Кенесарының туып өскен жері және арғы атасы Абылай туралы

Жоспары:

1. Кіріспе.

Ақтаңдақтар ақиқаты.

2. Негізгі бөлім

а) Кенесарының туып өскен жері және арғы атасы Абылай туралы.
ә) Қазақ еліне Ресей және Қоқан бектерінің отаршылдық саясаты.
б) Кенесары әкесі Қасымның және Кенесарының отаршылдыққа қарсы әділетті күресі.
в) Кенесарының ерліктері, саясаткершілігі, әскери тактикасы.
г) Ханның көтеріліс салмағын Қазақстанның күнгейіне Қырғыз еліне аудару себептері.
д) Ханнан тараған ұрпақтары жайында.

3. Қортынды.

Тарих парағын түгендеу ұрпаққа парыз.
Кіріспе: Ақтаңдақтар ақиқаты.
Қай халықтың болса да ең маңызды ескерткіші оның тарихы. Сол тарихымыздың орыс отаршылдығы және кешегі КСРО кезінде бұрмаланып келгендегі, ақтаңдақтардың болғандығы ақиқат. Сол ақиқаттардың ең үлкені-халқымыздың ұлт-азаттық жолындағы күресі еді. Өткенді білмесең-болашағың бұлыңғыр. Өткенді білу-бүгініңк сабақ, болашаққа бағдар. Өзіңнің тарихыңды тану-елдігіңнің, өскеніңнің айғағы. Біз өткені жоқ халық емес едік, бірақ та сол өткенімізді біле білмей келдік. Біз тарихы жоқ халық емес едік, бірақ та тарихымызды тани алмай келдік. Я, кешегі қызыл империя тұсында тарихымыз өрескіл бұрмаланып, өктем саясаттың құрбанына айналдық. Кенесары Қасымұлы бастаған халық көтерілісі туралы шындықтыбілгенімізден де білмегеніміздің көп болғаны соның айғағы екені анық.
Халқымыздың небір заманды басынан өткергенін «елім» деп еңіреген қандай қасиетті ұл-қыздары болғанын білмей тұрып, өзіміздің кім екенімізді ұғамыз деу бекершілік екендігін ұқтық.
Тәуелсіздік-бұл халық ұшін рухани азаматтық, ешқандай байлыққа айырбастауға болмайтын өлшеусіз бақыт.
Міне осы Тәуелсіздік үшін Кенесары күресті, бар өмірін сарп етті. Қазақ елін біртұтас ел «Алаш» елі болса деп армандады. Тарихты әділ бағасын енді алып жатқан, арысымызды оқушыларға толық жеткізу мақсатында мен шығармашылық жұмысына Кенесарының ерлікке толы өмір жолын таңдадым.
Мақсатым: Оқушыға бізге тәуелсіздікті қалай келгенін түсіндіру, оларды Отанын сүйетін, ер жүрек, ұлт жанды етіп тәрбиелеу.
«Азаттың ащы дәмін, тәуелсіздіктің тәтті дәмін» татқан қайсар рухты Қазақ деген халықтың ұрпағы екендіктерін мақтанышпен айту. Кенесары батырдың туған жерінің азаттығы мен бостандығы үшін бар өмірін арнағнын оқушыларға жеткізіп, жастарды Отанға шын берілген азамат етіп тәрбиелеу. Жалпы далалықтардың денсаулықтарын, олардың өнегелі өмірін оқушыларға таныстырып, ұлттық сананың қалыптасуына негіз қалау.
Пайдаланылған Материалдар:
1. Хан Кене Алматы, «Жалын», 1993ж.

2. Кенесары және Сыздық сұлтандар. Ахмет сұлтан Кенесарылы 1889ж. Қазақ тіліне аударған – Ғалаым Ахмедов. Алматы, «Жалын», 1992ж.

3. «Жұлдыз» Журналы 1991ж №3, 1994ж №10-12.


4. Е.Бекмаханов. «Қазақ халқының Кенесары бастаған азаттық қозғалысы» тарихи монаграфия.

5. Ж.Қасымбаев Кенесары хан. Алматы 1993

6. «Қазақ тарихы» журналы 1993ж №1, 1994№5-6, 1995№2. 2000 №1-2.

7. «Жас Алаш» газеті 1999 наурыз 10 «Кенесары-соңғы ханы алаштың».

8. «Қазақ әдебиеті» газеті 5 маусым 1992 «Хан Кененің оң қолы» Е.Мырзахметов. «Наурызбай атты сүр перен» С. Мауленов.

9. «Қазақ әдебиеті» газеті 12 қазан 1990 «Қазақ батырлары» К.Боранбаев.

10. «Жас алаш» газеті 2 қазан 1997 «Алаш деп аттқа қонған Ер Кенекем!» А.Ақылбеков.

11. «Қазақ әдебиеті» газеті 12 мамыр 2000 «Кенесары және қара қозы» Д. Рамазанов.

12. І. Есенберлин. «Көшпенділер» триллогиясы.
        
        Жоспары:
1. Кіріспе.
Ақтаңдақтар ақиқаты.
2. Негізгі бөлім
а) Кенесарының туып өскен жері және арғы ... ... ... ... ... Ресей және Қоқан бектерінің отаршылдық саясаты.
б) Кенесары әкесі Қасымның және Кенесарының отаршылдыққа қарсы әділетті
күресі.
в) Кенесарының ерліктері, ... ... ... ... көтеріліс салмағын Қазақстанның күнгейіне Қырғыз еліне аудару
себептері.
д) Ханнан тараған ұрпақтары жайында.
3. Қортынды.
Тарих парағын түгендеу ұрпаққа парыз.
Кіріспе: ... ... ... ... да ең маңызды ескерткіші оның тарихы. Сол
тарихымыздың орыс ... және ... КСРО ... ... ақтаңдақтардың болғандығы ақиқат. Сол ақиқаттардың ең ... ... ... ... еді. Өткенді білмесең-болашағың
бұлыңғыр. Өткенді білу-бүгініңк сабақ, болашаққа бағдар. Өзіңнің ... ... ... Біз ... жоқ ... емес ... ... сол өткенімізді біле білмей келдік. Біз тарихы жоқ ... емес ... та ... тани ... келдік. Я, кешегі қызыл империя тұсында
тарихымыз өрескіл бұрмаланып, өктем саясаттың құрбанына ... ... ... ... ... ... шындықтыбілгенімізден де
білмегеніміздің көп болғаны ... ... ... ... ... ... ... өткергенін «елім» деп еңіреген
қандай қасиетті ұл-қыздары болғанын білмей ... ... кім ... деу ... ... ұқтық.
Тәуелсіздік-бұл халық ұшін рухани азаматтық, ... ... ... өлшеусіз бақыт.
Міне осы Тәуелсіздік үшін Кенесары күресті, бар ... сарп ... елін ... ел ... елі ... деп ... ... әділ бағасын
енді алып жатқан, арысымызды оқушыларға толық жеткізу ... ... ... ... ... толы өмір ... ... Оқушыға бізге тәуелсіздікті қалай келгенін түсіндіру, оларды
Отанын сүйетін, ер жүрек, ұлт жанды етіп тәрбиелеу.
«Азаттың ащы дәмін, ... ... ... ... ... рухты
Қазақ деген халықтың ұрпағы екендіктерін мақтанышпен айту. Кенесары
батырдың ... ... ... мен ... үшін бар ... ... жеткізіп, жастарды Отанға шын берілген азамат етіп ... ... ... олардың өнегелі өмірін оқушыларға
таныстырып, ұлттық сананың қалыптасуына негіз қалау.
Негізгі бөлім: Кенесары ... ... ... 1802 жылы ... ... ... Көкшетау деген жерінде
дүниеге келген. Кенесарының атасы Абылай хан ерекше даңқы шыққан ... ... ... ... ... жағдайында батыраңқы қазақ жерлерін өз
қоластына біріктіріп, Қазақстанды бөліп ... ... ... ... ... мүдделерінің қарама-қайшылығын дұрыс пайдалана отырып, іс-
жүзінде елдің ... ... қала ... дара ... Міне ... ... ... тарихшылардың берген бағасы. Бұрынғы кеңестік
дәуірде: «Кенесары қасымұлының қозғалысы реакциялық, ол ... ... ... ... тәртіпті нығайтуға, орта ғасырлық
хандық өкіметін қайта орнатуға, ... ... орыс ... ... тырысты» - деп жазылды.
Империялық мүдде тұрғысынан қорытылып жазылған тарих, әрине ұлт-
азаттық ... ... де ... ... ... Өз өмірін өз
қалауынша құру құқынан айырылған тәуелді ... төл ... ... ... ... ... тиісті. Сондықтан халық тарихындағы
ұлт-азаттық көтерілістерге феодалдық монархиялық, жеке ... ... ... ... ... өз ... құқықтарының
қанағаттандырудың талап еткен ұсыныстарға «қазақ ұлтшылдығы» сияқты өмірлік
шындықтан алшақ, түптеп келгенде ұлттың өз ... ... ... ... ... ... ... тағылды.
Бір сөзбен айтқанда отарлаушы ел, отар елдің ... өз ... ... ... ... ... қызыл империя тұсында осы шындықты
жазғандар болды. М.Әуезов «Хан ... ... ... ... «ХІХ
ғасырдың 20-40ж. Қазақстан» атты монографиясын, І.Есенберлин «Қаһар»
романнын жазып сол үшін ... ... ... ... мәлім.
Бүгінге дейінгі жарық көрген еңбектерге сүйенсек, қазақ елінің Ресей
империясының құрамына енгеннен бергі уақытта ... ... ... ... екі ... бөлеміз. Біздің айтпағымыз бірінші кезең
ХVІІ ғасырдың соңы ХІХ ғасырдың ортасы ... ... Осы ... ... ... ... ... көрінісі болатын.
Кенесарының атасы Абылай хан билігі кезінде қазақтар ... ... ... ... ... соң алаш жұрты қайтадан бөлшектене бастады.
Бірақ мемілекет, ұлыс жойылған жоқ . ХІХ ... ... ... ... ... қазақ елінің алауыздығын пайдаланып, Қоқан
мен Хиуа
хандары Ұлы жүздің оңтүстік өңірі мен ... ... ... ... бекіністер салып, бейбіт ауылдарға тонаушылық шабуылдармен үлкен
ауыртпалық әкелді. Ал Рессей, 1822 ... ... ... ... қазақтарда хандық билікті жойып, қазақ елін бөлшектеу саясатын
жүргізді, ... ... ... бір жола ... көздеді.
Осы мақсатта Жайық бойы, Есіл, Ертіс, Нұра және Ақмола ... ... сала ... ... ... Ойда Орыс ... ... өздерінің
билігін орнатуға тырысып, білгендерін істеді. Құнарлы жерлер отаршылдардың
қонысына айналды. ... ... ... жайы ... жерлерден қазақтарды
қуып, құнарсыз шөлейтті аймақтарға ығыстырды, бұл оларға ауыр ... ... ... ... ... ... Кенесарының әкесі Қайым ХІХ-
ғасырдың 20-жылдарының өзінде-ақ қарсы ... ... ... ... ... Копцевичке жазған хатында Қасым приказдың жойылуын және ... ... ... ... ... Осы ... ... ретінде патша
үкіметі қырды жаңа отрядтармен толықтыруды және Ақмола бекіністерді шебімен
байланысты Ақтау бекінісін салуды ... ... ... ... тегеуіріне төтеп бере алмай туған жері Көкшетауды тастап,
балалары Есенкелді, Саржан, Бопы, ... ... ... ... ... ... хандықтарының иеліктеріне өтіп кетті. Қоқанға бара
жатып, Қасым азаттық күреске Қоқан хандығының қол астына ... ... Орта Азия ... ... ... ... болатын. Алайда бұл
Қасымның Қоқан ханымен ынтымақтасуы табысқа жеткен жоқ. Керісінше, ол оның
балалары –Саржан, ... ... ... өзінің өліміне алып келді. Бұған
төзбеген Кенесары қазақ ... ... ... Қоқан бектерінен қанды
кек алды. «Діндес» ... ... ... ... ... Қасым сұлтанның жанұясы Қоқан хандығының иелігіне мәжбүр
болды. Сөйтіп ... ... ... Ұлытау деген жерге
қоныс аударды. Міне, осылай, бала кезінен бастап Кенесары әкесі Қасымның
патша ... ... ... ... ғана емес күреске қатысушысы да
болды. Патша әскерінің әрекеттерінің бәрі, ... ... ... із қалдырды. Кейіннен өзінің әкесімен ағасының күресінің
ауыр жылдары туралы ойлай отырып, ... ... ... ... ... ал ... бен ... округінде көшіп-қонып
жүргенінде, ылғи Сібір отрядтары қажытқан көрінеді, сондықтан да өмірі
тынышсыз болды. Өз әкем ... мен ағам ... да ... ... Есіл
өзенінің бойын қоыс етіп, жүргенінде де сібір отряттары тоқтаусыз қуғындап
отырып еді» - деп еске алады.
Кенесарының саяси саласының ... ... рол ... оқиға –
Кенесарының өзі және оның жанұясының отарлық езгіні өз бастарынан кешіруі
екендігі даусыз нәрсе. Кенесарыға көп ... ... ... тура келді.
Ол патша өкіметімен Қоқан хандығының қазақ жеріне басып ... ... деп ... ... Қарулы күреске Кенесары жас кезінен қатысты.
Алғаж ағасы ... ... ... өзің ер ... батыр ретінде
ғана көрсентті. Кенесары көтерілісшілердің көсемі ретінде саяси аренаға
өзінің әкесі мен ... ... ... ғана ... Осы ... ... соң ... рухын көтерген, басын біріктіруге күш салған «үш
жүздің Ханы болған» Кенесары еді. Көтерілістің басты ...... ... құрамына қосылып үлгермеген қазақ өңірлерінің дербестігін сақтау,
қазақ жерлерін бекіністер мен жаңа ... ... ... ... тоқтату еді Көтерілістің қозғаушы күші – қазақ шаруалар болды.
Бұл оған халықтық сипат берді бұл күреске ірі ... ... және ... айналған батырларда қатысты. Мысалы: Сұлтандар-Шеген, ... Танй ... ... ... – Күшік, Жадай, Жанай,
Айшуақұлдары, Кіші жүзден-Ж\оламан би ... және ... ... ... ... ... Саурық, Сұраншы т.б қатынасты.
Кенесарының жақын серіктерінің ішінде оның бауырлары- ... ... ... ... болды. Олар көтерілістің белсенді ... ... ... ... ... тұтатын және әр қашан оның ... және оның ... ... ... ... атап ... ... есімін атайтын және «атасы Абылайға тиісті жерлер үшін»
күресетіндігін және «атасының ... ... ашық және ... отыратын. Өзінің үндеулерінде ол «Абылай тұсында Қазақтар ... ... өмір ... еске алып ... Ал ... ... ұранына айналды. Кенесары жас ... ... ... ... Ол: «Мен ... ... ... және керемет ерлік көрсетіп барып өлемін» - деп айтқан екен.
Тарихшы Смирнов оның есейген жылдарын сипаттай келіп,
былай деп жазды: ... ... сұлу ... соңында ту ұстары бар
Кенесары ылғи өз тобының алдында ... ... ... ... ... оны ... ержүрек еді» деп
атап өтеді. Кенесары 1837 жылы көктемде ... ... ... ... ... және ... яғни өзінің туған жерінде бекініс жүйесін
салуда бас тартқызуға әрекеттер жасаған болатын. Осы ... ... ... ... ... хат жолдады.
«Аталарымыз мұра еткен,-деп жазды ол осындай хаттарының бірінде –
Есіл, Нұра, ... ... ... ... ... Тобыл, Құсмұрын,
Оқият, Тоқзақ, Оралға дейінгі жер – ... ... ... ... ... ол жерлерге бекіністер салынды. Қазір күнсайын, біздің жерлерімізді
тартып ала отырып, ол жерлерге бекіністер ... ... ... өте ... ... Бұл тек ... ... үшін ғана емес, сонымен
бірге бүгінгі өмір сүруімізге де қауіпті». Күткендей-ақ, ... ... ... 1837 жылы ... ... серіктерімен Орта жүзін Ақмола
округіне келеді. Бұл дәрісі бар бөшкеге түскен ұшқындай әсер етті. ... ... ... ... ... ту ... топ–топ болып жинала
басталды. 1837 жылы Ақмола округінің ... ... ... Темеш, Тналы болыстарындағы қазақтар көтеріліске шықты.
Осыған байланысты полковник ... ... ... ... ... ... айында Ақмола округінің алты ... Кіші ... ... азат ... уәде ... ... семьясына қосылуға көшіп
кетті».
Қазақтардың Ақмола округінінен жаппай көшіп, Кенесарыға қосылуы Сібір
өкіметін орындарына ұлкен әсер етті.
Кенесарының әскері күн ... өсе ... Осы ... отарлау
саясатын жүргізген патша өкіметі ... ... әккі ... ... ... төрелеріне кейінге мұраға қалдыратын құнарлы
жерлер беру, аға ... ... ... ... ... ... күміспен ақы төлеу, алым салықтан босату, зерлі ту, мақтау қағаздар
беру т.б. сяқты құйтырқы ... ... ... ... ел ... ... ... шен мен шекпенге сатылғандарда аз бомады. ... ... ... ... ... басып алып, қару-жарақ
олжалады. Осы жылы ... ... ... Кенесары Ташкентке аттанды. Бірақ
бұл Ташкент сапары нәтиже
бермеді. Себебі, сарбаздар ... ... ... ауру ... ... ... болмады Созақ, Жаңақорған, Жүлек, Ақ мешітке
орналасқан бекіністі қирату қоқандықтардың зәресін ... ... ... мен ... ... ... қазақ жерін азат етуді аңсаған
Кенесар ол одақтан бас ... ... ... ... ... оның көсемі
Кенесарының аты жер жарып тұрғанда Сарысудың бойында үш жүздің ... ... ... ... ... бойынша оны ақ киізге салып, көтеріп,
хан сайлайды.Кенесарының ... осы ... ... ... ... ... ұлт-азаттық көтеріліс патша әскерлеріне бой бермей кең қанат ... Осы ... ... ... ... ... Генетің хаты
мынадай мәл\імет береді:
«Ол, яғни Кенесары Орда басшысына айналды, күш алып ... ... ... ... көбейіп, Ордада ықпалы күшейген сайын бізге
соншама қауіпті бола түсуде» деп ... ... ... ...... ... толастамады.
1842жылы Кенесарының Ағайындарының үйіне баса көктеп кірген есауыл ... ... ... ... әйелін тұтқындап өздерімен бірге он адамды
және мың ... ... ... ... ... сол ... кенсарның
ауылынада шабуыл жасап, бір түйе үш мың жылқы он мың ... ... ... ... елге ... мына ... осы оқиғадан кейін айтқан еді:
«Рақымді тек бір ғана Алладан күту керек ал орыс басшыларынан оны ... ... ... ... ... ... кеткеніміздей, қазақтарды
осындай шығындарға ұшыратып отырған.
Кенесары қолының әскери қимылдарына тоқталсақ:1837 жылғы Ақтау ... ... ... ... ... старшина Симоновтың әскерін
талқандайды. Сонымен қатар Ақтау қорғанындағы ... ... елу ... құралған отрядын жояды. Осы жылдардан бастап, көтерілісті біржола
басу үшін патша үкіметі неше ... ... ... ... бел ... ... ... аяқталып отыр.
1845 жылы Патша укіметі қазақ даласын бойлай түсуді көздеп, ... ... ... айласына көшеді. Ырғыз өзенінің бойындағы Жармола
тоғайлы ... Орал ... ... ... ... ... ... бекінісін салды. Осыдан кейін, күзге қарай Кенесары сарбаздарымен
оңтүстікке, Ұлы ... ... ... ... Екі ... ... ... талдап, мынадай қортындыға келуге болады. Патша
отрядының Кенесарыға қарсы жорықтарының бәрі дерлік сәтсіз ... ... ... ... ауылдарды тонап, бейкүнә жандарды ... ... ... ... саны мен ... ... ... болғанымен ашық айқаста Кенесарыға соққы беріп, әскерін ... ... ... тарихи мәліметтерден анық аңғарылдары.
Кенесары таланты қолбасшы ретінде әр түрлі соғыс ... ... ... ... ... ... ... тапқырлығымен айлакерлігінің,
саяси қайраткерлік қасиеттерінің көтеріліс басында мейлінше әсер етіп, оған
қатысушылардың ... ... зор ... ... орыс ... бәр ауыздан атап айтқан.
Бірде мынадай оқиға болады. Полковник Қоңырқұлжа Құдаймендин мен
бірігіп, көтерілісшілердің ... ... ... Әбділдә сұлтан Кенесары
сарбаздарының қоршауына түседі. Патша өкіметіне өзін байлап ... ... ... ... ... тартпай, арнайы үй тіктіріп, екі тәулік
қонақ етіп ... Осы ... ... көп ... ауылының көтерілісшілер
жағына шығуына әсер етеді.
Кенесары Перовскиге жолдаған бір хатында, Абылайдың кезінде ... ... ... ... «Мен оған ... ... да жүрегім мен жанымды салып қызымет етуге дайынмын . ... ... мен ... алып берсеңіз», - деген өтініш жасайды. Мұны Кенесарының І
Николайдан атақ, шен сұрап, Орынбор әкіміне «жағылыуын » ... ... ... ... ... ... айла деп ... жөн.
Кенесары батырлығы мен тапқырлығы жөнінде Н.Н. ... ... ... «Кенесары өз жасағының ықыласына лайық билеуші бола
білді»,-деп жазды. «Ол оның ... ... ... ... ... болсын қолбасшысы қызыға қарайтындай еді. Ол шабуылдары
кезінде сондай жылдам, бейне бір жолындағының бәрін күйрететін дала дауылы
сияқты, ... ... ... ... ... да ... Қайта қандай
да бір кедергі болмасын оның еркін өрлендіре түсіп, ... ... жету ... кездескен барлық тосқауылдар, оның ьонап ... ... оны ... өз ... өжеттендіре түсетін. Кенесары
бойындағы осы қасиеттерін біздің көшпелілер ... ... және ... ... өз ... ... жан қиярлық сеніммен соғатын»
Ал Томас Аткинсон былай дейді: «Кенесары жеке басы көзі батыр, ұландарды
арасында ... ... ... оған олар құдайға құлшынғандай құлшынатын,
ал жетесіз кеткендерді де аямайды, оларды құлшынатын, ал ... де ... ... өлім ... ... Жау мен ... ұран ... айбалыстан жарқылдап соғысқа бірінші керетін. Бұл
жігіттерге сенім беретін, оның көптеген бастамасының ... ... ... ... ... тамаша жауынгерлер даярлайтын. Найза мен
айбалтаны ғажайып ... ... көз ... ... ... көп ... күштерімен жеңісті соғыса беретінін мен
талайлардан естідім. Егер ... ... ... қазақтар әлемдегі ең
әйгілі атты әскерлерін құрар еді. Оларға ... ... ... ... барлық тамаша қасиеттері тән болатын.»
Е. Бекмаханов өзініңкітабында Кенесарының мықтылығы оның айлакерлігі
мен атты әскерді шебер басқара білгендігіне ... ... Ол ... ... жұмысын жақсы жолға қоя білді. Әскери айла, әдістемелерді
қолданады: жалған, дерексіз сөз ... ... ... ... ... дала ... ... тамаша қолдануы, көтерілісшілердің
ерлігі, ең үкіметінің озбырлығымен, шектен ... ... ... қазақтар мен отарлаушы әскерлердің ішіндегі ең күштісі мен тең
жағдайда соғысуына жағдай туғызды.
Кенесары көтеріліс салмағын ... ... Ұлы жүз ... ... бел ... Мақсаты Алатау қырғыздары мен қазақтарының
күшін біріктіруді ойлайды. Кенесарыға қырғыз қалқының көмегі өте ... ... ... ... ... ... ... деген еңбегінде «Қазақ
ханы Кенесары Орманға өзінің өкілін жіберіп, қазақ пен ... ... ... ... ... өтініш жасады» - деп жазады. Орман мен Жантай
ұсынысты қабылдамайды. Ақыры 1847 жылы ... ... ... ... ... ... жауы Қоқанға және оның сенімді серіктері ... ... ... ... ... қырғыздарға не үшін шапты? Біріншіден,әскер күші қажет
еді, екіншіден, ... ... ... Өйткені әскер ұстау үшін мал
– пұл керек ... ... Ал, 1846-47 ... ... жаны ... ... еді.
Ханның қателігі
Біріншіден, одақтаса бірігейік деген саясатпн ... ... ... ... ... хан ... ... ересіңдер деген талаппен
келді.
Екіншіден, қалың бұқараны өзіне қарсы қойып алды.
Кенесары қырғыздарымен шайқасының тағдыры, қырғыздың ... ... ... Себебі, біріншіден патша отрядының басшылары
манаптармен әскери қимыл ... ... ... ... ... ... мен Сыпатай би он екі мың әскерін шайқас болардан бұрын ... ... Осы ... үшін олар ... ... ... ... Үшіншіден, Қоқан бектері өз әскерін Орман манаптың қарамағына
береді. Көптің аты көп, ... шаша ... ... ... ... қолы
үшеулеп Кенесарының қолын қоршауға алады. Осы кездері Хан Кененің оң ... ... ... лапылдап:
-Кене аға, маған Ағыбай мен Құрман бас қып екі жүз жігіт ... ... ... ... ... жол ... Сол жерден сіздер де шығасыздар, - деп
жігерін жинайды. Бұл бірден бір дұрыс жол болатын. Наурызбай жау ... ... өте ... да еді. Өзгелер де соны анық біліп, бір ауыздан
құптайды.
-Жау шебін жарып өтіп, аты ... ... ... ал ... Бәрі түгел қырылмай ма? Маған сеніп, соңымнан ... ... ... өз ... ... менің кім болғаным? Жоқ, жоқ өлсек бәріміз
бірге өлеміз, құтылсақ бірге құтыламыз! – ... ... ... қоршауға түсіп, Иман (Амангелді батырдың
атасы), Бұғыбай, Бұхарбай, Құрман батырлар опат ... Ал ... ... ... ... шайқасы, Тоқымақ қаласының шығыс жағында ... ... ... ... Ал ... Ағыбай, Жеке батыр үшеуі
тізе қосып, соңына ерген азғана ... жау ... ... ... Кене ағасы жауға пенде ... ... ... ... аққудай алысқа ұзай алмай, маңайды ... ... ... болса, Кенесарыны қайтерлерін білмей дал болады. Өлтірейін десе
қорқады. Наурызбай тірі ... ... ... қақ, қан ... ... ... Бәрі ... келе ақыры Кенесарыны босатып жіберуден өзге
жол таппайды. Ол ... ... ... ... ... жау қолында қалып,
қор болған күйігі шыдатпай қайғыларып, ақыры:
«Кене ағамнан жаным артық емес, өлсем бірге өлем!» - деп ... ... ... да, жау ... жалғыз барып кіреді. Егер наурызбай ... өзі ... ... тарих парағы қалай жазыларын кім білсін. ... ... бес ... ... ... ... Ал Кенесарыны
Дайырбек, Қалша ... ... ... осы маңда орналасқан
ауылдарына алып ... айға жуық жеке үйде ... ... ... ... қара ... қамдан» дегенде Кенесары
қаруын лақтырып жіберіп, өз еркімен беріліпті ... ... ... ... Хан басымен қашып кетпейтініне көздері жетсе ... Бір ... «не ... ... ... деп киіз үйдің жабығынан сығаласа ұйықтап
жатқан Кенесарының үстінен бір қара қозы ... ... жүр ... Хан ... ... ... ... ол «құрыды ғой, оңбай қалды
ғой» дегеннен басқа ештеңе айтпапты. Бұл ... ... ғана ... да адам ... көрсетеді. Содан не керек, Кенесары: «Жаман ... ... ... ... мен ... ... болмайды, «маған
кезіктермей-ақ көзін ... деп ... Бұл ... көп ұзамай
орындалады. Қырғыздар Кенесарының ... ... ... Сібір генерал-
губернаторы Горчаковке әкеледі, одан соң батырдың басы ... ... ... ... ... Тарих парағын түгендеу ұрпаққа парыз.
Кенесары көтерілісі жеңіліске үшырады. Алайда ол ... ... ... ... ... орын ... Бұл-үш жүз қазақтарын патшалық
отарлауға қарсы жұмылдырған, он ... ... ең ірі ... ... Исатай-Махамбет батыста, Жанқожа Сыр бойында жеке дара жүрді. Егер,
осылардың бәрі бір ... Кене ... ... ... ... табылғанда,
Қоңырқұлжа Қдайменди, Ахмет Жантөрин, Шынғыс ... өз ... ... ... ашпағанда, тарих дөңгелегі басқаша айналар ма еді,
қайтер еді. Әттең!
Он жыл бойы ... ... ... опасыз Қоқан хандығымен
соғысып өткен, ақ жолға ғұмырын арнаған, ариманы таза «алты алаштың ардағы»
еді Ер Кенекем!
«Тоғыз ұлын бір ... Ер ... бір ... ... ... Хан – Кененің орны ерекше еді.Бұл оқиғалардың өрескіл
бұрмаланып келгендігі ақиқат.
Абылайдың кіндігіне ... отыз ... ... орыс ... ... өткен тек Қасым әулеті ғана. Халқының тәуелсіздігі жолында олардың
бәрі жау қолынан қаза ... Олар ең ... ... еді,. ... ... адал ... ... ұрпағының жолында шейіт болды.
«Кім қаншама шексіз сүйсе Отанын,
Оның тартар азабы да соншама!»-деп М. Шаханов айтпақшы, бүкіл ... ... ... ... арқалап, Отаны үшін опат болды. Сондықтан да
бұл қасиетті, бақытты ақ өлім. Ал ... ... тірі ... ... әсте ... ... ... арта түседі, Тау халықтарының
басшысы. ... Имам ... ... тізе ... ал ... ... тізе
бүккен жоқ, жеңілмеген қалпында кетті. Имам Шәміл көзінің тірісінде де,
өлгеннен кейін де елінен зор ... ... ... ... да ... Құдайдың өз қолына тапсырдым» деген Шәміл Мәдинеде қайтыс ... ... Ал, ... денесі қырғыз жеріндегі Кекілік ... бір ... ... ... бас сүйегі Ресейде. Кенесары хан ... ... ... бастап қазақ елінің шаңырағы құлады, алып империяның
отар ... ... ... ... таяқ ... ... ... баласы.
Алдырып жүрген дұшпанға ауызының аласы»-деп Кенесары айтқандай,
Кенесары кейін қазақтар шіл ... ... ... орыстың айтқанына
көнді, айдағанына жүрді. Кенесары өлгенде Нысанбай жырау:
Кене ханның ... ... ... хан ... болған соң,
Шілбоғындай тарадық.
Көрінгеннен қорғалап,
Кісі аузына қарадық! – деген екен.
Ал, қазір заман өзгерді. Кенесарының арманы ... ... ... ... ел ... Арыстан туған Ханымызды ұрпақ ... ... не іс ... ... басы ... мазақ
үшін әлі күнге дейін тұр. Ал ... ... ... ... ... ... нақыл сөз бар. Осы сөздің астарына
терең үңілу керек сияқты.
«Орыс ... ... ... ... ... мазақ қылғаны баршамызға
белгілі. Еңді оған жол беруғе болмайды.
Қазіргі таңдағы басты ... ... ... ... оның ... ... ... тауып,
туған топыраққа яғни қазақтың бар қаймақтары ... ... т.б) ... ... ... ... Түркістанға
әкеліп жерлеу қолға алынса. Бұл тұрғыдан оң істер істеліп, жалғасын тауып
жатқан ... ... Ат ... ... ... ... Назарбаев деген азаматымыз осы тұрғыда біршама ... ... ... ... ... экспедиция құрылды. Қазақ
бекер айтпаған «Өлі разы болмай, тірі байымайды»-деп. Тарих ... ... ... ... мол бұралаң жол.Қарама-қайшылығы мол қиын заманда
атқа қонып, алмағайып ... ... ... Кенесарының мәңгі есте
қалдыру үшін не істеу керек?
Бірінші: Батырға ... ... ... ескерткіш орнатсақ,
мұражай ашсақ, әр обылыс орталығында бір көшеге Хан Кене есімін берсек.
Екінші: ... ... ... ... ... ... жерлесек. Бұл қазір ғана емес болашақ ұрпақ үшн керек. Ол-бүкіл
қазақ ұлтының абыройы, мақтанышы, болатыны ... ... ... жатыр,
Алаштың хан Кенедей көкжал ері ... деп ... ақын ... Әлі де ... ... ... көреді. «Құдайдан басқаға құл болмас
үшін» күрескен ... ... ... ... ... ал сөз соңында
батыр ұрпақтарына келер болсақ, оған қысқаша мынадай мәлімет ... ... ... ұрпақтарына келсек оның баласы Сыздық сұлтан орыстар Орта
Азияны жаулап алған кезде Түркістан өлкесінде соларға қарсы соғысқан ... мен ... ... басқарып қайрат көрсеткен қолбасшы,
ержүрек адам болған.
Қазақ халқының өз алдына ел болуы үшін күрескен ең соңғы
жауынгер. Ол Орта ... ... ... ... ... қарсы халықтың
жауынгерлік күресін бастаған (1860-1877ж.) Сыздық туралы қызықты әңгімелер,
жырлар ел ... көп ... ... 1910 жылы 71 ... ... ... шөбересі, Мәскеу метрополитенін салудағы ... ... ... ... аты ... мәңгілікке қалған аса ірі гидогеолог
ғалым. Натай Әзімханұлы Кенесарин өзбек бауырларға барып, жан сауғалады да
туған елді ... ... ... 1973 жылы тоқтап, топырақ сол жақтан
бұйырады.
Бұл сабақта толық меңгерту мақсатында оқушыларға жеке тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ... таблица, схема
сызу, т.б. сонымен қатар логикалық ... беру ... ... ... ... ... т.б.) ... туралы тарихи
құжаттар ел аузындағы әңгімелерден үзінділер оқылып, баспасөз материалдары,
әдебиеттер ... ... ... ... ... құралдармен
ұштастырылады. «Фотоальбом» және «Кенеханның ерлік жолы» деген схема карта
пайдаланылады. Басты ... ... ... және ... идеялық дәрежесінің
жоғары болыуы, танымдық қабілетін танытатын әдіс-тәсілдері үнемі қолдану.
Ол ұшін баланың білуге деген ... ... ... ... түсіндіру,
ескіні үмыттырмау қажет. Тарих қолдану. Тарих пәнінің өз тілімен сөйлеу
дағдысын қалыптастыру ... шарт және ... ... ... ... мен
тәсілдерін ұтымды ұштастыру керек. Сабақтың білімділігі, тәрбиелілігі, және
дамытушылығы мұқият ескеріліп, мыналар назарды ұсталуы керек.
Бірінші: Білімділігі.
Қазақ халқының ... бірі хан ... орыс ... ұлт азаттық күресінің мәнін ашып батырдың және оның ... ... ... орыс ... Хиуа, Қоқан бектерінің
қатыгездіктерін оқушыларға жеткізу.
Қазақ батырларының және хан Кененің тапқырлығына, ерліктеріне, әскери
шеберліктеріне тоқталып, оқушыларға ... ... хан мен ... ... ... ... ... назар аударғанда оларды ... ... ... ... ... ... ... дамытушылығына келер болсақ, оқушылардың алған білімдерін,
оның ... ... ... өз ... ... ... ... т.б.) дағдыларына дұрыс. Сабақты жоспар бойынша өтуге назар
аударған жөн. ... ... ... қатысуы, жалықпауы, шаршамауы,
мұғалім мен оқушының жақсы қатынас жасауы тағы ... ... ... ... ... ... ... жақсы көрсеткішке жетуіне
негіз қалайды.
Рецензия.
Тарих-ұлттың ... ... ... өмір ... ешкімге көз алартпай, есігіне құлып
салмай, келген жолаушы болса сусын, тамағын ... ... ... ... ... ақ ... халық.
Танымдық, имандылық, шешендік қасиеттеріміздің даралығы-ұлы
бабаларымыздың аруағына сиыну, оларға ... ... ас ... ... ... пір тұту, дуалы сөзді, ақын жазушыларымыз бен ғалымдарымызды
құрметтеу, ата, әже, әйел, ананы бағалай білу, жас ... ... ... ... ... оқ ... ... игеру. Сондықтанда әрбір сабақты
өткізу – үлкен, мақсатты еңбең пен шеберліктің жетілуінің жемісі.
Мұғәлім алдына мынадай ... ... ... ... ... ... ... мен дағдыларын жетілдіріп
қалыптастыру.
2. Өз бетінше оқуға үйрету, шығармашылық қабілетін дамыту, оқуына талдау
жасауға үйретіу.
3. Өздігінен оқып отыруға, білім алуды үнемі толастатпауға, ... ... ... ... ... ... ... Оқуға., білімге деген көзқарасын дамыту, жүйелі оқудың қажеттілігін
ұғындыру.
5. Өз ұрпағының (шәкірттерінің) өнегелі, өнерлі, еңбек сүйгіш, абзал
азамат болып өсуіне ықпал ету.
6. Жас ... өнер ... ... ізгі ... ... елді ... ... үшін күресе білуг өзінің дінін, салтын
сақтауға тәрбиелеу.
Мұғалім осы компаненттерді өз баяндамасында ашып көрсете алған,
баяндаманы облыстық педагогикалықоқуғ ұсынуға болады.
Пайдаланылған ... Хан Кене ... ... ... ... және Сыздық сұлтандар. Ахмет сұлтан Кенесарылы 1889ж. Қазақ
тіліне аударған – Ғалаым Ахмедов. Алматы, «Жалын», 1992ж.
3. ... ... 1991ж №3, 1994ж ... ... «Қазақ халқының Кенесары бастаған азаттық қозғалысы»
тарихи монаграфия.
5. Ж.Қасымбаев Кенесары хан. Алматы ... ... ... ... 1993ж №1, 1994№5-6, 1995№2. 2000 №1-2.
7. «Жас Алаш» газеті 1999 ... 10 ... ханы ... «Қазақ әдебиеті» газеті 5 маусым 1992 «Хан Кененің оң қолы»
Е.Мырзахметов. ... атты сүр ... С. ... ... ... ... 12 қазан 1990 «Қазақ батырлары» К.Боранбаев.
10. «Жас алаш» газеті 2 қазан 1997 ... деп ... ... Ер ... ... ... ... 12 мамыр 2000 «Кенесары және қара қозы» Д.
Рамазанов.
12. І. Есенберлин. «Көшпенділер» триллогиясы.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтын Алаштың ардағы-хан кене18 бет
Толғаудың жанрлық ерекшеліктері6 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
"Қазақстан жерінің зерттелу тарихы"20 бет
XIX ғасыр өлең жырларындағы абылайхан16 бет
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты7 бет
«Жамбыл» ЖШС жері егістік алқаптарының пішіні және көлемін қайта орналастыруын анықтау60 бет
Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы28 бет
Абайдың туылған жері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь