Бағалы қағаздар нарығының кәсіптік қатысушылары

Жоспар

Кіріспе

I.Негізгі бөліміҚазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар
нарығының пайда болуы
I.1. Бағалы қағаздар нарығының қызметі және оның маңызы
I.2.Бағалы қағаздарды шығару және олардың эмитенттері

II.Бөлім Бағалы қағаздар нарығының кәсіптік қатысушылары
II.2. Бағалы қағаздар нарығына басқа қатысушылар
II.3. Қор биржасы және оның қызметі
II.4. Биржалық операциялар
Кіріспе
Қазақстанның орталықтанған- жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өтуі қоғамдық өндірістің сипатын өзгертуде. Олар меншік қатынастары; шаруашылық субъектілердің құрылымы мен оның қызмет көрсету механизмі; олардың өзара қаржылық байланыстарының формалары; қоғамның барлық топтпрының шаруашылық нәтижесіне мүдделігінің дәрежесі.
Қоғамдағы соңғы 6-7 жылда болған өзгерістер- Қазақстан Республикасының нарық қатынастары арқылы демократиялық ел болуға бет алғандағы өтпелі дәуір кезеңдерінің өзгерістері. Нарық қатынастары өркениетті елдерде ежелден дамып, соңғы 70- жылда «социализм» мен «капитализм» деген екі жүйенің бәсекесінде өзінің өміршеңдігін, экономикалық және әлеуметтік тиімділігін дәлелдеді. Қаржы – несие институттары демократиялық негізде құрылған қазіргі нарық – адамзат дамуының ең жоғарғы жетістігі. Одан әрі даму және өркендеу кезінде оның институттары мен салалық құрылымдары, басқару әдістері мен қызмет ететін субъектілері және т.с.с. нарыққа қатысушылары өзгеруі мүмкін. Бірақ ол өзгерістер нарықтың түп негіздеріне әсер ете алмайтын жеке тұрғыдағы өзгерістер.
Нарық- күрделі, әрі жан-жақты қызмет атқаратын қоғамдық қатынастар жиынтығы. Ол бір жағынан тауар және көрсетілген қызмет нарығын қамтыса, екінші жағынан қор жинау нарығын қамтиды. Соңғысы, өз кезегінде, қаржы нарығы мен қозғалмайтын мүлік нарығынан тұрады. Осы аталған нарықтардың өзара байланысы ұлттық экономикалық механизмді құрайды. Ал бұл механизм несиеге негізделген. Басқаша айтқанда, нарыққа қатысушылардың басым көпшілігі іскерлік шартқа қол қойып, өздеріне бағалы қағаз түрінде міндеттеме алады. Кәсіпкерлердің өзара жасаған дәл осы міндеттемелері- экономикалық механизмнің тұрақтылығының кепілі.
Бағалы қағаз нарығы субъектілерінің қатынастары экономикалық- құқықтық механизмге негізделеді. Бұл бағалы қағаздардың материалдық түрі ретінде оның маңызын дәлелдейді. Бірақ бағалы қағаздардың маңызы онымен шектеліп қоймайды. Бағалы қағаздар кез-келген мемлекеттің төлем айналымында маңызды орын алады, себебі олар арқылы мемлекеттің инвестициялық қызметі жүзеге асырылады.
        
        Жоспар
Кіріспе
I.Негізгі бөліміҚазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар
нарығының пайда болуы
I.1. Бағалы қағаздар нарығының қызметі және оның маңызы
I.2.Бағалы қағаздарды шығару және олардың эмитенттері
II.Бөлім ... ... ... ... ... ... ... нарығына басқа қатысушылар
II.3. Қор биржасы және оның қызметі
II.4. Биржалық ... ... ... экономикадан нарықтық экономикаға
өтуі қоғамдық өндірістің сипатын өзгертуде. Олар ... ... ... ... мен оның қызмет көрсету механизмі;
олардың ... ... ... ... ... ... шаруашылық нәтижесіне мүдделігінің дәрежесі.
Қоғамдағы соңғы 6-7 жылда болған өзгерістер- Қазақстан Республикасының
нарық қатынастары арқылы демократиялық ел болуға бет ... ... ... ... ... қатынастары өркениетті елдерде
ежелден дамып, соңғы 70- жылда «социализм» мен «капитализм» деген ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік
тиімділігін дәлелдеді. ...... ... ... ... ... ... – адамзат дамуының ең жоғарғы жетістігі. Одан
әрі даму және өркендеу кезінде оның институттары мен ... ... ... мен ... ... ... және т.с.с. нарыққа
қатысушылары өзгеруі мүмкін. Бірақ ол өзгерістер нарықтың түп негіздеріне
әсер ете алмайтын жеке тұрғыдағы ... ... әрі ... ... ... ... ... Ол бір жағынан тауар және көрсетілген қызмет нарығын қамтыса,
екінші жағынан қор жинау нарығын қамтиды. ... өз ... ... мен ... ... нарығынан тұрады. Осы аталған нарықтардың
өзара ... ... ... ... ... Ал бұл ... ... Басқаша айтқанда, нарыққа қатысушылардың басым
көпшілігі іскерлік шартқа қол қойып, ... ... ... ... алады. Кәсіпкерлердің өзара жасаған дәл осы міндеттемелері-
экономикалық механизмнің тұрақтылығының ... ... ... ... қатынастары экономикалық- құқықтық
механизмге негізделеді. Бұл бағалы қағаздардың ... түрі ... ... ... Бірақ бағалы қағаздардың маңызы онымен шектеліп
қоймайды. Бағалы қағаздар кез-келген ... ... ... орын ... ... олар арқылы мемлекеттің инвестициялық қызметі
жүзеге асырылады.
Қазақстан ... ... ... қағаздар нарығын құру және
оны одан әрі өрістету мақсатында қажетті шараларды жасауда. ... ... ... алу және ... ... ... ... нарығының негізгі элементтерін құру процесін
жеделдетті. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар түрінде қайта
құру ... ... ... ең бір тиімді механизмдердің бірі ... ... ... ... ... ... ... өрлеуді қаржыландырудың басты
жолы бағалы қағаздар нарығы болып табылады. ... ... ... ...... ... көптеген өзара байланысты
элементтерден тұрады:
- эмитенттер, яғни әртүрлі бағалы қағаздар ... ... ... яғни уақытша бос ақша иелері – заңды және жеке тұлғалар;
- қағаздар нарығының ... ... ... ... басқарушылар және т. б.;
- инвестициялық компаниялары, сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары
және т.б. қорлар;
- қор биржалары, депозитарийлер, клирингтік және басқа бағалы қағаздарды
тіркейтін, ... ... ... құрылымдардың қызметін ұйымдастыратын, басқаратын және
реттейтін заңдар мен ережелер және ... ... ... ... қағаздармен қызмет жасайтын жоғары білімді мамандар ... ... ... Республикасында бағалы қағаздар нарығының ... ... ... кейбір элементтері 20-шы жылдары КСРО-да
жаңа экономикалық саясат кезінде болған. Ал қазіргі егемен ... ... ... алғашқы нұсқалары Кеңес Одағы ... 90-шы ... ... ... пайда бола бастады.
Елде дамыған бағалы қағаздар нарығы қалыптасуы үшін оның құрамдас
бөліктері болуы қажет. ... ... пен ... ... мен басқа қатысушылар;
- нарықтық инфрақұрылым яғни коммерциялық банктер, қор ... ... және ... ... ... және ... ... жүйелер.
Нарықтың осықұрамдас бөліктері қазіргі уақытта негізінен құрылып
болды. Бұл жөнінде елімізде экономикалық ... ... ... ... ... ... ... жекеменшіктендіру
Ұлттық бағдарламасы бағалы қағаздар нарығының негізгі субъектілері-
акционерлік қоғамдардың құрылуын тездетуде шешуші роль ... ... ... ... жайында толыққанды бағалы
қағаздар нарығы болуы ... ... ... ... ... даму
деңгейі көп жағдайда халықтың әл – ... ... ... ... ... ... тұрмысын ацқындайды. Сондықтан халықтың
табысының өсуі – ... ... ... ... дамуының басты шарты.
Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының құрылымы және бағалы
қағаздардың ... ... ... ... ... ... қағаздардың ең көлемдісі және ең өтімдісі
мемлекеттік ... ... ... ... міндеттемелері
нарығының ерекшелігі оған қатысушыларға байланысты:
Біріншіден, мемлекеттік бағалы қағаздардың эмитенті – ... ... банк – оның ... ... сонымен бірге мемлекеттік
бағалы қағаздардың дилері. ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарда шығару мен оларды айналымға
түсіру шарттарын анықтаушылар. Мемлекеттік бағалы қағаздар:
- мемлекеттік ... ... ... қазыналық облигациялар;
- Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталары;
- ... ... ... ... мен ... ... облигацияларды
ішкі мемлекеттік бюджетті қаржыландыру ... ... ... Ал ... ... ноталарды банк жүйесінің бірқалыпты жұмысын
қамтамасыз ететін қаржы қорын толтаыру мақсатында Ұлттық банк ... ... ... арқылы сатылған мемлекеттік
кәсіпорындарды жекеменшіктендіруге пайдаланылды, ал оның көптеген мөлшері
жеке ... ... осы ... ... ... Кәсіпорындар банкротқа
ұшырап, жұмыс істемей тұрған қазіргі кезде жекеменшіктендіру купондарының
орнына берген акциялар оны ... әлі ... ... ... ... ... қағаздар нарығының қызметі және оның
маңызы
Бағалы қағаздар нарығы басқа нарықтардан басқа нарықтаран өзінің
айырықша тауарымен ... Ол ... ...... ... Олар
біріншіден, меншік белгісі, екіншіден, қарыз міндеттемесі, яғни олар
бойынша ... алу құқы және ... ... ... пайда болады. Бұдан
бұрын айтқанымыздай, бұл тауарды өз құны аз болса да, өте жоғары нарық
бағасымен ... ... ... қағаздардың көрсетілген құны өте төмен
болғанымен, мысалы, өндіріс кәсіпорнына ... ... ... – бір ... көрсетеді. Егер бағалы қағаздарға нарықтық сұраныс
оның ұсынысынан жоғары болса, онда оның бағасы көрсетілген құннан жоғары
болады. Бұндай нарықтық ... ... ... ... ... ... екенін көрсетеді.
Жалған капитал – нақты капиталдың қағаз белгісі, яғни өндірістік
капиталдың оқшауланып шыққан бір ... ... ақша ... ... ... ... ... жүретін «символы» болғандықтан оны «қордың
құндылықтары» деп те ... ... ... ... ... «қордың
инструменті немесе құралы» болып та есептеледі. Себебі тек сол ... ... ... қол жеткізуге немесе сол құндылықтар бір
субъектіден екіншіге ауысуына болады. Сонымен бағалы қағаздар ... ... яғни ақша және ... ... ... ... ... қағаздар нарығы нарықтық экономикада күтпеген кездейсоқ
болатын процестердің реттеушісі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... оның капиталға мұқтаж
өндіріс салаларына құйылуы, ал ... ... ... сол ... ... Капиталдың бұндай айналыс механизмі мынадан түсінікті. Мысалы,
кейбір тауарларға немесе қызмет түрлеріне сұраныс өссе, онда соған сәйкес
бағасы да ... ... ... ... пайда да өседі, сондықтан басқа
салардың өніміне сұраныс азайып, олардың экономикалық тиімділігі кеміп,
ондағы капитал ... ... өсіп ... ... ... ... осы ... қызметін қамтамасыз ететін құрал. Олар ... ... сату – ... алу арқылы тиімді өндіріске бағыттап отырады.
Нарықтық экономиканың тәжірибиесінде капитал ең алдымен ... ... ... ... ... ... қоғамдық өндірістің ең
үйлесімді құрылымы ... ... ... экономика
қалыптасады:қоғамдық өндіріс негізінен қоғамдық сұранысқа сай болады. Бұл
өркендеген нарық экоеомикасының басты жетістігі. ... ... ... ... ... орталықтанған – жоспарлы
экономика 70 – жыл (1921- 1991) бойы ... ... ... ... алмады. Ал нарықтық қатынастарды дамыту – ... ... ... ... ... ... ... капиталға мұқтаждығы көптеген ... ... ...... ... құру және ескі қорларды
жаңарту, айналыс құралдарын толықтыру. Бұл ... ... ... байланысты. Сонымен қатар конъюнктураның өзгеруі
белгілі – бір уақыт арасында болып тұрады. Сондықтан ... ... ... – бір уақытта, яғни нарық конъюнктурасының өздеріне
қолайлы кезінде алғаны жөн. Қазақстан Республикасында әзір ... ... жоқ. ... ... ... әрі қымбат, әрі шектелген, ал
бағалы қағаздар нарығы жаңадан қалыптасу кезінде.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде бағалы қағаздар ... ... алу ... ... ... және ... сияқты бағалы
қағаздарды шығаруға және оларды тіркеуге 2 жеті, эмиссиялық проспектісін
шығарып және нарыққа қатысушылардың оларды ... 2-4 ... ... алу – ... және есеп айырысуға 2-3 жеті ... ... ... 1,5-2 ай ішінде эмитент өзіне қажетті капиталды жинап, оны
басқару құқына ие болады. Сонымен бағалы қағаздар нарығы – ... көп ... ... ең оңай және ең ... ... ... Бағалы қағаздарды шығару және олардың эмитенттері
Бағалы қағаздар – ең ... ... ... ... ... ... немесе қарыз берушіге қарыз алушының берген қарыз ... ... ... ... ... ... екі түрлі болуы
мүмкін:не заң жүзіндебекітілген жеке құжат түрі, не есепшотқа енгізілген
жазу түрі. Егер басқа адамға иемденуге ... ... ... ... ... ... куәлік толтырылып беріледі. Оны иемдену құқын беретін
құжатты сертификат деп атайды.
Шығаруы жөнінен ... ... ... және ... тыс ... ... бөлінеді. Нарықтан тыс бағалы қағаздар әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... ерекше түрі.
Оларға жинақ ... ... ... ... ... және с.с. ... Жинақ облигациялары негізінен
жеке тұлғалар арасында орналастыртылады. Бұл бағалы қағаздар ... АҚШ – та кең ... ... ... облигациялары және
жеке зейнетақы облигациялары, оларға, мысалы, АҚШ – та біреуге жалданбай
–ақ өз алдына ... ... ... ақшасына шығарылған
облигациялар жатады. Ал депозиттік облигациялар ... ... ... ұзақ мерзімді болып үшке ... тек ... ... ғана сатылады. Бұл ұйымдар шамалы болса да табыс әкелетін,
бірақ салық төлеуден босатылған өздерінің облигацияларын шығаруға мүмкін.
Нарықтан тыс ... ... ... қорларға немесе банктерге, оның
ішінде шетел банктеріне және ... ... ... ... ... иемденуге құқық береді. Бұл бағалы қағаздарды шығару шарты
бойынша иемденуші – ... ... жеке ...... ... иемденушіге
беруге құқығы жоқ. Сондықтан бұл қағаздар нарықта еркін айналымға түсе
алмайды.
Сонымен қатар, ... тыс ... ... ... ... ... ... үшін шығарылуы кең өрістеген облигациялар
жатады. Соңғы кездерде барлық дамыған елдерде ... тыс ... ... ... және ... түрлерін мен санын көбейту
тенденциялары байқалуда.
Ал айналымға түсетін бағалы қағаздарды нарықтық бағалы ... ... ... қағаздар айналысы деп оларды сатып алу – сатуды және заң
жүзінде олардың иемденушісін ... ... ... ... ... оны ... түсірушіні эмитент деп атайды.
Бағалы қағаздарды шығарып, оларды бірінші иемденушілерге сату ... ... ... ... құрып, олардың акцияларын құрылтайшылар арасында
орналастырғанда;
Екіншіден, қоғамның алғашқы жарғылық капиталының көлемін жаңадан
акция ... ... ... ... яғни ... ... немесе жергілікті әкімшіліктердің облигация және басқа қаржы
міндеттемелерін шығару арқылы қарыз капиталын пайдаланғанда.
Сонымен, қоғам ... оның ... ... ... арасында
толығынан үлестірілуі қажет. Қоғам құрылған кезде оның акцияларына
жазылуға болмайды.
Эмитент және ... ... ... ... ... ... иемденуші инвестициялық институттар әрбір бағалы қағаздарды
алғашқы Эмитенттер кімдер? Олар №5 ... ... ... ... ... ... нарығының нарығының кәсіби мамандары
Бағалы қағаздар нарығының жұмысын ... ... оның ... ... мамандар, яғни делдалдар. Ол жұмыс баға белгілеу үшін
және қажетті хабарларды тарататын компьютерлік техниканы қажет етеді. ... ... ... сай ... ... ... ... мамандар қажет.
Олардың жалпы экономикалық, техникалық және кейбір күтпеген жағдайды
шешетін психологиялық ... ... ... ... ... ... ... кәсіби мамандарының тәжірбиесінің маңызы мен олардың
сезімталдығын да бағаламауға болмайды.
Бағалы қағаздар нарығының ... ... ...... ... ... қатынасатын адамдар. Брокер
келісім жасасатын әрбір ... ... ... ... ... ешбір жақтың шарттық қатынастарына қатыспайды, жекелеген
тапсырмалар негізінде жұмыс ... ... ... ... ... ... ... беріледі. Ол тек сол өкілеттік
шегінде әрекет етуге міндетті.
2. Дилерлер - өз ... ... ... ... ...... ... бақылаушылар.
Осы мамандармен қатар бағалы қағаздар нарығына банк қызметкерлері,
инвестициялық қорлардың қызметкерлері және ... ... ... – заң ... ... шенеуніктер мен заң қызметкерлері
қатысады.
Бағалы қағаздар нарығындағы брокерлер құқықтық тұлға ... ... ... қызметкерлері. Батыс Еуропа
мемлекеттерінде олар не жеке ... не ... ... ... Жаңа ... ... олар жауапкершілігі шектеулі
серіктестік мекемесі болып ... ... ... ... алу
мақсатында кіші кәсіпорын ретінде тіркелгендіктен олардың жарғылық қоры
өте аз. Дегенмен, бұл фирмалар өз капиталымен қарызға ... ... ... ... ... көбейтуге ұмтылуда.
Құрылымы жөнінен брокерлік фирма дирекция, әкімшілік ... ... ... ... қағаздар сату бөлімі және хабарлама – ... ... ... ... 15 –25 адам ... ... фирманың қызмет аясына мына міндеттер кіреді:
1. Консалтинг (кеңес беру);
2. Бағалы қағаздарды бірінші және екінші нарыққа ... ... ... құру және оны ... және ... ... ... ... ... ... беру ... ... – |
| ... ... бөлімі |техникалық бөлімі|
Осылар жөнінде брокерлік ... ... ... ... қажет. Сонымен
қатар, брокерлік фирма клиентке несие беріп, бүкіл ... ... ... ... Бұл ... ... фирманың табысына
делдалдық үшін сыйақы, несие үшін ... ... үшін ақы ... бұл ... брокерлік фирма тек делдалдық қызмет шегінен шығып,
олардың іс - ... ... ... ... ... ... – олар да делдалдар. Олардың брокерлерден айырмашылығы
шарт жасасқанда өз капиталын ... ... ... мына ... ... ... қалалық әкімшілік 100 теңгелік ... ... ... ... ... ... өз ... жоқ,
сондықтан әкімшілік дилерлер фирмасына береді. Егер қалалық заем бірнеше
миллион теңгеге ... ... онда ... ... ... тек
мамандырылған үлкен фирмалар, мысалы, коммерциялық банктер шұғылданады.
Онда делдалдық механизмі төмендегідей.
Әкімшілік дилерлерге 100 теңгелік облигацияны кем ... ... ... яғни ... 2 ... кем ... Дилердің
облигацияларды сатуға кеткен шығынымен одан түскен пайда 2 теңгеден кем
болмауы тиіс. (Бұндай операцияларды «дисконтпен ... деп ... ... ... ... дилерлерді жауапкершілігі
шектеулі дилер деп атайды. Олардың бағалы қағаздарды сатып алу – сатуға
тәуекелмен шығарған шығыны, ... мен ... ... аз. ... сатып алу – сату аз уақыт аралығында болады.
Дилерлердің атқаратын қызметі:
1. Бағалы қағаздарды шығару, олардың курсы және ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығындағы өзгерістерді бақылап отыру. Егер бағалы
қағаздарды сату – сатып алу ... ... ... және сатып
алушылар жетіспей қалса), онда ... ... ... ... ... өз ... операция жүргізеді.
4. Сатып алушылар мен сатушыларды бір – ... ... ... ... жұмысына себепші болады. Олар нарықтық
катализаторы ... ... ... кететін жәйт, бағалы қағаздар нарығында дилерлердің қызметі
брокерлер қызметінен өзінің кең көлемділігі мен ерекшеленеді. Дилерлік
фирмалардың алғашқыда өзінің ... ... ... ... ... сыйақымен және инвестициядан түскен пайдамен ... ...... ... нарығындағы конъюнктура мәселелері
жөнінен кеңес берушілер. Ең алғашқыда олар Лондон Сити нарығында ... ... іс - ... бағалы қағаздар нарығының құрылымы кең
көлемде және үнемі өзгеріп ... ... Олар ... ... ... ... бағалау үшін ғана емес, сонымен қатар
эмитенттерге жаңа бағалы қағаздар шыаруға да ... ... ... бір жолы ... ... қана ... ... кейде комплексті
мәселелерді шешуге еөмектеседі. Мысалы, банктердің, ... ... ... ... ... ... ... бағдарлайды. Ол үшін олар уақытша ... ... ... ... ... ... ... , банк қызметкерлері және басқа да мамандар зерттеу
жүргізеді. ... ... ... ... ... ... болғасын оларды кең көлемде жүргізілетін операцияларға
брокерлер мен ... ... ... ... өте жоғары
бағаланып, олар жоғары жалақы алатындар қатарына жатады.
Қорыта айтқанда, ағалы ... ... ... мамандары
көбеюде. Тек олардың бір – бірімен байланысты ... ғана ... ... және ... қағаздардың өтімділігін қамтамасыз етеді.
Бағалы қағаздар нарығына басқа қатысушылар
Бағалы қағаздар нарығының пайда болуы сауда және ... ... ... байланысты. Олар вексель және
коносамент ... ... ... ... ... ... одан әрі ... акционерлік қоғамдардың пайда ... ... ... ... ... Бағалы қағаздарға кең
көлемде капитал жұмсау XIX ғ. Ортасында ... ... ... ... жеке ... және банк ... ... бұл іске құқықтық тұлғалар да кірісті.
Қазіргі кезде бағалы қағаздар нарығына қатысушыларды үш ... ... топ, ... қағаздар нарығына негізгі қатысушылар:
мемлекет, жергіліекті әкімшілік (органдары), ірі ... ... ... ... ... ... арасында жоғары
атағы бар. Сондықтан олар шығарған бағалы қағаздар ешбір қиындықсыз
өтеді. Нарық ол қағаздарды көп ... ... ... дайын. Бұл
қағаздар, әсіресе, мемлекеттік және жергілікті әкімшіліктің қағаздары,
сатып алушыға ... ... ... ... халықтың кейбір
топтпры ( мысалы, зейнеткерлер, жалғыз басты адамдар, ... ... және с.с. ... ... ... табысы аз болса
да, сенімді қағаздарға өз қаржыларын жұмсауға мүдделі. АҚШ – та ... ... ... ... деп ... топ, ... институттар, немесе, бағалы қағаздар
операциясын жүргізетін қаржы – несие ... ... ... және ... ... сақтандыру қоғамдары;
в) зейнетақы қорлары және с.с ұйымдар.
Бұл институттардың ... ... ... яғни ... жеке ... ... біріктіріп, оларды табысты бағалы
қағаздарға ... ... ... Олар ... бақылау
бумасын иемденуге немесе қаржысынан айырылып қалу ... ... ... ... әртүрлі шаруашылық салаларына жұмсауға ұмтылады.
Үшінші топ, жеке инвесторлар, яғни жеке адамдар, оның ішінде
шағын ... ... ... ... ... ... ... олардың ¾ бөлігі ашылмай жатып жабылып қалады,
тек ¼ бөлігі ғана кейбір табысқа жетеді ... ... ... табысты және болашағы бар екенін дәлелдеді: мысалы,
электронды – есептегіш ... ... ... ... үй
заттарын және сол сияқты өнім шығаратын өндірістер. ... – ақ ... ... экспорт операцияларымен де табысты ... ... ... және ... тігілген киімдер, галантерея
заттарын шығарушылар). Сондықтан халықтың бірсыпыра тобы ... ... ... ... осы ... акциясын
сатып алуда.
Төртінші топ, бағалы қағаздар нарығы кәсіби мамандары, яғни
брокерлер мен ... ... ... ... ... байланыс
құралдары оларға бағалы қағаздар ... ... ... ... ... өз капиталы болғасын көптеген ... ... ... ... мен ... сатып алған
қағаздарды өзінде көп ұстамайды. Олар нарық конъюнктурасы қолайлы
болғанын ... ... ... ... ... Себебі олардың іс -
әрекеті – алып сатушылық.
Әрбір елде ... ... ... ... және ... жағдайларын мемлекет белгілейді. Себебі мемлекеттік заң
актлерінде елдің ... ... ... ... ... кезінде заңдар мен ережелер тез өзгеріп отырады.
Қазақстанда бағалы ... ... ... ...
оларды шығарушылар және инвесторлар немесе инвестициялық институттар.
Мемлекет эмитентті заң жүзінде белгілейді. Эмитент – заңды тұлға, ... ... ... ... басқару органы болуы мүмкін. Ал
инвестор жеке адам ... ... ... болуына құқылы. Олар бағалы
қағаздарды өз ... ... ... Инвестициялық институттар – заңды
тұлға. Олардың ұйымдық түрлері әртүрлі болады, мысалы ... ... ... ... қорлар. Бағалы қағаздар
нарығына қатысушы – ... ... ... ... ал ... ... ... аттаестат алулары шарт.
Қор биржасы және оның қызметi
Қор биржасы деген ... ... ... ... ... негiзгi нарық орны. Қор биржаларында iрi ... ... ... ... ежелгi грек сөзi – “бурзэ”, яғни әмиян деген
мағынаны аңғартады. Алғашқы қор ... XYI ғ. ... ... ... ... ... акция) шығару және сату үшiн пайда
болған. Ал XYII ғ.биржалар тауар және қор биржасы болып ... ... ... ең кең ... ... кезi ... ... өту кезi, яғни XX ғ.бас кезi. Ол ... қор ... ... ... ... ... ... және сату
болды. Биржа өнеркәсiп циклын және жалпы ... ... ... ... қадағалап отыратын барометр сияқты. Сондықтан
қор биржасы өнеркәсiптiң өрiстеу фазасында экономиканың өсуiне, ... ... оның ... ... ... дамыған мемлекеттерде биржалар бiрнеше түрге бөлiнедi.
Мысалы,
• қор биржасы ... ... ... ... ... тауар биржасы;
• еңбек биржасы.
Сонымен, биржа – нарықтың ұйымдасқан түрi, онда сұраным мен ұсыным
негiзiнде тауармен, ... ... ... ... және ... Ол – сатушылар мен сатып ... ... келу ... ... биржасы жеке кәсiпкерлiк принципiнде жұмыс iстейдi (мысалы, Лондон,
Нью-Йорк биржалары), немесе оны ... ... ... ... Қор биржасын ұйымдастыру және оны басқаруда әр елде
көптеген өзгешелiктер бар. Қор ... ... ... ... Жарғыда қор биржасын құру, оны басқару тәртiбi жiне оның
әрбiр буынының қызметi, мүшелерiнiң құрамы және сол ... ... ... ... ... ... болып биржалық комитет
саналады, ал оның мүшелерiн ... ... ... деп ... ... ... ... клиенттердiң есебiнен және солардың атағынан
делдал болып операциялар жүргiзедi. ... ... ... ... ... ... сол ... үшiн куртаж деп аталатын төлем
ақы алады. Брокерлермен қатар өз есебiнен ақша жұмсап ... ... де ... Дилердiң табатын пайдасы бағалы қағазды
сататын және сатып алатын бағасының (курсының) айырмашылығына тең, ... ... ... ... ... ... бiр ... нақты
процентi болуы мүмкiн. Бұл әрине келiсiм шартта көрсетiледi.
Сонымен, қор ...... ... ... биржа мүшелерi, яғнм
делдалдар арқылы қағаздарды сату және ... алу ... ... ... ... ... қағаздар нарығының пайда болуы.
Бағалы қағаздар нарығының кейбiр элементтерi 20-шы жылдары КСРО-да
жаңа экономикалық саясат кезiнде болған. Ал ... ... ... ... ... ... нұсқалары Кеңес Одағы заңдарының
негiзiнде 90-шы жылдардың басынан бастап пайда бола бастады.
Елде дамыған ... ... ... ... үшiн оның ... ... ... Олар:
• сұраныс пен ұсыныс;
• делдалдар мен басқа қатысушылар;
... ... яғни ... банктер, қор биржалары,
инвестициялық институттар және с.с.;
• нарықты ... және ... ... ... осы ... ... ... уақытта негiзiнен құрылып
болды. Бұл жөнiнде елiмiзде экономикалық жүйенi реформалауды тереңдету
жолында қабылданған Қазақстанда ... ... ... бағдарламасы бағалы қағаздар нарығының негiзгi субъектiлерi –
акционерлiк қоғамдардың құрылуын тездетуде шешушi роль атқарды.
Дегенмен, Қазақстан ... ... ... ... ... ... болуы мүмкiн емес. Бағалы қағаздар нарығының даму
деңгейi көп ... ... ... ... ... ... сұраныс халықтың тұрмысын айқындайды. Сондықтан халықтың
табысының өсуi – Қазақстанда бағалы қағаздар нарығы ... ... ... қалыптасқан жағдай сипаттағанындай бағалы қағаздардың ең
көлемдiсi және ең өтiмдiсi мемлекеттiк қарыз мiндеттемелерi. Мемлекеттiк
қарыз мiндеттемелерi нарығының ерекшелiгi оған ... ... ... ... ... эмитентi – Қаржы
Министрлiгi;
Екiншiден, ... банк – оның ... ... қаржы агентi
(уәкiлi), сонымен бiрге мемлекеттiк бағалы қағаздардың дилерi. Дегенмен,
бағалы қағаздар нарығына бұл қатысушылар ... ... ... мен ... ... ... ... анықтаушылар:
Мемлекеттiк бағалы қағаздар:
• мемлекеттiк қазыналық вексельдер;
• мемлекеттiк қазыналық облигациялар;
... ... ... ... мерзiмдi ноталары;
• жекеменшiктендiру купондары.
Мемлекеттiк қазыналық вексельдер мен ... ... iшкi ... ... ... мемлекеттiк бюджеттi
қаржыландыру мақсатында Қаржы Министрлiгi шығарады. Ал қысқа ... банк ... ... ... ... ... ... қорын
толтыру мақсатында Ұлттық банк шығарады. ... ... ... сатылған мемлекеттiк кәсiпорындарды жекеменшiктендiруге
пайдаланады, ал оның көптеген мөлшерi жеке ... ... осы ... ... ... ... ұшырап, жұмыс iстемей тұрған
қазiргi кезде жекеменшiктендiру ... ... ... ... оны
иемденушiге әлi дивиденд (пайда) түсiре қойған жоқ.
Қор ... және оның ... ... деген бағалы қағаздар сатып алынатын және сатылатын
негiзгi нарық орны. Қор биржаларында iрi банктер қожалық ... ... ... ... грек сөзi – ... яғни ... деген
мағынаны аңғартады. Алғашқы қор ... XYI ғ. ... ... ... ... кейiн акция) шығару және сату үшiн пайда
болған. Ал XYII ... ... және қор ... болып бөлiне бастады.
Қор биржаларының ең кең ... ... кезi ... ... өту кезi, яғни XX ... кезi. Ол ... қор биржаларының
негiзгi операциялары өндiрiс кәсiпорындарының акцияларын шығару және сату
болды. Биржа өнеркәсiп циклын және ... ... ... ... өзгерiстердi қадағалап отыратын барометр сияқты. Сондықтан
қор биржасы өнеркәсiптiң өрiстеу фазасында экономиканың ... ... ... оның ... ... болады.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде биржалар бiрнеше түрге бөлiнедi.
Мысалы,
• қор биржасы (бағалы қағаздар ... ... ... ... ... еңбек биржасы.
Сонымен, биржа – нарықтың ұйымдасқан түрi, онда сұраным мен ұсыным
негiзiнде тауармен, бағалы қағаздар сауда ... және ... Ол – ... мен ... ... ... келу ... орын.
Қор биржасы жеке кәсiпкерлiк принципiнде жұмыс iстейдi (мысалы, Лондон,
Нью-Йорк биржалары), немесе оны ... ... ... Италияда). Қор биржасын ұйымдастыру және оны басқаруда әр елде
көптеген өзгешелiктер бар. Қор ... ... ... ... ... қор ... ... оны басқару тәртiбi жiне оның
әрбiр буынының қызметi, мүшелерiнiң құрамы және сол сияқты ұйымдастыру
принциптерi анықталады. Биржаның ... ... ... ... ... ал оның ... брокер (немесе маклер) деп атайды. Олар
бағалы қағаздар нарығында клиенттердiң есебiнен және ... ... ... ... ... ... ... клиенттердiң өздерi
қатысуға болмайды. Брокерлер сол жұмысы үшiн куртаж деп ... ... ... ... ... өз ... ақша жұмсап алыпсатарлықпен
айналысатын дилер де жүредi. Дилердiң табатын пайдасы ... ... және ... алатын бағасының (курсының) айырмашылығына тең, ... ... ... ... ... ... бiр ... нақты
процентi болуы мүмкiн. Бұл әрине келiсiм шартта ... қор ...... ... ... ... мүшелерi, яғнм
делдалдар арқылы қағаздарды сату және сатып алу жөнiнде мәмiле жасайтын
нарық.
Биржалық операциялар
Биржада жеке ... ... ... ... ... ... ... акциялар мен облигациялар)
айналымға түседі. Айналымдағы шетелдік қағаздардың құрылымы мемлекеттер
бойынша ажыратылады. Мысалы, қай мемлекеттен қанша бағалы ... ... ... ала ... ... ... АҚШ – тың, Германия
Федеративті республикасының және Жапонияның ... ... ... ... ... өте көп ... Биржа комитетінің
шешімі бойынша биржа айналымына, әлбеттте, ірі компаниялардың ... ... ... АҚШ –та егер ... ... ... ... төменгі шегі 1 млн. Доллардан кем болмаса, сонда ғана ол
корпорациянығ бағалы қағаздары биржаға жіберіледі. Ол үшін ... ... ... кеңесінен келісім алып, оны бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... және мерзімдік болып ірі екі ... ... ... ... келген бойда есеп жүргізіледі, яғни
сатып алушы қағаз үшін ақша төлеп, орнына сатушыдан бағалы қағазды алады.
Екіншісінде есеп ... ... ... ... ол ... ... аяғы ... болмаса үш, алты ай және с.с. уақыт өткеннен
кейін болуы мүмкін. Операцияның екі түрі де ... ... ... ... ... курсы әртүрлі болуы мүмкін. Онда ... ... ... ... ... ... өзгеше болады.
Шын мәнінде мерзімдік мәміленің айырмашылығы да оның ... ... ... ... ... ... алыпсатарлық мәміле деп
те атайды. Алыпсатарлық мақсаты – биржадағы құндылықтардың (яғни бағалы
қағаздардың) ... алу – сату ... ... ... ... ... операцияларының түрлері
Қор биржасындағы операциялар
|мерзімдік |
|кассалық ... ... ... ... ала ... ... ... |
|тын сыйлық |
|ақымен |
|Опцирндық |
|ақы ... ... ... |
Мерзімдік мәміле бойынша жасалған ... ... ... ... қандай мерзімге, қашан сатылатыны көрсетіледі. Мерзімдік мәмілелер үш
түрге, яғни: тұрақты, шартты және пролонгациялық болып бөлінеді.
Тұрақты ... ... ... қағаздар бумасын белгілі бір
мерзімде сатқанда онда көрсетілген шарттар (бағалы ... ... және ... ... ... өздеріне міндеттеме алады.
Сату және сатыа алу кезінде тек буманың бағасы туралы өзара келісіледі.
Тұрақты ... ... ... леп те ... ... ... ... белгілі бір мерзімге дейін өзгермейді, сондықтан мәміле
құжаты стандартты (өзгермейтін) түрде болады.
Ал шартты мәміле ... оған ... бірі ... ... ... өз ... орындаудан бас тартуына құқы бар. ...... ... ... ... ... курсының өзгеруінен
келетін шығыннан қорғану. Мәмілеге қатысушылардың қайсысы және ... ... бас ... ... ... ... де төрт түрге:
- алдын ала келісілген сыйлық ақымен жасалатын мәміле,
- қайтарылып алынатын сыйлық ақымен жасалатын мәміле,
- опциондық мәміле,
- ... ... ... ала ... сыйлық ақымен жасалатын мәміле бойынша сатып алушы
сатушыға белгілі бір сома ... ақы ... ... ... бас ... ... ол ... бағалы қағаздың курсы өсуіне күмәнданған
жағдайда пайдаланады.
Мысалы, сатиып алушы («бұқа») 1/ II- да ... 300 $- дан ... ... оған қоса 17/II –да ... ... ... ... да (6$) береді.
Ал 17/II-да акциянығ бағасы төмендеп, бағалы қағаз 292$ ... ... ... «бұқа» алдын ала 6$ -ды төлеп қояды да, ... ... ... (8-6)=2 ... ... ... ... ақымен жасалатын мәміле алдын ала
келісілген сыйлық ақымен жасалатын мәміле ... ... ақы ... ... ... ... егер 17/II –да акция бағасы 308$ ... ... ... 6$ сыйлық ақы төлеуді тиімді санап, оны алмайды, бағалы
қағаздың ... 8$ - ды ... Ал ...... ... ... Ол бойынша екі жақатың біріне мәміленің кейбір,
қарама – қайшы талаптарының ... ... ... оның ... ... құқы ... ... бағалы қағаздың курсының төмендеуіне
ойнаушы (“аю”) ... ... 300$ ... ... сату ... ... сатып
алады да, 17/II-ға дейін әр акция бойынша 4$- дан төлейді. Егер ... ... ... ... онда «аю» өз ... ... айырмасын өзі
алады. Ал баға курсының жоғарылауына ойнаушы «бұқа» 4$ болатын ... ... 17/II ... әр ... ... курсы 300$-дан акция сатып
алады. Егер курс 304$ болса, ол өз құқын ... ... ... ... ... репорт, депорттық мәмілелер де
алыпсатушлылардың бағалы қағаздардың курсын өзгерту арқылы ... ...... ... ... ... мәміленің түрі, мұнда екі
жақтың бірі (стеллажды сатып алушы) мәміле мерзімі басталғанда сатушы мен
сатып алушы жағдайының бірін тайдау ... ие ... ...... ... ... ... мәміленің
түрі немесе бағалы қағаздардың нарығының өзгеруіге қарай есеп ... ... ... – мерзімді мәміленің түрі, мұнда бағалы қағаздың иесі ... ... ... ... белгілі бір уақыттан кейін жаңа,
неғұрлым жоғары бағамен ... ... ... ... ... мен ... алу ... арасындағы айырма да репорт деп аталады.
Депорт – оған белгілі бір ... ... ... курспен кері сату
шартымен бағалы қағаздарды сол күнгі курс бойынша сатып алу ... қор ... алып ... ... – биржа нарығының
өтімділігін күшейтетін ... ... ... ... ... дер ... орындау қабілетін арттыратын шаралар.
Қор биржасы акционерлік қоғамдардың жұмысын ... оны ... ... ... Бағалы қағаздар курсының ұзақ ... ... ... ... ... иесі – ол жеке ... ұйым немесе
мемлекет) бұл қоғамда істің мәз емес екендігін аңғартып, оған инвестиция
салуды тежеп, ... бұл ... ... сата ... меңзейді Ал
бағалы қағаздың ... ... ол ... ... яғни
инвесторлардың осы қоғамның бағалы қағаздарын сатып алуына ... ... ... ... ... банк несиесін алу
мүмкіндігін, сонымен қатар жаңа ... ... ... яғни ... ... болмайды. Ал, керісінше дағдайда, егер биржада акция
курсы жоғары болса, ... ... ... ... ... шығару, оны сату және оның банк несиесін алу мүмкіндігін
қамтамасыз етеді.
-----------------------
Эмитент
Мемлекет
Мемлекет қолдауында-ғы ... ... ... кәсіпорынары
Мемлекет-тің Резидентт-
ері еместер
Республикалық Басқару органдары
Жергілікті басқару Органдары
Өңдіріс секторының
Жекеменшік- осы сек-
тенген кәсіп- торда
орындар жаңа ... ... ... ... ... ... компа- циялық
ниялар ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы қызметін талдау30 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
CorelDraw 1116 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
«Қазпочта» АҚ құрылымдылық ұйымы30 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
ІI-деңгейлі банктердің қызметін ұйымдастыру90 бет
Іс қағаздар (Лекция жинағы)46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь