Қазақстанның “Ақ жол” Демократиялық партиясының тең төрағасы Әлихан Байменовтың “Қазақстандағы конституциялық реформаның негiзгi нұсқасы” тақырыбы бойынша “Демократияны қолдау мақсатындағы азаматтық диалог” атты Дөңгелек үстелдiң екiншi отырысында жасаған баяндамасы

Құрметтi, дөңгелек үстелге қатысушылар мен қонақтар!
Барлық елдердегiдей, Қазақстанда да конституциялық реформаның жақтастары мен қарсыластары жетерлiк. Мен конституциялық реформа жасау қажеттігіне жан-тәніммен сенген адам екенiмдi бірден-ақ мәлімдегім келедi. Мемлекеттiк қызметте жүргенімде де, қоғамдық-саяси іске араласу барысында да, Конституциямыздың кемшін тұстарын әлденеше рет байқауыма тура келді. Барлығына бірдей мысал келтіріп жатпай-ақ қояйын. Ондай жағдайлар өте жиі кездеседі. Тек жуырда ғана болып өткен Алматы қаласының ауданаралық экономикалық сотының «Қазақстанның Демократиялық таңдауы» Халықтық партиясын тарату туралы шешiмiн ғана естеріңізге сала кетсем де жеткілікті шығар. Бұл шешiм, тіпті немқұрайлы түрде болса да, өзі бекіткен еркiндiк пен құқық нормаларын жүзеге асыру тұрғысынан алғанда, Конституциямыздың пәрменсіз екенiнің нақты дәлелі болды. Бұл шешiм өздерінің еркіндіктері мен құқықтары әдiл сот арқылы қорғалатындығына қазақстандықтар сенетiндей жүйе жасай алмағанымызды айқын көрсетіп берді.
Реформаны қаламайтындар: «Қазіргі Конституцияның арқасында экономикамыз өсуде, елде тұрақтылық пен келiсiм бар» деген дәлелді жиі алға тартады. Шындығында, егер сандық тұрғыдан келсек, экономикалық жетістіктер бар. Бірақ, бірiншiден, экономиканы қалпына келтірудегі өсім қазір, тіпті, азамат соғысы мен ішкі шиеленіс кезеңдерін басынан өткізген ТМД елдерінің барлығына да тән. Екiншiден, бүгінгі күні бізде даму сапалық жағынан өсуді емес, керісінше шикізат өндіру көлемінің өсуі мен дүниежүзілік рыноктағы баға конъюктурасының қолайлылығына негізделген экономикалық көрсеткіштердің сандық жағынан өсуін ғана байқап отырмыз.
Конституцияны өзгертуді қаламайтындар өз ұстанымдарын дәлелдеген болып: «Қазақстан өзінің дамуы жағынан аймақтағы көршiлестерiн айтарлықтай басып озды» дегенді жиі қайталайды. Бірақ, бiз өз көрсеткiштерiмізді көршiлердiң жетістіктерімен салыстыруға тиіспіз бе, әлде, өз елiмiздің мүмкiндiктерi мен халқымыздың күш-қуатын бағдар етіп алуымыз керек пе? Әділіне жүгінсек, екіншісі дұрыс деп ойлаймын.
Қазiргi Конституциямыз Қазақстанды демократиялық және әлеуметтiк мемлекет деп жариялады. Бұл – мемлекет өз қызметінде еркіндік, әдiлдiк және демократия сияқты құндылықтарды басшылыққа алуы тиіс дегенді білдіреді. Бірақ, бізде ұлттық байлықты бөлуде әділеттілік бар ма? Үкімет қабылдаған және жариялаған көптеген бағдарламаларға қарамастан, неге байлар мен кедейлердiң тіршілік деңгейінің арасындағы алшақтық үнемі өсумен келеді? Неліктен сыбайлас жемқорлық мемлекеттік аппараттың күнделікті өміріндегі белгілі бір нормаға айналды, ал оған қарсы жүргізілген қандай да бір күрес ешқандай нәтиже бермей отыр? Неліктен шенеунiктер мен лауазымды адамдар азаматтардың құқықтары мен бостандықтары саласындағы заңдарды басты бұзушыларға айналды? Нарықтық экономикаға көшу қажеттігін жариялап және оның негізін қалай болса солай құра салған мемелекет неге меншiкке құқықтық кепiлдiкті қамтамасыз ете алмай отыр? Экономиканың көптеген субъектiлерінің өздерінің жекеменшiгi мен бизнесінің болашағын құқықтық кепілдіктермен емес, керісінше саяси кепiлдiктермен байланыстыруы дұрыс па?
        
        Қазақстанның “Ақ жол” Демократиялық партиясының тең төрағасы Әлихан
Байменовтың  “Қазақстандағы конституциялық реформаның ... ... ... ... ... ... азаматтық диалог” атты
Дөңгелек үстелдiң екiншi отырысында жасаған баяндамасы. (Ақжол Қазақсат ... ... ... ... ... арқылы Қазақстанның тұрақты дамуы мен гүлденуiне
жету
 
Құрметтi, дөңгелек үстелге қатысушылар мен ... ... ... да ... реформаның жақтастары
мен қарсыластары жетерлiк. Мен конституциялық реформа жасау қажеттігіне жан-
тәніммен сенген адам екенiмдi бірден-ақ мәлімдегім ... ... ... де, ... іске ... ... ... кемшін тұстарын әлденеше рет байқауыма тура келді.
Барлығына бірдей мысал келтіріп жатпай-ақ ... ... ... өте ... Тек ... ғана ... ... Алматы қаласының ауданаралық
экономикалық сотының «Қазақстанның Демократиялық ... ... ... ... ... ғана естеріңізге сала кетсем де жеткілікті
шығар. Бұл ... ... ... түрде болса да, өзі бекіткен еркiндiк
пен құқық нормаларын жүзеге ... ... ... ... ... нақты дәлелі болды. Бұл шешiм өздерінің еркіндіктері мен
құқықтары әдiл сот ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп берді.
Реформаны қаламайтындар: «Қазіргі Конституцияның арқасында экономикамыз
өсуде, елде тұрақтылық пен келiсiм бар» деген дәлелді жиі алға ... егер ... ... ... ... ... бар.
Бірақ, бірiншiден, экономиканы қалпына келтірудегі өсім ... ... ... мен ішкі ... ... ... ... ТМД елдерінің
барлығына да тән. Екiншiден, бүгінгі күні бізде даму сапалық жағынан өсуді
емес, керісінше шикізат өндіру көлемінің өсуі мен ... ... ... ... ... ... ... жағынан өсуін ғана байқап отырмыз.
Конституцияны өзгертуді қаламайтындар өз ұстанымдарын дәлелдеген болып:
«Қазақстан өзінің дамуы жағынан аймақтағы ... ... ... ... жиі ... ... бiз өз көрсеткiштерiмізді көршiлердiң
жетістіктерімен салыстыруға тиіспіз бе, ... өз ... ... ... ... ... етіп ... керек пе? Әділіне жүгінсек,
екіншісі дұрыс деп ойлаймын.
Қазiргi Конституциямыз Қазақстанды демократиялық және әлеуметтiк мемлекет
деп жариялады. Бұл – ... өз ... ... ... ... сияқты құндылықтарды басшылыққа алуы тиіс дегенді білдіреді.
Бірақ, бізде ұлттық байлықты бөлуде әділеттілік бар ма? ... ... ... көптеген бағдарламаларға қарамастан, неге байлар мен
кедейлердiң тіршілік ... ... ... ... ... ... ... жемқорлық мемлекеттік аппараттың күнделікті өміріндегі
белгілі бір нормаға айналды, ал оған қарсы жүргізілген ... да бір ... ... ... отыр? Неліктен шенеунiктер мен лауазымды адамдар
азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... көшу қажеттігін жариялап және
оның негізін қалай болса солай құра салған мемелекет неге меншiкке құқықтық
кепiлдiкті ... ете ... ... Экономиканың көптеген субъектiлерінің
өздерінің жекеменшiгi мен бизнесінің болашағын ... ... ... ... ... байланыстыруы дұрыс па?
Мұндай сауалдардың сан түрлісін қоюға болады. Бұларға жауап ... ... ...... ... жоқтығына – әкелiп
соғады.
Біздің қарсыластарымыз қайталаудан жалықпайтын Конституцияның әлеуеті
жайлы айтар болсақ, онда ... күні ... ... және ... мен ... ... алғанда, Коституцияның бұл сөз
жүзінде ... да ... деп ... ... ... жүзеге
аспайды, өйткені Конституция жауапкершілікті сезінетін биліктің өмір ... ете ... ... ... және тепе-теңдікке негізделген жүйе қалыптасқанда ғана, сондай-
ақ жариялы биліктің әрбір органында өкілеттіктер мен ... ... ... ғана жауапкершiлікті сезінетін билік өмірге келеді. Бұл
– адамзат тарихы дамуының барлық кезеңдерінде дәлелденген шындық.
Қазіргі Конституция халық алдында ... ... ... отыр ... ... ат төбеліндей адамдар шоғырының озбырлығынан, биліктің
солардың қолдарына шамадан тыс шоғырлануынан ... ... ... бар
ма? Қазiргi Конституция лауазым иелеріне өздерінің өкілеттілігіне қарай
жауапкершілік жүктей ала ма? Өз ... ... ... ... ... ... адам бұған үзілді-кесілді “Жоқ!” деген ... деп ... күнi ... ... ... ... және бәсекелестікке
төтеп бере алатын экономика құру мақсаты тұр. Бұл ... ... ... ... жариялайды. Алайда, тұрақты саяси жүйеміз болмай, еліміздің
тұрақты дамуын ... ету ... бе? ... ... ... Ел ... мен саясаттағы әділ бәсекелестiкке ... ... ... ... қабілетін қамтамасыз ету мүмкін бе? Әрине, мүмкін
емес!
Айтылған мәселелердің ... ... ... ... жатқанына ешкім күмән келтіре қоймас. Тек осы жағдай ғана
қағаз жүзіндегі ... мен ... ... ... ... әкеп ... отыр.
Тұтастай алғанда, егер қазіргі саяси жүйені бір сөзбен сипаттау қажет
болса, онда: «Ол – ... дер ... Бұл ... ... ... ... ... маңызды. Бірінші кезекте, бұл тұрақсыздық
негізі іс жүзінде бір ғана ... ...... ... ... ... өкілеттігіне сай жауапкершілігінің ие жоқтығы жатыр. Оның қызметіне
ешкім ... ... ол ... ... есеп ... ... ... атқарушы биліктің басшысы болып есептелінбесе
де, бірақ оған Конституция берген өкiлеттiліктер оны осындай етіп ... ... ... ... атқарушы биліктің басшысы болумен қатар,
президенттің өкілі болып отырғандығынан-ақ байқалады.
Биліктің бір адамның ... ... тыс ... ... ... ... етуі ... факторға, субъективті сипаттамаларға және
бір ғана адамның көңіл-күйіне байланысты қылып отыр. Бірінші ... ... ролі ... көп ... ... ... елдегі тұрақтылық пен
болашаққа деген сенімді бір ... ғана ... ... ... және ... ... ... мемлекеттің Конституцияда белгіленген
демократиялық және зайырлық сипатына сай келмейтінімен ... ... ... ... әділ ... болуы – дүниежүзілік аренада да еліміздің
бәсекелестік қабілеті болуының басты шарты болып табылады. ... ... ... әділ ... ... етуге дәрменсіз екенін көрсетті.
Бүгінгі күні экономикада да, саясатта да  ... пен әділ ... ... ... ... мен деңгейлерінің шешім қабылдауы тек соның
ғана қабылдаған шешіміне тәуелді болатын бір субъектіге әсер ету ... ... ... ... та ... ... ... белең
алуда. Нәтижесінде, саясатқа Қазақстанның барлық халқынан гөрі ... ... ... ... отыр. Сонымен бірге, заң мен азаматтардың
құқықтарын қорғауға тиісті ... ... шын ... ғана емес, тек мемлекет Басшысының қызметін қамтамасыз етумен
айналысуға тиісті органға – ... ... де ... болып
шықты.
Халық мүддесін жоқтауға тиіс Парламентке келсек, шын ... ... ... ... ... ... жоғарғы өкілетті
органның ролін атқарып отырған жоқ. Еске түсіріп ... ... ... ... тұжырымдамалық мәселелері туралы пікірлесулер
мен тыңдаулар қашан болып еді? Негізгі бағыттарымызды айқындайтын ... өзі де ... ... ... Қажет болса, Парламент
өздері қабылдаған заңдарының орындалуын да бақылай ... Ол ... де ... ... ... ... ... мен
бостандықтарын іс жүзіне асыруға бағытталған заң қабылдап ... ... адам мен ... ... ... қорғау мәселелерінде
мейлінше дәрменсіздік танытып отыр. Мәжіліс сайлаулары кезінде азаматтардың
саяси құқықтары мен бостандықтарының ... жоқ ... ... ... ... ... ... тұрарлық мәселе болып есептелмегені
дұрыс па?
Айтылған ... ... ... ... шешу ... ... былай қойғанда, Конституцияның өзінің ішінде де ... ... оның ... ... ... сала кету қажет деп
есептеймін. Мәселен, жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... Он жыл өтсе де, осы ... ... ... ... басқару туралы заң қабылдай алмай отыр. Мәселе заң ... ... ... Мәселе Конституцияның ішкі ... Егер ... ... ... онда ... ... елді ... мәслихаттармен қатар жергілікті басқа да өзін-өзі
басқару органдарының болу ... бар. Бұл ... да ... ... ... ... ... Европалық хартияға да қайшы ... ... ... ... ... мұндай қарама-қайшылықтар мен көптеген шалалықтар лауазым
иелерінің жауапкершіліктері мен заңдардың түсіндімелері ... ... ... ... ... кезеңдегі жағдайын да, сондай-ақ
біздің тарихи тәжірибелерімізді де ескеру ... Ол ... ... ... ... және жеке адам ... ... ондаған жылдарға
созылған жүйеден мұра боп қалған ... ... ... ... ... Қазақстандықтардың жасампаз күш-қуаты еліміздің
гүлденуіне әкелуі үшін, қазіргі кезеңде және болашақта ... мен ... ... ... ... ... ... Бізде
азаматтардың құқықтары мен бостандығының шектелмеуінен, олардың қоғамдық
тәртіпті, келісім мен тұрақтылықты ... ... ... ... мәселелердің болмағанын және жоқ екендігін ескеруіміз қажет.
Керісінше, бізде азаматтардың өздерінің саяси және ... ... ... ... ... ... ... жауапсыздығы, құқықтары
мен бостандығының аяққа басылуы сияқты жүгенсіздіктерге тап болуына
байланысты ... ... ... ... бүгінгі күні Қазақстанға  ... ... және іс ... орын алып ... ... ... ... оны жүзеге асыру тәртібінің, сондай-ақ азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын жүзеге ... ... ... ... тән деп айтуға ... ... ... ... ... ... билік тармақтарының қалыптасуына, олардың
қызметі мен өзара бірлесіп әрекет жасауына, сондай-ақ ... ... мен ... жүзеге асуын қамтамасыз етуге назар аудару
керек.
 
                                                     * * *
Ұсынылып отырған Конституциялық ... ... ... ... ... ... тоқталып өтейін.
Қазақстандағы мемлекеттік билік органдары жүйесіндегі ... ... ... ... және ... заң шығарушы орган болып табылатын
Парламент – Мәжіліс – иемденуі керек.
Мәжіліс бір ... ... ... ... Бұл ... ... сай ... Парламенттің бір палаталы үлгісі, Парламент палаталары
арасындағы келіспеушілік салдарынан парламенттік дағдарысқа алып ... ... ... ... ... заң шығарушы тармағын мейлінше
тұрақты етеді.
Мәжіліс депутаттарының саны 150-180 ... ... ... Бұл ... ... ... ... жүйесі, ал ... ... ... округтері бойынша сайлануы керек.
Мәжілістің негізгі қызметтерінің бірі атқарушы биліктің қызметіне бақылау
жасау ... ... ... оған ... ... жасау құқығын да
беру қажет.
Республика Үкіметін қалыптастыруда Мәжіліс негізгі роль атқаруы тиіс.
Премьер-Министрді ... ... ... ... ... ... ... тек депутаттар
фракцияларының Президентке ұсынған кандидатураларының арасынан ... ... ... екі ... ... Премьер-Министр
Мәжіліске Үкіметтің құрамы мен өзінің ... ... ... ... бағдарламасын Мәжілістің мақұлдауы оған сенім білдірілгенін
және осы Үкіметтің жұмысының басталғанын айғақтайды. Сондай-ақ, Мәжіліс өз
шешімімен Үкіметтің ... ... ... ... оның ... мүшесіне сенім білдіру-білдірмеу
туралы мәселе қоя алады. Үкімет Мәжіліс алдында ... ал оның ... өз ... ... ... жеке ... болады.
Үкімет Мәжілістің жаңадан сайланған құрамы алдында өз өкілеттігін
тоқтатады.
Мәжіліс депутаттарының, Үкіметтің, ... ... ... ... ... Президенттің заң ынталандыру бастамасы құқығы болуы
керек.
Атқарушы ... ... ... жасауды қамтамасыз ету үшін, қазіргі
Республикалық бюджеттің орындалуын бақылау ... есеп ... ... ... ... оны Жоғарғы бақылау комиссиясы
деп атап, өзіне есеп ... ... ... ... оны қалыптастыруды
Мәжілістің құзырына беру қажет.
Республика заңдарының нақты және біркелкі сақталуына бақылау ... ... ... ... Бас ... ... ұсынысы
бойынша тағайындауды Мәжілістің құзырына беру керек. Осыған сәйкес, Бас
прокурор Мәжіліс алдында есеп беруге ... ... ... ... белгіленген құқықтары мен
бостандықтарын қорғау жөніндегі өкілеттігін ... ... оған ... ... ... ... сайлау және одан есеп алып отыру құқығы
берілуі тиіс. Мұндай ... Адам ... ... ... ... ... толыққанды Омбудсман институты деңгейіне дейін
жеткізіп, оның құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту қажет.
Орталық сайлау комиссиясының атқарушы ... ... ... ... бұл мемлекеттік органды қалыптастыруды түгелдей
Мәжілістің ... беру ... Бұл ... ОСК-ның құрамында билеуші
партия өкілдерінің ... ... ... ... ... ала ... ... құзырына Мемлекеттік БАҚ-дарын басқару жөніндегі
қоғамдық кеңес пен Телерадио жиіліктерін бөлу жөніндегі комиссияны сайлау
мен ... ... ... ... ... ... әділсот органдары болып табылатын Жоғарғы
және Конституциялық Соттардың төрағалары мен соттарын, Президенттің ұсынысы
бойынша, сайлау ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктің Төрағасын Мәжілістің өкілеттік
мерзімінен асатын мерзімге, Президенттің ұсынысы ... ... ... ... статусы мен өкілеттігін күшейте отырып, жалпыхалық сайлайтын
Республика Президенті лауазымын сақтап қалу ... ... ... ... ... символы болумен қатар,  мемлекеттік билік
тармақтарының өзара келісе отырып, үздіксіз қызмет ... ... ... ... ... ... ... кейінгі қоғамдарға тән
тәжірибелер мен өзекті мәселелерді есепке ала ... және ... ... ... ... қалу мерзімін созуға әрекет жасауды
болдырмау мақсатында, кезкелген азаматтың Президент лауазымына бір-ақ рет
сайлану ... ... ... Президенттің өкілеттік мерзімін бес ... ... ... ... ... «Президенттік сайлауға
дауысқа түскен кезкелген мемлекеттік қызметкер өзін үміткерлікке ұсынған
сәттен бастап ... ... ... ... деген ережемен толықтырылуы
керек.
Мемлекет Басшысы ретіндегі Президенттің өкілеттіктерінің ... ... ... ... пен ... ... құрылымына қатысты
мәселелер ауқымын қамтуы тиіс. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асатын заң шығарушылық бастама
көтеру құқығы берілуі керек.
Президенттің қорғаныс саласындағы өкілдіктері ... оның ... ... Бас ... болатындығын, Үкіметтің ұсынысы бойынша
Қарулы күштердің ... ... ... ... және
босататынын, сондай-ақ жоғарғы әскери атақтар беретінін, заңға сәйкес әскер
қатарына жаппай немесе ішінара шақыру жариялайтынын да жатқызу қажет.
Президенттің ... ... ... ... ... деңгейдегі
шарттар жасау, сондай-ақ дипломатиялық өкілдерді тағайындау мен ... ... ... ... ... ... ету құқыларынан тұруы
тиіс.
Президенттің Мәжіліс сайлауын тағайындау, Мәжіліс қабылдаған заңдарға қол
қою және  тек Мәжіліс құрамының білікті басым ... ғана ... ... ... күшіне енгізуден бас тарту құқығы да сақталады.
Президент Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша Үкімет ... ... ... мен ... біліктілік алқасының ұсынысы бойынша облыстық,
аудандық және қалалық соттардың судьяларын тағайындайды.
Сондай-ақ, Президент өз жанынан Ұлттық ... ... және ... кеңесін құруға құқылы болуы тиіс. Мұндай жағдайда, бұл органдардың
өкілдіктері мен құрамы тиісті заңдармен белгіленеді.
Президент ... және оған ... ... Басшысының
қызметін қамтамасыз ету міндетін жүзеге асыратын бір ғана мемлекеттік орган
Президенттің Кеңсесі болуы тиіс.
Мемлекет Басшысын айыптап ... ... ... ... ... тек ... ... жасаған жағдайда ғана емес, сондай-ақ
ҚР қылмыстық заңнамалары ... ... да ауыр ... ... ... қызметінен босатылуы тиіс деп ойлаймын.
Солай бола тұрғанмен, Парламент Премьер-Министрді ... ... ... ... ... ... тарату
құқығы сақталуы керек.
Үкіметке байланысты айтар болсам, ... оның ... ... ... өз ... ... әрі ... әрекет ететіндей
мазмұнда белгіленуі тиіс деп есептеймін.
Үкімет барлық мемлекеттік саясатты жүзеге асыруы керек.
Заңдардың ... ... ету және ... ... ... ... ... мемлекеттік қызмет жүйесіне жалпы басшылық
жасауды ... ... ... ... ... ... ... префектілерін тағайындауды Үкіметтің құзырына жатқызу
ұсынылады.
Азаматтарды құқықтық ... ... мен ... ... ... күшейтуге басымдық беруге тиісті мемлекет пен ... ... ... ... ... ... шеңберінде
түбегейлі қайта қаралуы керек.
Мемлекетке заңмен айқындалғандардың барлығына, ал азаматтарға заң ... ... ... ... ... белгіленуі тиіс.
Конституция бойынша, азаматтардың өздерінің конституциялық құқықтары мен
бостандықтарын жүзеге ... үшін ... ... ... ... мен аумақтық бүтіндігін қамтамасыз ету – мемлекеттің негізгі
міндеті болып саналуы керек.
Сондай-ақ, ... ... ... белсенділігін
ынталандырып отыруы тиіс. Азаматтардың өздерінің саяси құқықтары ... ... ... ... ... хабарлама сипатпен
алмастырылуы қажет.
Конституцияда баянды етілген қағидалар мен ережелер әрекет ете ... ... ... ... қорғау тетіктерін биік деңгейге ... ... ... ... Кеңесті Конституциялық Сот етіп қайта
құрып, оны қалыптастыру тәртібін өзгертіп, өкілдік шеңберін кеңейту керек.
Өзінің ... ... ... ... ... ... жөніндегі сот билігінің
ең жоғарғы органы ... ... ... Сот ... ... ... иелерінен, қоғамдық бірлестіктерден
тәуелсіз болып, тек ... ... ғана ... ... ... Конституцияның ережелеріне міндетті болып табылатын
түсініктемелер жасау, заңдардың, Парламенттің, Президенттің, Үкіметтің және
басқа да мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ... байланысты шешімдер шығару
құқығы берілуі қажет. Азаматтардың ... ... ... ... бар ... ... ... түрде Конституцияға
сәйкестігін анықтайтын сараптамадан өткізіліп отырылуы тиімді болмақ.
Президент, Парламент пен кезкелген ... ... ... прокурор, Адам құқығы жөніндегі өкіл, ... ... ... ... бірлестіктер және өздерінің конституциялық ... ... ... ... ... ... ... Сотқа
шағымданушы субъектілер ретіндегі құқыққа ие болулары керек.
ҚР Конституциясында  саяси ... ... мен ... ... ... ролі мен ... ... табуы тиіс. Ол үшін
тиісті бөлім енгізу қажет.
Саяси партияларға қатысты мәселелерге келсек, олардың ... және ... ... ... ... ... жүзеге асыруға
қатысуы – Конституцияда танылған Қазақстан Республикасындағы идеологиялық
және саяси ... ... ... бір түрі ... табылатындығы алдын
ала қарастырылуы керек.
Конституцияда кәсіподақтардың ерекше ... ... ... құқықтарын қорғау үшін бірігу құқығы Конституцияның ... ... ... ... ... оппозицияның құқықтары мен статусы айқын
көрініс табуы тиіс. Оппозиция қатарына Үкіметті ... ... ... ... ... Мұндайда мемлекетке оппозицияның заңды
қызмет етуіне барлық қажетті жағдайлар жасау мен ерекше ... ... ... ... ... ... ... сөз бостандығы,
мәліметтер алу және тарату құқықтарын жүзеге ... үшін ... ... кеңейтуі тиіс. Осыған байланысты, бұқаралық ақпарат
құралдарын монополияландыруды болдырмайтын ... ... ... ... ... ... биліктің БАҚ-дарына әсер ету
құқықтары мен мүмкіндіктерін шектеу керек. Соның ... ... ... басқаруды Мәжіліс құратын және соған есеп беретін Қоғамдық кеңеске
беру ... жаңа ... ... ... ... басқаруға ерекше көңіл аударылуы тиіс.
Ең алдымен, Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылымы ... ... ... ... оның ... облыстар мен
республикалық маңызға ие қалалар тізімі тиісті заңдармен анықталатынын
Конституциямен ... ... ... ... мен ... елді мекендерде болуы тиіс. Әр
түрлі деңгейлердегі мәслихаттар депутаттарының санын ... ... ... ... ... ... ... мен олардың орындалуына бақылау жасау, сондай-ақ тиісті әкімге
бағындырылған ... ... ... ... ... ... ... өкілдіктері күшейтілуі қажет. Сондай-ақ, мәслихат
төрағасы лауазымы да енгізілу керек.
Барлық деңгейлердегі әкімдердің халық ... ... ... ... ... ... бірліктердің халқы сайлауы
тиіс. Осыған байланысты, әкімдер ... ... ... ... ... өкілдері статусын жоғалтады.
Қалалар мен елді мекендердің сайланып қойылған әкімдері мен мәслихаттары
жергілікті өзін-өзі басқару органдары болып ... ... ... ету және жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының қызметтеріне ... ... ... ... ... префект лауазымын енгізу ұсынылады. Биліктің орталық атқарушы
органдарының ... ... ... ... ... міндеттеріне енгізілуі тиіс. ... ... ... мен ... ... ... мен ... қайшы келетін
шешімдерінің күшін жою жөнінде сотқа талап қою құқығы берілуі ... ... ... ... мен оның орындалуы
жөніндегі мәселелерге қатысы ... ... мен ... он жыл ... ... ... де, ... бірге айналамыздағы дүние
де өзгеріске ұшырады. Бұдан 10 жыл бұрын жасалған Конституция мем          
лекетіміз дамуының алғашқы ... тән ... мен ... ... Жүріп өткен соқпақтарымызды бағалай және болашағымызды
саралай отырып, біз қазіргі ... ... ... ... жүйесін түбегейлі жаңарту қажеттігіне көз жеткіземіз. Біз
еліміздің ... ... ... мен ... ... ... сондай-ақ оны болашақтағы кез-келген  сынақтарға
шыдайтындай ... ... ... қажет.
Біз Конституцияға өзгерістер енгізудің күрделі де жауапты қадам ... ... ... ... қоғам мен қазіргі заманғы мемлекет
қажеттіліктеріне жауап бере алатындай Конституция ... ... ... ... және ... ... құру үшін ... Конституция қажет.
Конституцияға енгізілетін кезкелген өзгерістер ... пен ... ... алуы ... Біз ... ... ... мен тепе-
теңдігін шынайы  жүйесін қамтамасыз ететіндігіне, сондай-ақ әрбір ... ... мен ... ... ... ... еліміздің
бірлігі мен тұтастығын сақтай отырып гүлденуіне ... ... ... ... негізгі міндеті ретінде ... ... ... ... ... аса ... ... деңгейдегі шыдамдылық пен сабырлылық танытқанын ... ... ... ... ... мен тұрақтылығының
сақталуына өздерінің жауапты екендіктерін сезіне, тіпті мұның бәрі көбінесе
өздерінің жеке құқықтары мен ... ... ... ... ... олар ... ... басым екендігінің айқын үлгісін
көрсете білгені күмәнсіз. Конституцияны ... ... да, ... ... да енді ... қоғам мен азаматтар мүдделеріне беру
керектігіне келіседі ғой деп ойлаймын. ... ... ... қарсы
қоятындарға айтарым: тек өз азаматтарының қайраты мен ... ... ... ... мен ... ... ету ... жағдай
жасаған мемлекеттің ғана ұзақ кезеңдер бойына бәсекелестікке қабілетті және
күшті болып қала ... ... ... рет ... күні азаматтардың көпшілігі өздерінің тіршілік деңгейінің
еліміздің экономикалық күш-қуатына сай ... ең ... ... жүйенің
жетілдірілмегендігі себеп болып отырғандығын барған ... ... ... да, ... ... ... әсіресе конституциялық реформаның
әлеуметтік базасы барған сайын кеңеюде.
Конституциялық ... ... ... нормалардың мәселелерін емес,
Қазақстан қоғамының экономика, саясат, әлеуметтік және рухани салаларындағы
барлық күш-қуатын жүзеге асыруына мүмкіндік бермей, оның ... ... ... ... ... ... Конституцияның кемшіліктері
туғызған елдегі өзекті мәселелерді шешу үшін қызмет етуі ... ...... бір ... ... ... көрсету де емес,
қазіргі кездегі қайсыбір саяси күштердің орынсыз ниеті де емес, керісінше,
бүкіл ел мен оның азаматтары үшін пісіп-жетілген ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Қазақстан Республикасы мен Америка Құрамы Штаттары арасындағы қатынастар5 бет
А.байтұрсынов пен ә.бөкейхановтың әлеуметтанымдық ойлары3 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
XVII – XVIII ғасырлардағы демократиялық педагогиканың дамуы6 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Алаш» партиясының бағдарламалық құжаттарындағы саяси-құқықтық идеялар15 бет
«Үш жүз» партиясының құрылуы8 бет
Адам және азаматтардың конституциялық міндеттері18 бет
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь