Ақшаның айналысының заңы ақша масссасы

Кіріспе
Ақшаның айналысының заңы ақша масссасы.

I Ақша жүйесінің ұғымы, мәні және түрлері
1.1 Ақша жүйесі туралы ұғым.
1.2 Ақша жүйесінің мәні және түрлері.
II Ақша жүйесі типтерінің сипаттамасы.
2.1 Биметаллизм жүйесі. Оның түрлері.
2.2 Монометаллизм жүйесі. Оның түрлері.
2.3 Банкноталар мен қағаз ақшалар айналасы жүйесі және оның сипаттамасы.
2.4 Ақша жүйесінің негізгі элементтерінің сипаттамасы.
III Ақшаның атқаратын қызметтері
3.1 Ақша . тауардың жалпы эквиваленті
3.2 Ақшаның атқаратын қызметтері
3.3 Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ оның қалай пайда болуына туралы құпия сыры және қоғам өміріндегі мәні көп уақытқа дейін беймәлім болды. Бұл сұрақтарға қоғам өмірін зерттей келіп, оқымыстылар ақшаның тауар айналымында атқаратын маңызын жан-жақты ашып, жауап берді. Ақша-тауарлы –өндірістің өнімі. Сауда
өнім мен тауардың айырмашылығы неде? Тауардың ақшаның пайда болуына, оның қолдануының өрістеуіне әсер ету жағдайларын тарихи тұрғыдан қарап өтелік.
Қоғамдық дамудағы алғашқы қауымдық құрылысы жағдайында бір қауым өз тұтынуынан ауысқан өзінің қандай да болсын еңбек өнімін анда-санда кездейсоқ кездескенде басқа бір қауымның өніміне айырбастайды. Сонда, адам еңбегінің нәтижесі-өнім (зат). Ал оны өндірушінің белгілі бір қоғамдық қатынастарын дәлел- дейтін түрі-тауар. ТАУАР дегеніміз-cату,сатып алу жолымен айырбасқа түскен еңбек өнімі, немесе тауар еңбек өнімінің айырбасқа арналған формасы. Тауар ең алдымен өндірушінің басқа өнімдерге айырбастау мақсаты мен жасалған еңбек өнімі түрінде айырбас кезінде, яки нарықта көрінеді. Егер өнім өндірушінің өзі- нің тұтынуы үшін жұмсалса, ондай еңбек өнімі тауар сипатын алмайды. Мәселен, етікші өзі тіккен етікті өзі пайдаланса, онда ол тауар емес, тұтыну заты.
Адамзат қоғамының даму сатыларында айырбас қаты- настары да дамып, одан әрі жетіліп, нарықта тауарлар тек натуралды зат ретінде ғана бір-біріне айырбасталып қоймай, бүкіл тауарлар дүниесімен ерекше бір тауар ақша пайда болды. К. Маркстің сөзімен айтқанда: «Айырбас құны, тауарлардан бөлініп және сол тауарлармен қатар дербес тауар ретінде жүретін тауар, ол- ақша». Әрбір жеке тауар тұтыну құны ретінде көрінеді.
1. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы – Алматы, Экономика, 2000 ж.
        
        Ақшаның  айналысының заңы ақша масссасы.
Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ оның қалай пайда ... ... сыры және ... ... мәні көп ... ... беймәлім болды.
Бұл сұрақтарға қоғам өмірін зерттей келіп, оқымыстылар ақшаның тауар
айналымында атқаратын маңызын жан-жақты ... ... ... ... ... ... мен ... айырмашылығы неде? Тауардың ақшаның пайда болуына, оның
қолдануының өрістеуіне әсер ету жағдайларын тарихи ... ... ... ... ... қауымдық құрылысы жағдайында бір қауым ... ... ... ... да ... ... ... анда-санда
кездейсоқ кездескенде басқа бір қауымның өніміне айырбастайды. Сонда,
адам еңбегінің нәтижесі-өнім (зат). Ал оны ... ... ... ... ... дейтін түрі-тауар. ТАУАР ... алу ... ... ... ... ... немесе тауар еңбек
өнімінің айырбасқа арналған формасы. Тауар ең ... ... ... ... ... мен жасалған еңбек өнімі түрінде айырбас
кезінде, яки нарықта көрінеді. Егер өнім ... өзі- нің ... ... ... еңбек өнімі тауар сипатын алмайды. Мәселен, етікші
өзі тіккен етікті өзі пайдаланса, онда ол тауар ... ... ... ... даму ... ... қаты- настары да дамып, одан
әрі жетіліп, нарықта тауарлар тек натуралды зат ретінде ғана ... ... ... ... ... ... бір тауар ақша
пайда болды. К. ... ... ... ... құны, тауарлардан
бөлініп және сол тауарлармен қатар дербес тауар ретінде жүретін тауар,
ол- ақша». Әрбір жеке ... ... құны ... ... Оның құны
белгісіз, ол тек тауарды ақшаға теңергенде ғана анықталады. ... ... ... ... ... бірі теңгеріледі.
I Ақша жүйесі жөніндегі түсінік
1.1 Ақша жүйесі туралы ұғым.
Әрбір мемлекеттің өзіне тән ... ақша ... ... Ақша ... ол
тарихи қалыптасқан және мемлекеттің ұлттық заңдарымен бекітілген біртұтас
ақша айналымы. Алғашқы ақша ... ... ғ.ғ. ... ... ... бастағанда пайда болды. Бірақ оның ... ... одан да ... ... жүре ... ... өндірістің
және тауар ақша айналысының қарқынды дамуы ақша жуйесіне өзгеріс енгізді.
1.2 Ақша жүйесінің мәні және ... ... әр ... ақша ... ... бар, ол тарихи даму
кезеңдерінің өткен және әр ... ... ... ... басты компоненттері мыналар:
1. Ұлттық ақша өлшемі ... ... сом, ... ... йела және т.б.). Олар ... ... мен қызмет көрсету
бағалары белгіленеді.
2. Несие және қағаз ақшалар, монеталар жүйесі, олар қолма-қол
айналымдағы заңды төлем құрамдары болып саналады.
3. Ақша ... ... яғни ... ақша щығарудың заңды түрде
бекітілген тәртібі.
4. Ақша ... ... ... мемлекеттік органдар.
Ақша айналымы жүйесінің негізгі екі түрі бар:
1. Металл ... ... ... ... ... немесе күміс монеталар айналымда болады, олар
ақшаның барлық ... ... ... және ... ақша айналымы жүйесі. Бұлардың ерекшелігі
алтынға айырбастала алмайды, алтынның өзін ... ... ... ақша ... ... биметаллизм және
монометаллизм деген түрлері қалыптасты. Биметаллизм алтын мен күмісті
пайдалану ... XVI-XIX ... ... ... ... ... XIX ғасырдың соңында күміс өндірісі жағдайларының өзгеруіне
сәйкес ол құнсызданып, алтынмен арасалмағы өзгнрді. Сөйтіп
биметаллизмді монометаллизм ауыстырды, ... ақша ... ... ғана ... ... ... Қағаз және несие ақшалары
осы металға еркін айырбасталады.
XX-ғасырдың 30-жылдарынан бастап Батыс елдерінде бірте-бірте несие
ақша жүйесі ... ... Оның ... ... ... ... ... үстемдік жағдайы, алтынның айырбастан кетуі,
банктты алтынға айырбастауды жою және оның алтындық мазмұнын ... жеке ... ... ... беру ... ... күшейту; қолма-қол емес айналымды айтарлықтай кеңейту;
ақша айналымын мемлекетін реттеу.
Қазіргі кезде қағаз және несие ... ... ... ... ... ... массасы дегеніміз не?
Ақша массасы-халық шаруашылығындағы тауарлармен қызметтің айналымын
қамтамасыз ... ... алу мен ... ... Олар жеке адамдарда,
кәсіпорындарда, бірлестіктер мен ұйымдарда және мемлекетте болады.
Ақша массасы құрылымның белсенді-активті бөлігіне шаруашылыққа ... ... ақша ... ал пасивті бөлігіне ақша ... ... ... ... есеп ... ... ... Жинақтап айтқанда, ақша массасының құрылымы едәуір күрделі және
ол қатардағыы тұтынушының ... тек ... ... ақша мен ... ... ... қағаз ақшаның ақша массасындағы үлесі өте төмен
(25%-тей) ал басқа ... ... мен ... арасында дамыған
рыноқтық экономикада бөлшек сауданың өзі де банктік есепшот арқылы жүреді.
Қазіргі ... ... ... ақша ... бастслады. Банктік ақшаға
чектер, несие карточкалары және т.б. жатады. Аталған есеп ... ... т.б.) ... ... де билейді. Тауар мен қызметті
төлеуде ... ... чек пен ... ... ... банктерге өз
депозитінен қажетті соманы сатушышың есепшотына аудартады немесе қолма-қол
беруді бұйырады. Ақша массасының ... ... ... алу ... төлем
құралы ретінде пайдаланылмайтын компоненттер де кіреді. Коммерциялық
банктердегі мерзімді есепшоттағы жинақ салымдары, ... да ... ... ... сертификаттар, инвестициялық қорлардағы
акциялар туралы болып отыр. Ақша айналымының аталған компоненттері «квази-
ақша» деп аталады. Ақша айнйлымы құрылымындағы ең қомақтысы да және ең ... ... де осы ... П. ... ... ... ... деп атады. Өтімді
(меквидный) түсінігі ақша категориясын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... дегенде оның оңай сатылуы
және құнын жоғалтпай ақша түріне айналуы мүмкіндігін айтады. Демек, актив-
түрдің ең ... ... ... ... ... алтын, бағалы
металдар мен тастар, мұнай, өнер шығармалары жатады. Өтімі төмендеу
болатындарға-үйлер, ... ... ... ... деп ... ... ... ескере отырып ақша айналымы құрылымында мынадай
компоненттерді бөліп көрсетеді, оларды ақша ... М1 және М2 ... ... ... ... «іскерлік ақша» деп те атайды. Бұл
қолма-қол ақша мен монеталарды, яғни банктен тыс айналатын ... ... ... ... ... қамтиды. Олар ағымдағы
есепшоттағы депозиттер қызметтерін түгел атқарады және қолма-қол ... ... ... ... ақша, ол М1-дің барлық компоненттер
қамтиды және ... ... ... ... ... ... финанс институттарындағы депозиттерді де ... ... ... ... ... ... көрсетілген мерзімнен
бұрын ала алмайды. Сондықтан мерзімдік ... ... ... алу және ... қаржылары ретінде пайдалана алмайды, бірақ олар ... ... есеп ... жарамды, М1 және М2-дің айырмашылығы
М2-де квази-ақшалар бар, оларды іс үшін пайдалану қиын, қолма-қол аудару
да оңай ... ... ... ... ... ... ақша агрегаттары есептелмейді ... ... ... ол ... ... мен ... ақшаны біріктіруге болмайды, өйткені олар әр
түрлі категориялы-бағалы ... мен ... ... ... ... ... ... рыногы (орта және ұзақ мерзімді қарыз
кпиталы) мен бағалы ... ... ... тығыз байланыс бар.
Мерзімдік есепшоттағы қалған ақшалары мен бағалы қағаздары есеп ... ... ... өз қажеттеріне жарата алады. Бағалы
қағазды сатудан түскен ... ... ... ... ақша ... ... ... сақталады. Ақша агрегаттары күнделікті өмірде
мемлекеттің ақша саясатының нысанасы ... оң ... ... ... банк депозиттері ұлғаюының мультипликациондық жерінің
нәтижесі көбінесе күнделікті айналымға түскен ақшаның көлеміне байланыаты,
өйткені банктен қарыз түрінде ... ақша ... ... ... ақша ... де жүре ... Біздің мысалымызда клиенттердің
ағымдағы есепшоттан алғандары ескерілмейді, ал олар банктердің қарыз беру
мүмкіндігін азайтады. Ең ... банк ... ... ... ... әсер қарама-қарсы бағытта әрекет етеді.
Мысалы, коммерциялық банктің федералдық резерв жүйесінен 1ООО доллар құны
бар мемлекеттік ... ... алуы ... ... ... ... ... нәтижесінде 1О мың доллар банктік депозиттің ... (1О ... ... ставкасында).
Банктердің жаңа ақша жасауларының ... ақша ... ... ... ... ... ... ставкасынан жаңа қарыз алуға
деген сұраныс. Бұдан әрі біз осы ... ... ... ... ақша ... ... ... реттейтінін көрсетеміз.
II Ақша жүйесі типтерінің сипаттамасы.
Ақша жүйесінің типі: ақша – ерекше тауар ... ... яғни ... эквивалент болуына немесе ақша-құн өлшемі қызметін атқаруына
байланысты қалыптасады. Сондықтан әлем ... ақша ... ... ... Металл ақша айналысы, бұл жүйеде ақша тауары, яғни толық құнды ... ... және ол ... ... ... орындайды. Ал
несие ақшалары металға айырбасталады;
• Несие ақшалары және қағаз ақша айналысы, бұл жүйеде атына сай,
айналыстан толық құнды ақша, яғни ... ... ... тек ақша ... жүреді.
Әрбір мемлекетте жалпыға ортақ құн эквиваленті ... ... ... металл ақша жүйесі: Биметаллизм және
Монометаллизм болып бөлінеді.
2.1 Биметаллизм жүйесі.
Алғашқы капитал жинау кезінде ... ... ... пайда болып, одан әрі дамыды. Онда ақша ... ... ... ... ... ол ... заңды түрде жалпыға ортақ эквивалент рөлін алтын
мен күміске бекіткен ақша жүйесі.
Бұл жүйеде алтын мен ... тең ... ақша қос ... ... онда екі
металдан да кең көлемде монеталар соғылып айналыста шектеусіз ... үш түрі ... ... жүретін валюта жүйесі- онда алтын мен күміс металдардың
арақатынасының стихиялы түрде металдың нарықтық ... ... Қос ... ... ... ... арақатынасын мемлекет бекітіп,
алтын мен күміс монеталар сол қатынаспен соғылды.
3. «Қосалқы» ... ... ... мен ... ... заңды төлем
құралы деп іс жүзінде күміс монета алтынның белгісі ... ... ... ... ... ... XVI-XVIIғ.ғ. пайда
болып, тіпті XIXғ. аяғына дейін кең ... Ақша ... екі ... ... ... ортақ эквивалент қасиетіне қайшы келді. Алтын мен
күмістің арақатынасын ... да ... ... ... 1865ж.
Франция, Бельгия, Швейцария және Италия ... ... ... ... келісім жүргізе бастады. Нәтижесінде (1865-1878ж.ж.) Латын
монеталық та құны 5 франк және одан да жоғары ... ... ... пен ... ... 1:15,5 тең болды. Бірақ екі ... ... мен ... ... құнына сәйкес келмейді.
Биметаллизм жүйесі өскелең капиталистік шаруашылықтың ... ... ... құн ... ... екі ... ... қолдану
ақшаның бұлд қызметіне қайшы келді. Жалпыға бірдей құн өлшемі ретінде тек
бір ғана тауар жүреді. Ондай ... не ... не ... Оған қоса ... аяқ шенінде күміс шығарудың арзандатуына байланысты күмістің құны
кеми бастады. Бұл кезде алтын мен күмістің нарықтық арақатынасы 1:20, ... ... Ал заң ... ... мен күмістің арақатынасы бұдан әлде қайда
төмен болғандықтан алтын ... ... ... ... ... ... ақша жақсы ақшаны айналыстан ығыстырады» деген
қағиданың өмірдегі көрінісі.
Капиталистік тауарлы өндірістің қарқынды ... ... ... яғни
жалпыға бірдей бір эквиваленті қажет етті. Сондықтан биметаллизмнің
орнына монометаллизм ақша жүйесі өмірге ... ... ... –ло ... ... ... тек бір ғана металл (не алтын,
не күміс) қолданылатын ақша жүйесі. Айналыстағы құн ... ... алт ынға ... ... ... ... монометаллизм
Үндістанда 1852-1893ж.ж., Голландияда 1847-1875ж.ж., Ресейде 1843-
1852ж.ж., қолданылды.
Патшалық Ресейде ... ... ... жүргізілген ақша
реформасының нәтижесінде ... ақша ... ... ... таза
күмістің 4 мысқалы (золотник=4,25 гр) 21 бөлігі бар күміс есептелінді.
Сонымен қатар айналысқа күміске еркін ... ... ... да
шығарылды. Дегенмен де күміс ақша ... ... ... ... түбегейлейлі ретке келтіре алмады. Себебі бұл кезде басыбайлы
шаруашылық (крепостничество) ... ... ... мен ... ... ... елде ... ақша реформасын нәтижелі ете алмады.
Оған қоса 1853-1856ж.ж. болған Қырым соғысының шығындарын өтеу ... ... ... ақшалары шағарылды, іс жүзінде олар қағаз ақшаға
айналды. ... ... ... ... орнына алтын монометаллизмі
келді.
Алғашқыда алтын монометаллизм ақша жүйесі ретінде XVIII ... ... ... ол 1816ж. заң ... ... Ал ... ... XIX ғасырдың соңғы үштігінде яғни Германияда
1871-1873ж.ж., Скандинавия мемлекеттерінде (Швеция, Норвегия, Дания) –
1873ж., ... ... – 1892ж., ... және ... ... ... ... алтынға айырбастамау ерекшеліктеріне байланысты алтын
монометеллизмнің үш түрі болды.
Алтын монеталы стандарт (үлгі) – оған негізгі төмендегі белгілер ... ... ішкі ... алтын монеталар жүреді
және ол ақшаның барлық қызметтерін
атқарады;
- алтын монеталарды еркін соғу ... ... ... ... ... (банкнота, майда
металл монеталар) көрсететін құнымен еркін
және шектеусіз алтын нарығының еркін жұмыс
істеуіне рұқсат берілген.
Алтын монеталы стандарт ... ... ... ... ... ... ... өндірістің несие жүйесінің, әлемдік сауданың өркендеуіне және
капиталды шетелге шығаруға жол ашты. Алтын ... ... де, ... сауда
да, еркін жүруі үшін мемлекеттің эмиссиялық банкінде ... ... қоры ... ... ... ... ... тапшылығымен арттырды. Оны жабу
мақсатында айналысқан шығарған ақша массасы эмиссиялық банктің сақтаудағы
қорынан әлде ... асып ... ... ... ... (несие
ақшаларын) алтын монетаға еркін айырбастау мүмкіндігі жойылды. Осы кезде
алтын монетаны ақша стандарты ... ... ... ... ... да ... мемлекеттерде (АҚШ –та 1933ж.) жойылды.Банкнотаны
алтынға айырбастау тоқталып, алтынды шетелге шығаруға тиым салынды. ... ... ... қор ... және ... құру құралына айналды.
Алтын монеталы стандарттың орнына алтын құймалы стандарт айналымға түсті.
Алтын құймалы стандарт- оның ... ... ... айырмашылығы бұнда
алтын монета айналыста болмайды және оны еркін соғу жойылды. Алтын құймалы
стандартта банкнотаның белгілі бір ... ... ... ... ... ... Мысалы, Ұлыбританияда салмағы 12,4 кг- 21,5 мың
франкке теңгерілді.
Алтын девизді (алтын валюталы стандарт) – ол банкнотаның ... ... бір ... ... ... ақша жүйесі, бұл жүйе
Австрияда, Германияда, Данияда, Норвегияда және ... да ... ... ... ... ... ... соғылуы жойылып, ол айналыстан да алынып
тасталды. Міне тек осындай қосалқы қолмен ғана алтын девизді ақша ... ... ... ... ... валютаның тұрақтылығын
бірқалыпты сақтау девиздік саясат әдісімен, яғни нарықта ұлттық ... ... ... ... ... оған ... валютасын
сатып алу немесе сату арқылы жүзеге асырылды. Сөйтіп, алтын ... ... бір ... ... ... елдердің валютасына тәуелді
болды.
1929-1933ж.ж. әлемдік экономикалық дағдарыс ... ... әр ... ... ... барлық формасы жойылды.
(Мысалы, Ұлыбританияда –1931ж., АҚШ –та 1933ж., Францияда 1936ж. ... ...... құрылған Халықаралық валюта жүйесі еркін
айырбасталатын валютасы бар ... ... үшін ... ... ... шын ... ... стандартты, шын мәнінде алтын
долларлы стандартты бекітті. Оның ... яғни ... ... ... АҚШ ... алтынмен байланысын үзген жоқ, ... бұл ... ... жоқ, ... бұл ... тек ... ... мен үкімет
мекемелері үшін ғана бекітілді. АҚШ үкіметі өзінің алтын қорының ... 1971 ж. ... ... ... ... сатуға тоқтатты,
сондықтан алтын долларлы стандартта айналыстан шықты.
1976 – 1978 жж. Ямайка халықаралық валюта жүйесі алтынның ... ... ... ... Ақша ... ... құрамы және алтынның ресми
бағасы жойылды. Халықаралық валюта қорымен оның ... ... ... да ... ... тасталды. Сөйтіп бүкіл мемлекеттерде алтынға
айырбасталмайтын несие ақшалары жүйесі орнықты.
3.3.Банкноталар мен ... ... ... ... және оның
сипаттамасы.
Қазіргі жағдайда бұрын қалыптасқан ақша жүйесінің ... ... ... ... ақша ... ... – қол ақшасыз айналым ақша ... ғана ... ... Ал 30 – ... ... алтынға айырбасталмайтын
несие ақша жүйесі орнықты. Бұл ... ... ... ... және ... ... ету барлық капиталистік мемлекеттерде жойылды. Ақша
эмиссиясы негізінен мемлекеттік бағалы қағаздар мен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жалпы экономикалық заңның әсеріне
байланысты еді. Ақша жүйесінің дамуы ақша ... ... ... ... ... ... де ... азайтатын, еңбек үнемді
ақша жүйесінің пайда болуына жеткізді.
Қазіргі қағаз – ... ... ... тән ... ... алтынның мемлекеттің ішкі және сыртқы ақша айналымынан шығып, оныңқазына
қорына ... ( ол қор, ... ... ... );
- ... ... ... негізінде қолма-қол емес ақша
белгілері шығаруы;
- қолма – қол ақшасыз айналымның дамуының нәтижесінде қолма – қол ... ... ( ... ... бұл екі ... ... 1:3 ... тең);
- мемлекет тарапынан ақша – несиелік реттеу механизмін құру және дамыту;
2.4 Ақша жүйесінің негізгі элементтерінің сипаттамасы.
Ақша жүйесі ... мына ... ... Ақша өлшемі ол – барлық тауарлардың бағасын көрсету үшін қолданылатын
заңмен бекітілген ақша белгісі Қазақстан ... 1993 ... ... ақша ...... және тиын. Ақша өлшемі, міндетті түрде,
еселі ұсақ бөліктерге бөлінеді. Көптеген мемлекеттерде ... ... ... : 1 : 10 : 100 ( ... ... 1 ... - ... тең, АҚШ 1 доллары - 100 центке, 1 ф. ст. – 100 пенске, ... ... – 100 ... және т.б. );
- Баға ... – ол ... бағасын белгілеу үшін қолданылатын заңмен
бекітілген техникалық құрал. Несие ақшалары ... ... баға ... өз ... ... ... ішкі ... айналымында әр мемлекеттің өзінің баға масштабы
қолданылды;
- Ақша ... – ол осы ... заң ... ... төлем
құралдары – несие ақшасы (банкнота) және қағаз ақшалары (қазыналық
билеттер), сонымен бірге ұсақ монеталар. Мысалы, АҚШ-та айналымда: 100,
50, 20, 10, 5, 2 және 1 ... 1500 ... және одан ... ... тоқтатылған) болатын банк билеттері; 1 доллар, 50, 25, 10, 1 цент
болатын күміс - мыс және мыс – ... ... ... ... ... ... тек ... 50, 20, 10, 5, 1 ф.
ст., 50, 10, 1 пенс, 1 және 1\2 ... ... ... Құны жаңа 10
және 5 пенске теңгерілетін ескі 2 және 1 шиллинг монеталар да ... ... ... ... ... ... билеттер,
яғни мемлекеттік қазаз ақшалар шығарылмайды. Біздің елде 1991 жылдың 1
қаңтарына ... ... 10 ... және одан ... ... бар ... ( ... ) және 1, 3, 5 рубль қазынанық билеттер жүрсе,
қазір Қазақстан Республикасының ақша белгілері болып банкнота ( ... ... және ... ) ... көрсетілген құны төлемдердің барлық түрін өтеуге міндетті
түрде қабылданады. Олар Ұлттық банктың сөзсіз орындалатын ... ... және оның ... активтерімен қамтамасыз етілген;
- Эмиссиялау жүйесі – ол заңмен бекітілген ақша белгілерін айналысқа
түсіру тәртібі. Экономикасы дамыған мемлекеттерде қолма – қол ... ... ... банктік билеттерді шығаруға орталық банктің
монополды ( айрықша ) құқығы бар. Ал ... – қол ... ... ... процентке жуыған ), яғни ұсақ купюралар ( қазыналық билеттер ) мен
майда монеталарды ( мысалы, АҚШ – та ) қазынашылық ( ... ... ... ... ақша ... оны ... және ... кері шығарумен тек Ұлттық банк басқа банктерге
банкнота және тиындарды қолма-қол ақшасыз ... ... ... ... сатады;
Ақша айналымын реттейтін мемлекеттік ... ... ... ... ақша ... ... ... тәсілдері; реттеуші органның
құқығы және міндеттері; реттеудің мақсаты және объектісі кіреді. Мысалы,
70 жылдардан бастап өркендеген ... ... ақша ... несиенің өсуін реттейтін мақсатты бағдарлауды бекітуде. 1975 жылдан
бастап ... ... ... (ФРС) ... ... 12 ... ақша ... өсу немесе қысқару қарқынының жоспары ... есеп ... Бұл жүйе ... бағдарды және ақша қаражатының
өсу ... ... ... ... ... тұрады;
• Валюта курсын белгілеу, немесе баға кесу (котировка) тәртібі – ол
бір мемлекеттің ақша өлшемінің ... ... ақша ... ... ... АҚШ ... = 140 теңге). Қазіргі
кезде ешбір мемлекеттің ақша өлшемінің алтын құралы
белгіленбегендіктен, ұлттық ... ... алу ... ... ... нарығындағы айырбасқа түсетін валюталарға
сұраныс пен ұсынысты есептейтін баға кесу әдісі қолданылады. Ең ... баға кесу ... ... ... негізделген, онда әрбір
ұлттық валюта «қоржынға» кіретін басқа ұлттық валюталардың біразымен
салыстырылады.
Сонымен, экономиканы нарықтық типпен дамыған мемлекеттердің ақша ... ... Ақша ... ... әр ... ... қатынасуы.
2. Қолма-қол ақша мен қолма-қол емес белгілерін шығарумен банк ... ... ... ... Бұнда қолма-қол ақшаны шығарумен
мемлекеттердің орталық банкі шұғылданса, қолма-қол емес ақша белгілерін
әр түрлі меншіктегі коммерциялық банктер шығарды.
3. Қолма-қол ақша және ... емес ақша ... ... ... ... ... ... Орталық банктің мемлекеттік апараты арқылы ақша жүйесін басқаруды
орталықтандыру.
5. Ақша несиелік реттеу механизмін құру және оның дамуы.
6. Ақша ... ... ... .
7. Қолма-қол емес және қолма-қол ақша айналымдарының тығыз байланысы, оның
ішінде қолма-қол емес айналым үлесінің көп болуы.
8. Салық органдарының ақша ... ... ... ... ... банкіне салыстырмалы дербестік беру.
10.Ақша белгілерін банк жүйесінің ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
11.Шаруашылық айналымына ақша белгілерін мемлекеттің ақша-несие саясатына
сай шығару.
12.Валюта ... ... ... ... ... ... ... Ақшаның атқаратын қызметтері.
3.1 Ақша – тауардың жалпы эквиваленті.
Ақша кез келген ... ... ... ... ... ... атқарады. Осыдан
келіп ақшаның жаппай өктем күші пайда болды. Ақшаның қоғамдағы мәнін ... ... ... қоғамдық биліігін де, қоғаммен байланысын да
өзінің қалтасына ... ... ... ... сипаттады. Ол мынадан
айқын көрінеді.
1-ден, тек ақшаға айырбастау арқылы ғана тауарлар қоғамдық ... ... ... ... Мысалы, ақшаның тауарлар айырбасында
делдалдық етуі арқылы қоғамдық еңбектің сапалық деңгейі айқындалып, сандық
есебі жүргізіледі.
2-ден, әр ... ... яғни ... ... ... де ақша ... ... . Себебі адамның қоғамдық еңбектегі үлесін жалақы ретінде
алғанда ақша төлем құралы қызметін ... ... ... ... ... ... ... ішкі
қайшылықтары да шешіледі. Тек ақшаның пайда болуына ... ... ... ... түрінде айырбас қатынасының бір жағында тұрады да,
ал екінші жағында бүкіл тауарларға қарсы құнның тұлғасы ретінде ақша қарсы
тұрады.
Тауарлар дүниесінің тауар және ақша ... ... ... оның тұтыну
құнымен құнының, яғни тауардың ішкі ... ... ... щол ... ... егер тауар сатылса, оның тұтыну құнының
біреудің қажетін өтеуге ... ... Бұл бір ... ал екінші
жағынан оның құнының бар екендігі дәлелденгені. Сатылған құн енді ... ... ... ... ... Сөйтіп, тауар өндірушіге түскен
ақшаның мөлшеріне қарай өз өндірісіне басқа кез келген ... ... ... ... ... ... ... қызметтері.
Ақшаның кез келген тауарларға теңгерілуі неліктен? Ол ақшаның ... ... құн ... ... атқаруынан. Бұл ақшаның ... Ақша ... ең ... ... ... тауарлардың құнын
өлшейтін құрал, яғни ол тауарлардың бағасын белгілегенде айырбас ... ... ... әр ... ... құны бір – ... ал сан ... салыстырмалы. Бірақ тауарда болатын ішкі қарама
– қарсылық ... ... ... ... ... ... ... құны тек айырбас процесінде ақшаның делдалдық ... ... ... ... бір – біріне теңестіретін ақша емес, керісінше,
толыққұнды ақшаны (алтынды) қоса алғанда ... ... ... ... ... ғана ... ... теңгермелі етеді.
Тауарлар құнының алтынмен өлшенетін себебі оны ... ... ... көп ... ... ... Тек өз құны бар тауар ғана құн өлшемі
бола алады. Ақша еңбектің табиғи ... ( ... ... ) ... ... ... ... көрсетеді.
Сонымен ақшаның бірінші атқаратын қызметі – ол өндірілген ... ... ... ... ... өлшеу үшін алтын ақшаның қолда болуының
қажеті жоқ. Ақша құн ... ... ... ақша ... қиялдағы, яғни
ойдағы ақша ретінде орындайды. ... ... ... ... оны ... ... ... ал құнның тауарлы формасын ақшалы формасына
айналдыру үшін тауардың ... ... ... ... ... үшін ... ақша ... тұрудың қажеті жоқ, себебі еңбек өнімі ойда
бағаланады. Сондықтан тауарларды біріне – ... ... ақша ... ... ... ... өзара теңгермелі. Себебі ақша сияқты
басқа тауарлар – адам ... ... ол ... ...... бірыңғай негізі – абстрактылы еңбек.
Ақшаның тауар айналасында атқаратын екінші қызметі – айналыс құралы.
Басқаша айтқанда, тауарлар бір – ... ... ақша ... ... Ақша ... болғаннан кейін тікелей тауар айырбастау ( Т –
Т ) тауар айналысы (Т – А – Т ) ... ... ... екі акт бар:
біріншісі Т – А – ол тауарды сату ... ... ... ... ал
екіншісі А – Т – ақшаға басқа қажетті тауарды сатып алу немесе ... ... ... Ақшаның бұл қызметі тауар айналымына
сапалық өзгерістер енгізді. Атап айтқанда:
Біріншіден, Т – А – процесі өнім ... өнім ... ... ... таныды деген мағынаны білдіреді.
Екіншіден, бір нарықта тауарды сатып, басқа бір нарықта керек
тауарды сатып алуға мүмкіндік ... ... ... ... ( Т – А ), ... ... ... кейінге қалдыруға болады.
Осындай мүмкіндіктердің нәтижесінде жекелеген айырбас актілері
араласып, түйісіп біртұтас тауар ... ... ( Т – А – Т1 А1 – ... А2 ) ... Осы ... ... ақша ... екінші, үшінші кісіге
және т.с.с. қолдан – ... өтіп ақша ... ... ... ... ... ... сансыз сатып алу – сату ... ... ... ... ... келесі қызметі – қор жинау және байлық құру құралы. Ақшаның
айналыс және ... ... ... ... үшін ... мөлшерде
белгілі – бір уақытқа ақша қорын жинау керек. Әр ... ... ... ... ( Т – А – Т ) ... ( Т – А ) ... ... нәтижесінде ақша айналысы да ... ... бір ... соң ақша ... ... Әрине ақша қорын жинау әр түрлі нақты
себептерге байланысты.
Тауар айналымының үзіліссіз ... ... үшін ... ақша
мөлшері өгеріп отырады. Сондықтан бір кезде айналысқа қосымша ақша ... ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы, ауыл
шаруашылығындағы жұмыстар жыл мезгілдеріне байланысты жүргізіледі. ... егу үшін ... ала ... ... ... ... алу ... өткізу, тұқым және жанар – жағар майларды дайындау және т.с.с.
жұмыстарға ақша қорын жинау керек. Бұл экономикалық ... ... ... ... бұйымдарын жинау, жеке қор жинауға құмарлық, ... ... де ақша ... әсер ... ... және тұтыну заттарын сатып ... ... ... ... ... Ақша ... жинау ұйымдардың жинақтары және
адамдардың жеке ... ... ... ... ... ... банктердегі есеп және депозиттік шоттарындағы
ақша қаражаттарының қалдығы ... ... ал ... ... ... ... және т.б. ... түріндегі
жинақтары жатады. Несие механизмі арқылы ұйымдар мен халықтың ... ... ... ... ... ... түседі. Сөйтіп, елдің
ішкі қажеттілігін өтеуде толық құны жоқ ақша, яғни қолма – қол ақша ... ақша ... ... ... ... ... және оның экономикалық маңызы
Ақшаның объективті қажеттілігі тауар өндірісі және одан ... ... ... Ақша – кез ... тауар айналысының құрамдас бөлігі
және оның нәтижесі. Тауар және ақша бір – бірінен ажырамайды, себебі ... ... ... ... ... да ... емес.
Әйтсе де адам өміріне ақшаның қажеттілігі туралы әр уақытта әр түрлі
ойлар айтылуда. ... ... ( ақыл – ой ... ... көзқарас ) жақтаушылар ақша адамдар арасындағы келісім құралы,
ол ... ... ... ... ... ... ... деп
түсіндірді. Бұл ойды жақтаушы Аристотель өзінің “ Никомахова этика ” ...... ... бәрі өзара салыстырмалы болуы
Айырбасты болдыру үшін ... ... ... өлшем болуы қажет ”
деп жазған. Бұл ой көне ( античный ) Рим ... ... ... оның
қағидасы бойынша император ақшаның құнын заңмен бекіткен.
XVI ғ. бас кезінде ( 1516 ж. ) ... ... ... қалаушы
Томас Моор өзінің “ Золотая книга о найлучшем ... ... ... ... ...... еңбегінде “ барлығын ақшамен өлшегенде
мемлекеттік істердің табысты және дұрыс шешілуі мүмкін ... ма екен ” ...... ... ... ... ... Ол қоғам
дамуының әрбір сатысында өндіріс және айырбас процесінде адамдар ... ... ... ... Қоғам экономиканың әр
түрлі үлесіне өткенде ақшаның ... арта ... ...... ... мәні шектеулі болды. Ақша, негізінен, есеп жүргізу ... ... ... ... ... ... ... басқару органдары
әрбір кәсіпорынның ... ... ... және құн көрсеткіштері
түрінде өнімнің көлеміне және ... ... ... Сол ... ... да ... ... бекітті. Өндірілген өнім тұтынушыларға келісім
– шарт бойынша натуралды өлшеммен бөлінеді.
Нарықтық экономикада ақшаның маңызы зор. ... әр ... ... ( ... кооперативтік, жеке ) жұмыс ... ... ... және ... ... ... түрін және бағасын
бекітуге дербестік алды. Шаруашылықты жаңа ... ... ... ... ... ... ... яғни сұраныс ескеріліп, өнімнің
шығару көлемі, ... ... ... ... ... кезде кәсіпорындарды жекеменшіктендіруде де,
мемлекеттік бюджеттің кірісін қалыптастыру да, әр түрлі ... ... емес ... ... да, ... банктың несие
ресурстарын басқа банктерге сату да, ... ... те және ... ... іс – ... ... ... арта түсуде.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта айтқанда, ақша деген тауардың жалпы эквивалиентінің
тиянақталған түрі, ... ... ... ... құны ... ерекше тауар. Немесе ақша деген тауар өндіру мен оны ... ... ... ... ... ерекше тауар, оның айрықша
қызметі – барлық тауарларға ортақ балама ролін атқару.
Ақша жүйесі – ол ... ... және ... ... бекітілген біртұтас ақша айналымы. Алғашқы ақша жүйесі XVI ... ғғ. ... ... әдісі қалыптаса бастағанда пайда болды. Бірақ
оның кейбір жекелеген элементтері одан да бұрын айналымда жүре бастаған.
Капиталистік ... және ... – ақша ... ... ... ... өзгеріс енгізді.
Жалпы айырбасталмайтын несие ақшаларына көшу эмиссиясының біржақты
икемденуіне және ақша ... ... – ақша ... ... ... – ақша шығаруды шектеу принципінің бұзылуына әкеп
соқтырды. Ақша ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде
қоғамдық өндіріс ретінде қоғамдық ұдайы ... ... ... ... Кез ... ... ақша жүйесінің тұрақсыздануына,
сайып келгенде ақшаның құнсыздануына, яғни ... ... ... заңы ақша ... Ақша ... ұғымы, мәні және түрлері
1.1 Ақша жүйесі туралы ұғым.
1.2 Ақша ... мәні және ... Ақша ... ... сипаттамасы.
1. Биметаллизм жүйесі. Оның түрлері.
2. Монометаллизм жүйесі. Оның түрлері.
2.3 Банкноталар мен ... ... ... ... және ... Ақша ... ... элементтерінің сипаттамасы.
III Ақшаның атқаратын қызметтері
3.1 Ақша – тауардың ... ... ... атқаратын қызметтері
3.3 Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы
Қорытынды
Пайдаланылған ... ... ... ... Б.А. ... Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы
– Алматы, Экономика, 2000 ж.
Инфилиацияның ... және оның ... ... байланысы
Экономикалық құбылыс ретінде инфиляция көптен бері ... ... Оны ... ақшаның шығумен бірге пайда болады әрі ақшаның
қызметімен тығыз байланысты деп саналады. ... ... ... ... ...... ... ақша айналысына қатысты XIX
ғасырдың орта шенінде пайда болады және АҚШ-тың ... ... ... ... ... долларының («гринбектердің») қиыспасы көп шығарылуымен
байланысты болады. XIX ... бұл ... ... ақ ... ... ... ... инфиляця ұғымы ХХ ғасырда ... ... ... ... ... ал ... ... әдебиеттерде ол 20- сыншы жылдары жазыла бастады.
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы анықтамасы – ... ... ... ... ... ... ... ақша
массасымен лықа толып кетуі, оларлың құнсыздануы және соның нәтижесі
ретінде – ... мен ... ... ... ... , . ... ... жарамдылығының төмендеп кетуі. Инфляция ... ... ... ... және ... көп ... ... баиланысты
ақша айналысының заңы бұзылады.
Инфляция – ақша жүйесінің дағдарысты жай-күйі.
Ақшаның құнсыздануына мына факторлар себепші болады
Айналысқа артық ақшаның шығарылуы
Қолайсыз төлем ... ... ... ... бойы ... ... ... деп санай отырып, ол
ақшаның құнсыздануы мен ... ... ... тұрғысында түсіндіріп
келеді. Әлі де бірқатар шетелдік авторлар ... ... ... ... ... ... анықтайды. Алайда инфляцияның ... ... ... оны тек таза ақша ... жатқыза салуға
болмайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың ... ... ... өндірістің
сәйкессіздігінен туатын күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс. Инфляция
әлемнің көптеген ... ... ... ... ең ... бірі болып есептеледі.
Инфляцияның көріну нысандары
тауарлар мен қызметтерге бағаның өсуі, оның үсіне бірқалыпты ... ... өзі ... ... оның ... алу жарамдылғының
төмендеуіне ұрындырады
ұлттық ақша бірлігінің шетелдік ақша бірлігіне катысты бағаның
төмендеуі
ұлттық ақша бірлігінде көрінетін ... ... ... ... бағаның өсіуі нәтижесінднгіақшаның сатып алу
жарамдылығының құлдырауымен ғана ... ... ... ... ... ... қолайсыз ахуалыме де байланысты. Инфляциядағы өндіріс деп
өткізу сферасындағы әр ... ... ... ... процесінің қарама-
қайшылықтары себепші болады. Инфляцияның әуел бастағы ... ... ... ... ... мен ... сұраным мен ұсыным,
мемлекеттің кірістері мен ... ... ақша ... ... ... қажеттілігі арасындағы алшақтықтар.
Инфляцияның ішкі және сыртқы факторларын (себептерін) айра білу
қажет. Ішкі факторлардың ... ... ... және ... бөлуге болады. Ақшаға жатпайтындары- ... ... ... ... ... ... ... теңгерімсіздігін, әлеуметтік-саяси
сипатттығы ерекше жағдайлар және басқалары. Ақшалай факторларға мемлекеттік
қаржының дағдарысы – ... ... ... ... өсуі, ақша
эмиссиясы, сондай-ақ кредит жүйесінің кеңеюі, ақша айналысы ... ... ... ... өсуі және ... ... ... дағдарыстар (шикізат, энергетика, валюта
дағдарыстары), басқа ... ... ... ... ... ... ... алтынды, валютаны жасырын экспортқа шығару
инфлятцияның ... ... ... ... көп ... ... ретіндегі инфляция – бұл ақша
айналысы заңының бұзылуымен байланысты болатын қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... байланыстырып отыру
қажет,өйткені инфляция құбылысы мынандай қаржылық факторларға тәуелді болып
келеді:
белгілі бір салық нысандары мен әдістерін қолдану;
инфляциялық ... ... ... ... ... ... ... тапшылығын жабудың әдістері;
мемлекеттік берешектің көлемі.
Нарықтық экономика кезінде қаржы инфляциялық ... ... ... ... әсер ... ... тенденцияларды күшейте
түседі).
Бірінші фактор – мемлекет шығыстарының өсуі, бұл ... ... ... ... ... ... баға ... етеді. Тауарлар мен қызметке бағаның бағаның көтерілуіне байланысты
ақшаның ... ... ... ... ... ал ... ең алдымен, салық түсімдері қажетттіліктен арта қалып қояды. Бұл
сөзсіз болатын ұзақ ... ... ... ... ...... ... салынатын салықтың көбеюі. Салықтың
едәуір бөлігі баға механизмі ... ... ... және ... ... ... ... болады.
Үшінші фактор – бюджеттердің ұзақ уақытты тапшылықтары (өндірістік
емес шығындардың неғұрлым өсуімен байланысты).
Инфляция ... ... ... ... ... ... мен қызметтерге бағаның өсуі салдарынан
мемлекет шығыстарының өсуін жандандырады.
Екіншіден, инфляция қаржы ресурстарын құнсыздандырады және ... ... ... ... ... ... мемлекеттің берешегі проблемаларын
шиеленістіреді.
Сөйтіп, қаржы мен инфляция өзара тәуелді болып ... ... ... тездеткіші бола алатын сияқты, инфляцияда қаржы
қатынастарына әсер ... ... ... және ... ... ... ... төмендетуге, бюджеттің шығыстарын көбейтудің
қажеттігіне, салық ... ... ... ... ... мемлекеттік борыштың өсуіне ұрындырады. Инфляцияның
жоғарғы ... ... ... ресурстарын құнсыздандырады, өйткені
салықтың кірістері мен ... ... ... ... уақыттың белгілі
бір межелдемелері арқылы түседі, ... ... алу ... олар
құнсызданады. Осыған ұқсас мемлекеттік берешектің проблемасы шиеленіседі,
өйткені қарыздарды тарту үшін ... ... ... ... несиелік пайыз деңгейінен жоғары көтеруге мәжбүр болады, бұл
мемлекеттік борыштың ... ... ... ... ... ... ... бір бағытты келеңсіз сипаты, бірін-бірі ... ... ... ... нәтижелерге апарады.
Мәселен, инфляция бірқатар әлеуметтік-экономикалық проблемаларды тудырады
:ақшалай табыстардың құнсыздануы, ұзақ ... ... ... ... ... ... құнсыздануы, нақтылы
пайыздың төмендеуі, экономикалық байланыстардың ... және ... ... және ... үшін бағалар индексінің көрсеткіші
пайдаланылады. Бағалар индексі тұтыну тауарлары мен ... ... ... ... алу ... мен ... ... бағасы арасындағы
арақатынасты өлшейді. Ағымдағы жылдың ... ... ... ... жылдың бағалары индексінен өткен жылдың бағалары
индексі шегеріліп, өткен жылдың бағалары индексіне ... ... ... ... ... ... ... мен қызметтер көрсетудін
тарифтері өтке жылғы қарағанда былайша өсіп ... ... 1990- 1, ... ... ... ... ... 1997-1,17; 1998-1,07; 1999-
1,18; 2000-1,13.
Дүнежүзілік практикадаегер инфляцияның қарқыны жарты жыл ... одан ... ... айына 50 пайыз немесе аптасына 11,5 пайыз құрса
, онда мұндай деңгей 1992-1995 жж. ... ... асып ... ... ... ... және ... мынындай критерийлер бойынша ажыратады:
бағалар өсіуінің қарқыны бойынша:
баяу- баға жылына 10 ... ... бұл ... ... ... сақталады, кәсіпкерлік тәуекел болмайды;
өршімелі- баға 100 пайыз шегінде өскенде; ақшаның затталынуы өседі;
әсіре- баға жүздеген ... ... баға мен ... ... ... бастайды;
бағалар өсуінің теңгерімділік дәрежесі бойынша:
теңдестірілген және теңдестірілмеген инфляция; теңдестірілген
инфляция кезінде ... ... ... бір-біріне қатысты өзгерусіз
қалады, теңдестірілмеген инфляция кезінде- олардың бір-біріне арақатысы
өнбойы өзгеріп отырады, оның ... әр ... ... ... ... ... ... болжамды және
күтілмеген;
шығу немесе пайда болу орнына қарай :
импортталынған және экспортталынган;
сондай-ақ дамудың әркелкілігімен сипатталатын ... баға ... ... ... ... ... ... тапшылығы күшейген кездегі
тұқыртылған инфляцияны ажыратады.
Практикада инфляцияның екі түрін ... ... ... ... және ... ... ... инфляциясы).
Экспорттталатын инфиляция тауарлар мен қызмет ... ... ... ... бұл ... елдерде, соның ішінде дамып келе
жатқан елдерде бағаның өсуіне ... ... ... ... ... қарама-
қайшылықтарынан, экономикадағы үйлесімсіздіктер мен дағдарыстар, ... ... ... бүкіл қоғамдық өндірістің төмен
тиімділігінен болады.
Инфляцияның көріну нысаны – ақшаның құнсыздануы мен ... ... ... ... ... ... оның ... алуға
жарамдылығының тиісінше төмендеуі.
Инфляцияның табиғаты ... ... ... тұлғаланатын
тауар ауқымынан оқшауландырылған қозғалысты жүзеге ... ... ... ... ... ... ... оның бұл
қасиеті оған өзінің арналымын- тауар, төлем айналымына қызмет көрсете
отырып, ... ... ... мен ... ... құралы болуға
мүмкіндік береді.
Инфляцияға өндірістік сфераға, халықтың ... ... ... ... ... қауіпті әсер етеді.
Инфляцияның классикалық көзі- мемлекеттік ... ... үшін де ... ... ... инфляцияның қайталама факторы
болып табылады, өйткені ол шығындардың инфляциясынан және осыған байланысты
мемлекет кірістерінің құнсыздануынан ... ... ... ... ... да сақталып отыр: ол 1991ж. Бюджеттің шығыс бөлігінде
20,4%, 1992- 8,6%, 1993- 11,9%, 1994- 10,2%, 1995- 17,4%,1996- 15,4%, ... 1998- 18%, 1999- 14,3%, 2000- 9,8%, 2001- 6,4% ... 2002 ... бюджеттің тапшылығы 1,453 миллиард теңгені (ЖІӨ-ге 0,11%)
құрды.
Инфляцияның дамуына инфляциялық нәтижені тудырған жаңа салықтарды-
алғашқы ... 28% ... ... ... ... ... және ... кеден баждарын енгізу, өнімнің өзіндік құнына
қосылатын қаражаттар аударымдарын экономиканы жаңғырту ... ... қор), ... ... ... ... мемлекеттік
қорына аудару, әлеуметтік сақтандыруға аударылатын аударымдарды бірден
көбейту сияқты ... және ... ... ... ... ... дамуының қосымша факторы пайдаланылатын кредиттер
бойынша пайыздарды ... ... ... табылады; кредит үшін
төлемақының өсуі жағдайында бұл ... ... ... оның ізін ... да ... соқтырды.
Айтылған факторлар өндіріс шығындарын- өндірушілер ... ... ... қарсы саясат шаралары
Инфляцияның өрістеп, күшеюі экономикалық және әлеуметтік қарама-
қайшылықтарды асқындырып жіберетіндіктен мемлекет ... жою және ... ... ... ... қолдана бастайды.
Инфляция кезінде мемлекет іс-қимылының екі нұсқасы болады:
1) бейімделу саясатын жүргізу немесе ... ... бұл ... ... ... ... ... жөнінде шаралар қолданылады; компаниялар мен фирмалар қысқа
мерзімде жобаларды өткізеді, жеке тұлғалар табысының ... ... және ... ... ... ... басу ... инфляцияға қарсы шараларды
кешенді жүргізу.
Инфляцияны жою жөніндегі шаралардың кешенді қоғамның ... ... ... институционалдық, моральдық-
адамгершілік сфераларының әр түрлі жақ тарына әрекет етуді қамтиды десек
те олардың шешушісі базалық, өндірістік-экономикалық ... ... ... ... ... ақша және ... саясаты пайдаланудың
біршама қатардағы макроэкономикалық әдістермен жетуге болады.
Инфляцияға қарсы ... ... ... мемлекеттік раттеу жөніндегі шаралар кешені. Мұндай саясаттың
екі негізгі жолы белгіленген: дефляциялық саясат және кірістер ... ... ... ... кредит үшін
пайыздық мөлшерлерді арттыру, салық ауыртпалығын күшейту, ақша ... ... ... және салық механизмі арқылы ақша сұранымын
реттеуді қарастырады.
Кірістер ... және ... ... ... ... ... өсу ... белгілеу жолымен паралеллдік бақылау жүргізуді ... Оны ... ... әлеуметтік қайшылықтарды қоздыруы мүмкін.
Инфляцияға қарсы саясат ақшалай ұсынымды шектеудің әр түрлі
әдітерін ... ... ... нақты ақша эмиссиясын қысқарту арқылы айналыстағы
ақша массасының ауқымын азайтады.
2. барлық кредит ресурстарын қымбаттату және ... қол ... ... ... кредиттер үшін қайта
қаржыландырудың есептік мөлшерлемесін арттыру.
3. кредит мультипликаторын қысу және ... ... ... ... жету үшін орталық банктің комерциялық
банктерге резервтік талаптарын арттыру.
4. Сондай мақсаттарда ... ... ... тікелей
қысқарту.
Инфляцияға қарсы фискалдық саясат салықтарды ... ... ... және ... ... ... бюджеттің
тапшылығын төмендету арқылы жүргізіледі.
Салық саясаты инфляция жағдайында екі ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің теңдестігіне жету және
тапшылығын жою үшін оның ... ... ... керек;
екіншіден, экономиканың бастапқы буындарында-өндіріс пен айырбас
сферасанда экономикалық белсенділікті жандандыру қажет.
Инфляцияға қарсы салық саясаты жанама салық салуды ... ... ... салықтардың инфляциялық сипаты болады, өйткені олар ... ... ... ... салықтардың іс - әрекетінің екінші
аспектісі өндіріске олардың қысымы ... ... бұл ... ... едәүір салық ауыртпалығы, әдеттегідей, ... ... ... ... іс - ... ... өзі салықтан жалтарнуға әкеп соқтырады.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша массасы16 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысының заңы және теориялары30 бет
Ақша айналысының сипаттамасы және оны арттыру жолы24 бет
Ақша айналысының тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері17 бет
Ақша айналысының тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері жайлы31 бет
Ақшаның экономикалық мәнi және қызметтерi28 бет
Қазіргі несие және қағаз ақшалардың айналымынан туындайтын проблемалар15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь