Адам Смит ілімі

Зерттеу пәні мен тәсілі
Теориялық жұмыстарының ерекшеліктері
Еңбек бөлінісі теориясы
Құн теориясы
Еңбек өнімділігі теориясы
Ақша теориясы
Табыстар теориясы
Капитал теориясы
Ұдайы өндіріс теориясы
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Тарихи жағынан қалыптасқан пікір бойынша, әлемдік деңгейде экономикалық ғылымның пайда болуын XVIII ғасырдың аяғындағы ағылшынның атақты ғалым-экономисті Адам Смиттің есімімен байланыстырады. Тіпті А.С. Пушкиннің Евгений Онегині Адам Смитті оқып, соның арқасында мемлекетінің қалай бай болатынын білген. Оны бұл күндері де алғашқы экономикалық еңбек жазған, ғылымның жалпы негізін қалаған деп есептейді және оның бүкіл еңбегі, Адам Смиттің өзі байқағанындай, “табиғи еркіндік жүйесі идеясына толы еді”.
Адам Смит 1723 жылы 5 маусымда Шотландиядағы Киркол қаласында дүниеге келді. Оның әкесі кеден шенеунігі болып істейді. Адам Смиттің бала кезінен оқуға ынтасы зор болды: 14 жасында Глазго университетіне түсіп, оны үш жылда, 1740 жылы бітіреді. Үздік студенттердің бірі ретінде арнайы стипендия алып Оксфорд университетінде 1746 жылға дейін оқиды. Бірақ мұндағы оқыту оны қанағаттандырмады, көптеген профессорлар лекция оқымады. Оксфордтан Адам Смит Эденбургке келіп өз бетімен оқып, ағылшын әдебиеті мен политэкономиядан дәріс берді. Сол кезде-ақ ол лекцияларында экономикалық либерализм принципін басшылыққа алды, әсіресе сауда еркіндігі принципін жақтады. 1751 жылы Адам Смит Гарвард университетінде логика пәнінің профессоры болып тағайындалады, сол жылы рухани философия кафедрасына ауысады. 1759 жылы жазған “Моральдық сезім теориясы” атты ірі еңбегі оның есімін қалың жұртқа танытты. Бірақ бұдан әрі оның қызығушылығы экономика ғылымына ауысты. Оған әсер еткен жай – Адам Смиттің Глазгодағы политэкономия клубына қатысуы және оның философ-экономист Давид Юммен жақын болуы еді.
1764 жылы Адам Смиттің өмірінде айтулы оқиға болды: ол кафедраны тастап (соңынан белгілі болғанындай, біржола) жас лорд, герцог Баклюдің баласымен шетелге саяхатқа бірге бару ұсынысына келіседі. Саяхат 1764-1766 жылдарға созылады. Адам Смиттің материалдық жағдайы жақсарады – 800 фунт стерлинг ай сайын және өмір бойы алып тұрады. Саяхаттың жыл жарымы Тулуз қаласында, екі айы – Женевада өтті. Мұнда Адам Смит Вальтермен кездесті. 10 ай Парижде болады. Осы уақытта ол француз философтары д’Аламбермен, Гельвециемен, Гольбахпен және физиократтармен, соның ішінде Франсуа Кенэ, А. Тюрголармен тығыз байланыста болады. Бұл кездесулер Адам Смиттің “Халықтар байлығының табиғаты мен пайда болу себептерін зерттеуіне” үлкен әсер етті. Бұл еңбегін ол Тулуз қаласында бастайды.
1. Аникин А. В. Адам Смит. М.: Молодая гвардия, 1968.
2. Жид. Ш. Рист. Ш. История экономических учений. М.: Экономика, 1995.
3. Шумпетер Й. Теория экономического развития М.: Прогресс, 1982.
        
        Адам Смит ілімі
Тарихи жағынан қалыптасқан пікір бойынша, әлемдік деңгейде экономикалық
ғылымның пайда болуын XVIII ғасырдың аяғындағы ағылшынның атақты ... Адам ... ... ... ... А.С. ... ... Адам Смитті оқып, соның арқасында мемлекетінің қалай бай
болатынын білген. Оны бұл ... де ... ... еңбек жазған,
ғылымның жалпы негізін қалаған деп есептейді және оның бүкіл еңбегі, Адам
Смиттің өзі ... ... ... ... ... толы еді”.
Адам Смит 1723 жылы 5 маусымда ... ... ... дүниеге
келді. Оның әкесі кеден шенеунігі болып істейді. Адам Смиттің бала кезінен
оқуға ынтасы зор болды: 14 ... ... ... ... оны ... 1740 жылы ... Үздік студенттердің бірі ретінде арнайы
стипендия алып ... ... 1746 ... ... ... ... ... оны қанағаттандырмады, көптеген профессорлар лекция оқымады.
Оксфордтан Адам Смит Эденбургке келіп өз бетімен ... ... ... мен
политэкономиядан дәріс берді. Сол кезде-ақ ол ... ... ... ... ... әсіресе сауда еркіндігі принципін
жақтады. 1751 жылы Адам Смит ... ... ... ... ... ... сол жылы рухани философия кафедрасына
ауысады. 1759 жылы ... ... ... ... атты ірі ... ... қалың жұртқа танытты. Бірақ бұдан әрі оның қызығушылығы экономика
ғылымына ауысты. Оған әсер ... жай – Адам ... ... ... ... және оның ... ... Юммен жақын
болуы еді.
1764 жылы Адам Смиттің өмірінде ... ... ... ол ... тастап
(соңынан белгілі болғанындай, біржола) жас лорд, герцог Баклюдің ... ... ... бару ... ... ... 1764-1766 жылдарға
созылады. Адам Смиттің материалдық жағдайы жақсарады – 800 фунт ... ... және өмір бойы алып ... ... жыл ... Тулуз қаласында, екі
айы – Женевада өтті. ... Адам Смит ... ... 10 ай ... Осы ... ол ... философтары д’Аламбермен, Гельвециемен,
Гольбахпен және физиократтармен, соның ішінде Франсуа Кенэ, А. ... ... ... Бұл ... Адам Смиттің “Халықтар байлығының
табиғаты мен пайда болу ... ... ... әсер етті. Бұл
еңбегін ол Тулуз қаласында бастайды.
Шотландияға келіп Адам Смит ... ... ... 1767 ... ... ...” ... ... Сол жылы жарық көрген ... оның ... ... жайды. Төрт рет қайта басылады. 1790 жылы
автор қайтыс болғаннан кейін де үш рет ... ... Адам ... ... ... болды, ағылшын премьер-министрі У. Питт ... ... ... Олар сан рет ... қаржы мәселесін талқылады.
Мұның айқын нәтижесі – 1786 жылы У. Питт Франциямен Эден ... ... ... ... қол ... ... кеден тарифы өзгертіледі.
“Халықтар байлығы ...” авторының ықпалының нәтижесі ретінде Адам ... Д. ... 1801 жылы ... ... ... курс оқығанын атап өткен дұрыс. ... ... ол ... ... кірген еді. 1778 жылы Адам Смит Эденбургте кеден комиссары болып
тағайындалып, 1790 жылы өмірден ... ... Адам ... ... - өте ... тәртібі және аңызға лайық ұмытшақтығы.
Зерттеу пәні мен тәсілі
Адам Смит өзінің “Халықтар байлығының жаратылысы мен ... ... ... ... ... политэкономияның зерттеу пәні деп
қоғамның экономикалық дамуы мен әл-ауқатты көтеру проблемасын атады. ... ... ... байлығы ...” туралы Смиттің ... ... ... ... ... жоғары әл-ауқатқа жетеді және ол
оны қалай түсінгені тұрғысынан жазылды” деп көрсетеді.
“Халықтар ... ...” ... Адам Смит ... ... өсу мен ... ... ... мәнін жоққа шығарады “әрбір
халықтың жылдық еңбегі” ... ... ... ... байлығы
ретінде көрінуін жақтайды. Ал, соңғылар, оның ойынша, тек өндіріс саласында
жасалады, ... ол ... ... ... басым бағыт деп есептеді.
Алайда экономиканың қай саласында ... ... ... ... Адам ... ... ... тудырады. Өзінің бес ... ол ... деп ... ... өңдеуге жұмсалған капитал ... шын
байлық пен табысқа әлдеқайда көп күн ... ... Адам Смит ... ... ... бағаны төмендетеді, ал ауыл шаруашылығының
бағасы жоғарылайды”, ... ауыл ... ... ... ... ... ... қоғамға тиімді жұмсалады. Ол жер өңдеушілерге жол
ашқан капитал қоғамға да сөзсіз тиімді ... ... Смит ... методологиясының басты бағыты – экономикалық
либерализм концепциясы, оның негізінде физиократтар ... ... ... яғни ... ... ... ... Сонымен қатар
Франсуа Кенэден өзгешелігі, Адам Смит өзі мойындағанындай мынада: егер ... ... ... ... яғни ... ... оның ... ретінде қаралса, рынок заңдары экономикаға оңды әсер етеді. ... ... ... ... ... ...” авторы “экономикалық
адам” және “көрінбейтін қол” деген ұғымдарды енгізеді.
“Экономикалық адам” дегеннің мәні “Халықтар байлығының ...”
2-тарауында ... ... ... ... – адам табиғатының сауда мен
айырбасқа ... ... ... ... ... ... бір-
бірімен сүйектер алмаса алмайтындығын ескере келіп, Адам Смит ... ... ... ... “ол өз ... тез жетеді, егер олардың
эгоизміне және оның талабын ... ... ... де сай ... ... ... Әрбір ұсыныстың мәні – сен маған керегімді бер, сен
де өзіңе керегіңді аласың. Ет ... сыра ... ... нан ... біз түскі тамағымызды ала алмаймыз – олардың өз мүдделерін
қорғаудың ... ... ... Смит ... “көрінбейтін қолды” түсіндірумен көп
шұғылданбайды. Ол туралы жүре айтады, оқушының ... ... ... жеке адам ... ... жеке ұтысын көздейді, ол қоғамдық пайда емес.
... мұндай жағдайда және ... да ... ол ... қол ... ... және бұл оның ... ... де өзінің жеке
мүддесін көздей отырып, ол бұл жағдайда саналы түрдегіден ... ... өте ... әсер ... Смиттің “көрінбейтін қолы” “экономикалық адам” мен қоғамның
сондай ара ... яғни ... ... ... ... ... экономикалық заңдарға қарсы келмейтін, импорт пен ... ... ... ... ... ... қатынастарды
қалайды. Адам Смит мемлекетке нақтылы үш ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті және құқық заңдылығын қамтамасыз ету.
Экономика заңдарының әрекет етуінің сөзсіз шарты, Адам ... ... ... ... Тек сол ғана ... ... ... жояды, сатушылар
көп болса, монополизм болмайды, өйткені “монополистер рынокта ... ... ... ... және ... сұранысты толық қанағаттандырмай, өз
товарларын табиғи бағадан жоғары сатып, табыстарын көбейтеді”.
Еркін бәсеке идеясын жақтау мақсатымен Адам Смит ... ... ... ... ... ... ... кедейлер туралы заңды айыптайды.
Ол заңдар еңбек рыногын тарылтады, бәсеке күресі мен жұмысшы күшінің
қозғалысына кері әсер етеді деп ... Оның ... ... мен ... бір жерге жиналса, олардың әңгімесі “қайсы бір бұқараға ... ... ... астыртын келісім ...”. Ал сауданың құрылымы жөнінде
“Халықтар байлығының ...” ... ... ... ... ... ішкі ... бірінші орынға, екінші орынға сыртқы, үшінші ... ... ... ... ... Адам Смит ... ... айтқанда, Й.
Шумпетердің мына сөздерін келтірген жөн: “Егер Адам Смиттің ойларына
талдау ... онда оның ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
Еңбек бөлінісі теориясы
Адам Смиттің “Халықтар байлығын ...” еңбек бөлінісі проблемасынан
бастауы ... ... ... ... яғни түйреуіш мануфактурасындағы
еңбек бөлінісі өнімділікті үш есеге арттыру (жұмысшылардың ... бір ... ... ... уақыт үнемдеу, машина мен
механизмдерді ойлап табу) ... ... ... ... түсіну мен ғылыми таласқа “құнарлы топырақ” әзірледі. ... ... ... түсіндірілген теориялардың бірі – ... ... құны ... ... бұл ... XIX ғасырдың аяғына дейін
экономикалық ғылымның басты теориясы болып келді.
Құн теориясы
Адам Смит товардың тұтыну құны және құны ... айта ... ... тыс қалдырды. Мұның себебі, Адам Смит тұтыну құны
түсінігіне шекті пайдалылықты ... ... яғни ... ... ... ... ... мүмкіндігі және нақты емес, жалпы. Сондықтан
оған тұтыну құны товардың айырбас құнының шарты бола алмады.
Адам Смит тұтыну ... ... бас ... ... ... мен
механизмін, айырбас құнының мәнін білуге ұмтылып, нәтижесіде ... ... ... ... бірдей еңбектерінің құны “барлық
кезеңде, барлық жерде” бірдей, сондықтан тек еңбек олардың (товардың) шын
бағасын, ал ақша ... ... ... ... ... құнының тұрақтылығы және тұрақты шығындар жағдайында әр
товар санының өндіріс шарттары болады деген ... ... ... ... ... ... қарай шығындар да өзгеріп отырады.
Өзінің басқа бір тезисінде – еңбек товарлардың шын бағасын ... – Адам Смит екі ... ... дамытады. Соңғы смитиандықтар
бұдан товар құнының еңбектік жаратылысын көрсе, ...... ... деп ... ... шын ... ... “Халықтар
байлығының ...” авторы: “еңбек жалғыз ... ... және ... ... ... ... ..., сол ... барлық кезде, барлық жерде әр түрлі
товарлардың құндарын өзара салыстыруға болады ”.
Екінші толықтыру бойынша – құн табыстардың қосындысы ... ... ... және ... ... ... дамыған қоғамда құнның аталған
үш бөлігі көптеген товарлардың аз, көп ... ... ... ... толықтырулар құн (құндылық) теориясымен байланысы
Адам Смитті құнның еңбектік теориясынан алшақ, шығындар теориясына жақын
деуге болар еді. ... оның ... екі ... күмәндану 1-
кітабының 8-тарауындағы бағаны құрайтын барлық табыстардың еңбекпен
жасалатындығын ... су ... ... өйткені табыстармен
байланысты шығындар бағаны ... ... тыс ... ... ...” ... ...... өңдеуге кеткен еңбек өнімінен алғашқы
алым, жалақы – еңбек ... ... үшін ... ... ”.
Еңбек өнімділігі теориясы
“Халықтар байлығының ...” авторы 2-кітабының 3-тарауында еңбек
өнімділігі теориясы деген ... ... ... ... ... ... жекелеген өнімге немесе товарға сіңіп, өткізілетін, біткен
еңбекте біраз уақыт болатын еңбек” – деп ... ... Адам Смит ... ... деп ... ... ... ол
сол бойда жоғалады, ал еңбек қызмет көрсетуде “құнға еңбек қоспайды, өзінің
құны болады, марапаттауға ... ... ... ... ... ... ... 5-тарауында Адам Смит ақша “айырбас саудасы тоқтағаннан”
кейін сауданың көпшілік ... ... ... ... ... товарлар
сияқты алтын мен күміс өздерінің құнын ... деп ... ... ... ... ... сандық теориясын қорытқан
тарихи экономикалық экскурсті көреміз. Мұнда “басқа ерекше товар ... тобы ... ... күмістің (ақша) құнының нағыз өлшемі болады”.
Меркантилистер көзқарастары жүйесі сыналады: олар бойынша ... ... мен ... молшылығында, ал ұлттың кедейлігі – олардың санының
аздығында”.
Бірақ Адам Смит ақша ... ... ... ... оның ...... ұлы доңғалағы” дген қанатты сөзі айтылады.
Осы тараудағы “қағаз ақша курсының ... мен ... ... ... ... ... ... әсер етпейді” деген тұжырымы осы
күнгі оқушылар үшін де қажет. Ең ақтығында “Халықтар байлығының ...” авторы
ақшаны ... ... ... ... ... ... құралы деп
қарады және бірінші орынға оның ... ... ... ... ... Смит ... жылдық өнім табыс түрінде үш таптың – жұмысшыладың,
капиталистердің және жер иелерінің ... ... ... ... жалақысы – Адам Смиттің қарастыруы ... ... ... ... ... байланысты. Оның жалақы теориясының мақтауға тұрарлық
жағы – У. Петтиге, физиократтарға, Д. ... ... ... ... деңгейіне дейін төмендеу заңдылығын мойындамауы жатады.
Оның көзқарасы бойынша жалақының жоғары ... ... ... ... ... ... жұмысшылады таба аламыз. Автор мынаны ескертеді:
қожайындар әрдайым үнсіз болады, бірақ тұрақты және ... ... ... ... ... ... ... ... капиталдан түсетін табыс деген Адам Смиттің анықтамасы
1-кітаптың 9-тарауында: “істе пайдаланған ... құны ол ... ... кейде көп, кейде аз болуы мүмкін”, “оны жалақымен
шатастырмау ... ... ... мен ... ... ... немесе күрделілігіне қарай бекітіледі”.
Оның пікірінше, капиталын тәуекел еткен кәсіпкерлер пайдасының жиынтығы
– бұл ... ... ... ... кәсіпкерлердің бүкіл капиталына
төлеген пайда, ол мұны материал мен ... ... ... тағы бір түрі – рентаға 1-кітаптың 2-тарауы арналған. ... ... ... ... ... ... ... назар
аударарлық: Адам Смит “тамақ өнімдері жер иелеріне тұрақты рента әкеледі.
Әр адамның ... ... ... ... ” дейді.
Капитал теориясы
Адам Смиттің капитал теориясында физиократтарға қарағанда, прогрессивті
көзқарас айқын. Капитал – қордың екі бөлігінің бірі деп ... ... ... ... ал ... бөлігі – деп жазды
ол, - тікелей тұтынуға кетеді.
Физиократтармен салыстырғанда, Адам Смит бойынша, өнімді капитал ... ... ... ... материалдық өндіріс саласында бар. Сонымен
бірге ол капиталдың негізгі және айналмалы болып бөлінуін ендіреді, олардың
айырмашылығын ... ... ... ... ... ... ...” авторының ойынша, барлық тұрғындар мен қоғам
мүшелерінің пайдалы ... және ... ... ... ... капиталды” қамтиды.
Ұдайы өндіріс теориясы
Шаруашылық өмірдің ауыспалы айналымын тамаша көрсеткен Франсуа ... Адам Смит ... ... теориясының мәнін тереңдете алмады. Ол ұдайы
өндірістің басты буыны ауыл шаруашылығы өндірісі емес, жалпы өндіріс саласы
дегенмен, екі ... да ... ... ... ... ... қалады.
Адам Смиттің осы проблема туралы позициясын К. Маркстің сынағаны
белгілі, оның ... ... ... ... тыс ... деп атады.
Маркстің бұл сыны маңызды, өйткені “Халықтар байлығы ...” ... ... ... ... ... ... неден тұратындығын сипаттағанда, соңғыны
түгелдей табыс деп санайды және ол кез келген ... ... ... ... Адам Смит ... ... ұлғайтылған емес, жай ұдайы
өндіріс жөнінде болып отыр”. Мұнда тұтынудан, қорланудан өндіріс ... құны ... ... ... ... ... Аникин А. В. Адам Смит. М.: Молодая гвардия, 1968.
2. Жид. Ш. Рист. Ш. ... ... ... М.: Экономика, 1995.
3. Шумпетер Й. Теория экономического развития М.: Прогресс, 1982.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Классикалық экономикалық теорияның негіздері, қосымша құн және пайда теориясы4 бет
Кәсіпкерлік [ дәрістер ]40 бет
Меркантелизм кезеңдерінің ерекшеліктері туралы мәлімет3 бет
Экономика ілімдерінің тарихы249 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Макроэкономикалық тепе-теңдік экономикалық дамудың циклдылығы3 бет
Шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудағы салық салудың рөлі13 бет
Д. рикардоның экономикалық ілімі6 бет
Ж.Б. Сэйдің экономикалық көзқарасы8 бет
Меркантелизм туралы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь