... ... әрі оған зиян ... онда ... ... құқығын алумен қатар бұзушылықты жоюға, келген
залалды өтеуді талап етуге құқылы.
Үшінші тұлғаның ... ... ... талап қоюдың
алғашқы әрі нақты негізі болып табылады.
Мұндай талап қоюдың екінші негізі меншік иесінің өз ... ... ... және оған ... ... мүмкіндік
бермей немесе қиындата түсетін кедергілер болып табылады. Мұндай
кедергілер әртүрлі болуы мүмкін. Бірақ кез келген жағдайда меншік
иесі өз ... ... бере ... ... ... қоюды жариялау үшін екі талап ету де бірлікте
болуы шарт, өйткені, бірінші негіз — ... ... ... ... ... қою негізінен оның пәнінің айырмашылығына
келсек, ол ... ... заң бұзу ... ... құқығы болып табылмайды, қайта бұзылған құкықты
түзеу немесе қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... пәні ақыр соңында келіп құқық бұзушылықтың,
сипатына байланысты болады. Егер меншік иесі ... ... ... ... ету мен оны ... ... онда оның талабы әлгі бұзушылықпен болған кемшіліктерді
түзеуді алға қояды. Бұл ... сот ... ... ... өзі ... кедергіні жоюды міндеттейді, яғни құқық
бұзылғанға дейінгі жағдай ... ... ал ... зиян ... ... ... сот ... орындамайтын болса, талап арыз беруші өз есебінен
қалпына ... ... оған ... ... сот ... ... ... меншік иесінің талабы құқық бұзушының алдағы уақытта
заңсыз әрекеттер жасауьна тыйым салғызу болып келеді. Ондайда сот
жауапкерді ... ... ... ... ... ... ... сол арқылы құқық бұзушылық
әрекетке жол бермейді. Құқық ... ... ... ... ... ... ... алдағы уақытта ... қоса бір ... ... ... талап қоюдың мазмұнын өзгерту қажет, яғни бұзушылықтың
салдарын түзеу талаптарын шектеп, негаторлык қорғау жүйесінің
аясын кеңейте түскен ... ол үшін ... ... ... ... ... ... емес, оны бұзу қаупі туындағанда
да жүгіну керек. ... ... қою шын ... ... тек құқық пайдалануға ғана бағытталмауға керек, сонымен
бірге ол ... ету ... да ... ... орыс цивилистік әдебиетінде заттық-құқықтық талаптар
санатына меншік құқығын тану жөніндегі талап қоюды да жатқызады.
Бірақта Қазақ КСР азаматгық заңы да (1964 ж.), ... ... ... заң да (АК) ... ... тану ... ... қоюдың ешбірін де қарастырмаған.
Меншік құқығын тану жөніндегі ... ... ... және ... ... кою ... ... заттық-
құқықтық талап қою құрамында қаралады.
3. Меишік иесі болып табылмайтын иеленушінің құқығын қорғау.
Кеңестік азаматтық заңьг тек ... ... ғана ... 265-бабында бекітілген әрі АК-тің 259—264-баптарында
қаралған құқық меншік иесі болып табылмайтын тұлғаға да жатады,
бірақ ... ... ... ... ... ... не ... негізде заң актілеріне де немесе ... ... ... ... мүлікті иелену құқығына ие болады.
АК-тің 265-бабының мазмүнынан тұлғанын меншік ... оған ... ... ету ... ... ... қою
құкығы берілгенін көреміз, әдетте ондай ... ... ... ... шарт ... ... ... айтқанда титулды
иеленуші болып аталады. Бүл көбіне көп жалға алушы, сақтаушы және
т.б. болып табылады. КР-ның азаматтық заңдары ... ... ... АК-тің нормасы жүрмейді, яғни ол қорғауды пайдалана
алмайды.
Меншік иесі болып табылмайтын ... ... ... ... үшін ... ең ... меншік иесінің
өзінің мүддесіне керек. Басқа біреуге өз ... ... ... иесі ... заттың заңмен берік қорғалатьнына сенімді
болатынына, ... ... ... ... заттың да
қорғалатынына шүбә келтірмейді. ... ... ... ... заттың айналымға түсуіне мүмкіндік бермей,
көптеген мәмілелер, сонымен катар ... ... ... ... ... еді. Егер ... иесі өз ... басқа
біреуге бергенде оның қайту-қайтпауына тәуекел етер еді, өйткені,
оның ... ... ... ... тасталса, оны
қайтарып алуды ондай жағдайда ... ете ... де ... ... ... ... болар еді,
өйткені, ол жойылған немесе жоғалып кеткен мүлікті озге біреуден
кайтарып алып, меншік ... ... ... ... ... иесімен жасалған шарт бойынша немесе заңмен алынған
иеленуге иеленушінің ... ... ... ... туындайды.
Бүл жағдай меншік құқығын корғау үшін тағайындалған азаматтық-
құқыктық әдістермен заң ... ... ... құқығын
қорғау үшін қолдануға мүмкіндік береді.
Виндикациялык және ... ... қою ... ... ... ... ... заттың, иесі болып
табылмайтын үшінші тұлға болады. Сонымен бірге меншік ... ... ... ... талап қою құқығы да
беріледі. АК-тің 265-бабында титулды иеленуші өзінің ... ... бар деп атап ... ... ... ... ... талап ету меншік иесіне қатысты
тағайындалған ереже ... ... ... ... адал
иеленушінің алған мүлкі титулды иеленушінің ... ... ... ... ... кайтаруға жатады.
III. ЗАЛАЛДЫ ӨТЕУ
3.1. Залалды өтеу ұғымы
Залалды етеу сот қорғауының әмбебап нысаны болып табылады.
Азаматтық құқықта колданылатын "залалдар" ... ... ... ... ... тап ... ұғымнан айтарлықтай
ерекшеленеді. В.И. Кофман пікірінше залалдар ... ... ... ... нәтижесінде көрінуі міндетті
емес.
"Залалдар" ұғымын "зиян" және "нұқсан" категориясынан айыра
білу керек.
Заң әдебиетінде залалды келген нұксанның ... ... ... да ... ... бұл ... ... әрекетпен
бір тұлғаның екіншісінің мүлкіне келтірілген ... ... ... ... ... ... нысанда бола бермеуі мүмкін,
сондықтан да бұл ұғым залалға қарағанда әлдеқайда кең ... ... О.С. ... ... ... яғни оның ... зиян ұғымына
катысты залал дербес ұғым, зиян ... және ... ... ... кодекс "залал" және "нұксан" ұғымдарының ара жігін
ашып береді, нақты нұқсан залалдың кұрамдас бір ... ... ... ... 4-тармағы). Егер "зиян" ... ... ол ... ... ... зан залалды толық етеу принципін тәртіптейді. АК-
тің ... ... ... құқығы бұзылған тұлға, егер заң
кұжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, келтірілген залалды
толық, өтеуді талап ете алады.
Залал дегеніміз ... ... ... ... немесе
жасауға тиісті шығыстары, оның мүлкінің жоғалуы немесе зақымдануы
(нақты нұқсан), сондай-ақ сол адамның күкығы ... ... ... жағдайында оның алуына болатын, бірақ алынбай
қалған табыстары (айырылып қалған пайда) болып табылады.
Залалды толық өтеу ... ... ... ... ... ... иесі мен титулды иеленушінің құқығын қалпына
келтірумен әлшенеді.
Кеңес Одағы кезінде бұл қағида сөз жүзінде айтылып тұрса ... ... ... жок, ... бұл жоспарлы
көрсеткіштермен, нормативті пайдамен байланысты болды.
Жаңа заң бойынша ... ... мәні ... ... ... ... ... келтірумен бағаланады, мұның өзі оның
бұзылған кұқығын қалпына келтіруді ... ... ... келтіру кезінде меншік иесінің тиісті мүлкінен артық
ештеңе алуына жол ... ... ... ... ... нақты реттеу мен әдістерін қолдана отырьш шешіледі.
Өкінішке орай ... ... ... ... заңдарда
залалды бүге -шігесіне дейін ... ... ... сот ... арқылы түзетілуі қажет.
АК-тің «меншік құқығы мен өзге де заттық» құқықтарды қорғауды
қамтыған 15-тарауында (бұрынғы ... ... ... ... ... қорғауға бағытталған екі ереже еңгізілген, олар:
1) занда қаралған негіздер бойынша оның құқығын ... ... ... 2) ... иесінің және басқа тұлғалардың
құқығын бұзатын билік органының, басқарудың және ... ... ... жеке ... ... ... (АК-
тің 267-бабы).
Бірақ та аталған нормалар мен қаралған құқыктық құралдар
заттық-құқықтық категорияға ... ... ... бола ... ... егер Қазақстан Республикасының заң актілерін
қабылдау нәтижесінде ... ... ... тоқтатылса, меншік
иесінің мүддесін қорғау залалды өтеу жолымен, яғни міндеттемелік-
құқықтық талап кою ... ... ... ... ... кою ... ... басқарудың және лауазымды тұлғалардың шығарған
құжаттары нәтижесінде келтірілген залалдар өтелетін ... ... ... ... алғанда қазақстандық азаматтық құқықтың залал ұғымына
көзқарасы (нақты нұқсан, айырылып қалған пайда), тәртібі мен оны
өтеу ... ... ... ... тән ... ... "жалпы құқыққа" қатысты елеулі ерекшеліктері бар. Мәселен,
залалдың маңызды ерекшелігі оның өтеу сипатын еншілеуі дер едік,
өйткені, оған ... ... ... алу ... ( ... ... сауда кодексінің 1-106 бабы былай дейді:
"құқықтық ... ... ... ... ... ... және қымбат бағалы металлдармен тастардан
жасалған ... зат ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқықтарды қорғаудың түсінігі және жалпы ережелері27 бет
Жеке мүліктік емес қатынастарды қорғаудың түсінігі және әдістері59 бет
Зейнетақы реформасы туралы20 бет
Конституциялық құқықтар мен бостандық17 бет
Лицензиялық келісімдер19 бет
Қарттарға әлеуметтік көмек көрсету7 бет
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау28 бет
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді Азаматтық-құқықтық қорғау73 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Іргелі елге – ізгі заңнама5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь