Абай Құнанбаев.(1845-1904)

Қазақтың ұлы ақыны Абай(Ибрахим)Құнанбаев 1845жылы бұрынғы Семей облысы,Абай ауданы,Шыңғыс тауының етегінде туған.Шыққан ортасы-ауқатты,Тобықты руының белгілі ел билеушілері болған. Әкесі Құнанбай кезінде болыс,аға сұлтандық қызметтер атқарған.Ал,атасы Өскенбай,арғы атасы Ырғызбай-өз заманының атақты билері.
Ұлы ағартушы филосф қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы өз халқының келешегін тереңнен ойлап,мың толғанған,жан-жүрегімен езіле жырлаған ақындарының бірі Абай Құнанбаев.Абай Құнанбайдың екінші әйелі Ұлжаннан туған ұлы еді.Абайдың
балалық шағы 19-ғасырдың ортасында өтті.
«Жүрегімнің түбіне терең бойла,
Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла.
Соқтықпалы,соқлақсыз жерде өстім,
Мыңмен жалғыз алыстым,кінә қойма!»
Абай болашақ ұрпаққа сөзін осылай арнады.Бұл өткеннің құлазыған ғасырларынан өзіне бейтаныс,бірақ жарқын болашаққа сенімді жол салған ақынның айтқан сөзі еді.Даланы торлаған надандық түнегіне ол шамшырақтай сәуле төкті және таңы атып,
күні шығатын жаққа апаратын жолды өз халқына талмастан көрсетті.Өзінің көптеген тұстастарының айтуына қарағанда,Абай өлеңді өте ерте,он екі жасынан бастап шығарған.Оның бұл кезеңде шығарғандарының көпшілігі бізге жеткен жоқ.Абайдың жас кезіндегі өлеңдерінің кейбіреулерінің және бір қатары ұмытылған,болмаса жоғалып кеткен шығармаларының аттары ғана сақталған.Қазақстанда ол кезде жазу-сызу нашар дамыған болғандықтан,бізде Абайдың жас кезіндегі өлеңдерін сақтаған,оның өмір тарихын баяндайтын,тұстастары жазған мемуарлар,жаттар,жазбалар жоқ.Үстем тап өкілдерінің ақынға деген қатынасының да салқыны бұған аз тиген жоқ. Егер халық поэзияны терең қастерлеп,ақын атын жоғары бағаласа,ру байлары «Құдайға шүкір, біздің рудан бір де ақын,бір де бақсы шыққан жоқ»-деп күпінетін.Поээияға осындай көзқарастың әсерімен Абай өзінің көптеген өлеңдерін жас достарының атынан таратқан.Ру таластарының қым-қуат дау-жанжалына амалсыз араластырылған Абай әкесінің әділетсіздігімен,қаталдылығымен келісе алмады және көп істерге, әкесінің ырқына көнбей,әділ үкім шығарып отырды.Абайдың халық арасынан шыққан адал,ақылгөй адамдармен дос болуы және жас кезінен бастап орыс мәдениетіне бой ұруы Құнанбайға ұнамады.Қатал,айлалы әке мен әділетті,қайсар баланың арасында елеулі тартыстар жиі-жиі болып тұрады.Жмырма сегіз жасқа келгенде Абай әкесімен біржола ажырасады.Ол енді тағдырын өзі белгілеп алатын болады.Абай,ең алдымен,орыс тілін үйренуге қайтадан бет бұрады.Оның жаңа достары-негізінен кедей рулардан шыққан талантты жастар,ақындар, жыршылар және орыс интеллигенциясының таңдаулы өкілдері болды.
        
        Абай Құнанбаев.(1845-1904)
Қазақтың ұлы ақыны Абай(Ибрахим)Құнанбаев 1845жылы ... ... ... ... ... ... ... руының белгілі ел билеушілері ... ... ... ... ... ... атқарған.Ал,атасы Өскенбай,арғы атасы
Ырғызбай-өз заманының атақты билері.
Ұлы ағартушы филосф қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы өз ... ... ... ... езіле жырлаған
ақындарының бірі Абай ... ... ... ... ... ұлы еді.Абайдың
балалық шағы 19-ғасырдың ортасында өтті.
«Жүрегімнің түбіне терең бойла,
Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла.
Соқтықпалы,соқлақсыз жерде өстім,
Мыңмен жалғыз ... ... ... ұрпаққа сөзін осылай арнады.Бұл өткеннің ... ... ... жарқын болашаққа сенімді жол салған
ақынның айтқан сөзі еді.Даланы торлаған надандық түнегіне ол ... ... және таңы ... ... ... ... жолды өз халқына талмастан көрсетті.Өзінің
көптеген тұстастарының айтуына қарағанда,Абай өлеңді өте ... ... ... ... бұл ... ... ... бізге
жеткен жоқ.Абайдың жас кезіндегі өлеңдерінің кейбіреулерінің және ... ... ... ... ... ... ғана
сақталған.Қазақстанда ол кезде жазу-сызу нашар дамыған болғандықтан,бізде
Абайдың жас ... ... ... өмір тарихын
баяндайтын,тұстастары жазған ... ... ... ... ... ... да салқыны бұған аз тиген жоқ. Егер
халық поэзияны терең ... атын ... ... ... ... біздің рудан бір де ақын,бір де бақсы ... ... ... ... ... Абай өзінің көптеген
өлеңдерін жас достарының атынан таратқан.Ру таластарының ... ... ... араластырылған Абай ... ... ... және көп ... ... ... үкім ... отырды.Абайдың халық арасынан шыққан
адал,ақылгөй адамдармен дос ... және жас ... ... орыс ... ұруы ... ... әке мен әділетті,қайсар баланың
арасында елеулі тартыстар жиі-жиі болып тұрады.Жмырма сегіз жасқа келгенде
Абай әкесімен ... ... енді ... өзі белгілеп алатын
болады.Абай,ең алдымен,орыс тілін үйренуге қайтадан бет ... ... ... ... ... талантты жастар,ақындар, жыршылар
және орыс интеллигенциясының таңдаулы өкілдері болды.Есейген,мәдениеті
өскен Абай орыстың ... ... мен ... халық творчествосын оқи
бастайды.Отыз бес жасқа келгенде ғана Абай ... ... ... ... де Абай өз ... жас ... атынан таратады. Тек,1886
жылы қырық жастан асқан соң «Жаз»-деген атақты ... ... ... ... ... өз атын ... ... келгенде Абай феод-рулық
ортадан біржола ... ... ... ... ... ... тартыстың
халық үшін өте ауырға соғатынын анық көрді.Нағыз ақын ,әрі патриот Абай
халыққа оның неге қасірет ... ... ... ... ... ... аяусыз әшкерлейді және халықты өнер-
білімге шақырады.Абай ... жер ауып ... 70-80 ... ... ... өкілдері Н.Г
Чернышевскийдің жолын қуушылар еді.Солардың бірі-Е.П.Михаэлис-Шелгуновтың
жақын досы,белсенді қызметтесі болған.Михаэлис те ... ... жер ауып ... оның ... де жас ... ... ... кешікпей үлкен достыққа айналды.Орыс достары Абайдың ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.Олар Абайдың
қазақ халқының тарихы,поэзиясы, әдет-ғұрпы және искусствосы жайында көп
мәлімет ... ... ... ... зерттейді.Мешеу қалған қиырдағы өлкеге орыс мәдениетін
тұңғыш таратушылар ... ... мен ... ... ... да солар болды.Орыс демократиалық ... ... ... ... царизімге қарсы күрестің маңызды құралы деп
санады.Абай сияқты ... орыс ... ... және орыс
мәдениетінің басқа да алдыңғы ... ... ... ... міндет болады.Абайдың бұл достары орыстың ұлы жазушылары
мен алдыңғы қатарлы саяси-әлеуметтік қайраткерлерінің еңбекші бұқарасына
жеткізуге ... ... ... толы ... ... ... гуманизмі мен терең революцияшылдығы, оның царизмге қарсы
өшпенділігі,оның езілген бұқараны қорғап көтерген ... ... ... ... да қоғамдық ойды өмірге оятты,тәрбиеледі.Ал,Абай болса қазақ
халқының ғасырлар бойғы қараңғылықтан ... ... ... жолы ... ... мәдениетінің жақындасуына деп білді.Ұлы ақын ағартушы
халықтардың туысқандығы мен ... ... ... ... ол қазақ халқына орыс халқын патша отаршыларынын айыра білуді
көрсетуге тырысты.
«Тура тілді кісіні дейміз орыс,
Жиреніп,жылмаңдықты ... ... ... ... ... ақыр бұл ... жоқ серменде сырды бұзды,
Анық таза көрмейміз-досымызды.
Қылт етпеген ... ... ... ... өкпе ... ... болмайды бөтендігі,
Қосылған босаспайды жүрек жігі»
Орыс халқының рухани мәдениетінің нағыз бағалылықтарын тауып,таныған шақта
Абайдыңой-өрісі мейлінше ... ... ... ... мен ... құштар ардақтаушысы
болады.1886 жылдан бастап ол Крылов,Пушкин,Лермонтовтың шығармаларын қазақ
тіліне аударады.Абай тек қана ақын ... ... ... ... ... ... білген,жете бағалаған адам болды.Ол бірқатар
мелодиалар шығарды.Ақынның мелодиалары негізінен қазақ поэзиясына ... ... ... ... ... үзінді
аудармаларына да осындай мелодиалар шығарған.1887-89жылдарда ... және оның ... ... мен ... ... сол әндермен
бірге бүкіл далаға кең таралады,қазақ халқы үшін қазақ ақындары мен ... ... ... сүйікті, жақын болып кетті.Абай
поэзиясының биік ... ... ету, ... ... және ... ... құруға көмегі тиетін жаңалыққа шақыру деп
біледі.Халықтың ... ... ... үшін ... ғана дала ... ... аянбай оқуға ұмтылу ғана жас ұрпақтың ... ... ... ... шақыруды Абай жалаң уағызбен айтпады.Абайдың
бүкіл поэзиясы,оның жаңа ... ... ... ... күші қазақ қоғамын ескірген идеялармен сезімдер ... ... ... ... адамдардың басын қатырған
мұсылман медресселерінің схоластикасы мен ... ... ... поэзиясына,Таяу Шығыстың бұрынғы және сол тұстағы
мәдениетіне келгенде де ... ... ... ... ... ... бүкіл ... діни ... ... ... ... ... ақын ... «Дәуір» баспанасынан жарық көрген жинақ.
Жинаққа Абайдың ақын шәкірттері ... ... ... ... ... поэмалары мен өлеңдері,Мағауия Абайұлы Құнанбаевтың
өмірбаяны, «Медығат-Қасым», «Еңілік-Кебек» поэмалары мен ... ... ... ... ... ... ... «Әкем
Абай туралы» дейтін естелігі енген. Алғы ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі тәжірбиесінен»-Қазақ С.С.Р Ға-ның ... ... ... ... зерттеу еңбектерінің авторы –С.Нұрышев Еңбек 8
тарау мен қорытындыдан тұрады. Онда ... ... ... ... ... ішінде әдебиет пен тілді өркендетудегі бүкіл адамзаттық
гуманистік қызметіне тоқтала ... ... ... ... ... жасайды,ақынның аудармашылық шеберлігіне ... ... ... ... ... ... кертартпа жат
пиғылдарға ... ... ... туындыларын аударудағы
ақындық дарынына, тұпнұсқаның ырғағын,әуезін,мағнасын,идеясын дәл ... ... ... ... ... ұлы ақыны және ағартушысы»-ҚазССР Мәдениет министірлігі
мәдени-ағарту мекемелерінің бас басқармасы 1954жылы шығарған ғылыми ... ... ... ... демократ,ағартушы, қоғам
қайраткері ретінде қазақ халқы тарихынан алатын орнын көрсетеді. Ақын
шығармаларын ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты қарастырады.Кітапша әдебиетшілерге, мәдени ... ... ... ... –ұлы ақын,
композитор,филосф, ... ... жаңа ... ... ... арғы тегі Орта жүз ... ... ішіндегі Олжай
батырдан басталады.Олжайдан:Айдос,Қайдос,Жігітек есімді 3 ... ... ... ... рулы ел ... ... ... әйелінен:Ырғызбай,Көтібақ, Топай, Торғай деген төрт ұлы
туады. ... ... ... ... ... ... тілді өр мінезді
адам болған.Сол Айпара балаларына: «Шыншыр балақ,шұбар төс Ырғызбайым,
Тоқпақ ... ... ... де кетпес,бері де кетпес Топайым,
Сірә да оңбас Торғайым»-деген сипттама берген.деген
сипатта берген.Ана айтқанындай,шынында,бұлардың ішінде ... ... ... ... ... Үркер,Мырзатай,Жортар, Өскенбай
тарайды.Өскенбай шаруаға жайлы,билікке әділ кісі ... ... ... ... ... Ералыға бар»-деген мәтел сөз
қалған.Өскенбайдың Өскінбайдың ... ... ... ... ... ... ... бәйбішесі Күңкеден-Құдайберді,інісі Құттымұхамбетке
айттырылып, қалыңдық кезінде жесір қалған соң алған екінші ... ... , ... ... ... ... Ысмағұл туады. Қартайған
шағында үйленген ең кіші ... ... ... ... ... алтау, анадан төртеу» едім дейтіні ... ... ... пейілімен ел анасы атанған ... ... ... мол ... аңыз ... естіп, абысын-ажынға жайлы,
мінезі көнтерлі, жөн-жобаға жетік өз анасы Ұлжанның тәрбиесінде өсті.Абай
әуелі ауылдағы ... ... ... ... да, 10 ... ... соң ... Ахмет Риза ... ... ... ... дін ... жүргізілетін еді.Құрбыларынан анағұрлым
зейінді бала оқуға бар ықыласымен беріліп, үздік ... ... ... оқуын ғана місе тұтпай білімін өз бетінше ... ... ... ... шығармаларымен араб,иран, шағатай тілінде
жазылған ертегі; дастан,қисалармен танысады,Шығыстың ... , ... ... ұлы ... классик ақындарына бауыр
басады.Медрессенің ... ... Абай ... қаласындағы «Приходская
школға» да қосымша түсіп;орысша сауатын аша бастайды.Бірақ бұл оқуын әрі
жалғастыра алмай, ... ... соң оның ... ... да оқуы
аяқталады.Абайдың басқа балаларынан алымдылығын ... ... ... ... алып,өз жанына ертіп,әкімшілік-билік жұмыстарына араластырмақ
болады.Сөйтіп 13-жастағы Абай ел ісіне араласады. Абай әке қасында болған
жылдарда ... ... ... ... даласында
ыдырай бастаған феодалдық рулық қатынастардың ... ... ... ... ... ... пне жалаңаштықты,
патриархалдық, кертартпа салт-сана,әдет-ғұрпын, ... ... ... ... ... саясаты мен парақор орыс
әкімдерінің жергілікті би-болыстардың ... ... ... жиіркеніш сезімі оянып,соларға қарсы күресуге бел буды,
«елге пайдалы, адамгершілігі бар, әділбасшы болсам ғана адам ... ... ... Осы ... ... сайлауына түсіп,жеңіп шығады
да1876-78 жылы Қоңыр ... ... ... ... Бұл жылдары Абай өз
қолындағы ... ... ... тең ұстауға күш
салды.Әлсізге зорлық ... , ... ... ... ... ... айналды.Оның ел басқарудағы бұл бағыты халықты
қалауынша ... ... ... ... ... ... ... жалған арыз айтушылар көбейді.Соның бірі Үзікбай
Бөрібаевтың «Таймақ ... ... ... алды»-деген жалған арызы
бойнша көтерілген іс ... ... ... ... ... аяқсыз қалды.Семей ояздық судьясы П.В.Моковецкий бұл істі 1884ж.
27-тамызда жалған жала деп тауып, қысқартып тастады.Ақын үстінен ... ... ... ... әйел ... бір топ шонжар
дұшпандарының аразы да нәтежиесіз қалды.Ақын ... ... үшін ... ... Семейге айдалып келген Михаэлиспен 80-жылдарда орыс
демократтары ... ... ... озық ... ... ... ... көзқарасына игі ықпалын тигізгені
сөзсіз.Бірақ Абай ... орыс ... осы ... ... ... деу ағат айтқандық болар еді.
Бұл тұста М.Әуезовтың: «Ал,кейін орыс тілін ... ... ... ... тани ... Аьай озғын ойды ... ... өз ... оқып кең ... тәрбие алады.Абайдың
классик ақын болған маңызын,әлеуметтік көзқарасын тек Михаэлис әсерінен деп
қойсақ,әрі Абайға,әрі орыс ... ұлы ... және ұлы ... ... ... ... едік»-деген тұжырымын келтірсек те ... ... ... ... сынды ... ... ... ... айтқанда «1884жылдары жасы
қырыққа таман ілінгенде,ол дүниеден көп мағлұматы бар кісі ... ... ... досы ... ұсынысымен Семей облысы Статистика
комитетінің толық мүшесі болып сайланды.
Абай орыс ... ... ... ... ... ... ... ақыны М.Ю.Лермонтовтың «Бородино» атты патриоттық өлеңінен
үзінді.Ең соңғысы –Лермонтовтың «Вадим» атты ... ... ... ... ... ... ... зерттеушілер қазір
орыс әдебиетінен оның ... аса ... ... ... ... ... лирикасы да бар.Орыстың атақты ... ... Абай тек қана ... емес,бүкіл шығыс елінде елеулі орын алды.Шығыс
елінде 1889-жылға дейін Пушкиннің «Онегині» тек Азербайджанда ... ... ... ... Қазақпен салыстырғанда ол
кезде үлкен мәдениеттісаналатын татар,өзбек т.б. көршілес ... ... ... Абай ... ұлы ... ... дүние жүзілік мәдениет
мұрасының ... ... орын ... еңбегінің ұлылық қасиетін танып,
Татьянаның үнімен даланы жаңғырықтыруы –қазақ үшін мақтанарлық іс.
Абай 70-80жылдардан басап орыс ... ... бет ... ол ... алдыңғы қатардағы идеясымен жақсы танысып Сарарқадан оларға үн
қосушы бірінші ақын да ... ... мол орыс ... ... бөгет болып отырған аграрлық-патриархалдық патшашыл Россияның
құрлысын әлеумет өміріндегі әр түрлі кемшіліктерді қатты ... ... ... алға ... күш ... ... шатқалаң қиын
соқпақтарға кездесіп,талай ... ... ... ... ... қона
кетуі,олармен өзінің мұңдас болуы екі ... үлы ... ... ... ... аудармаларының характеріне жалпы шолу
жасасақ,ол жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... не
адамгершілік тақырыбына байланысты жаман мінез құлықты шенеу, ... не ... ... ... ... ... ... мәні үлкен.Өйткені ең алдымен қазақ ... ... ... д.ж. ... ірі ... мен бірінші
рет Абай арқылы танысты. Екінші өзінің зор талант асқан ... ұлы ... ұлы ... ... ... сұлулықты
қазақ оқушыларының ой-сезіміне жеткізе аудара біліп, оларға жалпы қазақ
халқының ... жылы орын ... ... өз ... ... ... өлеңдерін білмейтін қазақ аз шығар Абайдың
аудармалары алдағы халықтың мәдениеті үлкен идея ұлы ақындар мен ... ... ... ... болды.Абай оларды тек қана ... ... жоқ, әрі ... ... ... ... негізінде екі
түрлі деуге болады.Бірінші дәл аударма,екінші ... ... ... ... ... дәл ... ... болмаса да, саны жағынан
соған жақын келетін өлеңмен ... ... ... ... да дәл ... ... тау қалғып,
Ұйқыға кетер балбырап.
Даланы жым-жырт дел-сал ғып,
Түн басады салбырап.
Шаңдай алмас жолдағы .
Сыбдырламас жапырақ.
Тыншығарсың сен дағы,
Сабыр қылсаң азырақ»
Орысшасы:
«Горные ... во тьме ... ... ... ... ... ... дрожат листы.
Подажди немного,
Отдохнешь и ты»
Осы өлеңнің ... ... төрт ... ... орысшасына дәлме-дәл.Әрине
алдыңғы жолдарында дәл емес деуге болмайды.Бір ... ... ... сөз орын ... ... орнына басқа синонимдер алу
аударманың жалпы заңы.Оның бұдан басқа да бірнеше ... ... ... ... бір күн жас бұлт»т.б мысалдар тәрізді ... ... дәл ... және бір түрі .

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаев (1845-1904)7 бет
Абай Құнанбаев (1845-1904)10 бет
Абай Құнанбаевтың ағартушылық тағылымы (1845-1904)6 бет
XIX ғасыр әдебиеті4 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев4 бет
Абай Құнанбаев туралы7 бет
Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Абай өмірбаяны11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь