Алтай таулы аймағына сипаттама

М а з м ұ н ы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1. Алтай таулы аймағына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2. Климаты мен жер бедері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3. Геологиялық құрылысы мен кен байлықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4. Алтай тауының табиғат зонасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5. Өсімдік топырақ жамылғысы және жануарлар дүниесі ... ... ... ... ... ... ... ...
6. Өзендері мен көлдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Азия құрлығының орта тұсындағы таулы өлке. Ұзындығы батыстан шығысқа қарай 2000 км-ге созылып жатыр. Алтай солтүстік батыстан оңтүстік шыңыса қарай Батыс Сібір ойпатынан Гоби жазығына дейін жан-жаққа таралған. Оңтүстіктегі табиғи шекарасы Қара Ертіс өзені мен Зайсан көлі, ал батыс бөлігі Сарыарқадан Қалба жотасына арқылы бөлінеді. Солтүстік шығыста Шығыс Алтайдың Шапшалы жотасы Батыс Соянмен жалғасады. Алтайдың климаты тым континентті. Қысы суық әрі ұзақ қаңтар айының орташа температурасы тау аралық ойыстарда 27-30оС, тау етешктері мен жазық жерлерінде 13-16оС. Ең суық орташа температура Марқакөл көлінің маңында (27,6оС) Алтайдың ең жылы шілде айының орташа температурасы 18-20оС, ал 1000-1500 метр биіктікте ол 14-16оС-тан аспайды.Ең жоғарғы температура Зайсан қазан шұңқырында 40оС-қа дейін. Жер биіктігі артқан сайын, температура инверциясының нәтижесінде, қысқы температура төмендеп отырады. Сондықтан тауда қыста жылы, жазда салқын, далалар мен жазықтықтарда қыста суық, жазда ыстық болып келеді. Ылғалды желге ашық жатқан батыс және солтүстік-шығыс Алтайда жауын-шашын мөлшері 1200мм-ге жетеді. Кей жерлерде 2000мм. Алтайдың шығысы мен оңтүстігінде жауын-шашын мөлшері 200-300мм.(Шұй даласында 100мм.), ал Зайсан қазан шұңқырында 150мм. шамасында.Жауын-шашын, көбінесе көктем мен күз айларында жауады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Киселев С.В «Алтай в скифское время», ВДИ, 1947, №2.
2. Сорокин С.С. «Памятники ранных кочевников в верховьях Бухтармы». Археологический сборник, М-Л., 1966 г.
3. Большой Берелский Курган. Пелное издание материалов раскопок. 1965 и 1959 гг.
4. Труды Гос Эрмитажа, Т-10, 1969 г.
5. Сонык, Степная полоса Азиатской части СССР в скифско-сарматское время, М.., 1992 г.
6. Ярхо А.И. Алтая-саянские тюрки, Антропологический очерк, А, 1947 г.
7. Большой Алтай, сб. Т1 -3, М-Л., 1934.
8. Гвоздецкий Н.А., Голубчиков Ю.Н. , Горы, М.., 1987 г.
9. Ұлттық Энциклопедия том – 1.
        
        М а з м ұ н ы
Кіріспе.....................................................................
.................................................
1. ... ... ... ... мен ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... орта ... ... ... ... батыстан шығысқа
қарай 2000 км-ге созылып жатыр. Алтай солтүстік батыстан оңтүстік ... ... ... ойпатынан Гоби жазығына дейін жан-жаққа ... ... ... Қара ... ... мен ... көлі, ал батыс
бөлігі Сарыарқадан Қалба жотасына арқылы бөлінеді. Солтүстік шығыста ... ... ... Батыс Соянмен жалғасады. Алтайдың климаты тым
континентті. Қысы суық әрі ұзақ ... ... ... ... тау
аралық ойыстарда 27-30оС, тау етешктері мен ... ... ... ... ... температура Марқакөл көлінің маңында (27,6оС) Алтайдың ең жылы
шілде айының орташа температурасы ... ал ... метр ... ол
14-16оС-тан аспайды.Ең жоғарғы температура Зайсан қазан шұңқырында 40оС-қа
дейін. Жер биіктігі ... ... ... ... ... ... ... отырады. Сондықтан тауда қыста жылы, жазда
салқын, далалар мен жазықтықтарда қыста ... ... ... болып келеді.
Ылғалды желге ашық жатқан батыс және солтүстік-шығыс ... ... ... ... Кей ... ... ... шығысы мен
оңтүстігінде жауын-шашын мөлшері 200-300мм.(Шұй даласында ... ... ... шұңқырында 150мм. шамасында.Жауын-шашын, көбінесе көктем мен
күз ... ... ... ... ... ... Алтайға Алтай таулы өлкесінің оңтүстік және оңтүстік – батыс
бөлігінің ... ... ... 48 о б.е, 52о. с.е. аралығында жатқан ... ... ... ... Алтай тауы негізінен Ресеймен Қазақстанда
орналасқан. Орографиялық жағынан Алтай таулы өлкесі 5 ... ... ... ... Шығыс Алтай
3) Орталық Алтай
4) Солтүстік – Шығыс Алтай
5) ...... ... ... шекарасы айқын бөлінген географиялық обьектілерден
тұрады. Алтайдың солтүстік және солтүстік – ... ... ... ... және Батыс Сібірімен шектеседі. Солтүстік-шығысында батыс
саясымен жағаласады. Алтай сілімдері батыста Ертіс маңы ойпатына ... ... ... ... ... ... ... арасындағы
тектоникалық жарықпен белгіленеді. Оңтүстік шығыста Табын – Богда – Оло Тау
сілімінің етегінде Алтай ... ... ... Алтай таулы
өлкесінде рельефтің 3 негізгі типтері кездеседі:
1) Ескі пенепменнің қалдық беттері
2) Мұздықты ... ... бар. Биік ... ... ... рельеф.
3) орташа және аласа таулы эрозцялық денудоциялық рельефі.
Ежелгі пенепленнің үстірт ... ... ... ... ... ... алып жатыр. Ежелгі пенепленнің ... ... ... ... сақталған. Оларда 4 -тік мұз басудың іздері ... ... ... ... мұздық көлдер, қай тастар т.б.
Алтайдағы ... және ... ... ұшыраған биік таулар.
Пенепленденген беті көрініп тұрады да катун, чуя, ... ... ... ... ең биік ... ... ... рельефтің жалпы
ауданы Алтайдың бүкіл бетінің 1/10 бөлігін алып жатыр. Рельефтің альпілік
формалары бар: ... ... және ... ... ... күшті
тілімденген. Мұздықтардың әсері т.б. Тиктоникалық ... ... ... ... құламалығы күшейе түседі. Солтүстік беткейінде
мұз басу басымырақ жүреді. Эрозиялық ... ... ... ... биіктіктері 500-ден шет жақтарында, ал орталық бөліктерінде 1800-
2000метрге дейін көтеріледі. Орта ... ... ... ... ... кең ... ... үлкен. Олар жотаның аралығымен
көбінесе ендік бағытында созылып жатыр.
Қазақстандық Алтайдың өзіне тән ... ... бар ... ... ... ... Алтай.
3. Қолба жотасы.
Оңтүстік Алтай оңтүстігінде Бұқтырма өзенімен және Зайсан ... ... ... ... Батыс Ертіс өзенінің аңғары
қалба жотасынан болып тұрады. Шығыста Табын – Богда – Оло тау торабы және
бүкіл Алтай ... ... биік Укок тау ... ... ... ... ... оңтүстік-батыс екі тау жотасы тараған. Оларды Күршім өзеніне
Қарақоба ... ... ... ... ... ... Алтайдың солтүстік
тобына жатады. Жоталарға Тарбағатай жотасы биіктігі 2500 ... ... ... ... ... 2400м, т.б. Ал ... тобына жататын жоталарға
оңтүстік Алтай жотасы биіктігі 3450м, Сарытау 3300 м, Күршім 2500м.
араласқан Оңтүстік Алтайдың оңтүстігінде оқшау ... Асу ... ... 1434 м. ... ... ... ... мен жер бедері.
Алтайдың климаты тым континентті. Қысы суық әрі ұзақ ... ... ... тау ... ... ... тау етешктері мен жазық
жерлерінде 13-16оС. Ең суық орташа температура Марқакөл ... ... ... ең жылы ... ... орташа температурасы 18-20оС, ал
1000-1500 метр биіктікте ол 14-16оС-тан аспайды.Ең ... ... ... ... ... ... Жер биіктігі артқан сайын,
температура инверциясының нәтижесінде, қысқы температура төмендеп ... ... ... жылы, жазда салқын, далалар мен жазықтықтарда қыста
суық, жазда ыстық болып келеді. Ылғалды ... ашық ... ... ... ... жауын-шашын мөлшері 1200мм-ге жетеді. Кей жерлерде
2000мм. Алтайдың шығысы мен оңтүстігінде ... ... ... ... ал ... қазан шұңқырында 150мм. шамасында.Жауын-шашын,
көбінесе көктем мен күз айларында жауады. Өзен ... мен ... ... ... тұрақты жел жазда сирек байқалады. Қыста
батыстан суық әрі ... ... ... ... ... ... ... Ауа райы Алтайда құбыла желімен келетін ашық аязды, болып келсе,
Алтай желінен кейін онда бұлтты әрі жылы ... қар ... ... ... ... тән ... ... бар. Оның
жоталары мен қыраттарының биіктігі, сондай-ақ олардың ... ... ... ... ... ... ең биік және ... тілімденген
жоталары – Қатын, Оңтүстік және Солтүстік Шуй, Оңтүстік Алтай, Сарымсақты,
Сәйлүгім, Чихачев, т.б. Олардың ... ... 3000 ... ... Мұнда
альпі типтес жер бедері басым. Тау беткейлері өте тік, құзды, шыңды,
шатқалды, ... ... Тау ... ең биік шыңы – ... ... м). Осы ... бастап таулар жан-жаққа қарай біртіндеп аласарады.
Орташа биіктігі 1500-2000 м таулардың үсті жадағай, ... кей ... ... ал ... тік ... ... Шабанбай таулары, Қоржынтау
(Холзун), Тегерек (Тигерец), Үлбі жотасы, Ануй ... т.б]. ... ... ... басты жоталары мен тау тізбектері негізінен, ендік
бағытта, ал Батыс және ... тау ... ... ... ... қарай, кейбірі бойлық бағытта созылған. ... ... ... кең дала деп ... ... тауаралық
ойыстар. (Шуй, Құрай, Ойман, Абай даласы, Нарын ... мен ... тән ... ... ... ... т.б). Олар ел қоныстанып, мал
жаюға өте ыңғайлы.
3. Геологиялық құрылысы мен кен байлықтары.
Алтай тауларының қазақстандық бөлігі геологиялық тұрғыдан 4 ... ... ... ... ... ... ... және Қалба Алтай. Олар
Орал – Монғол геосинклинальдық белдеміндегі қайта ... ... Оның ... ... ... ... құрайды. Таулы өлкенің
іргетасы, негізінен, палезой дәуірінде пайда ... ... ... ... ... ... тау жыныстарынан түзілген. Кейбір
тұсында интрузивті жыныстар жер ... ... ... ... ... ... ... саналатын жоғарғы прятерозойдың таққтатастары,
кварциттері кейбір антициклинорийлер мен горсттер (қатын, Теректі ... ... ... ... ... ... ... антропоген
кезеңдерінде пайда болып, құрамында қазба көмірі бар континенттік жыныстар
бірен-саран тауарарлық ойыстар мен грабендер де шыңғыстай, ... ... ... ... ... кіші ... үйбі өз ендерінің бойында
кездеседі. Ең көне, ерте ... ... ... ... алып ... ... ... орталық Алтайда ердовик пен силурде, ол оңтүстік
батыс – Алтайда төменгі тас көмір кезеңінде аяқталды. Осы ... ... өте ... ... ... нәтижесінде интрузив жыныстары
пайда болады. Онда қорғасын, ... ... ... ... ... ... т.б. ... кен тастар, тас көмір, қоңыр көмір, жоңғыш
тақта тастар, асыл және ... ... ... материалдары мол. Бұлардың
ішінде аса маңыздысы – шығыс Қазақстанның металлургия ... ... ... ... ... ... Алтай тауының табиғат зонасы.
Қазақстандық Алтай дала және шөлейт зонасының шекарасында ... ... ... ... далаға ұқсайды. Қазақстандық Алтай ... ... ... ... ... ... ... бойынша бірнеше зонаға бөлінеді:
1. Дала зонасы – батысында биіктігі 300-400 м биіктікке дейін барады, ал
оңтүстік шығысында 500-600 м ... ... ... Батыс беткейінің
топырағы қара топырақты шөпті дала болып ... ... ... ... тобылғы, қараған басым болады. Оңтүстігі мен оңтүстік шығысында
топырағы ашық каштан, ... ... ... ... бозды, сұр жусан,
шашақты боз және жоңышқа басым орын ... ... ... ... итмұрын, долана т.б.
2. Орманды дала белдеуі – батысындағы биіктігі 1000 ... ... ... 1500 ... дейін барады. Мұнда өсімдіктер аралас өседі.
Топырағы дала ме.н орманды далаға ұқсас болып ... ...... ... ... тал, ... итмұрын, долана т.б.
3. Орман зонасы – топырақтағы қоңыр орманның тау топырағы,
биіктігі мен солтүстік-шығысында Сібірлік шырша, самырсын, май ... ... ... ... басым болып келеді. ... ... боз ... бал ... ... май қарағай, сонымен бірге
арманның ішінде түлкі құйрық, ... шөп, ... ... жоңышқа т.б.
шөптесін өсімдіктер өседі.
3. Субальпілік және альпілік белдеу – солтүстік беткейі, солтүстік-батыс
беткейі, 2300, ал ... 2500 ... ... ... биік – альпілік
қарақас, Алтай, қоғажайы көкгүл, наурызшешек т.б.
4. Тундра зонасы кәдімгі – яғни ... ... ... ... ... ... Мысалы, тас жарған, буылдырық от, ... ... ... ... кездеседі. Алтай тауы жануарлар дүниесіне бай болып
келеді. Алтай тауы бірнеше зоогеографиялық ауданнң түйіскен ... ... ... ... мен тас ... ... 3 саусақты топырағы.
3.орта Азияның таулы күрке тауығы және жайрасы.
4. Арктикамен мұз басу ... ... ... ... ... ... топырақ жамылғысы және жануарлар дүниесі
Топырағы мен өсімдігі Алтайда өте ... ... тік ... ... ... ... және ... тау етектерінің 400-700 м
биіктігінде шалғынды әртүрлі өсімдіктер мен астық тұқымдасты дала, ал 1200-
1700 м биіктікте жусанды бетегелі
дала қалыптасқан. Бұл ... дала ... қара және ашық ... ... Көп ... бұта (итмұрын, үшқат, тобылғы, қараған, т.б) ал
өзен мен бұлақ бойларында тал, қайың, мойыл ... ... ... 70 ... ... алып жатыр. Мұнда жалпақ жапырақты орман ... және ... ... ... м ... қылқанды орман
(самырсынды, балқарағайлы) қамтыған. Оған жоғары биік таулы альпілік
белдеуде ... ... мен ... ... ... және ... шығыс
бөлігін таулы тундра, одан жоғары жағын шағын жартастар, тас қарымдар, қар
алаңдары мен мұздықтар алып ... ... қара сұр ... ... ... ... Алтайда шөлейтке, далаға, орманға және биік
тауларға тән ... ... Дала ... ... ... ... орман жануарларынан: қоңыр аю, марал, солтүстік бұғысы,
елік, күдір, сілеусін, барыс, бұлғын, ... ... ... ... ... биік тау жануарларынан суыр, шақылдақ, таутеке; құстардан: ұлар,
құр, шауқарға, тоқылдақ, үнді қазы, шіл, ... үкі, ... ... ... торғай, бөдене, тарғақ, суторғай және т.б. ... ... ... ... ... сары ала қаз, үйрек т.б. бар. Үлкен
өзендерінде бекіре, тайман, алабұға, ал ... ... ... ... (ovis ammon ammon) ... отряды, қуыс
мүйізділер тұқымдасының бір ... ХІХ ... ... ... және ... ... кең тараған. Осы ғасырдың 70 жылдарында бұл тауларда ... ... ... ... ... ... ... Күршім жотасында
Қалмашық өзенінің жоғары ағынындағы биік тау беткейлерінде және ... ... ... ... ... ... ... Негізінен,
теңіз деңгейінен 800-3000 м. биіктіктегі тау шалғындарында мекендейді.
Жазда таудың альпі және ... ... ... күз түсе ... ... ... аударады. Қошқарының шоқтығының биіктігі 125 см-ге,
мүйізінің ұзындығы 129 ... ... ... Алтай арқары дәнді дақылдармен,
шөптесін өсімдіктермен қоректенеді. 3 жаста жыныстық ... ... ... ... ... ... ... Әдетте,
жалқы қозы туады. Қозысын келесі күйлеу ... ... ... ... - өте ... аң. Дәл ... ... Қазақстандағы жалпы саны 60
бастай болады. Саны азайып таралу ... ... бара ... ... Қазақстанның «Қызыл кітабына» енген (1996).
6. Өзендері мен көлдері.
Алтай тау ларының өзендері тығыз орналасқан. ... өте ... ... Обь, ... ... ... суайрығы болып
табылады. Басты өзендері – ... ... ... ... Күршім, Нарын,
Бұқтырма, Үлбі; Оба, Обь салалары: Ануй, Песчанка,Қатын, Бия, ... ... мен ... Кобда өзендері де Алтай тауларынан
басталады. ... ... суы мол, ... қатты және түгелдей дерлік су
энергиясы қорына бай болып ... ... ... ... және қар, жаңбыр еріген мұздық суларымен толығады. Алтай тауларының
өзендерінде 70-тен астам сарқырамалар мен ... ... ... ... ең ірілері тектоникалық ойыстарды Алтынкөл, Марқакөл, Қаражал,
Қамыстал, ал қалғандары, негізінен, мұздықтар еруіне байланысты ... ... ... ұсақ ... Алтай тауларын да 1000-нан астам
мұздықтар бар. Олардың жалпы ауданы 89,3 км2-ге ... ... ... ... Шуй ... мен Тобын-Богдо-Ола тау торабы саналады.
Алтайдың ең биік шыңы – Ақтаудың (Мұзтаудың) төңірегінде 6 ірі ... ... ең ...... ... бастауындағы Берель (Борель) мұздығы
жатыр. Оңтүстік Алтай жоталары шығыста ... - ... – Оло ... ... ... ... бір-біріне жақындап келеді. Ал шығыс бөлігінде биік
таулы ... ... ... Алтай жартасының тілімденуі ... ... ... ... рол атқарады.
Орталық Алтайдың Қазақстан жеріне батыс тармақтары кіреді. Укок ... ... ... ... қар ... биік Ақтау
биіктігі 4620 м массиві орналасқан Катун жотасы ... Оның ... ... ... ... ... Оның ең ... Берель мұздығы
деп аталады. Катун жотасы мен Укок тау ... ... ... 2200 ... ... 2600 м, ... 2500 м, ... 2300 м жоталары тарайды. Үлбі
2300 м, Иванов жотасы 2600 м, Үбе 2100 м осы ... ... ... ... деп аталады. Олар Шығыс Алтай массивінен батысқа қарай біртіндеп
аласарады, рудалы Алтайдың рельефі алуан ... Оның жеке ... ... биік ... рельеф болып келеді. Көп жерлерін қылқан жапырақты
қалың ... ... ... Беткейлері көлбеу келген, төбесі доғаланған
тауаралық. Кей жерлерде тегістелген ... ... ... ... ... ... Үлбі, Үбе өзендер жүйесіне жататын көптеген үлкенді кішілі
өзендер жүйесі бар.
Қорытынды.
Қорытындылай келсем Алтай тау жүйесі Азия ... орта ... ... ... тауы ... ... ... шығысқа қарай Батыс
Сібір ойпатынан Гоби жазығына дейін жан-жаққа таралған. ... ... ... ... ... ... тұрады. Сонымен қатар
Алтайдың оңтүстік шекарасы оңтүстік Алтаймен ... ... ... ... ... ... ... Табын-Богда-Ола тау
сілімінің етегінде Алтай Монғолия Алтайымен шектеседі. Орографиялық жағынан
Алтай таулы өлкесі 5 ... ... ... Оларды атап айтсақ: оңтүстік
Алтай, Шығыс Алтай, Солтүстік-батыс Алтай ... ... ... ... тауының жер бедеріне сипат береді. Ал климатына
келсем Алтайдың климаты тым континентті, қысы суық әрі ... Ауа ... ... ... ... ашық аязды болып келсе, «Алтайдың ... онда ... әрі жылы ... қар ... Өзендері мен көлдері болса
Алтай тауларының өзендері тығыз орналасқан. Таулары өте ... ... ... суы мол, ... қатты және түгелдей дерлік су энергиясы
қорына өте бай ... ... ... Киселев С.В «Алтай в скифское время», ВДИ, 1947, №2.
2. Сорокин С.С. «Памятники ранных ... в ... ... ... М-Л., 1966 г.
3. Большой Берелский Курган. Пелное ... ... ... 1965 ... гг.
4. Труды Гос Эрмитажа, Т-10, 1969 г.
5. Сонык, Степная ... ... ... СССР в ... М.., 1992 ... Ярхо А.И. ... ... Антропологический очерк, А, 1947 г.
7. Большой Алтай, сб. Т1 -3, М-Л., 1934.
8. Гвоздецкий Н.А., Голубчиков Ю.Н. , ... М.., 1987 ... ... ... том – 1.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтай таулы аймағы27 бет
Жер заңнамасы5 бет
Катон - Қарағай мемлекеттік ұлттык табиғи бағы4 бет
Катонқарағай ауданы2 бет
Патшалық ресейдің бағынышты түркі халықтарының орыстандыру саясаты22 бет
Қазақстанның су қоры7 бет
Алтайдағы сақ мәдениеті100 бет
Ертіс өзенінің табиғи жағдайы9 бет
Ертіс өзеніне физикалық-географиялық сипаттама10 бет
Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь