Шығындар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1.бөлім. Шығындардың түсінігі және олардың принциптері ... ... ... ... ... .4

1.1. Шығындар туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

1.2. Шығындар есебінің принциптері мен негізгі тапсырмалары ... ... ... 5

2.бөлім. Өндірісте жұмсалатын шығындардың жіктелуі және өндірістік шығындардың құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

2.1.Топтастыру белгілері бойынша шығындарды жалпы жіктеу ... ... ... .6

2.2. Өндірісте жұмсалатын шығындарды жіктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9

2.3. Өндірістік шығындардың құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Кәсіпорынның өндірістік қызметінің негізгі мақсаты - өнім шығару және оны өткізу негізінде пайда алу. Барлық кәсіпорынның да, оның бөлімшелерінің өндіріс тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштердің жалпы жүйесінде басты орын шығындарға беріледі.
Шығындар – шаруашылық қызмет барысында тұтынылған материалдық, еңбек, қаржылық және басқа да ресурстардың және баланста көрсетілетін болашақта кіріс әкелу мүмкіндігі бар кәсіпорын активі ретінде көрсетілетін құн.
Кәсіпорын өзінің қызметінің барысында өнімді өндіруге және сатуға, өзінің ұжымының әлеуметтік дамуына, айналым құралдары мен негізгі қорларға және т.б. материалдық және ақша шығындарын жұмсайды.
Шығындардың қалыптасуы басқару – қаржылық жүйедегі кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық механизмінің қалыптасуының және дамуының басты және күрделі элементі болып табылады. Яғни шығындардың толық, терең зерттелуінен және олардың тәжірибеде сәтті қолданылуынан өндірістің және өнімнің жекелеген түрлерінің рентабельділігі, өнімнің өзіндік құнын төмендету резервтерінің анықталуы, өнімнің бағасы, сонымен қатар жаңа тауарларды өндіру туралы шешімнің негізі тәуелді болады.
Шығындарды талдау шығыстардың тиімділігін анықтауға көмектеседі, және бағаның қойылуына, қысқа және ұзақ мерзімді перспективалар үшін шығындар туралы ақпараттардың қалай қолданылатындығын, шығындардың реттелуін, пайданың нақты деңгейін қалай жоспарлауға болатынын анықтап береді.
Өндірістік есеп міндетіне қаржылық есептер жасау үшін өндірістік шығындарды анықтау және олардың есебін дұрыс ұйымдастыру кіреді. Ал ұйымның шығындар есебін дұрыс ұйымдастыру үшін оларды ғылыми негізделген жіктелудің мәні зор.
Шығындарды жіктеу схемасы ақпараттың тағайындалуына байланысты, яғни шығындардың жекелеген топтарға бөліну себебіне тәуелді.
Шығындар есебінің бағыты үш үлкен топқа бөлінеді және шығындар осы топтарға байланысты жіктеледі:
1. Қорларды бағалау үшін шығындар туралы ақпарат;
2. Шешімдер қабылдау үшін шығындар туралы мәліметтер;
3. Реттеу мен бақылау үшін шығындар туралы мәліметтер.
1. В.Л. Назарова, М.С. Жапбарханова, Д.А. Фурсов, С.Д. Фурсова «Басқару есебі». Оқулық. Алматы, 2005 жыл.
2. Колин Друри «Управленческий и производственный учет», 5 – басылым. Москва, 2005жыл.
3. Төлегенов Е.Т. «Басқару есебі». Оқулық. Алматы, 2006 жыл.
4. Рэй Вандер Вил, Виталий Палий «Управленческий учет». Москва, 1997 жыл.
5. Карпова Т.П. «Основы управленческого учета». Оқу құралы. Москва, 1997 жыл.
6. Ч.Т. Хорнгрен, Дж. Фостер «Бухгалтерский учет, управленческий учет». Москва, 2003 жыл.
7. А.Д. Шеремет «Управленческий учет». Оқу құралы. 1999 жыл.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1-бөлім. Шығындардың ... және ... ... ... ... есебінің принциптері мен ... ... ... шығындардың жіктелуі және өндірістік
шығындардың
құрамы......................................................................
..................6
2.1.Топтастыру белгілері бойынша шығындарды ... ... ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты - өнім шығару және
оны өткізу негізінде пайда алу. Барлық кәсіпорынның да, оның бөлімшелерінің
өндіріс тиімділігін ... ... ... жүйесінде басты орын
шығындарға беріледі.
Шығындар – шаруашылық қызмет барысында тұтынылған ... ... және ... да ... және баланста көрсетілетін болашақта
кіріс әкелу мүмкіндігі бар кәсіпорын активі ретінде көрсетілетін құн.
Кәсіпорын өзінің ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік дамуына, айналым құралдары мен негізгі қорларға
және т.б. материалдық және ақша шығындарын жұмсайды.
Шығындардың ... ...... ... ... ... ... және дамуының басты және
күрделі элементі болып табылады. Яғни шығындардың ... ... ... олардың тәжірибеде сәтті ... ... және ... ... рентабельділігі, өнімнің өзіндік құнын төмендету
резервтерінің анықталуы, ... ... ... қатар жаңа тауарларды
өндіру туралы шешімнің негізі тәуелді болады.
Шығындарды талдау шығыстардың тиімділігін анықтауға ... ... ... ... және ұзақ ... ... үшін ... ақпараттардың қалай қолданылатындығын, шығындардың реттелуін,
пайданың нақты деңгейін ... ... ... анықтап береді.
Өндірістік есеп міндетіне қаржылық есептер жасау үшін өндірістік
шығындарды анықтау және олардың ... ... ... ... Ал ... ... дұрыс ұйымдастыру үшін оларды ғылыми негізделген жіктелудің
мәні зор.
Шығындарды жіктеу схемасы ақпараттың тағайындалуына ... ... ... ... ... ... тәуелді.
Шығындар есебінің бағыты үш үлкен топқа бөлінеді және ... ... ... жіктеледі:
1. Қорларды бағалау үшін шығындар туралы ақпарат;
2. Шешімдер қабылдау үшін ... ... ... Реттеу мен бақылау үшін шығындар туралы мәліметтер.
1 - бөлім. Шығындардың түсінігі және олардың принциптері
1. Шығындар туралы ...... ... кәсіпорын максималды мүмкін болатын пайданы
алу үшін шешімдер қабылдауға ынталы. Пайда тәуелді болатын құрауыштардың ... ... ... ... – белгілі бір мақсаттар үшін қолданылған ресурстар көлемінің
ақшалай көрінісі.
Шығындар – ... ... ... өнім ... ... жұмыстарды орындауға және оларды өткізуге ақшалай
нысанда жұмсалған шығындардың жиынтығы.
Көбінесе шығындар ретінде ... және ... ... ... ресурстарды немесе ақшаны түсінеді. Басқару үшін менеджерлерге
тек шығындар ғана емес, бір нәрсеге (өнім немесе оның ... ... ... ... ... керек. Бұлар шығындар есебінің объектісі деп
аталады және шығындарды жинау мен өлшеу үшін бір қызметтің түрі ... ...... ... ... кез – келген қызмет
болып табылады.
Калькуляциялау есеп жүйесі шеңберінде немесе талап бойынша жүргізілуі
мүмкін. ... анда – ... ... қарағанда, үнемі
калькуляциялау қымбаттырақ болып табылады және ... ... ... ... ... беру ... туралы шешім, шығындар мен
табыстарды салыстыру арқылы анықталады.
Шығындар есебі жүйесін құрудағы ... ... ... – ол шешімдердің типтік топтарын (мысалы, еңбек шығындарын ... ... ... ... және соларға сәйкес шығындар
есебінің объектісін (мысалы, өнім немесе ... ... ... ... бір ... – пайданы анықтау және қорларды
бағалау үшін калькуляциялауға сүйенген. Алайда, олар басқа ... ... ... ... ... ... ... табылады. Қазіргі
уақыттағы шығындар есебінің жүйесі балансталған болып келеді. Олар ... ... ... ... экономикалық нәтижелерін
жоспарлау үшін сенімді базаны қалыптастырады:
1. Қандай өнім ... ... ... ... тоқтату қажет?
2. Құрауыш құралдарын өндіру қажет пе, әлде сатып алу қажет пе?
3. Қандай ... ... ... ... құралды сатып алу керек пе?
5. Өндіріс ұйымдастырылуын және технологияны өзгерту қажет па?
6. ... бір ... ... ... ... ... Бұл цехты жабу қажет пе?
1.2. Шығындар есебінің принциптері мен негізгі тапсырмалары
Кәсіпорынның пайда ... ... ... нарықтағы
бәсекелестік жағдайында өзінің қызмет нәтижесі үшін жауапкершілігі, өндіріс
шығындарын төмендету және алдағы мен ... ... ... үшін ... ... мен ... ... негіздейді.
Өндірістік шығындардың есебінің негізгі мәселелері немесе
тапсырмалары келесідей болып ... ... және ... ... ... ... шығындар есебінде
толық, нақты, өз уақытында көрсетілуі;
2. Шикізаттарды, жартылай фабрикаттарды, материалдарды, отындарды,
энергияны қолдану тиімділігін, ... ... ... ... ... ... ... сметасының сақталуын
бақылау;
3. Өнімнің өзіндік құнының төмендеуі бойынша ... ... ... ... ... ... ... құнын төмендеті резервтерін анықтау.
Есеп пен жоспарда мыналардың ... ... ... ... ... ... ... өндірісті басқару және ұйымдастыру шығындарының құрамы;
- шығындардың кешенді баптарының топтастыру және бөлу принциптері;
- ... ... және ... бірліктер;
- өнім бірлігінің өзіндік құнын калькуляциялау принциптері.
Қызмет түрінің көп түрлілігіне, өндірістің ... ... ... ... ... ... қарамастан және
өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... салу ... ... ... есебінің жалпы принциптері ұсталынуы тиіс:
1. Жоспарлы және нормативті көрсеткіштердің ұйқасуы немесе қарама
қарсы келмеуі;
2. Жыл ... ... ... құнын калькуляциялау және өндірістік
шығындар есебінің қабылданған әдістемесінің өзгеріссіздігі;
3. Құжаттау, норма бойынша шығындар есебінде көрінуі және нормалардан
ауытқуы. Бұл ... ... ... ... ... құнына
құжаттық негізделген шығындар жатқызылады.
4. Шығындардың жітелімі мен құрамының, калькуляция объектілерінің және
есепті кезеңдер бойынша шығындарды бөлу әдістерінің біркелкілігі;
5. ... ... және ... ... ... ие)
түрлерге шектелуі;
2 - бөлім. Өндірісте жұмсалатын шығындардың жіктелуі және өндірістік
шығындардың құрамы
2.1 Топтастыру белгілері бойынша шығындарды жалпы жіктеу
Өндіріс шығындарының ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады.
Өнеркәсіпте өнімнің өзіндік ... ... мен ... ... ... сондай – ақ қаржылық есеп бойынша оқулықтарда
өндіріс шығындарын топтастыру белгілері бойынша жіктеген.
Топтастыру ... ... ... ... ... ... түрлері ... ... |Бір ... және кешенді; |
|Түрлері бойынша ... ... мен ... |
| ... ... ... ... және ... ... ... қатысты |Тұрақты және айнымалы; ... ... ... ... ... және ... ... әдісі бойынша | ... ... ... ... және ... емес; |
|Жоспармен қамтылу деңгейі бойынша |Жоспарланатын және жоспарланбайтын; |
|Өндіріс үрдісіндегі экономикалық ... және ... ... бойынша | ... ... ... ... ... ... және |
|үрдісіне қатысуы бойынша) ... ... ... ... ... және ... (бір бірлікке |
| ... ... ... өсу кезеңіне |Өнімге, кезеңге ... реті ... | ... болу ... ... ... және бір жолғы ... ... деп, ... ... ... тікелей
байланысты шығындарды атауға болады. ... ... ... ... ... және ... бір ... өндірісіне жұмсалған
еңбек шығындарынан, негізгі өндірістік материалдар ... мен ... ... ... ... ... - ... басқаруды және оған қызмет көрсетуді
ұйымдастыру кезінде пайда болатын шығындар. Мұнда қосымша ... пен ... ... ... және ... жал ... және амортизациялық
аударымдар болып табылатын, өндірістің жанама шығындары енеді.
Мақсатты шығындар – жұмсалған шығындарды өлшеуді қажет ететін кез ... ... ... ... ... егер есеп ақпаратының пайдаланушылары
қызметтің жекелеген құрауышы бойынша шығындар туралы білгісі келсе, онда ... ... деп ... ... ... ... ... тауардың
өзіндік құнының калькуляциясын, банк клиентіне көрсетілген қызметтің құнын
калькуляциялауды, жекелеген бөлімшені ұстау ... ... ... ... ... ... бөлінетін, жұмсалған
шығындарды екі категорияға бөлуге болады. Олар: тікелей және ... ... ...... ... ... ... тәсіл бойынша
жатқызуға болатын шығындар. Және ... ... ... ... жатқызыла алмайтын шығындар. Айталық, талданатын мақсатты ... ... ... ... Бұл ... ... өндірісі үшін қолданатын
ағаштарға кеткен шығындар, сол ... ... ... ... мүмкін
және тікелей шығын ретінде танылады. Осыған ұқсас еңбек уақыты үстелді
шығаруда өлешене ... ... ... тікелей шығындар болып
табылады. Керісінше, өндірістік ... жал ... және ... ... ... ... ... нақты үстелге апарыла
алмайды, сондықтан мұндай шығындар жанама шығындар ретінде жіктелуі ... ... және ... ... ... айырмашылық мақсатты
шығындарға байланысты болып ... Бір ... түрі әр ... ... және ... ... танылуы мүмкін.
Айнымалы және тұрақты шығындар – шығындардың негізгі екі ... ... ... ... (көбінесе өндіріс көлемі) өзгеруіне
тәуелді қорытынды шығындардың өзгеруіне байланысты анықталады.
Айнымалы шығындар – ... ... ... (іскерлік
белсенділік деңгейі) өзгеруіне қатысты тура пропорционалды өзгеретін
шығындар. ... ... ... ... өзгерсе, айнымалы шығындар
соншалықты өзгеріп отырады. Бірақ, өнімнің бір данасына есептелген ... ... ... ... шығындардың мысалы ретінде негізгі
материалдар мен шикізат шығындарын және негізгі ... ... ... болады.
Тұрақты шығындар - сомасында іскерлік белсенділіктің өзгеруінде
өзгеріссіз болатын, яғни тұрақты ... ... бір ... есептелген
тұрақты шығындар, өндіріс деңгейінің өзгеруіне байланысты. Егер тігін
фабрикасы өзінің ... сату үшін ... ... ... ... онда ... ... – тұрақты көлемде қалады, ал бір сатылған өнімге келетін ... ... ... болады. Өйткені өнім қаншалықты көп сатылса, бір
сатылған өнімге келетін тұрақты шығын соншылықты аз ...... ... белгілері бойынша топтастыру, әдетте өнімді
калькуляциялау ... ... бір ... ... және ... ... ... тапсырмаларына жауап бермейді.
Бір элементтілер – бір элементтен тұратындар (еңбекақы, материалдар,
ақша аударымдары).
Кешенділер – бірнеше ... ... ... ... ... кіретін цехтық шығындар).
Ағымдағылар – жиі мерзімде болып тұратын шығындар ... ...... ... ... ... ... сияқты бір
мәрте болтаны шығындар.
Өндірістік – ... ... ... ... және ... өзіндік құнын құрайтын барлық шығындар.
Әкімшілік – жалпы ... ... ... және ... ... ... (өткізу бойынша шығындар) – сатып алушыға өнімді өткізуге
байланысты.
Жоспарланатын – тиімді технология мен ... ... ... өнім ... ... ... - ... технологиясы мен ұйымдастырудағы
кемшіліктер салдарынан ... ... ... - ... өнімнің барлық көлеміне, орташалар -
өнімнің бір бірлігіне шаққанда анықталады.
Өнім шығындары - өнімнің ... ... ... ... ...... ... құралады. Олар: жалпы және
әкімшілік шығындар, тауарды өткізу шығындары, сыйақы шығындары.
2.2. Өндірісте жұмсалатын шығындарды жіктеу
Экономикасы дамыған ... ... есеп және оны ... ... ... шығындарды есепке алу бағытына
байланысты әр түрлі нұсқасы қарастырылады. Шығындарды есепке алу ... ... ... ... ... алу ... ... саласы
түсіндіріледі. Ішкі ақпараттың ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге қажетті есептің бағытын анықтайды.
Ең алдымен есепте шығындардың үш ... ... ... ... күшіне, материалдарға, үстеме шығындарға.
Содан кейін жиынтық шығындар есептің бағыттары бойынша бөлінеді:
1. Алынған пайда мен өндірілген өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... ... үшін;
3. Бақылау мен реттеу үрдісін жүзеге асыру үшін.
Көрсетілген үш бағыттың әрқайсысы, өз кезегінде, одан әрі нақтылауды,
яғни ... ... ... жұмсалатын шығындардың мақсаттары бойынша жіктелуі
|Өндіріс шығындарын |Шығындарды жіктеу ... ... ... алу ... ... | ... Дайын өнімді |Кәсіпорын көлемі; ... ... ... және ... ... ... негізгі және |
|бағалау үшін ... ... ... ... ... шығындар |ерекшеліктері; ... ... |
| ... өнімнің |өндірістік үстеме |
| ... ... |
| ... ... және ... |
| ... ... ... ... және |
| ... ... |өзіндік құнға кіретін |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... үлес | |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... | ... ... ... ... өндіріс | ... ...... | ... ... |
| | ...... |
| | ... ... ... |
| | ... есепке |
| | ... және |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... инкременттық,|
| | ... ... ... және ... | ... ... жүйесінде | ... ... ... ... | ... ... |
| | ... ... |
| | ... болу ... |
| | ... ... |
| | ... және олардың |
| | ... ... ... ... есеп ... - ... шығындарының
отандық есебіндегі жаңа құбылыс. ... ... ... ... ... ... ... және жалпы өндірісті
басқару жүйесіндегі рөлін күшейтеді.
Бухгалтерлік есеп шоттарындағы ... ... ... ... ... көрсетілген.
2 – сурет.
1.Өндірілген өнімді бағалау және калькуляциялау үшін ... ... ... ... ... ... элементі
бойынша шығындардың қаржылық есебімен шектелмейді. Осы позициядан
шығындарды ... ... ... ... ... ... ... қандай бағыты таңдалды немесе қандай жүйе ... ... ... ... сәйкес жүргізілуі керек.
Әдетте, классификация принциптеріне калькуляция баптары жауап береді.
Шығындардың құрамы мен ... ... ... ... ... номенклатурасын құрайды. Бұл негізгі және ... ... ... ... ... деп, технологиялық
үрдіспен (шикізат, технологиялық қажеттіліктерге материалдардың , негізгі
өндірістік ... ... ... машиналар мен құралдарды
ұстау және эксплуатация және т.б. ... ... ... ... ... ... басқару және қызмет көрсету шығындары
кіреді. Басқару есебінде үстеме ... ... өнім ... ... және ... еңбек сыйымдылығы деңгейіне сүйеніп, шығындардың
көп түрін қосады. Бұл – бірнеше экономикалық біртекті емес ... ... ... ... өзіндік құнына апару әдістеріне байланысты
шығындарды тікелей және жанама түрлерге бөледі. Тікелей ... деп, ... ... ... ... және ... ... құнына тікелей
енгізе алатын шығындарды айтамыз. Жанама шығындар – бірнеше өнім ... үшін ... ... ... және ... ... құндарына жанама
жолмен енгізілетін ... ... ... ... жабдықты
эксплуатациялау шығындары, басқару шығындары).
Негізгі шығындар ... ... ... ал ... – жанама сипатта
болады. Шығындарды тікелей және жанамаға топтастыру, өндіріске толық ... ... ... ... ... ұйымдастыруда қажетті.
Дайын өнімді бағалау мен калькуляциялауда шығындарды кіретін және
жұмсалған түрлерге топтастырған маңызды.
Кіргізілетін немесе ...... ... алып ... күтілетін,
алынған және нақты бар ресурстар.
Жұмсалған немесе болған – болашақта табыс әкелу қабілетін ... осы ... ... алып ... ... ... Мысалы, цехта немесе
цех қоймасында орналасқан ... ... ... ... ... және баланста өндірістік қорлардың құрамында ... ... ... ... ... ... ... материалдарға шығындар,
болған немесе жұмсалған болады. 3 – ... ... және ... ... ... Бұл кәсіпорын активтерін бағалауда
және пайданы ... ... ... ... ... ... тек ... шығындар кіру керек.
Және бұл мақсатта шығындарды есепті кезең ... және ... ... ... ... ... ... құрамына қорларды (дайын өнім, аяқталмаған
өндіріс және т.б.) бағалауда есептелмеген ... ... ... ... болу ... есепті кезең шығындары ретінде таниды.
Немесе пайда болу мезетінде ... ... және ... ... ... Кезең шығындарына сату бойынша шығындар, әкімшілік
шығындар және сыйақы шығындары енеді.
Өнімнің ... ... ... ... ... ... және
дайын өнімді өндірумен байланысты шығындар енеді. Өнім шығындары дайын
өнімнің ... ... ... ... табылады. Бұл шығындар
қорлардың құнына енгізіледі. Өнім шығындарына ... ... ... және ... ... ... ... материалдар Негізгі еңбек ... ... ... ... ... ... ... мен негізгі еңбек
шикізаттар мен материалдар өндірістік ... ... ... ... ... ... ... еңбек шығын - кеткен
барлық шығындар (мысалы,
кеткен ... дары ... ... ... коммуналдық
цехының
қызметкер – қызмет, ... ... ... ... ... ... ... байланысты шығындар ... ... ... өнімді жеткізуге және ... ... ... ... қызмет ... ... ... ... қызмет -
ететін барлық шығындар (мысалы, жарнама, ... ... пер ... ...... ... ... іс – ... шығындары,
құралының амортизациясы, дайын өнімді ... мен ... ғима ... және ... ... ... ... барлық өндірістік шығындар өнімнің өзіндік
құнына кіреді, ал ... емес ... ... ... ... Өндірістік шығындар қорларды бағалауда әлуетті пайданы
көрсетсе, өндірістік емес ... ... бір ... ... ... оларға қосылмайды. Өндірістік шығындар нәтижесінде өнім шығарылмайды
және олардың шығарылу уақытының циклі басқа. ... ... ... құнына және кезең шығындарына бөлу өндірістік ұйымға тән. Соңында
біріншісі де, екіншсі де ... ... ... ... ... ...... жіктелуіне жатқызылатын уақыт.
Өндірістік ... ... ... ... ... кезең шығындары мен өнімнің өзіндік
құнына кіргізілетін шығындардың айырмашылығы – ... және ... ... ... ... неге ... емес ... кезең шығындары ретінде
түсіндіріледі және тауарлы – материалды қорлардың өзіндік құнына ... ... ... Бұл екі ... ... ...... қорлар – бұл активтер (сатылмаған өнім), ал активтер
өз кезегінде болашақта ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған өндірістік шығындарды, өнімнің
өзіндік ... ... ... ... түсімдерді қамтамасыз ететін құрал
ретінде ... ... Ал, ... емес ... ... ... қатысады деген кепіл жоқ, өйткені бұл шығындар бірде –
бір өнімге қосылған ... ... ... олар ... ... ... өзіндік құнын анықтауға қатыспайды. Екіншіден,
көптеген ... емес ... ... ... ... өнім ... ... уақытта болады. Осыдан, бұндай шығындарды
тауарлы- материалдық қорларды бағалауға қосу, түсінікке сай ... ... ... – екі ... бағыт бойынша ақпартты
жинақтау:
- жекелеген өнім бойынша – ... ... ... жауапкершілік орталықтары бойынша – шығындар деңгейін бақылау.
2. Жоспарлау мен шешім қабылдау үшін өндірістік шығындарды жіктеу.
Шешім қабылдау үшін ... әр ... ... ... ... ... білу өте ... Белсенділік немесе өндіріс
деңгейі өндірілген өнім ... ... өнім ... еңбек
сағаттарымен, ара қашықтықпен, көрсетілген қызметтердің санымен немесе
ұйымның ... ... ... ... өлшенеді.
Шешім қабылдау үшін белсенділіктің әр түрлі деңгейінде шығындардың
өзгеруі туралы ... ... ... ... ... ... ... Келесі жылы жоспарланған белсенділік деңгейі қандай болу керек?
- Өнімді көбірек сату үшін сату бағасын төмендету керек ... ... ... мен ... ... ... егер жеті күн
мерзімінде екі клиентке қызмет көрсетілсе?
- Қызметкерлерге еңбекақыны комиссиондық негізде төлегені дұрыс па,
әлде тұрақты ... ... ... ... әр ... бойынша шешім қабылдау шығындарды белсенділіктің
әр түрлі деңгейінде бағалауды ... ... ... мен ... үшін шығындар туралы сәйкес ақпарат
керек. Шешім ... ... ... ... ... ... ... әдістерінің элементтерін (топтастыру, болжау, модельдеу,
талдау және т.б.) қолдану тәртібін анықтайды(5-сурет).
5 – сурет.
Басқару ... ... ... ... ... ... өзгеруін суреттеу үшін шығындардың ... ... ... ... «жартылай тұрақты» терминдері
пайдаланылады. Осы шығындар ... ... ... ... ... ... және алдағы кезеңдерге сметалар жасау
үшін қолданылады.
Шығындар жіктелімін ... ... ... ... айнымалы және
тұрақтыға жіктеу болып табылады. Мұндай шығындардың динамикасын білу –
сызықтық ... ... ... ... ...... негізгі шарт.
Айнымалы шығындар - өндірістік қызмет деңгейіне тікелей ... ... ... ... пен негізгі ... ... ... үшін ... ... ... Осы ... басты ерекшелігі - олардың өндірілген ... ... ... ... ... Олар сомасында өндірілген өнімнің,
көрсетілген қызметтің көбеюімен немесе азаюына ... ... ... шығындарды білдіреді. Осындай шығындардың негізгі мысалдары ретінде
келесі шығындар танылады:
- шикізат және материалдар;
- еңбек;
- айнымалы өндірістік шығындар;
- тауарларды немесе қызметерді ... ... ... ... ... ... ... мысалы ретінде негізгі
өндірістік материалдар, құрал – жабдықтың жұмысы үшін қажетті энергия
саналады. ... ... ... бір ... шекте операциялық
белсенділікке тура пропорционалды тербеліп, өзгеріп тұрады. Өндірістік ... ... ... ... көлемі сатылған өнім көлеміне
байланысты өзгеретін сатудан комиссиондықтарды немесе көлік құралының жүріп
шыққан ... ... ... ... ... ... ... мерзімді айнымалы шығындар өндіріс көлеміне немесе ... ... ... ... екі есе ... шығындардың екі есе көбеюіне алып келеді. Осыған сәйкес, жалпы
айнымалы шығындар сызықтық функция ... ... ал бір ... ...... 6 - суретте өнімнің бірлігіне 10 $ ... ... ... ... –сурет.
Кез – келген шығын, егер оның мөлшері өндіріс көлеміне тәуелді ... ... ... шығындар дегеніміз – абсолюттік көлемі өнімнің шығарылым
көлемінің өзгеруіне тәуелсіз ... ... ... ... ... еңбекақысы және т.б.). Немесе басқаша, тұрақты
шығындар – қарастырылатын уақыт кезеңі бойында өндіріс ... ... ... ... ... ... ... Бұл шығындар,
тауарларды немесе қызметтерді ... ... ... үшін ... мен ... ... қамтамасыз етумен байланысты.
7 –сурет.
Көріп отырғанымыздай жалпы ... ... ... ... ... ал ... бір данасына тұрақты шығындар белсенділік
деңгейдің өсуіне пропорционалды кеміп ... ... ... ... айына 5000 $ құраса, онда өнімнің
бірлігіне есептелген тұрақты шығындар келесідей ... өнім ... бір ... (дана) |тұрақты шығындар, $ |
|1 |5000 ... |500 ... |50 ... |5 |
8 ... бір ... ... ... өзгермелі болғандықтан оларды
пайдалануда мұқият болу керек. ... ... үшін бір ... ... ... ... ... шығындармен жұмыс жасаған ... ... ... ... ... үшін тұрақты шығындар бірдей болу
ықтималдылығы аз. Кейде олар 8-суретте көрсетілгендей сатылы түрде өзгеруі
мүмкін.
Менеджерлер әр ... ... ... екі ... ... білу
керек. Кейбір шығындар өндірістік қызметтің басталу себебі бойынша
жұмсалады. Олар ... ... ... ... өндірістік шығындар деп
аталады. Мұндай шығындардың мысалдары болып, жылжымайтын мүлікке салық,
сақтандыру, бар қуаттардың ... ... ... жылға өзгеретін
шығындар, дискрециондық тұрақты шығындар деп аталады. Мұндай ... ... ... ... ... және әзірлеу және жалпы сипаттағы
көптеген басқа мақсаттар үшін ... жыл ... ... ... қою ... ... шығындар мен айнымалы шығындар арасындағы ... ... ... ... ... керек. Егер бірнеше жылдық
ұзақ кезеңді алатын болсақ, онда шын мәнінде тәжірибеде ... ... ... ... Мұндай ұзақ мерзімді кезең бойында, мысалы,
өнімге сұраныстың төмендеуі, шығындардың барлық категорияларымен ... ... ... ... ... ... бас ... шығуы мүмкін, ескі құралдар жаңаға ауыстырылуы мүмкін және т.с.с.
Салыстырмалы қысқа мерзім ішінде шығындар өндіріс көлеміне ... ... ... ... Уақыттық кезең қысқа болған сайын,
шығындардың нақты түрін тұрақты деп ... ... ... ... ... бір ... ... Амортизациялық аударымдар,
өндіріске жауап беретін бас менеджерлердің еңбекақылары сияқты ... ... ... ... ... ... ... форматта
белсенділік деңгейінің өзгеруіне байланысты қойылуын өзгеріссіз деп санауға
болады. Бірақ, болашақта күтілетін қажетті ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Бұл шешімдер алдын
ала капитал салымдары ... құру ... және ұзақ ... ... ... Алайда шешім қабылданып қойғаннан кейін, аз уақыттың
бойында оларды өзгерту қиын ... ... ... ... ... немесе белгілі бір қызмет түрін тоқтату туралы шешім
есепті ... ... ... қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... қайталап, бірнеше
жылдан тұратын уақыт аралығы ... ұзақ ... ... ... ... мен жоспарлаудың ұзақ мерзімді үрдісінің бөлігі ретінде
қарастыруға болады. Осындай түрде, өндірістік қуатпен байланысты шығындар,
егер ... ... ... қарастыратын болсақ, мысалы, бір жыл бойында
белсенділік ... ... ... ... деп ... Ал, ... ... масштабты – бірнеше жылдан тұратын кезеңді алатын болсақ,
онда сұраныстағы айтарлықтай өзгерістер ... ... ... ... өзгерісіне алып келеді.
Негізгі қызметкерлердің еңбегі және ... ... ... ... кейбір түрлері айтарлықтай тез өзгертіле алады және ол
белсенділік деңгейінің өзгеруін оперативті ескеруге мүмкіндік ... ... ... ... өте қатты төмендесе, онда ... мен ... ... да бір уақытта еңбектенуді жалғастыра
алады, өйткені сұраныстың төмендеуі уақытша және бәрі қалпына келеді ... ... үміт бар. ... ... ... келуі
қалпына келмесе, онда персонал соңында керек емес ... ... ... ... қуат ... ... деңгейге дейін өссе, қосымша қызметкерлерді
тартуға болады. Алайда, бұл ... ... айды ғана ... ... бір жыл ... ... мерзімді кезең бойында өндірістік
қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... ... шығындар жиі жартылай тұрақты немесе ... ... ... ... ... ... шығындардың айырмашылық
белгісі – қарастырылған кезең бойында белсенділік деңгейінің қандай да бір
диапазоны шеңберінде олар ... ... ал ... ... ... ... шекті (критикалық) деңгейіне жеткенде олар ... ... ... бір ... өседі немесе азаяды.
Осыдан түсінетін жағдай, қысқа мерзімді кезең бойында, айталық ... ... ... ... және жартылай тұрақты бола алады. Ұзақ
мерзімді кезең бойында (мысалы, ... жыл) ... ... ... ... ... өзгереді, сондықтан тұрақты шығындар
жартылай тұрақтыға ... ... ... ... өзгереді.
Сонымен қатар қысқа мерзімді кезеңдегі өзгеріссіз қалады деп ... ... ... ... ... ... басқа
факторлардың әсерінен өзгеруі мүмкін. Мысалы, егер баға деңгейі ... ... беру және сол ... ... тұрақты шығындар солай
ұлғаяды.
Есепте шығындарды айнымалы және тұрақтыға нақты бөлу ... ... ... ... ... тұрақты және жартылай өзгермелі
болып табылады. Яғни, кейбір ... ... ... ... айнымалыға жіктеуге болмайды. Жартылай айнымалы шығындар бір
уақытта айнымалы және ... ... ... Бұл ... ... өндіріс көлеміне байланысты өзгереді, ал басқа бөлігі кезең бойында
тұрақты болып ... ... ... ... үшін айлық төлем, абоненттік
төлемнің тұрақты сомасын және қалааралық және ... ... саны мен ... ... болатын айнымалы бөлігін қамтиды.
Шешім қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... ... принципі жатқызылады. Ол
өндірістік қуаттарды қолдану деңгейі, кәсіпорынның ... ... ... ... ... және ... жалпы
кәсіпорынның шығындарына әсер ететін басқа факторлар ... ... ... ... ... ... ... қабылдау барысында жұмсалған шығындар және түсімдер нақты
шешімге қаншалықты маңыздылығына сәйкес жіктелуі ... және ... емес ... мен ... ... ... ... алынатын шығындар немесе релевантты шығындар – қабылданған
шешімге тәуелді шығындар, яғни ... ... ... ... ... мен түсімдер.
Есепке алынбайтын шығындар немесе релевантты емес ... ... ... ... емес ... яғни ... ... әсерін
тигізбейтін шығындар немесе түсімдер. Мысалы, біреу өзінің көлігімен, ... ... ... шығатыны туралы шешім қабылдаса, автомобильге
салық және оны сақтандыру шығындары ескерілмейді, ... ... ... таңдалса да, бұл шығындар өзгермейді. Бірақ, автомобильдің бензині
үшін ...... ... ... тәуелді, сондықтан шығынның
бұл түрі ... ... үшін ... ... ... ... бірнеше жыл бұрын 100$ шикізат сатып алды, ал бүгін
өзінің тұрақты тұтынушысы жасаған тапсырысты орындау нұсқасынан ... ... ... және ... ... ... ... жоқ.
Тапсырысшы жасалуы үшін ... ... ... ... ... ... ... алуға дайын, бірақ ол бір данасына 250 $ ... ... ... ... ... ... материалдарды өңдеумен
байланысты қосымша шығындар 200$ құрады. ... 250$ ... ... ... пе? ... тапсырысты орындау бойынша шығындар,
100$ ... ... мен 200$ ... жұмыс шығындарын ескеріп, 300$
құрайды. Бірақ та бұл дұрыс емес, өйткені тапсырыстың ... мен ... ... ... ... ... сол ... өзгеріссіз
қалады. Осылай материалдық шығындар ... ... ... емес ... ... Ал ... ... онда жұмыстарды
орындау шығындары 200$-ға өзгереді және бұл ... ... ... яғни ... шығындар болып табылады. Егер 250$ түсімдер мен
200$ релевантты шығындарды салыстырсақ, онда тапсырысты қабылдау ... ... тұр, ... бар ... ... ... ... тиімді ұсынысты
алу мүмкін емес. Төмендегі келтірілген есептеулер бұл шешімнің дұрыс екенін
көрсетіп ... ... ... |Тапсырыстан бас тарту ... |100 |100 ... ... |- |200 ... |- |(250) ... шығындар |100 |50 ... ... ... таза шығындары 50$-ға ... ... ... сөзбен айтқанда, егер компания ... ... онда ол ... ... ... 50$-ға ... Осылай,
егер ол релевантты шығындар әдәсән қолданса, онда екінші ... ... ... ... ... оның ... 50$-ды құрайды.
«Релевантты» және «релевантты емес» шығындардың терминдерінің орнына
«жоюға болатын» және «жоюға болмайтын» ... ... ... ... ... ... – жұмсалмауын болдыруға болатын шығындар және
белігілі бір альтернативті нұсқаны таңдамағанда ... ... ... Ал ... ... кез – ... жағдайда да жұмсалатын шығындар.
Шешімдер қабылдау үшін жеткілікті ақпаратты алу үшін ... ... ... және ... түрлерге
топтастыру керек.
Қайтарылмайтын немесе қалпына келмейтін шығындар – бұрын қабылданған
шешім ... ... ... және ... ... ... бұл шығындар жұмсалған және ешқандай ... ... ... ... Бұл ... кейінгі қызметтердің бағытын талдау
барысында ... ... ... ... ... қабылдау
барысында есепке алынбайды. ... бұл ... ... ... ... ... ... кейбір шығындар қолданылатын есеп жүйесі шеңберінде
есепке алынбауы мүмкін. ... ... ... ... ... ... немесе болашақта белгілі бір уақытта төлеу ... ... ... ... қабылдау үшін ақшалай жұмсалуды қажет
етпейтін шығындарды да ескеру керек.
Жүктелген шығындар немесе альтернативті – бұлар шешім ... ... олар ... ... ... ... ... Жүктелген
шығындарды «елестетілетін» деп атайды, себебі оларды шешім қабылдау кезінде
қосады, ... ... олар ... да мүмкін. Олар жоғалған немесе басқа
жағдайда пайдаланған өндірістік ресурстарды қолдану бойынша ... яғни бұл ... ... ... ... нұсқалардан бас тартуға
келетін іс - әрекеттің нұсқаларының ... ... ... ... ... ретінде анықталады. Егер ресурстар шектелмеген болса, онда
жүктелген шығындар нольге тең.
Мысал. Компания ақшаны ... ... ... құралдарды сатып
алуға инвестициялауды таңдау керек. Егер компания құралдарға жұмсайтын
болса, онда ... ... ... алу ... ... мүмкін бола алатын
инвестициядан табыс альтернативті шығындар ... ... ... ... ... ... дифференциалды деп атайды)
шығындар мен түсімдер – өнім ... ... әр бір ... ... ... ... арасындағы айырмашылық.
Инкременттік шығындар мен кірістер қосымша ... ... және ... ... ... бір ... ... жағдайында пайда болады.
Мысалға, егер қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... инкременттік деп аталады. Егер қосымша өнім шығару жайлы
қабылданған шешім тұрақты шығындардың абсолютті ... ... ... онда ... ... ... ... немесе дифференциалды шығындар – іс – шараның бір нұсқасында ... ... ... ... ... немесе бөлшекті түрде жоқ ... - ... ... ... ... ... арқылы сатудан тікелей сатуға ... ... ... ... ... ... ... кірістер мен шығыстар көрсетілген.
| ... ... ... ... |
| | | |мен ... |
|Сатулар |700 000 |800 000 |100 000 ... ... ... |350 000 |400 000 |50 000 ... | | | ... ... |100 000 |100 000 |0 ... |0 |40 000 |40 000 ... |80 000 | 50 000 ... ... |530 000 |590 000 |60 000 ... |170 000 |210 000 |40 000 ... ... ... ... ... сатулар мен 60 000$
көлеміндегі дифференциалды ... 40 000$ ... ... ... келеді.
Маржиналдық шығындар мен кірістер – бұлар сондай – ақ, қосымша
шығындар мен кірістер ... ... ... ... ... ... ... бірлігіне есептелген. Бұның ... ... мен ... ... тұр.
3. Бақылау мен реттеу үшін өндірістік шығындарды жіктеу
Өндірістік шығындар ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Шығындарды басқару - бақылау
жүйесін ұйымдастыруға ... және өз ... ... ... ... ... ... беретін шығындардың топтарын
таңдаудағы жаңа бағыттарды қажет етеді.
Шығындарды басқару, ол өндірістік шығындардың есептеу мен ... мен ... ... және ... қалыптасу
процесін бақылауды қамтитын кешенді ... ... ... ... ... ... екі ... туралы білуге болады:
- бақылаудың сметалық ... ... ... ... ... ... бақылау мен реттеу мақсаттарында шығындардың
мынандай классификациясы қолданылады:
- реттелетін және реттелмейтін;
- ... және ... ... ... және нормадан ауытқу шегінде;
- бақыланатын және ... ... бөлу ... ... ... принципі, оларға бақылау
мен реттеу жүргізуге сай келмейді. Өйткені өнімнің ... ... жеке ... ... ... ... ... технологиялық
операциялардан тұру мүмкін. Сондықтан, өнімнің өзіндік құны туралы мәлімет
болса да, ... ... ... ... орталықтары) арасында
шығындардың қалай бөлінетінін нақты ... ... ... Бұл ... мен ... және ... ... жұмсалуына жауапты нақты
тұлғаның іс - әрекеті арасындағы өзара байланысты ... ... ... ... ... тіркелетін шығындар мен табыс
жауапкершілік орталығының менеджерімен реттелетін және ... ... - ... ... бойынша тіркелген және оардың
көлемі менеджердің тарапынан реттелуіне тәуелді болатын шығындар ... ... ... ... ... ... ... табылады,
бірақ басқарудың төменгі деңгейінде барлық ... ... ... ... әкімшілігінде өндірістік қорлардың сатып алуын, ... ... ... өндірістік цехтардың, аудандардың құрылуын
реттеуга құқығы бар. Ал, басқарудың төмеңгі бөлімшесінің ... ... әсер ете ... ... ... жауапкершілік орталығының
басқарушысы әсер ете алмайтын шығынлар, осы ... ... ... ... ... және реттелмейтін түрлерге бөлу жауапкершілік
орталықтары бойынша сметаны ... ... ... ... ... ... жауапкершілік сферасын анықтауға мүмкіндік береді. Мәселе
шығындарды кім ... ... кім ... ... ... әсер
ете алатындығында.
Осылай шығындарды жіктегеннен кейін, реттелетін шығындардың анализін
жүргізу қажет. Бұл анализ жауапкершілік орталығының менеджеріне ... ... ... ... ... ... ... орталығы менеджеріне ұсынылуы мүмкін сметаны пайдалану туралы
есептің үлгісі ... ... ... қолдану туралы есеп.
|Аталуы ... ... ... |
| ... ... |ауытқу |
|Реттелетін шығындар: |16 500 |15 300 |1200 ... ... | | | ... жұмысшылардың еңбегі |21 000 |22 000 |(1000) ... ... ... |3 000 |3 200 |(200) ... ... қалу уақыты |500 |400 |100 ... - май |800 |1000 |(200) ... ... ... |400 |500 |(100) ... тауарлары |300 |280 |20 ... |42500 |42680 |(180) ... ... |14 000 |14 000 |- ... | | | ... |5000 |5000 |- ... |2000 |2200 |(200) ... |21 000 |21 200 |(200) ... ... - ... өнім ... ... ... және
өткізуден табыс алынады.
Тиімсіздер - өнім өндірілмейтін ... ... ... ... ...... ақаудан, материалдарды бүлдіруден,
ірілістерден және т.б. себептерден болатын шығындар.
Шығындарды ... ... және ... ауытқыған шығындар деп
бөлуді бөлімшенің жұмыс тиімділігін анықтау үшін есепте нақты ... ... ... жолымен қолданылады. Сметалық және
нақты шығындар арасындағы айырма нормативті шығындардан ауытқу деп ... ... – бұл ... бір бірлігіне жоспарланған шығындар.
Оларды смета құру және ... ... іске ... бағалау
үшін қолданады. Сметалық кезең аяқталғаннан кейін ауытқуларды ... ... ... ... ... ... және бақыланбайтын шығындар. Бақыланатындарға кәсіпорында
жұмыс істейтін адамдар бақылайтын шығындарды жатқызады. Олар құрамы бойынша
реттелетіндерден өзгешеленеді, ... ... ... бар және ... ... мүмкін. Бақыланатын шығындар, осы шығындармен
жауапкершілік сферасы ... ... ... ... ... заты болып табылады.
Бақыланбайтын шығындар – кәсіпорын қызметкерлеріне байланысты емес
шығындар. Мысалы, негізгі құрал – ... ... ... ... ... ... асыра бағалау, және т.б.
2. 3. Өндірістік шығындардың құрамы
Кәсіпорында ... ... ... үш ... ... ... ... негізгі өндірістік қызметкерлердің еңбегі;
- өндірістік үстеме шығындар:
а) айнымалы өндірістік үстеме ... ... ... үстеме шығындар.
Негізгі материалдар - ... ... ... кіретін
материалдардың шығындары. Оларды нақты өнім түріне апаруға ... ... ... ... ... және ... ... қажетті
компоненті болып табылатын материалдарды ... ... ... ... үшін жағдайды құрайтын, бірақ бұйымның ... ... ... ... ... болып табылмайды. Оларды көмекші өндірістік
материалдар ретінде анықтап, өндірістік үстеме ... ... ... ... ... ... бір шығарылған өнімге
апаруға болмайды, себебі олар бірнеше ... ... ... қолданылады.
Әдетте негізгі материалдар шығарылатын өнімнің сипаттамасына сәйкес
анықталады. Мысалы, киім тігу үшін ... ... мата ... ... ... ... үшін ол ағаш болып табылады және т.с.с.
Еңбек шығындары. Жұмыс күші ... ... ... орын алады
және өндірістік ресурстарды ... бірі ... ... Тек ... мен еңбек қана қосымша ... ... Дәл осы ... ... ... ... анықтайды. Өйткені адамсыз, ұжымсыз ұйым
жоқ десе де ... және ... ... ... ұйым өздерінің
мақсаттарына жете алмайды.
Еңбек шығындарының есебі келесі бағыттар бойынша жүргізілуге тиіс:
1. Классификациялық ... ... ... ... есебі -
өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбекақысы; үстеме шығындардың құрамына
кіретін еңбекақыны төлеу.
2. ... ... ... ... ... аударымдар мен ұстап
қалулардың есебі;
Еңбек шығындары есебінің мақсаты – қызмет түрі бойынша қызметкерлердің
жұмыс уақытының шығындарын ... ... ... ... ... шығарылым көлемін; еңбекақыны дұрыс есептеу; еңбекақы төлеу бойынша
жұмысшылармен есептесу; еңбекақы төлеу қорларының қолданылуын бақылау.
Еңбек шығындары ... ... ... ... ... талаптарын қанағаттандыру мақсатында оларды жіктейді. Кез-
келген жіктеудің негізіне біртекті құбылысты сипаттайтын принциптер ... ... ... ... ... ... ... Түрлері бойынша – негізгі және қосымша.
2) Элементі бойынша – мерзімді, кесімді, тұрып ... ... ... құрамы бойынша – тізбекті – штатты, мердігерлік
келісім бойынша ... ... ... ... ...... ... бөлінетін басшылар.
Осындай топтастыру еңбек ... ... және ... ... ... ... үшін ... баптары
бойынша және өнім түрлері бойынша бөлу толықтырылған, ал бақылау үшін
құрылымдық бөлімшелер – ... цех, ... ... ... кәсіпорын
бойынша топтаумен толықтырылған.
Алайда қабылданған топтастыру ортақ белгілермен сипатталады және
басқару үшін қажетсіз. ... ... ... ... сүйене отырып
еңбекақы қорынан өнімнің өзіндік құнына енетін еңбекақыны бөліп қарастыру
қажет. ... ... ... ... ... ... аудару қажет:
1. Еңбекті төлеу шығындары. Өнімді өндіру үрдісіндегі өндірістік
жұмысшылардың еңбегін төлеу шығындары. Мұнда кесімді ... мен ... ... ... және ... төленетін жұмыстар кіреді.
2. Ынталандырушы сипаттағы төлемдер – ... ... ... ... ... үшін ... немесе өндірістік қызметпен байланысты
түрлі сыйлықақылар.
3. Өнімді емес ... ... ... ... заңға сәйкес
істелмеген уақытты төлеу, жұмысшы кінәлі емес ақауды ... ... ... үшін ... және т.б.
4. Жұмыс күшін таңдау, жалдау бойынша шығындар.
5. Еңбек санын жоспарлау мен нормалау бойынша шығындар.
6. Еңбек ... ... ... ... ... Жалпы өндіріс шығындарының құрамына кіретін, жұмыс орындарын
дайындаумен және оған ... ... ... мен ... ... айналысатын көмекші қызметкерлердің еңбек шығындары.
8. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың еңбек шығындары.
9. Басқарушы кадрларды дайындай шығындары.
10. Кәсіпорынды басқарумен айналысатын басшылар мен ... ... ... ... көп деңгейде өзіндік құнды есептеу
және ... ... ... және ... ... басқару мен ретеу
мақсаттарына жауап береді.
Негізгі еңбек – бұйымның ... ... ... ... еңбек шығындары. Материалдар сияқты қызмет көрсету немесе
әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... шығындарға жатқызылады, яғни ... ... ... ... ... ... ... көмектесетін шығындар. Бұл шығындар
көмекші қызметкерлердің еңбегі ретінде ... ... ... ... өнім ... ... ... немесе
өндіріс процесінде қолданылатын құралдың операторының еңбекақысы негізгі,
тікелей болып ... ... ал ... ... ... ... еңбекақысы көмекші қызметкерлердің еңбегі категориясына
жатқызылады.
Үстеме ... ... ... ... және ... ... қызметін бағалау үшін негіз болады және өндірістік ... ... ... ... мен реттеупроцестерімен тығыз
байланысты. Үстеме ... ... ... және тікелей материалдық
шығындардан басқа кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ... ... құрамайтын және нақты өнімге апаруға қиын болатын,
бірақ өнімнің ... үшін ... ... ... шығындар екі топқа
бөлінеді: өндірістік үстеме шығындар және өндірістік емес үстеме шығындар.
Өндірістік үстеме шығындар - ... ... ... тікелей
шығындардан басқа, өндірісті ұйымдастыру, басқару, ... ... ... Олар ... ... ... орындары, цех,
аудандарда пайда болады. Бұл шығындардың ... және ... ... ... ... өндірістік ғимарат пен құралдарды
эксплуатациялау шығындары, ... ... ... ... ... және ... көрсетуші персоналдың ... ... ... және ... ... ... байланысты шығындар кіреді.
Өндірістік емес үстеме шығындар өзінің ... мен ролі ... және ... ... ... ... басқару
функциясымен танылады. Бұл шығындар кәсіпорын шеңберінде пайда болады.
Үстеме шығындарды екіге бөлуге ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
бойынша шығындар, жанама еңбекақы.
б) тұрақты ... ... ... ... ... сақтандыру,
жергілікті салықтар, амортизация.
Кәсіпорынның барлық басқа шығындары сияқты үстеме шығындар ... ... ... ... ... Әкімшілік-басқару шығыны
- Техникалық басқару бойынша
шығындар.
- Өндірістік басқару бойынша
шығындар.
- Қаржы-өткізу қызметі бойын-
ша шығындар.
- Сыртқы ұймдыр көрсететін
- ... - ... ... ... көлік құралдары- бойынша шығындар - ... мен ... ... - ... ... ... Құрал-жабдықты және ұйымдастырумен - Еңбек шығындары: таңдау,
ағымдағы күту мен ... ... ... басшыларды
дайын-
жөндеу. - ... - дау, ... ... ... ... ... басқару аппараты -
Заң белгілеген тәртіп ... ... ның ... ... ... ... орындарына - ... мен өн - ... ... ... қыз- ... ... көрсету бойынша ... ... - ... пен ... ... және ... ... ... ... - ... жұмыс
қызметкерлердің еңбек- ... ... және ... ету ... - ... ... ... ... және ... ... зауыт ішінде
тасымалдау шығындары.
- Құрал-жабдықты
олданумен байланысты
өзге шығындар.
Қорытынды
Кәсіпорынның ұйымдастырушылық қызметі бүкіл кәсіпорынның мақсаттары
мен міндеттеріне сай ... ... ... ... қажетті үрдіс болып
табылады. Кәсіпорынның өндірістік іс-әрекетінің ... - өнім ... ... және пайда алу.
Өндіріс шығындарын басқару кәсіпорынның негізгі міндеттерін орындауға
бейімделген басқарудың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... шығындары мен қорытындыларын байқау мен талдаудан
тұрады.
Өндіріс шығындары есебінің басты міндеті - өндірістік қызметті бақылау
мен оны ... үшін ... ... ... мен ... ... бағытына байланысты шығындарды
жіктеудің әр түрлі нұсқалары қолданылады. Шығындар есебінің бағыты болып,
өндіріске шығатын ... ... ... ... ... қажетті іс-
әрекет саласы түсініледі:
- дайын өнімді калькуляциялау мен бағалау үшін қолданылатын шығындар;
- мәліметтері ... ... мен ... негіз болып қызмет
ететін шығындар;
- Бақылау мен реттеу жүйесінде қолданылатын шығындар.
Шығындар шынында басқару есебінің ... ... бірі ... ... ... ... ... материалдық, еңбек,
ақшалай және басқа да ресурстар шығындар ... ... ... ... ... үшін ... ... қабылданатын шешімдердің дұрыстығына байланысты ... ... ... ... мәні ... ғана ... өзіндік құнын құрайтын, аталған ... та, олар ... ... ... ғана емес, сонымен қатар
өнімді дайындаудағы мәні бойынша әр түрлі болып ... ... ... ... пен материалдар шығындары, жұмысшылардың ... т.б.) ... ... ... - ... басқарумен және оған
қызмет ... ... ... ... ... ... ... ресурстармен қамтамасыз ету шығындары, жұмыс қалпында
негізгі құралдарды ұстау шығындары), ал ... ... ... да ... ... бәрі бір ... ... жатады
(халықтың әлеуметтік қажеттіліктері және ... ... ... бір ... ... ... ... түрінің өзіндік құнына тікелей
жатқызылады, ал басқа бөлігі өнімнің бірнеше түрін ... ... ... ... ... ... ... тиімді ұйымдастыру үшін
шығындардың анықталған белгілері ... ... ... ... ... Бұл шығындарды жақсырақ есептеу мен жоспарлауға
көмектесумен қатар, ... дәл ... ... ... ... ... ... жеке шығындар арасындағы байланысты анықтауға және
өндірістің рентабельділігіне және ... құн ... әсер ету ... ... есебінде шығындардың кез – ... ... ... ... дұрыс, негізделген шешім қабылдауда ... ... ... ... қабылдағанда, шешімі қандай шығындар мен пайдаларды
болдыратынын білу ... ... ... ... процесінің мәні – бұл
басқарушы әсер ете алатын шығындардың бөлігін анықтау.
Экономикасы дамыған елдердегі ... ... ... ... ... ... есебінің бағытына тәуелді шығындардың әр
түрлі жіктелімін ... Ішкі ... ... ... ... ақпаратты қамтамасыз ету үшін өздеріне керекті ... ... ... ... К. ... ... шығындардың
классификациясы көңіл аударады. Оның ойынша, алдын ала есепте шығындардың
үш категориясы: материалдарға шығын, еңбек ... және ... ... ... ... ... ортақ шығындар есептің бағыттары бойынша
бөлінеді:
1) Өндірілген ... ... ... ... мен ... ... Жоспарлау мен басқару шешімдерін қабылдау үшін;
3) Реттеу мен бақылау процесін жүргізу үшін.
Бұдан басқа аталған бағыттардың ішінен өз кезегінде ... ... ... ... ... классификациясының артықшылықтары болса да, бұндай
бағыттардың шеңберінде басқару ... ... ... ... талаптарға жауап бермейді. Белгілі болғандай, ... ... ... ... ... ... ... ұмтылады. Әр бір
функцияда өзінің мақсаттары, тапсырмалары, әдістері, сонымен ... ... ... мен ... бар. ... орай басқару есебінің әрбір
функцияларының мүмкіндіктеріне сәйкестендіріп шығындардың жіктеу бағыттарын
кеңейту керек.
Басқару ... үшін ... ... ... жалпылама түрде келесідей көрсетуге болады.
|Басқару функцияларын ескеретін |Шығындардың түрлері ... ... | ... Басқару шешімдерін қабылдау |Айқын және ... ... ... ... емес; тиімді және |
| ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... |
|3. Жоспарлау үрдісі ... және ... ... ... ... ... нома мен нормативтер |
| ... ... ... ... ... үрдісі ... болу орны мен ... ... |
| ... ... мен |
| ... ... бойынша. |
|6. Есептеу үрдісі |Бір ... және ... |
| ... ... мен |
| ... баптары бойынша; негізгі|
| ... ... ... және ... |
| ... және бір ... ... Бақылау үрдісі ... және ... ... ... ... ... және реттелмейтін. |
|9. Ынталандыру үрдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... |
| ... және бөлшекті. ... және ... ... ... ... ... ... басқару есебінің тиімділігін арттыруға, ... және ... ... пен ... ... ... анықтау мүмкіндіктерін күшейтуге мүмкіндік береді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. В.Л. Назарова, М.С. Жапбарханова, Д.А. ... С.Д. ... ... ... Алматы, 2005 жыл.
2. Колин Друри «Управленческий и производственный учет», 5 – басылым.
Москва, 2005жыл.
3. Төлегенов Е.Т. «Басқару есебі». Оқулық. ... 2006 ... Рэй ... Вил, Виталий Палий «Управленческий учет». Москва, 1997
жыл.
5. Карпова Т.П. «Основы управленческого учета». Оқу ... ... ... Ч.Т. ... Дж. Фостер «Бухгалтерский учет, управленческий
учет». Москва, 2003 жыл.
7. А.Д. Шеремет «Управленческий учет». Оқу құралы. 1999 ... ... ... ... ... ... дайын өнім,
тауарлар, келесі есепті кезең шығындарының құрамына ... ... ... ... ... өндірісіне шығындардың құрамында
көрсетілген
Жұмсалған
Шығындар
Өнім шығындары
(өндірістік шығындар)
Кезең шығындары
(өндірістік емес ... ... ... ... ... ретінде ескеріледі (ТМҚ), баланстық есептілікте және
сатылғаннан кейін шығыстар разрядындағы пайда мен зиян шотына ауыстырылады
(белгілі кезеңдегі компанияның ... мен ... ... ... ... өндіріс, техника, технология, ұйымдастыру туралы
Талдау, анализ (ендіру нәтижелерін бағалау)
Ендіру (таңдалған модельдердің біреуін қолдану)
Модельдеу (альтернативті нұсқалар бойынша шығындарды салыстыру)
Пайда мен зиян ... ... ... ... ... есепті
кезеңдегі компанияның кірістер мен шығыстар туралы есептілігі).
Болжау (альтернативті нұсқаларды ... мен ... ... үшін ... шығындарды топтастыру
Үстеме шығындар
Өндірістік
Өндірістік емес
Жалпы өндірістік
Жалпы шаруашылық
Құрал-жабдықты эксплуатациялау және ұстау ... ... ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Стандарт-кост” әдісі бойынша шығындар есебінің жүйесі.20 бет
Cот шығындары7 бет
«Білім беру» функционалдық тобының шығындары6 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы5 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет
«Бобровка + » ЖШС-ның қызметі барысында қалыптасатын жағдайды және шығындарын талдау56 бет
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Ішкі және сыртқы шығындар туралы жалпы түсінік28 бет
Аяқталмаған өндірісті бағалау,есептеу және шығындардың аналитикалық есебі16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь