Алтынбек Сәрсенбайұлы - публицист

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

НЕГІЗГІ БӨЛІМ
І тарау. АЛТЫНБЕК СӘРСЕНБАЙҰЛЫ: ӨМІР ЖОЛЫ ЖӘНЕ АЛҒАШҚЫ ҚАЛЫПТАСУ МЕКТЕБІ
1.1 Ұлттық публицистика және Алтынбек Сәрсенбайұлының көтерген өткір тақырыптары мен өзекті мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

1.2 Алтынбек публицистикасының өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ...23

ІІ тарау. АЛТЫНБЕК СӘРСЕНБАЙҰЛЫ . САЯСАТКЕР, МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚОҒАМ ҚАЙРАТКЕРІ
2.1 Шебер тілді публицист: Алтынбек шығармаларындағы саяси болмыс және редакторлық бітім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
2.2 Ұлттық мүдде һәм күрескер рух ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
Қазақ публицистикасы үнемі даму, ілгерілеу үстінде. «Көсемсөз халықтың өсіп өркендеу жолындағы жолбасшысы, ойсерігі, бағдаршамы іспеттес. Бүгінде публицистика ұлттың рухани байлығының ажырамас бөлігіне айналды. Оның ғажаптылығының өзі сонда – публицистика белгілі бір кезеңде болған белгілі бір нақтылы оқиғаны айна қатесіз көз алдымызға әкеледі. Сол кезде не болды, қалай болды, кімдер өмір сүрді, олар қандай әрекет, мінез көрсетті? Міне, осы сауалдардың бәріне публицистикалық шығармалардан жауап таба аламыз. Өткенді бүгінге, бүгінді болашаққа жалғап тұрған ақиқат көпірін көргіңіз келсе – ол публицистика өнері»[1].
Еліміз қол жеткізген тәуелсіздік демократиялық пен жариялылыққа, сөз бостандығына жол ашты. Мұның өзі публицистиканың кең қанат жайып, ұлттық бағытта дамуына септігін тигізді. Публицистік шығармашылыққа араласып, атсалысып жүрген көсемсөзшілер осы салада жаңашылдық пен жаңа қолтаңба қалыптастырды. Әсіресе өзгеше ойлайтын, ойын ашық жеткізетін, пікірін іште бүгіп қалмайтын демократиялық көзқарастағы қаламгерлер көсемсөзге жаңа леп пен көпқырлылық алып келді. Ұлттық публицистикада бөлек сипат, ерекше серпіліс бой көрсетті. Сондықтан публицистикаға үн қосып жүрген көсемсөзшілер шығармашылығын зерттеп, зерделеу қажеттігі туындады. Бұл ретте журналист, саясаткер, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Алтынбек Сәрсенбайұлы жарияланымдарының арқалаған жүгі ауыр. Көсемсөзші, ғалым қоғамдық саяси, әлеуметтік, ғылыми тақырыптарда қалам тербеді. Сол себепті де қазақ қоғамы мен көсемсөзде өзіндік орны бар Алтынбек Сәрсенбайұлын дипломдық жұмысымыздың нысаны етіп белгілесек, зерттеу пәні ретінде оның публицистикалық шығармашылығын қарастырамыз. Шығармашылық жолын өткен ғасырдың сексенінші жылдары басында бастаған Алтынбек Сәрсенбайұлы публицистикасының өзіндік ерекшелігін, стиль даралығын, қаламгерлік қырын анықтау – ғылыми жұмысымыздың басты мақсаты.

Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмысқа арқау болып отырған Алтынбек Сәрсенбайұлы жарияланымдарын жүйелеп, тақырыптарға бөліп қарастырдық. Шығармашылықтағы алғашқы қадамдары мен есею жылдарын зерделеп қана қоймай, өмір жолы мен қалыптасу мектебі жайлы егжей тегжейлі баяндадық. Көсемсөзші шығармашылығын кезең кезеңдерге бөліп, әр кезеңіндегі қаламгерлік ерекшелігін, мақалаларының архитектоникалық құрылымына талдау жасадық. Зерттеу жұмысында А.Сәрсенбайұлының көсемсөзімен қатар саясаткерлік, қоғам қайраткерлік қырлары да сөз етіледі. Өйткені ұлтжанды публицист саяси оқиғалардан, қоғамдық құбылыстардан тыс қала алмайды.
1. Ахметов З., ШаңбаевТ. «Әдебиеттану терминдерінің сөздігі» - Алматы: Ана тілі газеті, 1996 ж.
2. Т.Амандосов, «Современная казахская публицистика.» Автореферат на соиск. учен. степени докт.филол.наук.- Алматы: 1982 ж.
3. Бекхожин Х., «Қазак баспасөзінің даму жоддары (1860-1930 жылдар)». - Алматы: Қазақ мемлекет баспасы, 1964 ж.
4. Қабдолов 3., «Әдебиет теориясының негіздері». Алматы: «Мектеп» баспасы, - 1970 ж.
5. Амандосов Т., Елеукенов Ш., Ыдырысов Т., Қожакеев Т. «Газет жанрлары». - Алматы: Қазақстан, 1965 ж.
6. Байтұрсынов А. «Шығармалары». - Алматы: Жазушы, 1989 ж.
7. Назарбаев Н. «Туған елім - тірегім». - Алматы: Рауан, 2001 ж.
8. Қазак публицистикасының бастаулары // Ғылым көкжиегінде. Ғылыми-көпшілік жинак. - Алматы: «Білім» баспасы, 1998 ж.
9. "Қазақ" газетіндегі публицистика // "Жоғары оқу жүйесінде журналист даярлау мәселелері". Республикалык ғылыми-практикалык конференцияның материалдары. - Қарағанды, 2004 ж.
10. «Таңдау жасар сәт туды...». Мақалар мен сұхбаттар жинағы, Алматы: «Жедел басу баспасы» 2006 ж.
11. Байтұрсынов А. «Шығармалары». - Алматы: Жазушы, 1989 ж.
12. «Алтынбек Сәрсенбайұлы – қоры». «Біздің Алтынбек, Наш Алтынбек» Алматы: 2007 ж.
13. Сәрсенбай А. «Тәуелсіз елде тәуменді тұлғалар болмауы керек», Мақалар мен сұхбаттар жинағы, 2004 ж.
14. Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары. Монография. - Алматы: Білім, 2004 ж.
15. Қазақпублицистикасыныңбастаулары//ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы. – 1998 ж. - №2.
16. Қазақ публицистикасының тарихи тамырларын ғылыми негіздеудің маңызы. (Қазақ және ағылшын тілдерінде)// "Қазақстан БАҚ-ы: ақпарат алу еркіндігі" ғылыми-практикалык Семинарының материалдары. - Алматы, 2001 ж.
17. Журналистика мен публицистиканың өзгешеліктері //"Евразия: РК жене БАҚ проблемалары" ғылыми еңбектер жинағы. - Алматы: Нүр, 2003 ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Айдаболов М.Р.
АЛТЫНБЕК СӘРСЕНБАЙҰЛЫ - ПУБЛИЦИСТ
Диплом жұмысы
Мамандық 050504 – ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Журналистика факультеті
ЮНЕСКО, халықаралық журналистика және қоғаммен байланыс кафедрасы
Диплом жұмысы
АЛТЫНБЕК СӘРСЕНБАЙҰЛЫ - ... 4 курс ... ... ... Н.Мұхамедиева
(қолы, күні)
Норма бақылаушы ... ... ... меңгерушісінің
рұқсатымен қорғауға жіберілді
__________________ ... ... ... ... ... ... СӘРСЕНБАЙҰЛЫ: ӨМІР ЖОЛЫ ЖӘНЕ АЛҒАШҚЫ ҚАЛЫПТАСУ МЕКТЕБІ
1. Ұлттық публицистика және ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... ...... МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚОҒАМ ҚАЙРАТКЕРІ
2.1 Шебер тілді публицист: ... ... ... болмыс және
редакторлық
бітім.......................................................................
..........33
2.2 ... ... һәм ... ... ... даму, ілгерілеу үстінде. «Көсемсөз халықтың
өсіп-өркендеу жолындағы жолбасшысы, ойсерігі, бағдаршамы іспеттес. Бүгінде
публицистика ұлттың ... ... ... ... ... Оның
ғажаптылығының өзі сонда – публицистика белгілі бір кезеңде болған белгілі
бір нақтылы оқиғаны ... көз ... ... Сол ... не ... ... ... өмір сүрді, олар қандай әрекет, мінез көрсетті? Міне,
осы сауалдардың бәріне публицистикалық ... ... таба ... ... ... болашаққа жалғап тұрған ақиқат көпірін ... – ол ... ... қол ... ... ... пен жариялылыққа, сөз
бостандығына жол ашты. Мұның өзі публицистиканың кең ... ... ... дамуына септігін тигізді. Публицистік шығармашылыққа араласып,
атсалысып жүрген көсемсөзшілер осы ... ... пен жаңа ... ... ... ойлайтын, ойын ашық жеткізетін, пікірін іште
бүгіп қалмайтын демократиялық көзқарастағы қаламгерлер көсемсөзге жаңа леп
пен көпқырлылық алып ... ... ... ... ... ерекше
серпіліс бой көрсетті. ... ... үн ... ... ... ... ... қажеттігі туындады. Бұл
ретте журналист, ... ... ... және қоғам қайраткері
Алтынбек Сәрсенбайұлы жарияланымдарының арқалаған жүгі ... ... ... ... ғылыми тақырыптарда қалам тербеді. Сол
себепті де қазақ ... мен ... ... орны бар ... ... жұмысымыздың нысаны етіп белгілесек, зерттеу пәні
ретінде оның публицистикалық шығармашылығын қарастырамыз. ... ... ... ... ... ... бастаған Алтынбек
Сәрсенбайұлы публицистикасының ... ... ... ... ... ...... жұмысымыздың басты мақсаты.
Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмысқа арқау болып
отырған Алтынбек Сәрсенбайұлы жарияланымдарын ... ... ... ... ... ... мен есею ... зерделеп
қана қоймай, өмір жолы мен қалыптасу мектебі жайлы ... ... ... кезең-кезеңдерге бөліп, әр кезеңіндегі
қаламгерлік ерекшелігін, мақалаларының архитектоникалық құрылымына талдау
жасадық. Зерттеу жұмысында ... ... ... ... ... қырлары да сөз етіледі. Өйткені ұлтжанды
публицист саяси оқиғалардан, қоғамдық құбылыстардан тыс қала алмайды.
«Публицистиканың ауқымы кең, оған ... ... ... ... ... ... қиынға соғады. Публицистика әлемі ... ... Сөз жоқ, ...... кәсіп ретінде адамзат
қызметінің бір ... ... өзге ... ...... ... қоғам қайраткері, экономист, тарихшының қосымша кәсіп
саласы болуы мүмкін. Яғни санаткерлігі жоғары, ой-өрісі кең, қоғамның ... ... тап ... кез ... ... иесі ... ... [2]. Бұл ретте негізгі мамандығы журналист Алтынбек Сәрсенбайұлының
саясаткерлігі мен қоғам қайраткерлік ... оның ... ... ... ... ... процестерге араласып, саяси
тұлғаға айналуы оның публицистикасын түрлік, мазмұндық жағынан ... ... ... ... ... ... ... мен «Арай» журналынан бастады. Оның ара-тұра «Лениншіл
жас», «Қазақ әдебиеті» басылымдарында ... ... ... да ... ... ... ... күрделі әлеуметтік, ұлттық
мәселелерге қалам тербеді. Көп ізденді, өндірте жазды. Журналистік ... ... ... проблемаларын көтеріп, ұлт мүддесін алдыңғы орынға
қойды. Міне, сол себепті Алтынбек ... ... ... алған
журналистикадағы алғашқы қадамдарын бөліп алып ... ... ... ... ... редакторы қызметін атқарған кезде де
осы тенденциядан қол үзген жоқ. ... аяғы мен 90 ... ... есею ... ... келді. Осы кезді публицистің
азаматтық принциптерінің қалыптасу кезеңі деп ... жөн ... ... ... қол ... жылдардан бастап публицист мемлекеттік
қызметке ... ... бұл ... шығармашылығын бөлек
қарастырған орынды. Алтынбек Сәрсенбайұлы мемлекеттің қалыптасуына көп
еңбек ... ... жыл бойы ... ... басқарды. Артынша
Қазақстанның Ресейдегі елшісі қызметіне тағайындалды. 2000 жылдары Алтынбек
Сәрсенбайұлы шығармашылығында түбегейлі бетбұрыс ... Бұл ... ... ... ... ... байланысты.
А.Сәрсенбайұлының демократиялық күштер қатарына ... ... да әсер ... қоймады. Осы жылдардан бастап көсемсөзші
шығармашылығы ... ... ... ... Сол себепті
қаламгердің бұл тұста жазылған саяси ... ... ... Алтынбек Сәрсенбайұлы көркем-публицистикалық жанрларды ... ... ... ... қоса қалам артқан
очерктері де ... Осы ... ... әр ... пен әр ... ... идеясы жайлы бөлек сөз қозғадық.
Публицистиканың өзге ... ... ... ... ... жоқ. ... көсемсөз бір жағынан әдебиет,
поэзиямен, екінші жағынан жаратылыстану ғылымдарымен де байланысты. Сондай-
ақ ол ... ... ... ... ... сияқты
тармақтарымен де қабысады. Алтынбек Сәрсенбайұлы публицистикасының танымдық
функциясы сан ... ... ... ... ... ... Өйткені
саясаткердің әр публицистикалық ой-пікірінде терең білімділік, сан ... ... анық ... Алтынбек Сәрсенбайұлы
публицистикасының осы тәрізді ерекшелігін саралау мен сараптау – ... ... ... шығармасы – сан саланың ... жаңа ... ... ... тән. Бұл ... көсемсөзші
шығармашылығының өзіндік ерекшелігін іздестіріп, сараладық. ... ... ... ... ... ... құрал болған
– Т.Амандосовтың «Публицистика – дәуір үні», Т.Қожакеевтің «Жас тілшілер
серігі», Б.Жақыптың ... ... ... даму жолдары»,
М.Черепаховтың «Проблемы теории публицистики», Е.Прохоровтың ... ... «О ... и ... ... ... периодической печати», Б.Стрельцовтың «Основы публицистики. Жанры»,
М.Барманқұловтың «Сравнительный анализ жанров» еңбегі. ... ... ... ... деп білеміз.
Публицист өмірде, қоғамда, әлеуметтік ортада туған жаңа ұғымдарды,
құбылыстарды терең сезімталдықпен көріп, ұғынып, ой ... ... ... ... ... публицистикасын жазылу кезеңіне
қарай және мазмұндық, тақырыптық, жанрлық сипаты жағынан бірнеше ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жасаған қорытындыларымыз бен тұжырымдарымыз – зерттеу
жұмысының ғылыми жаңалығы.
Публицист шығармашылығын ... әрі ... ... ... қарастыра отырып, тиісті бағыттарды айқындадық. Жарияланымдарының
пішіні мен жанрлық сипатын ажыратып, стильдік ерекшеліктерін ... ... осы ... ... ... А.Сәрсенбайұлы
публицистикасының негізгі ерекшеліктерін ашып бермек.
Бітіру ... ... ... ... ... негізінде жазылғандықтан, қазіргі публицистика қисыны мен
тәжірибесін қатар алып жүруге ұмтылдық. Дипломдық ... ... ... ... осы мәселелерден туындайды.
Дипломдық жұмыстың негізгі ...... ... ... зерттеп, оның тақырыптық ізденістеріне,
мазмұндық және стильдік ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... позициясы
жайында теориялық тұрғыда кеңінен зерттеу. Осы мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... ... негізінде, біріншіден, автордың ... ... ... ... ... Екінші
қарастыратын мәселе – қоғам қайраткері туындыларының сан қырлы сипаты мен
сонылығы. Алтынбек Сәрсенбайұлы ... ... ... ... ... қисындылығымен оқырман назарын аудартады. Үшіншіден, оның
шығармаларының ... тән ... мен ... турасында сөз
қозғаймыз. Публицист шығармаларын қоғамдағы адамдардың қалың тобына арнап
жазады. Ал мұның өзі ... ... тән ... мен пішіні, әдіс-тәсілін
талап етеді. Бұл ... ... ... оның ... ... рөлімен тығыз байланысты. Ал төртіншіден, қаламгердің
стиль даралығы, ... ... мен ... позициясын біртұтас
бірлікте қарастырғанды жөн көрдік. Сондай-ақ автордың публицистік қырын
оның саясаткерлігі мен ... ... ... ... ... ... жазу кезінде осы күнге дейін бұл тақырыптың ғылыми
тұрғыдан зерттелмегеніне көз ... ... ... ... ізденушісі де өзіміз деп білеміз. Дипломдық жұмыстың
теориялық, тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... Н.Омашев, Т.Ыдырысов,
Б.Жақып, В.Ученова, А.Аграновский, Е.Прохоров, Е.Журбина, В.Канторович
сияқты зерттеушілердің еңбектері ... ... ... ... ... ... ... орны мен рөлін көрсету. 
Зерттеу нысаны. Алтынбек ... ... ... ... ... ... ... қызметін сөз
еткенде көсемсөзшінің әр жанрдағы материалдары тілімізге тиек етіледі,
мысалға ... ... ... көзі ... ... әр ... жарық
көрген, «Таңдау жасар сәт ... ... елде ... ... ... деп ... публицистикалық шығармаларынан тұратын
жинақтары мен өзі еңбек еткен газет-журнал ... ... ... ... ... ... қоғамдағы рөлі
орасан зор. Қазір бұрыннан қалыптасып қалған идеологияны бұзып-жарып, жаңа
әлеуметтік-саяси көзқарас орнықтырып жатқан ... ол ... да ... ... ... Сонымен қатар мемлекеттің өткен тарихына, оның ішінде баспасөз
тарихына жаңа тұрғыдан ... оған ... ... қатып қалған
идеологиялық схемалардан ... ... ... ... таңдаулы
публицистердің тәжірибесін зерттей, зерделей ... ... ... жас ... ... ... әрі ... демократияландыру және адамгершілік ұрығын себуге ықпал
ете алады. Бүгінгі ақпараттар ... ... ... ... ... жоғары парасаттылық деңгейі пулицистерден де, журналистерден
де әлеуметтік ақиқат пен ... ... ... ... оған мән
беріп, жан-жақты жазуды талап етеді. 
Сондықтан, біріншіден, кеше де, бүгін де шындықты ... ... ... ... ... ... ... мұраларын саралап-
салмақтау кейінгіге үлгі-өнеге, берері мол дәріс.
Сондай-ақ журналистика ... мен ... ... ... ... – публицистік шеберлік тәсілін, оқырманға ойын жеткізудегі
пайдаланылатын әдістерін, тілі мен стилін, ... ... ... публицистиканың теориялық-методологиялық деңгейін ... ... ... ... ... ... публицистер шоғырын
даярлаудағы редакторлығы өз алдына бір мектеп. Оның редакторлық қырының
ерекшеліктеріне тоқталу ... ... ... ... ... түсеміз. 
Міне, осы жәйттерден тақырыптың өзектілігі ... ... ... мен ... ... ... ... ерекшеліктері мен даму жолдарын айқындау үшін ізденуші
алдына мынадай ... ... ... ... ... маңызын ашып, тақырыптың идеясына ... ... ... ... ... ... ... көрсету.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы. Қазақ баспасөзі мен ... ... әр ... ... ... қарымды қаламгер Алтынбек
Сәрсенбайұлы қазақ халқының бір ғасырлық ... ... ... ... Оның публицистикасын баспасөзіміздің дамуына ғана емес қоғамдық ой-
сананың өрлеуіне ... ... ... де ... ... ... ... Алтынбек Сәрсенбайұлының ұлттық тарихымыздағы, әдебиет пен
өнеріміздегі ақтаңдақтардың бетін батыл ашуда ... ... мен ... ... ... жетістігі ретінде ... ... бір ... әдістері. Белгілі бір ғылыми проблеманы зерттеуде танымдық
әдістердің маңызы өте зор. Ол - ... ... ... ... ... – публицист» деген тақырыпта жұмыс істей отырып
зерттеудің ... ... ... ... ... және
практикалық маңызы. Әрбір кейінгі ұрпақ өз жолын ... ... ... ... жақсысынан үйренеді, жаманынан жиренеді. Олай ... ... ... ... ... жас журналистердің
алары мол. Бұл орайда зерттеудің нәтижелерін «Журналистік шеберлік»,
«Мерзімді баспасөздің тілі мен ... ... ... ... ... ... ... жанр» атты тақырыптардағы семинарларда
пайдалануға болады.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан,
сондай-ақ, қорытынды, ... мен ... ... ... ... АЛТЫНБЕК СӘРСЕНБАЙҰЛЫ: ӨМІР ЖОЛЫ ЖӘНЕ АЛҒАШҚЫ ҚАЛЫПТАСУ МЕКТЕБІ
1. Ұлттық публицистика және Алтынбек Сәрсенбайұлының көтерген өткір
тақырыптары мен өзекті мәселелері
Ел азаматтарының ... һәм ... өмір ... үшін ... ... уақыт пен халық төреші.
Алтынбек Сәрсенбайұлы
От тілді Алтынбек публицистикасына тоқталмас ... ... ... ... ... сөз - ... баспасөз бетіндегі көптеген
жанрларға бірдей қатысты ұғым. Сондықтан көсемсөзшілер (публицистер) айтпақ
ойды, оны жеткізу ыңғайына қарай кейде памфлет, ... ... ... ... ... ... ... жариялайды» [3].
Нағыз публицистикада әлеуметгік-тәрбиелік ықпал жасаудың орасан ... бар, ... ол ... ... ... дұрыс бағыт
сілтейді. Адамдардың ... мен ... өсер ... ... ... ... ... құбылыстарға ғылыми тұрғыдан баға ... ... ... ... ықпал етуге ұмтылушылық тән.
Публицистика туралы сөз еткенде, оның басқа салалармен ара-қатынасына назар
аударып, олармен байланысына да көңіл ... ... ... ... өзіндік өзгешеліктері бар.
✓ Ең алдымен, публицистика шығармашылықтың публицистикалық
түріне, ал ... ... - ... ... түріне
жатады.
✓ Екіншіден, "көркем әдеби шығармалар (әңгіме, хикая, роман)
міндетгі түрде сюжетке ... ... ... ... образ жасау, публицистиканын көркем жанрларына ғана
тән келеді. Оның ... де ... пен ... авторлары
өздерінін кейіпкерлерімен міндетгі түрде кездесіп, ... ... ... ... ... ... ... шығарма көркем шындыққа негізделіп жазылса, публицистік
шығармалар өмірдің нақтылы шындығына сүйеніліп ... ... ... шарттылық, басым болса, публицистика
нақтылыққа негізделеді.
✓ Үшіншіден, көркем әдебиеттің өзіне ғана тән ... ... ... ... ... ғана тиесілі бай жанрлар
палитрасы бар.
✓ Төртіншіден, ... ... ... өзінің негізгі идеясын,
ойларын, идеалын оқиға ... адам ... ... картиналар, эпизодтар арқылы береді. Автордың
оқырманға ұсынар идеясы ... ... ... өсу ... арқылы
ашылып отырады. Ал публицист өз ойын оқырманға ... ... - ... мен ... ашық ... ... ... байланысты автордың көзқарасы мен сезімі - ашуы
таңырқауы ... ... ... білініп отыруы керек".
Публицистика автордан терең ой мен білімділікті, тіл шеберлігін,
өршіл ... ... ... талап етеді. Ол оқырманмен ашық
сөйлеседі, қоғамдық маңызы бар ... ... ... ... ... жазушы көлемді шығармалар жазу
үшін бүкіл ғұмырын сарп етуі мүмкін. Ал публицистикада ... тар ... ... ... ой ... мүмкін. Сондықтан
да көркем әдебиет бірнеше жылдар оқиғасын, тұтас бір ... ... ... өмір ағысына ілесіп отыруы
керек, Профессор Э.Г.Багиров "Природу телевидения составляет не
только то, что отличает его от ... ... и ... но и ... их ... что ... их от ... средств
информации" - дегендей, публицистика табиғатын да оның ... ... ғана ... ... ... да ... мен ... әдебиеттің екеуі де сөз өнерінің ... де ... сөз. Осы ... ... публицистика мен көркем
әдебиеттің ұқсастық жағы ... олар ... ... ... пайда болуы көне дәуірлердегі адамдардың бір-бірімен
ақпарат ... ... ... Сонау ерте замандарда адамдар арасында
ақпараттық қажеттілік пайда болды. Бір адам екінші ... бір ... ... ... ... өз ... жеткізгісі келді. Бұл алғашқы
қауымдық құрылыс кезіндегі тілдің пайда ... ... ... ... ... санасындағы идеялар, көзқарастар мен ойлар тіл ... ... іс ... аса ... ... ... ... тілдің пайда болуы - публицистикаға дейінгі ... ... еді. ... ... және ... қосылуы негізінде адамдардың
қоршаған орта туралы қоғамдық пікір, ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмір де күрделене түсті де, түрлі
саяси құрылымдар мен кәсіби саясаткерлер тарих ... орын ... ... ... ... ... ... қалың бұқараның ішінен өзінің
көсемдігімен, ақыл-ой, парасаттылығымен оқшауланып, ... ... ... рөл ... ... ... өнер ... саяси
пікір таластарға ұласты да, ол сөз сайыстары кейінірек ... ... ... ... Асылы қазіргі "парламент" сөзінің
түп-төркіні, француз ... ... ... "сөйлеу" деген мағынаны
білдіреді. Сонымен, шешендік ... ... ... - ... ... екінші бір кұбылыс болып саналады. Халқымыздың ақындары, батырлары,
хандары мен билері, ақсақалдары мен ... ... ... асыл ... ... ұрпаққа көшіп отыратын баға жетпес зор байлық.
Бүгінгі қазақ публицистикасының бір бастау бұлағы сол халық даналығында
жатқандығын жадымызда ... ... ... ... ... ... тарихи деректердің көрсетіп отырғанындай, Еуропа мен Азия
кұрлықтарының Ұлы даласын мекендеген біздің ... сол ... ... ... тек ... мал өсірумен ғана емес егіншілікпен де
шұғылданған. Сол бабалардың үлкен ... де ... Олар ... ... ... ... ескерткіш белгі етіп
қалдырған. Адамзат ... ... ... ... мен ... - қазіргі
публицистиканың пайда болуына ықпал еткен үшінші құбылыс болып саналады.
Ежелгі замандардағы ... ... көп ... ертедегі
көріністерінің бірі - шаруашылық, дипломатиялық және жеке ... ... ... Бұл ... ... бір тобы - ресми сипаттағы
қызметтік құжаттар болса, енді бір парасы - ... ... ... жеке ... арасындағы хаттар болды. Кейбір хаттарда қоғамдағы
маңызды мәселелер ... ... ... ... ... ... Міне дәл ... жолдаулардан келіп публицистикалық ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді
қозғайтын публицистика - бірнеше ғасырлардағы адамзат ақыл-ойының жемісі.
«Бір нәрсе ... ... яғни ... яки ... сөз ... ... айта білсек, сол сөз өнері болады. Ішіндегі
пікірді, ... ... ... ... ... ... ... сөз арқылы тысқа шығару – сөз шығару болады. Шығарма дегеніміз -
осылай шығарған сөз...» - деп ... ... ... да - сөз ... ... бір ... Ол - көркем әдебиетпен
бірге туып, қалыптасып, өсіп, өркендеп келе жатқан шығармашылықтың ерекше
бір тармағы. Өткеніміз бен ... ... ел ... ... ... ... ... публицистикасы қазақ халқының өсіп-өркендеу
жолындағы жолбасшысы, ойсерігі, бағдаршамы іспеттес. Ұлттық публицистика
өнеріне ... ... ... ... ... ... ... жол ашылып отыр. Бұл қажеттіліктен туған мүмкіндік, әрі
мүмкіндіктен туған қажеттілік.
Елбасы ... ... ... мемлекеттік тіл туралы бір
толғанысында: «...Дауға салса алмастай ... ... ... ... ойға ... қорғасындай балқыған, өмірдің кез-келген орайында әрі
қару, әрі қалқан, әрі байырғы, әрі мәңгі жас, отты да ... Ана ... ... үшін бұл ... қымбат не бар екен!?" - деп тебіреніпті [7].
Сол туған ... ... ... "бойына сіңірген қазақ
публицистикасы еліміз жүріп өткен ұзақ жолдың шежіресі бола ... ... ... ... ... отын ... намыс рухын оятты, ұлт ... ... ... жолға бастады, биік белестерді ... ... ... ... ... ... ... ажырамас бөлігіне
айналды. Оның ғажаптығының өзі сонда - публицистика белгілі бір кезеңдегі
болған белгілі бір ... ... ... ... көз ... Сол кезде не болды, қалай болды, кімдер өмір сүрді, олар ... ... ... Міне осы ... ... публицистикалық
шығармалардан жауап таба аламыз. Өткенді бүгінге, бүгінді ... ... ... ... көргіңіз келсе — ол публицистика өнері.
Публицистика туралы іргелі зерттеулердің басым бөлігі кеңестік кезеңде
туды. Сондықтан ... ... жүйе ... ... баға ... ... ... да тамыры жоқ бұтағы бар
күйінде, тар шеңбер ауқымында қарастырылуы заңды мәжбүрлік еді. ... де ... ... ... ... қазақ
публицистикасын тұтас алып қарастырудың, ... ... ... баға
берудің мүмкіндігі туды. Екіншіден, бұрын зерттеуге болмайтын ... көне ... ... ... дәстүрін, шешендік
негізін ашудың сәті түсті. Үшіншіден, ... ... ... ... ... қайшылықты кезеңнің әділ бағасын берудің
қажеттілігі туды. ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік ұстанымдары тұрғысынан қараудың да
кезі ... Оның ... ... публицистикасының ұлттық қоғамдық-саяси
ойымызды қалыптастырудағы маңызын ашу арқылы қазақ халқының әлемдік ... ... ... да ... ... ... табады. Сондай-
ақ бүгінгі дүниедегі қат-қабат өзгерістер заманында публицистиканың орасан
зор ... ие ... ... да көпшілікке белгілі. Ал оның өз алдына
дербес ... ... ... де дау ... Мұның өзі -
тақырыптың зәрулігінің басты ... ... ... пайда болуына қатысты зерттеуші ойлары кеңестік
кезең талаптары тұрғысынан өріледі. Бұл еңбекте Шоқан, Ыбырай, ... ... ал ... ... ... ... ... "Газет жанрлары" деген атпен шыққан ұжымдық зерттеу ... ... ... ... ... Онда баспасөз жанрлары
орыс ғалымдары еңбектерімен ... ... ... олардың
публицистикалық сипатына мән берілді [8]. Қазақ публицистикасының теориясы
мен тәжірибесіне ... ... ... рет бір арнаға түсіріп,
публицистиканы дербес пән ретінде қарастырып, оның мазмұны, ... ... ... ... ... ... профессор Т.Амандосов болды.
Оның "Современная казахская публицистика" атты докторлық ... ... ... ... ... ... Ә.Нұршайықов, К.Қазыбаев сияқты ... ... ... ... ... ... қазақ
публицистикасының жанрлары айқындалды [9].
Журналистика ... әр ... ... ... ... Ш.Елеукеновтің, ... ... ... Ә.Ыдырысовтың, Н.Омашевтың,
С.Қозыбаевтың, Т.Ыдырысовтың, Қ.Әбілдаевтың, М.Арғынбаевтың, ... ... де ... ... ... ... ... Қазақ публицистикасын зерттеудің екінші бағыты еліміз
тәуелсіздігін алғаннан кейін жүзеге аса ... Бұл - ... ... ... монографиялық тұрғыдан қарастыру негізінде
публицистиканы зерттеу. Осы ... ... ... ... ... Ә.Бөкейхановтың, Н.Төреқұловтың,
С.Ерубаевтың, Х.Досмұхамедұлының, Ә.Әлімжановтың, ... ... ... ... публицистік
шығармашылығына қатысты еңбектер шоғырын айтуымыз керек.
Десек те, қазақ публицистикасының ... ... ... даму ... кең ... ... ... зерттелмеді. Оған
бірнеше себептер де ... ... ... ... ... ... ... маркстік-лениндік методология публицистиканы тар
шеңберде қарастыруға ғана мүмкіндік берді. Қазақ публицистикасының өзіндік
тамырын ... ... ... ояту ... болды. Ал алғашқы газет-
журналдардағы публицистикаға бір ... баға ... ... ... ... ... Алаш қайраткер-қаламгерлерінің
аттарын атаудың өзі ... ... ... ... мәселелер
көрінісі туралы сөз қозғау тіптен мүмкін емес еді. ... ... ... ... тұрғысынан қарастырылумен шектелді.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдардағы жоғарыда аталған жеке публицистер
шығармашылығы туралы зерттеулер ... тар ... ... ... азаматтың ғана емес, күллі қазақ халқының бақытты һәм бақуатты өмір
сүруі үшін күрескен бірден-бір ... ата десе ... ... ... еді. Иә, ... ғана ... барша Алтекеңнің ұлттық рухын сезіне,
білетіндердің есіне. ... ... ... ... ... жолында аянбай
еңбек еткен Алтынбек Сәрсенбайұлы ... өзі атап ... ... де
уақыт төреші» деп төккен терінің төрелігін айтықызбай-ақ аңғартып тұр. Күн
өткен сайын асқар тұлғаның алыптығы аңғарылып, ... ... ... Оған ... ... жұмысы куә. Осы барыста қазақтың маңдайына
біткен бір туар дарынның қайталанбас ... ... ... Ол үшін ... ... ... тоқталуға тура келеді.
Алтекең мектебі – өмір айнасы.
Алтынбек Сәрсенбайұлы 1962 жылы 12 ... ... ... ... ауылында дүниеге келді. 1985 жылы журналистика мамандығы
бойынша М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін тамамдады.
Университетті ... ... ... ... ... «Арай-Заря»
журналының редакторы, «Өркен-Горизонт»  газетінің бас ... ... ... ... А. ... аппаратында, Қазақстан
Республикасы Министрлер Кабинетінде жауапты қызметтер атқарды. 1993 жылдан
бастап он жыл бойы ... ... және ... саласының мемлекеттік
органдарын басқарды. 1993 жылдан Баспа және ақпарат министрі, 1995 жылдан
Баспа және ақпарат ... ... ... 1997 жылдан
Қоғамдық келісім және ақпарат министрі, 1999 ... ... ... ... ... және ... министрі.
1999 жылдың қаңтарынан 2001 жылдың желтоқсанына ... ... ... ... – Қазақстан ... ... ... 2002 ... ... ... Федерациясындағы Қазақстан
Республикасының Төтенше және Өкілетті  Елшісі.
2003 жылдан бастап ... өз ... ... арыз ... ... ... 2003 жылдың қараша
айында «Ақ жол» Демократиялық партиясының ІІІ съезінде  бірауыздан ... етіп ... 2005 ... ... «Нағыз Ақ Жол»  Қазақстан
Демократиялық партиясының тең ... ... - ... мен ... ... ... ... докторы.
2006 жылдың 11 ақпанында ... ... ... ... ... ... қаласының сыртында ... ... ... арнайы тобы офицерлерінің қатысуымен жасалған
ҚАСТАНДЫҚТЫҢ нәтижесінде қаза ... ... ... ... ... өмiр ... ... болады. Осынау өткір ойлардың авторы Алтынбек публицистикасына
тоқталмай тұрып, публицистика ұғымын анықтап алсақ. "Не нәрсенің ... ... ... бұрын, алдымен, оның өзін анық танып, біліп алған жөн"
[10].
Шын мәнінде публицистика деген сөздің шығу төркіні жайлы ... ... ... ... ... ... Бұдан аңғаратынымыз публицистика
сөзінің этимологиясы "қоғамдық" ... ... ... ... ... өзі қоғамдық пікірлер жиынтығын құрайтын болса, Алтынбек
публицистикасы да қоғамдық ойлардығ, қоғамдық һәм ұлттық ... ... Осы ... ... ... түсу үшін ... сөздіктер мен
зертгеушілер тұжырымына жүгінейік. Мәселен, Владимир ... ... ... сөзіне былайша анықтама берілген: "Публицист",
писатель ... ... ... по современным общим вопросам, ... ... ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынұлы өзінің "Әдебиет танытқыш" атты ... Онда ... ... сөз» ... ... ... төркіндестіреді.
"Көсем сөз шешен сөз сияқты әлеуметке ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы - шешен сөз ауызша айтылады, көсем сөз
жазумен айтылады. ... сөз ... ... ... ... ... сөз
болғандықтан да көсем сөз деп аталады. Көсем сөз кезіндегі әлеуметке керек
іске мұрындық болып ... ... ... ... ... ... ... коғамдық, саяси мәні бар бүгінгі
күннің көкейкесті мөселелерін көтеретін, көпшілікке сол кезендегі ... ... ... ... сыр-сипатын ашып береді.
Публицистика белгілі бір күннің, белгілі бір дәуірдің тарихын сол ... ... ... ... ... ... отырып
жасайды. Ол қоғамдық мәселелерді сырттай ... ... ... ... баяндайды. Бұл жалпы публицистикаға ортақ қасиет ... ... ... ерекшеліктердің, публицистикаға тән
қасиеттердің барлығын көруге, ... ... Енді құр ... ... ... көсем сөзіне бет бұрсақ.
«Мүлгіп кеткен “милар” мен қалғып кеткен “ақыл-ойлар” жөнінде бірер
сөз» осылайша басталатын, ... ... ... ... ... ісін ... ... мақаласында Алтекең: «Бұл туралы айту да оңай
емес. Ал жазу одан да қиын. Осы ... ... ... өз сөзі ... ... өз ... еңбегін бағалағанда еркін болуға тиіссің.
Бұл - шығармашылық өмірдің тәжірибесі ... ... ... отырған бұлжымас
қағида. Мен әдетте ең алдымен ... ... көз ... ... ... ... ... мызғымайтын тақырыптарға.
Өзгермейтін, өзгеруді қаламайтын тақырыптарға қарап, бәрін де ... ... ... ... пен ... ... ... Алтынбектің
редакторлық қыры біртіндеп шыңалып, шыңдала түсті: ... ... ... да кездеседі. Иісі бұрқырап, алыстан көз тартып ... ... ... “Демократия дегеніміз - ойға
келгеннің ... ... беру ... [12]. ... ащы ой ... туып,
Алтынбек публицистикасын армен қарай ала жөнеледі.
«Түлкi тауық күркеге тiркеуге тұрды немесе тағы да адал ... - Деп ... ... ... ... ... жазылған
мақалалар Алтынбек Сәрсенбайұлының өзіндік даралығын аңғартып қана қоймай,
оның күрескерлік, батылдық рухын да анық ... ... ... ... ... ... ... тән шiруi (гангрена) басталса, ... ... ... ... солай дейдi. Және де оны кешеуiлдетпей, дереу
жасайды! Бiздiң елiмiзде саяси реформа жасау ... ... ... Қай ... ... да. ... объективтiк, мейлi субъективтiк
тұрғыдан болса да. Әсiресе, субъективтiк ... Мiне, сол ... ... нақ өзi.» - деп ... бір, ... бір ... ... та, соңынан ашық жеткізеді. Қоғамның жарасын,
қоғамның ... ауыр ... ... ... ... Әрі оның ... өзі айтады: «Ол қанға тарап, барлық тәндi ... ... ... ... ... ... қалдырса, одан да көбiрек кесуге тура келедi.
Бұл - күн тәртiбiндегi басты мәселе.»
Алтынбек Сәрсенбайұлы мәселе көтеруді мұнымен ... ... ... өзін ... ала ... қаймықпай сөз саптайды. Мұндайда
халқымыздың «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деген нақылын еске салады. Сол
арқылы ... ... ауыр да ... ащы да ... сын ... ... ... Алтынбек публицистикасынан саяси сахнаны жақсы
меңгергені анық аңғарылады. Жастайынан билікке ... ... ... ... ... ... ... сараптап, санасында саралайды. Сонымен
ойын былайша сабақтайды: «Бүгiнде, өкiнiшке қарай, бәрi де бiр адамның -
президент ... ... тұр. Бас ... ... Анығында бас
хирургтiң. Бас терапевтi де, анестезиологты да, тiзiм ... ... да бiр өзi ... кейiпте. Соңғы 10 күн iшiнде бас ... ... ... бiрiн-бiрi жоққа шығаратын үш түрлi мәлiмдеме жасады.
Төрелiгiн өздерiңiз айтыңыздар.
1) Республикалық он телеарна ... ... ... эфирде ол былай
дедi: “Парламенттiң санын көрнекiлiк тұрғыда ұлғайту - бұл тiптi де
демократияның мәселесi емес. Атқарушы органдар ... ма, ... ма, бұл да ... ... ... Демократияның мәселесi
ашық та әдiл сайлауларда. Мiне, бұл басты мәселе болуға тиiс. Ал ендi
партиялық тiзiм бойынша ма ... ... тiзiм ... ... ... тағы да ... ... қайсысы керек екенi
туралы пiкiрлесу қажет".
2) Конституцияның 10 жылдығына арналған халықаралық ... ... ... “Бiз ... ... ... еңбекпен қол жеткеннiң
бәрiн ойланбастан iстелген бiр қадаммен ... ... ... ... сала ... ... дегенiмiз - бұл, ең алдымен,
жауапкершiлiк. Сондықтан да мен бүкiл жауапкершiлiкпен былай деймiн:
бiз сенiмдi болғанда ғана ... ... - ... ... екiншi рет
мүмкiндiк бермейдi.
Экономиканың бәсекеге қабiлеттiгi ... ... ... ... ... ... саяси реформаларды асығыс, демек,
дайындалмай жүргiзу әлеуметтiк тұрлаусыздықты туғызуы және либералдық
құндылықтардан айыруға, ... ... ... ... Мұны бiз кейбiр посткеңестiк республикалардан байқап отырмыз.
Бұл тек солардан ғана байқалып отырған жоқ.
Сондықтан қоғамда бүгiнде жүрiп жатқан пiкiрталастың басты ... ... ... ... ... мәселе.
Мен кезең-кезеңмен эволюциялық ... ... ... ... даму ... ... демократияландырудың
тереңдiгi мен тұрақтылығын айқындайды. Әлемдiк тәжiрибе, соның iшiнде
бiздiң көршiлерiмiздiң ... ... ... ... мен ... ... еш мүмкiн емес".
(Мұнда ол бiздiң экономикамыздың ... ... ... ... ... аз ... ... қатарындамыз дегендi тықпалай берушi едi).
3) Ал парламенттiң сессиясын ашарда 1 қыркүйекте сөйлегенiнде былай дедi:
“... мен өзiмнiң төрағалығыммен Демократиялық ... ... және ... ... ... комиссия құруды жоспарлап
отырмын. Оның құрамына парламент депутаттары, ... ... ... қоғамдық бiрлестiктердiң және үкiметтiк емес
ұйымдардың өкiлдерi кiретiн болады. Комиссия 2006 ... ... ... беруге тиiс.
Тек осындай терең демократиялық өзгерiстер ғана бiздiң экономикалық
табыстарымызға сай келетiн болады...
«Әлбетте, ... ... ... жоқ ... де рас және
бiзге “тәжiрибе жасау мен қателiк кешу" ... алға ... тура ... оңай жол бола қоймайды. Мұны да бiз бiлемiз. Оңайлықпен келмейтiн осы
тарихи ... ... бiз сол ... ... ... ... одан әрi ... түсемiз деген үмiтпен жүргiзуге
тиiспiз".
Бiр-бiрiнен мүлде бөлек, тұрақсыз үш жолдау. ... ... ... ... ... не — толғаныс па? Әлде "өлтiруге болмайды кешiрiм жасауғаның" ... ме? Егер ... ... онда үтiр ... қай ... ... Және де
бастысы, оны қоятын кiм? Егер ... ... ... ... ... ... ... Ел үшiн түйiндi мәселе бойынша басы әңкi-тәңкi
болған адамға елдiң тағдырын табыстап, бiз ... ... ... жоқпыз ба?» - деп ой тастады Алтынбек.
Осылайша халыққа терең ой салып, ... ... ... ... ашық ... Алайда, ол кезде дәл мынадай тегурінді
мақалаларды жарыққа шығара қоятын газеттер де ... еді. ... ... ... бөлісе қоярлық басылым таппағанын да тілге тиек ... Бұл ... ... ... ... мен ... нәтижесі деп түйсінген абзал. Мұндайда тек «Жас ... ғана ... ... ... ... ... тырысты. Тіпті,
еліміздегі кез келген ... ... ... тағы да басқа саяси
құбылыстарға Алтынбек Сәрсенбайұлын ... ... ... ... ... соңын Алтекең әлдеқашан болжап, пайымдап отыратын-ды.
Мысалы: «1999 жылы Президент ... ... ... тек екi ... ... уәде еттi - ... мен әл-
ауқаттылығы. Есiмде, сөзiн дайындауға өзiм де қатыстым. Кейiннен ол ... ... ... ... ... кейiн саяси реформа дегендей. Бiрде
атты арбаның алдына жексе, ендi бiрде ... ... ... әріптестерінің, ғалымдар мен
саясаткерлердің ... ... ... әр ... жауабы дайын, бірақ, біртоға тұйық
жүретін. Соған қарамастан әрдайым әдемі әзілге, қазақы қалжыңға ... Әке ... ана ... ... білініп тұратын. Салт-
дәстүрге, ырым мен әдетке біртабан жақын еді. Аралары ажырамас дос болмасақ
та, екеуміздің осы бір ... ... ... ... Астана
қаласының әкімі
…отызға толмай, министр болды. Әлбетте, «Бұл қалай?» деген күңкіл ... Өз ... таң ... ... ... ... сөзі жоқ, ... үлкен талап, ізгі мақсаттың адамы, дүниетанымдық ... бар ... мен ... ... тобыр пысықай мен
жандайшаптардың ыңғайымен жүре қоймайтын білікті, салиқалы, ... ... ... ... кер ... ... бейім, кеудесіне нан піскен
«классиктер» жас министрді ноқтамалақ боп бақты. Көнбеді. ... ... бірі ... ТҰЛҒА екенін танытты. Достарын да, жауларын ... ... ... ... ... ... де ... қазақ емес екенін
мойындатты. Герольд БЕЛЬГЕР, Жазушы
Сен батыл редактор ... ... ... риза ... ... арнап
хат жазғаным есімде. Батылдық неге ... ... ... ... өзі басқарған аталмыш газеттің беделін көтеріп, санын арттырды.
1986 жылғы көтерліс әсерімен жазықсыз ... ... ... ұлы, ... ... ... Өмірбек Жолдасбековті қорғаған
оқытушы С.Либерманның «Не могу молчать» атты ашық ... да ... еді. ... ... өзге де зиялыларға ол осылай ара ... ... ... жатты. «Өркен-Горизонтты» ол жастардың ғана емес,
жасамыстардың да іздеп жүріп ... ... ... ... ... ... ғалым
Алтынбектің әдебиетке шын жаны ашитын. ... ... қол ұшын ... ... ... қалт жібермейтін. Ол қара
сөздің қамқоры еді. Көктөбенің етегіне иыққа сап алып бара ... ... кең ... осы ... көп айтылды. Қуандық ТҮМЕНБАЙ,
Жазушы
Сонау Алаш азаматтарынан бері қарай күні бүгінге дейін өз халқы үшін
азаматтар басын беріп келе ... ... ... ер ... ... бар.
Бірақ, біздің халық өз азаматтарын қорғай алмаған. Алтынбектің қазасы
халықтың ... ашып ... ғой ... ... ... жазушы, Мемлекеттік
сыйлықтың лауреаты
Біз бірге оқыдық. Бір ... ... 1979 ... бастап қатар
жүрдік. Біз бір-бірімізді ... ... ... Ол көп ... пен ... ертеңі туралы жиі айтатын, көп ойланатын. Бұл ... ... ... ... ойымыздан оқ бойы озық еді деп айтсақ болады. Өйткені
көргені көп еді. Жастай ... ... ... ... ... ... ... үлес қосты. Алтынбек өзі ақпарат
министрі болған тұста, кешегі кеңестік жүйеден қалған ... ... ... еркін ақпарат айдынына алып шыққан азамат болатын. Ал
оның адамгершілігі жайында айтатын нәрсе ... ... ... ... жағынан жақсы қасиеттері өте көп... Алтынбек ... ... ... ... суырып беруге дайын тұратын. Бұл туралы
біздің ... ... ... да айта ... ... ... азамат болатын. Алтынбектің ажалына қатысты естелік
айтамыз деп кім ойлаған. Нұртөре Жүсіп, журналист, «Айқын» газетінің ... ... ... ... Алтекең ашығын айтты. Анығын ашынып ... ... ... ... һәм ... Жайшылықта
өтіріктен шындықтың ащы болатыны мәлім. Кейде, осы ... ... ... ... әсер етті ... ... Мейлі билік бұл ретте бір
шындықтың көзін жойып, әлі бірнеше шындықты бұқпантайлап қалса ... ... осы ... ... барлық публицистикасы біраз өткір де
түйткілдің бетін ашып тұрса керек.
Алтекеңнiң басты ойы – ... ... ... ... ... мен ... ... сақтау. Алтекең өзiнiң соңғы сұхбатында
бiраз нәрсенi айтып үлгерген сияқты. Мысалы, «ұлт зиялылары билiк ... ... өтеп ... ... ... қарапайым халықтың жағына
шығып, соның мұңын, мұқтажын билiкке жеткiзу керек» деп ... ... ... өзi ... ... жұмыстар жасап та үлгердi. «Демократиялық
оппозиция мен қазақ ұлтшылдары бiрiгуi керек» деген болатын.
Оппозицияның бiрiгуi хақында бiраз еңбек еттi. 2005 жылы ... ... ... ең көп ... ... дәл осы ... едi. Осыған
қатысты ұзақ мерзiмдi стратегиялардың кескiнi жасалып, оны iске ... ... ... Ең ... бүгiнгi күнi Алтынбек Сәрсенбайұлы
қоры құрылып, оның бай рухани және ... ... ... ... ... ... жүргенiмiздiң астарында Алтекеңнiң ойлары мен сөздерi
жатыр.
Алтекеңе қатысты көп адамдар бiле бермейтiн, ... ... ... ... мен ... өкiнiшке қарай, өзiмен бiрге кеттi.
Алтекеңнiң мұрасына келер болсақ, негiзгi сұхбаттары мен ... ... ... ... ... ... шықпаған ағымдағы саяси жағдайларға қатысты
кiшiгiрiм сұхбаттары мен пiкiрлерi бар. Өзi қатысып, бас ... қол ... ... құжаттар бар. Олардың да уақыты келедi. Алтекең уақыт өткен
сайын iрiленiп, дараланып келедi. Көптеген оқиғалар ... ... ... ... етедi. Басты жұмыс осы тұрғыда. Алтекең шын ... ... ... ... ... Оның осы ... ... топтар тiрiсiнде мойындаған, бас иген. Сондықтан да
белгiлi оқиғалардан кейiн оппозицияның әлсiреуi, ... орын ... ... тағы бiр ... ерекшелiгi, ол – тiкелей мемлекет басшылығымен
сөйлесiп, оппозиция мен ... ... ... ... ... ... соң оппозиция мен билiк бiр-бiрiмен ... ... ... ... сөзi ... ... некен-саяқ, жоқ десе де болады.
Бұным оппозициядағылар жаман ия әлсiз адам дегендік емес. Алайда, шынайы
жағдай осы. ... ... ... ойы мен ... туралы ақпарат
президентке жете бермейдi. Жетсе бұрмаланып жеткiзiледi. Бұл да анық нәрсе.
Оппозицияның жағдайына келер ... ... ... ... тiрi ... мүмкiндiктерi әлдеқайда мықты болар едi. Кем дегенде басы
бiрiккен, ойы анық, ... ... күш ... едi деп ... Бүгiнгi күнi
байқап жүрем, көптеген оппозицияда жүрген адамдар ретi ... ... бар ... ... етер едi, ... ... едi» деп ... Осының өзi
көп нәрсенi аңғартады емес пе? Қалғанын өздерiңiз топшылай берiңiздер.
Алтыкең бiр сұхбатында «Қазақтар саяси реформаларға дайын емес» ... ... ... ... ... деп ... бiрдей. Халықтың парасат-
пайымына, түсiнiк-түйсiгiне ешқашан шек келтiруге болмайды. Әсiресе, ауыл
бәрiне дайын» деген болатын. Қазақстан ЕҚЫҰ-ға ... ... ... ... ... ... ... Бiрақ, бұл саяси
реформалар бiр партиялы Парламентке ... ... ... ... ... ... бiр ... алға, екi қадам артқа жылжыдық. Мiне,
біз ЕҚЫҰ-ға төрағалық жасадық. Алтекеңнiң сөзiне, оның ... ... ... ... ... 2006 жылы ... 11-інде қаза тапқан
соң оның пікірлестері, ... ... ... әрқилы саяси
трансформациялардан өтті. Кейбірі билікке оралды, «оңшыл» мен ... ... ... ... ... оның ... ... баға берілді. Көптеген сарапшылардың пікірі «Алтынбек Сәрсенбайұлы
бір-біріне қарама-қайшы екі түрлі саяси ... өтті – яғни ... ... ... елеулі еңбек сіңірді, кейін сол режимге қарсы
қызмет еткен негізгі саяси ... ... ... ойға ... ... ... Сәрсенбаевтың өлімі – оппозицияға сес көрсетудің бір жолы
болды, бұл қастандық Қазақстан оппозициясының жүрегін шайлықтырып ... де ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері
Алаш аманатын арқалаудағы ауыртпалықты анық сезінген азаматтардың бірі ... еді. Бірі ... да, ірі, ... ... ... хан ... хақысы бар еді, қазаққа қызмет қылмай қоймаймын!», — деп серт
еткен Әлекеңнің әз арманын орындай ... да ... ... ... ... ... «қазаққа қызмет қылмай қоймайтынын» жете түсінді.
Сондықтан да болар, амал-айласын асырған қанды қол қарақшылар оны ... ... ... қоғамда жалғыз қалғандай жабырқады. Өзі тектес ұлт
зиялыларын сағынды. “Қалағаңды ... ... әр ... ... ... ... көз ... баршамызға кадірлі әрі баршамызға етене жақын Қалтай Мұхамеджанов
елестейді...
Кейде «Я, жолбарысым, хал қалай?» деп ашық-жарқын амандасып жатқандай
боп ... ... ... шашын   бір   тарақтап қойып, «қолағаштай»
(өзінің сөзі) мұрнының ұшын бір ... ... ... ... кеп жіберетіндей елес береді. «Өткір әзіл» деп сөздің ... ... ... ... Қалағаңның әзіл-қалжыңдарының астарында бел
қайыстыратын проблемалар мен атан түйе ... ... ... ... еді ... - міне ... ... мектебін көруге болады. Ұстазы
мықтының ұсатнымы мықты болатыны тағы бар емес пе? ... сол ... ... Алтынбек бүгінде ортамызда болғанда әлі қанша шындық
ашылар еді?
... Осылайша қазақ бір алыбынан көз жазып қалды. ... ... ... ... ... сынығы жоқ» демей ме қазақ?! Алтынбек те дәл ... бір ... ... өзі ... артындағы өнегесі өлмейтін күрескер тұлғаның
күрескер рухы мың жасай бермек. ... күн ... ... түрленіп, күн өткен
сайын күрделілене түспек. Бұған менің көзім Алтынбек айтқан ... ... ... ... келе жатқандығыннан жете бастады. Солай болады да.
«Жеке-жеке дауыс беремiз, немесе Назарбаев идеологиясының “сауын ... ... деп ... ... әлі күнге дейін өзектілігін жоғалтқан
емес. Қай ... ... бір ... ... Алтекеңнің шыққан шындығы мен
ұндалап тұратын көрінеді.
«Ұлт. Ұлттық идея. Ұлттық мақсат-мүдде...
Мұның бәрі - өте ... әрі ... ... Дей тұрғанмен, біраз ой
бөлісіп көрейін...» А. Сәрсенбайұлы бұл ойымен бөлісті де. Жай емес ... ... ... ... ... ... тиек ... елімізге үлгі тетті:
«Италияның саяси қайраткері Массимо д'Аурельо XІX ғасырда былай депті:
“Италию мы уже создали, теперь нам надо ... ... Ал, ... ... ... “Не ... создает государство, а государство -
нацию” дейді. Бұл пікірлерде ... мән ... біз ... ұлт ... не? Оның ... мемлекеті.  Нақтырақ айтсақ, мемлекет
жүргізетін саясат. Мемлекеттік саясат. Егер ... ... ... ... ... құра алса, дамудың үлкен жолына ... ... ... ұлт күйзеледі, күйрейді. Мұны 1960-70 жылдары тәуелсіздік
алған ... ... ... көруге болады. Сондықтан да ұлт тағдырын
мемлекет жүргізіп отырған саясаттан еш ... алып ... ... ... ... 15 жыл болған Қазақстандағы халқымыздың тағдырын
жеке бөліп алып қарайтын болсақ, ... ... ... үш ... ... ... - ... тіл мәселесі. Он бес жылдың ішінде Қазақстанда қазақ
тілі ... ... ие бола ... жоқ. ... осы тіл ... ... ... кейін қайта-қайта қозғалып, қоғамдық ортада үлкен
пікірталас туғызып жатыр. Кеңес заманында қазақ ... ... ... ... оны ... жарымжан еткенімізді тәптіштеп, өткен күнге өкпе
айтып қарап ... реті жоқ. ... ... ... ... дамыту үшін,
оны толыққанды мемлекеттік тіл ету үшін не ... ... ... ... ... ... тұщымды сұрақтар легі осылайша жалғасын
тапты. Алайда, әліге дейін ... ... ... деген бір ғалымды көре алмай
жүргеніміз тым өкінішті-ақ.
Алматы, Атырау немесе Оңтүстік Қазақстан ... таза ... ... болып сайланған азамат Парламентке келгеннен кейін: “Мен көпшілікке
түсінікті болу үшін орыс ... ... ... көшеді. Неге?
Өйткені, оның тікелей өз ... ... ... ... ... ол ... ... емес, биліктің қолдауымен өткен.
Сондықтан, билікке ыңғайлы тілде, ... ... ... ... ... қазіргі жағдайда қазақ тілінің және ... ... ... ... ... бір саяси формулаға айналуы үшін, яғни,
қазақ тілін дамыту үшін ең ... ... ... ... деп атап өтті
Алтынбек Сәрсенбайұлы[16].
Саяси технологтардың ойындары қанбаған секiлдi. Күрескерлiк ... ... ... әлi де қалған. Жеңсiк алуға ынтызарлық қалған.
Оларды бiзге шақырған кiм?
Ең қорқыныштысы: билiк үнсiз отыр. ... ... ... ... БАҚ ... ... идеологтарымыз үнсiз. Алматыны ескiше Алма-
Ата деп атауға төзгiсi келмейтiн ... ... ... ... ... Бәрi де ... қорғанған және үндемейдi.
Бұлардың ойындары өзгеше. Қауiптi. Салдарлары оңайға соқпайтындай.
Олар Югославияның мысалын ұмыта қалған ба? Карабахты ... ба? ... ба? Жоқ, ... Бұл ... жиi ... Олай ... ... неге
барады?» - осылайша, сұрақ пен сынақ араснда дәлелдеу ... ... ... ... ... ... халықты ғана емес, саяси
билікті де толғантып тастауға тиіс ... Дәл ... ... ... ... ұнемі кездесіп оытирады. Бір ғана тақырыптан,
сан ... ... ... ... ... кең ойланып, терең толғанып,
ұлттық болымысқа көп бас қатыратынын ... ... ... ... ... ... ... Алтекең былайша қорытындылайды: ... мен ... аз ба? Бұл ... ... ... ... бе? Ақиқаты осы. Мектептерде тiл пәнi көңiл ... ме? ... Ең ауыр ... ... ... тiл ... ... тұрды. Бүгiнде ол жоқ. Факт.
«Тағы бір үлкен ... ... - ... ой ... ... ... ... Қазақ тілінің қайғысын әу баста түсінді. Жолдарын ұсынды:
«Қазақ тілін дамытудың мемлекеттік ... ... Мен бұл ... ... ... да. 2000 жылы мен Ақпарат министрі болып
тұрған кезде “Мемлекеттік тілді дамытудың 10 ... ... ... ... өзі ... ... ... сол кездегі қаржылық
мүмкіндіктеріне байланысты жасалды. Ол кезде, өздеріңізге белгілі, мұнайдың
бір тоннасы 9 доллардан аспай тұрған кез. ... сол ... ... ... жетілдіруіміз керек. Себебі, ... ... ... ... Ең басты мәселе - қазақ тілінде білім беретін мектептердің жағдайын
жақсарту;
• екіншіден, қазақ тілінде ... ... ... ... бағдарламасын жасау;
• үшіншіден, қазақ тілінде шығатын әдеби құндылықтарға мемлекеттік
қолдау көрсету;
• төртіншіден, осы ... ... ... тілі өріс жая ... ... тілін енгізудің мүмкіндігін кеңейту.
Ол - ғылым мен ... Осы ... ... ... ... арттырып,
осы тілде еңбектердің пайда болуына, өзге тілде жазылған еңбектердің қазақ
тіліне аударылуына жағдай жасайтын мемлекеттік бағдарлама ... ... ... тілді дамытуға толық мүмкіндік жасалады. ... ... ... ... ... ... 100 миллион теңгеден артық ақша
бөлінбейді. Бір ғана “Егемен Қазақстан” газетінің өзіне бұдан ... ... ... Егер біз қазақ тілін дамыту бағдарламасын жасап, оған жылына
100 миллион теңге емес, 100 миллион ... ... ... және оны ... ... ... бастасақ, мемлекеттік тілдің жағдайы күрт ... ... ... ... ... Парламентте топ құрғаннан жақсарып
кетпейді, ол тек ... ... ... оны ... ... мәселе
ретінде мойындап, жұмыла жұмыс жүргізгенде ғана жақсарады. Бұл өзгерістер
жүзеге аспаса, қазақ тілінің жағдайын ... құру ... ... халыққа
үндеу тастау арқылы жақсарту мүмкін емес.» [17]. Тіл мен ... ... болу үшін ... ... ... ... ... Қазақ тілінің
қасіретін түсініп, қасиетін бағамдады сонау жылдардың өзінде ақ. ... ... ащы ... ... ... күн ... ... мойындауға
тиіспіз.
Алтынбек Сәрсенбайұлының билікке қалай келгені туралы былайғы жұрт ... біле ... ... ... журналистің биік белестерді ұлттық
мүддені ту ету арқылы бағындыруы бүгінгі таңда ... емес ... ... ... 1989 жылы ... ... және ... газетін
шығарса, тура жүз жыл бұрын, яғни 1889 жылы ... ең ... ... ... ... ... күні ... «тұтқын анкетасында» өз
кәсібін ... ... деп ... Ал, ... ... ... екенін ескерсек бұдан сәйкестік іздеуіміз қисынды
сияқты. 1913 жылы «Қазақ» газетін ... ... ... бар ... ... ... соны істемекшіміз! Зарарлы істен қашпақшымыз!
Бұрынғының оңды ісінен үлгі алмақшымыз!», - деп ... ... ... ... ... қос ... ... бағыты: «Пайдасы бар
істің қандай екенін білуге», сондай-ақ, «…оңды істен үлгі ... ... жоқ. ... ол ... ... ... 30 мың ... 100 мың данамен көпшіліктің сүйіп оқитын газетіне айналған
болатын. Аталмыш ... кең ... ... ... ... ұстанымды
ұстанғандығын да болса керек. Бұл бір жағынан ҰЛТТЫҚ рухты, ... ... ... ... ... қырынан редакторлық қырын да айқындай
түседі. Ал, ... ... ... ... ... ... ... Шекараны алғаш Алтынбек айтты. 2004 жылы
Ақпарат министрлігін қайта ... ... ... ... алдына үш мәселені қояды. Соның ... ... ... ... БАҚ ... жаңа заң ... ... оның себебін: «Өз басым саяси реформалар процесін БАҚ туралы жаңа
заңды қабылдаудан бастауды дәйекті де ... жол деп ... және ... де ... ... шын ... не ... нені ойлап жүргенін
ашық айтуына мүмкіндік беруіміз ... - деп ... ... ... жүрседе мақала жазудан қол үзген жоқ.
Ол өз публицистикасында елдегі келеңсіздіктер мен ... ... ... ... ... ... ... жазды. Алтекең мемлекет басшысы
Н.Назарбаевты өткір һәм ... ... ... саясаткерлер санатына
жатады. Мәселен: «Президент түрліше сөйлейді. Бүгін ... ...... ... айта ... ... былай деп қойып қалды: «Қазақстанда,
қазақтарда ешқашан шекара болған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... эфирден осылай деді», — дей келе: «Парламент
ләм-мим деген жоқ. Президентті өз отырыстарына шақырып, ... ... жоқ. Ең аяғы ... ... да ... ... жұмған
аузын ашқан жоқ. Президенттің осы сөзінің қисынсыз екенін жете түсініп, оны
өзгелерден гөрі тереңірек көріп тұрса да», - деп ... ... ... ... дәлелдеуге тырысқан саясаткер, жалаң сөзден гөрі
тарихи фактіге жүгінгенді жөн ... ... ... ... ... басында
Әлихан Бөкейханов, Әлімхан Ермеков және Алашоданың өзге де ... ... ... барып, еліміздің бүгінгі шекарасын белгілеп,
нақтылап бергенін Айталы біледі ғой. ... ... мен ... сүйеніп,
тарихи айғақтар мен деректерді көлденең тартып, Алаш ... ... ... ... неге ... ... - деп өз қарсылығын
білдіреді.
Алаш арыстарының шекарамызды белгілеп кеткенін ашық мәлімдеген тұңғыш
саясаткер Алтынбек болса керек. Өйткені өзге ... ... тиек ... зор «күнә» деп санайды емес пе?
Сөзімізді әрмен қарай Алтекеңнің дәлелді ... ... ... ... социализмге өтуге болады, ал біз  керісінше жасадық.
Социализм жетілмеген, кемелденбеген болса да, бізді идеологиялық тұрғыдан
біріктіріп, болашақтан үлкен үміт ... ... ... ... ... ... білген Алтынбек Сәрсенбайұлы «Кенеттен
осының бәрін басынан аяғынан келтіріп, ... те ... ... бен ... ... ... ... орнатуға кірістік”» -
деп ой қорытты[20].
Алтынбек шындықты жазбас бұрын тарихқа үңілді. Тарихқа көз тастады.
Сосын барып ... ... ... ой ... «Иә, ... ... ... бастан өткерді. Қысталаң жылдар. Аштық. Соғыс. Атып-асу. Жаппай
қоныс аудару. Империяның күйреуі. Мұның барлығы - ... ... ... ... ... ... ... үшін пайдалана білетін
құралына айналды. Жай ғана ... ... ... һәм ... көрген
келеңсіздіктерге күйінді. Өзіне-өзі сұрақ жаудырып, жауабын биліктен
сұрады. «Біздің ... дәл ... ... дәл ... ... ... ... бәлкім? Халықты жақсы жаққа қарай ... ... жоқ па? ... ... ... ... игілікті өмірге қарай? Жоқ
әлде осылай өмір сүре берсін бе? Соғысты күтіп, күйзелісті ... ... ... ... ... ... ... егер билеуші суық
тиіп ауырып қалса, ақырзаманды төндірте бермекпіз бе? Солай ғой?» ... ... ... ол ... деген ғой: “Керітартпа ... гөрі ... ... ... ... ол ең ... алға ... жылжиды
ғой, әйтеуір”.
Алтынбек ашынған дауысын айқаймен емес, сабырмен, түсіністікпен
жеткізіп отырды. Ең ... сол ... ... дәл ... сабырмен,
түсінікпен қабылдай алмады. «Қазір демократтарға тиісу, ... ... ... салу ... ... Бұл ... ... адамдар
ұстанып та жүр. Кешегі күні өзі демократ болғандар да. Олжекең де - ... ... Енді ... ... ... ... ... сыбай
берсін.» Осыдан асқан түсінік болмас ... ... ауып ... ... аса ... ... қазір Сейфуллин мен Сайын көшелерінің бойында
біздің жұмыссыз азаматтарымыз өріп жүр.» - деп, ... ... ... ... түсіндірмесінде саяси сарын басым. Өйткені, Алтынбек рухы
саяси әділетсіздікпен күрес нәтижесін туған. ... ... ... кетуі туралы өз ой-пікірін Алтынбек былайша ортаға салады:
- Михаил Касьянов бастаған Ресей Үкіметі Конституция ... ... ... ... ... кетуге тиіс болатын. Бұл жерде Путин, меніңше,
халыққа бірнеше тезис тастап отыр.
✓ Біріншіден, ол өзінің жеңіске ... бек ... ... ... ... жағдайда, осындай Үкіметпен келесі төрт жылда
да елді алға жүргізе аламын» ... ашық ... ... Бұл кез-
келген саясаткердің қолынан келетін тірлік емес. Себебі, ... ... да, ... де ... Ол ... ... біреулерге, оның
ішінде, белгілі бір топтарға ұнамауы ... ... бұл ... – Путиннің
жеңісіне толық сенімділік танытатын айтулы қадам, десе де болады.
✓ Екіншіден, Путин – Б. ... ... ... ... ... ... ... да, кезінде Путин мен Ельциннің арасында
белгілі бір келісімдер жасалғаны анық. Сол келісімнің ішінде осы Үкімет
басшысын ... ... да бар ... ... ... ... қалған экономика мен саясаттағы негізгі тұтқалардың пәрменін
сақтау ... ... ... да ... ... ... ... жоғары командамен үндесе жұмыс істеп, оң ... ... ... ... ... ... қоғамында әлі де «Путин Ельциннің
ықпалынан толық арылған жоқ» деген ... ... да ... жөн. ... да ... осы ... ... одан
әрі туындай бермеуі үшін сайлау алдында Касьянов командасын отставкаға
жіберіп, оның орнына жаңа Үкіметті құру ... ... ... ... ... ... ... өз жүйесімен жүретіндігін
көрсету мақсатында да осы қадамға барды, дер ... ... осы ... ол бүкіл қоғамға кезінде Ельцинмен арада болған қарым-қатынас
аясынан ада-күде арылатындығын да білдіріп отыр.
Бүгінде бедел-рейтингі 70-80 ... асып ... ... ... бару пәлендей қиын да емес. Қазір ол ... ішкі ... ... ... ... ... байқалуда. Ол алдағы төрт жылда не
болатындығын, сайлаудан кейін емес, сайлаудың ... ... ... елші ... ... ... жылдың қараша айында, арнайы саяси ... өз ... бұл ... хабарлаған да болатынбыз. Сонда
Дума сайлауынан кейін, Президенттің жаңа сайлауына ... ... ... кету ... ... ... ... сол кезде
жасаған болжауымыз бүгін дәл келіп отыр.
Ресей Үкіметі қолға алған әкімшілік ... да ... үшін ... ... ... ... Ресейде, мемлекеттің экономикаға да, саяси
салаға да, ... ... да ... ... ... тыс ... кеткен Үкімет экономикалық реформаның негізі ретінде әкімшілік
реформаны да бастап, сол арқылы осы аталған мәселені ... ... ... Бұл ... да олардың жинақтаған ұсыныстары бар. Ал бұл ... ... ... ... болады деп ойлаймын.
Энергетика саласында да, Ресей Үкіметі елеулі табысқа жетіп отыр.
Аймақтардағы біртұтас энергетикалық ... ... ... ... ол ... саласында бәсекелестік жүйесін қалыптастырды.
Бұл да бұрын біз өткен реформаның ... ... ... өз ... мен оның ... ... ... тұратындығына қарамастан,
игере білді. Басқа салада да Касьянов үкіметінің қол жеткізген табыстары
жеткілікті. Сондықтан да ... бұл ... ... ... ... ... ... Меніңше, алдағы Үкімет ... ... ... ... ... ... енуі әбден ықтимал»[21].
Алтекеңнің айтқандары
“Мен Рахат Әлиев емеспiн ғой...”
Алтынбек Сәрсенбайұлы футболды жақсы көретiн. Және өзi тәуiр ойнайтын.
2005 жылдан бастап қастандық жасалғанға ... ... әр ... ... Алматыдағы оқушылар сарайының спорт залында “Жас Алаштың”
командасымен ... ... шыға ... ... ... ... ... жүрiп те осылай жақсы ойнауға болады екен-ау, ... ... ... ... қимылына қарап.
Алтекең анекдотпен тұздықтап, елдегi саяси жағдайды сөз ... ... ... ... ... неге “Рахат Әлиев емеспiн ғой” дедiңiз?” –
деп сұрадық. Сонда Алтынбек Сәрсенбайұлы: “Астанада жүргенде ... ... ... ... Рахат Әлиев те өз ... ... ... ... ... немесе ойын барысында бiреу оны шалып
құлатса, пас ... ... ... ... Рахат Әлиев әлгi “кiнәлiнi”
тапаншамен қуалайды екен. “Рахат Әлиев ... ... ... ... ... – деп ... Ал ... шек-сiлемiз қатты...
Мiне, осылайша мемлекетшiл тұлға ... ... ... ... ... рет ... ... едiк. АЛТЫНБЕКТІҢ
ӘЗІЛІ: Алтынбек әзіл-қалжыңды театрда ... етіп ... ... бас ... ... ... айтып отырғанда,
студенттік күндерде барлық жас жігіттер бастан кешетін бір ... ... Біз ... ... бітірген жылы Қостанайға картоп теруге бардық. Сол
жерде бозбала курстасымыз Сағатбек Медеубекұлы (профессор, қазір ҚазМУ-де
сабақ береді), ... ... ... ... жүреді» ғой. Жиырма жылдан
кейін соны Алтекең тамаша әзілге айналдырды.
Әзіл былай: Алтынбек бір ... ... ... оған ... ... ... ... бірге қалжыңның сценарийін түсіндірді. Яғни
студент бала ... ... ... ... туған бала болып,
телефон шалуы керек.
Ол «жүгермек» те әртіс ... ... ... ... жерде-ақ:
«Сағындырған әкем-ау!» - деп боздап қоя береді. Сағатбекте ес жоқ. ... өзін ... ... сізге бір жабағы сойып беріп жіберіп еді», -
дейді. Сағатбек тайдың етін алу үшін ... ... ... теміржол
бекетінде кездеседі. Біз ол жерге алдын ала барып, камерамызды ... ... ... ... Бала ... жылап, оны құшақтап көрісіп
жатыр. Ол баланы жұбатып жатып: «Ет қайда, ет?» - деп ... Дәл сол ... біз де шыға ... ... ... баттық. Сасып қалған
Сағатбек: «Сөйтіп те ... ма ... - деп ... ... ... соң, ... Сағатбектің үйіне барып, бір қойын
сойдырып, қымызын ішіп ... ... ... ... ... ... ... балтасы жүреді" Ақылды, байсалды әрі
түсінігі мол ... ғана шын күле ... ... ... кейбір
жетекші компаниялары жұмысқа менеджер таңдағанда оның ... ... ... ... қарап, басымды береді. Ал
Алтекеңді танитын ... оны ... ... жан ... жақындарын
зәілмен қуантып жүретінін айтады. Алтекеңнің публицистикаға бергісіз, ... ... ... кейін арнайы тоқталамыз. Ал қазірше
мақаласындағы мына бір ... көз ... ... жөн ... ... ... ... өздерiңiз бiлесiздер, мүмкiн емес нәрсе
жоқ. Тiптi бiздiң бет моншағы төгiлiп ... ... 100 ... салу ... ... ... ... әйел секiлдi. Егер ол бiрдеңенi
сұрай қалса, ең дұрысы бере салу. Өйтпесе, ... ... өзi ... - ... ... бет ... ... да, әзіл шыны аралас
көрсетуге тырысты.
Кезінде халқымыз: «Ойнап айтса да, ойындағысын ... - ... ... ... ... де әзілдеп, елін еркелетіп айтты. Түсінген жұртқа
мұның өзі көсем сөздің ... ... ... ... ... Алтынбек Сәрсенбайұлы журналистика саласында ешқашан
қара жұмыс істеген жоқ. Кезінде "Өркен-Горизонттың" бас редакторы ... ... 30 ... ... ... болып тағайындалды да, сол ... тек ... ... ... ... 2000 ... бас ... қатарына кеткен сәттен бастап республикалық орыстілді ... ... ... жиі шыға ... Ол ... ... ... онда бүгінгі күннің мәселелері көтерілді. Жәй ғана
айтылып қана қоймай, ... ... ... ... да көп ... ... Сәрсенбайұлының 2003 жылдан бастап өмірден өткенге дейінгі
сұхбаттары ... ... ... шұрайлылығымен, деректерінің
көптігімен, дәйектерінің ... ... ... ... ... ... қатысты сыни пікірлердің өзіне де
әккі саясаткер ретінде өте салмақты, салқынқанды жауап ... ... ... ... біз ... жеке-жеке мысал келтірдік.
Алтынбек Сәрсенбайұлының оппозицияға кете салысымен "Время" газетінде
жарық көрген сұхбаты ... ... ... ... ... ... ... Бұл сұхбат кейіннен бірқатар қазақтілді басылымдарда жарияланды.
Сондай-ақ, "Жас ... ... ... ... ... елде тәуменді
тұлғалар болмауы керек" деген тақырыппен берілген сұхбаты да ... ... ... ... мен ... ... кітап болып
басылғанда дәл осылай, "Тәуелсіз елде тәуменді тұлғалар болмауы керек" ... Осы ... ... ... ... ашық айта ... ... бiздiң қоғамда ой-пiкiрдi ашық айтуға қаншалықты мүмкiндiк
бар екен?" деген сауалға былай ... ... ... ... айтуға
мүмкiндiк бар. Рас, шектеулi. Ол сол шектеулiлiгiмен де құнды. Мәселен, тың
ой-пiкiр айта алатын азаматтарды да, оны ... ... ... ... ... ... және соларға үйiрсек болады.
Қазiр Қазақстанның дамуы жөнiнде ресми көзқарастан өзге ... туып ... Осы жаңа ... ... жаңа ... қалыптасып
келе жатыр. Жүйелi саясат. Сол жаңа саясатты халыққа жеткiзудiң екi тетiгi
бар. Бiреуi - жаңа ойды ... сол ... ... ... ... басылымдар да, екiншiсi - халықтың өзiнiң iшкi түсiнiгiнiң кеңеюi.
Күнi кеше кейбiр мәселелердi түсiндiру үшiн мiндеттi түрде ... ... ... тура ... ... ... бiр сөздiң ұшқынынан-ақ үлкен
түйiн жасай алатын жағдайға жеттi.
Сiз айтып отырған жаңа ой-пiкiрдi тарату жолын ... ... келе ... ... ... ... оңайлатып отыр. Әйтсе де,
саналуан пiкiрлердi түйiстiре бiлетiн, жеткiзе бiлетiн газеттердiң қатарын
көбейту керек. Мысалы, сiздердiң «Жас Алаш» сияқты»
Сәрсенбайұлының ... ... ... аса ашық ... ... ... Бұған қатысты сауалға ол былай деп жауап берген болатын:
«Жабық» министр болуымның өзiндiк себебi бар. ... ... ... ... араласушы, соның технологиялык мүмкiндiктерiн жасаушы
адамға ашық-шашық бола берген жараса қоймайды. ... ... ары ... ... үшiн ... ... ... оны қоғамдағы
ықпалды күштер арқылы iске асыру керек. Мемлекеттiк қызметте айғай-аттанмен
жүрсеңiз, бейнелеп айтқанда, қолыңыздағы бар ... ... ... ... аз ... көп ... адам ... керек.
Саяси ортада менiң бүгiнгi әңгiмелерiмнiң деңгейi ... ... ... жоқ, себебi, олардың көпшiлiгi менiмен өзара пiкiрлес, аралас-
құралас адамдар. Ал бұқара халық арасында әлдекiмдердiң таңданып ... ... ... публицист ретінде, ең алдымен, білімділігімен,
біліктілігімен ерекшеленді.
Екіншіден, өзі де айтып жүргеніндей, ол мемлекетшіл тұлға болатын. Оның
кез ... ... ... ... ... ұлтшылдығы анық
аңғарылатын. Мәселен, "Ұлтты ұлт ететін - ... ... ... осы ... ... ... ... СӘРСЕНБАЙҰЛЫ – САЯСАТКЕР, МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚОҒАМ ҚАЙРАТКЕРІ
2.1 Шебер тілді публицист: Алтынбек шығармаларындағы саяси болмыс және
редакторлық бітім
«Тіл – әр ... ... ... ... ... ... ... бар ... ... ... ... ... ... болымыс төңірегінде жоғары да да
сан мәрте ... ... ... ... тек саяси теңсіздіктермен
күрескен, ... сол ... туып ... ... ... ақ ... - адаспайсың. Әлихан, осыны еске ... ... ... бар дәл осындай Алтынбек шығармашылығы
қылшылдаған қырықтың қырқасында қылышынан қан ... ... ... ... тіліп, «тыртық жерін» тізіп айтты бүгінгі қоғамның. «Мен “Ақ ... ... ... ... ... ... араластым. Қалғаны жұрттың көз
алдында.» - деп ... ... өмір жолы ... ... бүгінде.
Біреулер жатқа біледі, ал, біреулер «дат-қа» біледі. ... ... ... тағы бір ... ... ... ... былай
депсің: “Жас Алаш” газетінің бас редакторы Нұртөре Жүсіп “Ақ жолдың”
құрылтайшыларының бірі ... ... екі ай өтер ... ... жұмыстан босататынын айтты. Сосын оған: “Нұртөрені қозғамай-ақ
қойсаң қайтеді?” деп Мәскеуге адам ... едік ол: ... үшін ... ... ... - деді де ... бас ... босатып
жіберді”. Әлеке, мұндайда қазақ өтірігің береке таппасын дейді. Соны саған
бағыштап айтамын. Біріншіден, ... ... 1979 ... ... келе ... ... ... бұл жерде уәж айтып, ол екеуміздің арамызға ... ... жөн ... ... ... да, бір ... ... болған
Алтекеңдер бәз біреулердің алдамшы пікірлеріне тікелей тойтарыс беріп келді
уақытында. Сол қасиет - Алтынбек Сәрсенбайұлының тағы бір ... ... ... ... айтылмаған шындықтың қадірі жоқ» [24]. Дәл осынау
ұстаным Алтынбек шындығын шыңдай түсті. ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасын
жүзеге асыруға қолғабыс ету қажеттiлiгiнен туындаған-ды. Сол ... ... ... ... ... өзiнiң басты мақсаты санап отырған
партияның тең төрағасы ретiнде ол осы мақсат-мiндеттердi айқындауға және
тездетуге мүмкiндiк ... ... ... деп ... Ол ... ... атап ... Қазақстан Республикасы Парламентi
Мәжiлiсiнiң сайлаулары ... және ... ... ... қайнаркөз әрi кепiл де болар едi деп санады. Әдiл де таза және еркiн
сайлау демократиялық күштер мен ... ... ... ... ... ... деп ... Осы мақсатпен басқарған министрлiк қысқа мерзiм
iшiнде ... ... сөз ... ... ... ... жасап ұсынды. Бұл жобаны қазақстандық және халықаралық қауым
жақсы ... ... ... да, ... кандидаттарға да
бұқаралық ақпарат құралдары бiрдей орын берсiн деген ... ... ... ... ... ... санын көбейтуге қол
жеткiздi. Билiк пен баспасөз арасындағы қатынасты үйлесiмдi етуге ... ... ... оның ... асқақ үмiті толыққанды, тіптен, ақталмады
десек те болады. Саяси реформалар бағдарламасы құрғақ ... ... ... ... ... келе, сайлау науқанына бастан-аяқ белсене
араласып, халықтың өз еркiн бiлдiруi мен ... ... ... ... құйтырқы әрекетке барғаны үшiн мен үкiметтiң құрамында қала алмайтынын
мәлiмдеді.
«Әдiл де ... ... ... ... жеттi деп ойлаймын.
Бiздiң әрқайсымыз өз таңдауымызды жасауға ... ... жүру — ... ... ... тиiс. ... басты мақсаты ұлттық мүдде мен
халықтың ең зәру ... ... ... болуы керек. Саясаткерлер
жауапкершiлiктi әрi азаматтардың сенiмiн ... ... ... - ... Алтынбек халық алдындағы атқаратын ауыр жүгін.
Ал тілдің дамуына қажетті алғышарттарды алып қарайтын ... ... ... бағдарламада жыл сайын ... ... ... 100 ... ... ... бөлу көзделген-ді. Өкінішке қарай,
бүгінгі билік бұл салада ... ... бола ... да, ... ... ... дамытудың 2010 жылға дейінгі бағдарламасы 2000 жылы менің
басқаруыммен жасалып, ... ... ... ... биліктен кеткеннен кейін бірде-бір министр сол құжатты
қолына алып, әрі қарай дамытып, жүзеге асырған жоқ. Егер сол ... ... ... ... қазақ тілінің мәртебесі арта түсетін
еді.
“Қазір тілді ... ... көп. ... тіл үшін ... ... ... жоқ. Ал мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... дұрыс саясат емес. Біз өз тілімізді
қорғау үшін, өз тілімізді дамыту үшін көрші елдерге ... ... олар да өз ... ... бізбен санасып отырған жоқ. Қазақ
халқының алдындағы қазіргі ең үлкен ... - ... жою ... ... ең ... ... - тіл ... Осыларды шешуге күш
салуымыз керек.” – о, баста Алтынбек ана тілі ... ... ой ... ... ... ... бұл ... дәл сол қалпында өзектілігін жоғалта
қойған жоқ. Қайта, күн санап артып келе жатқан сыңайлы.
Алтынбек 1992 жылы тәуелсіз ... бас ... ... ... ... ... Назарбаевтың өзі шақырды. Және ... - ... ... ... басшылығына. Сол кездегі ахуалға
сәйкес газетті кооперативті газет жасап, өзін өзі ақтайтын, ... ... ... ... ... ... бірге баспасөз саласындағы
бизнеспен шұғылдану - басты мақсаты болған. Ол кезде “Горизонт” -  100 ... 30 мың дана ... ... ... ... істеп жатқан.
Кейін 30 жасында Баспасөз министрі болды. ... сол он ... ... ... де ... ... етті - деп айта алмаймын. Ол кезде оппозиция
ретіндегі негізгі күш - ... еді, егер ... ... ... ... ... ... саяси күшке айналып кетпеуі үшін бар күш-
жігерін арнады Алтынбек. Бұлардан басқа Шығыста да, Батыста да, ... ... ... адамдар болды. Олардың үлкен әркеттерге бармауы
үшін саяси тосқауылдар қою ... ... ... ... ... ... ... да қозғалыстармен ... ... ... ұлты мешеу қалған, бұлар мемлекет құра алмайды, ел бола
алмайды” деп айтқан ағайындармен де ... ... ... ... ... тұтқындауға емес, оларға қарсы үгіт-насихат ... ... да ... ... ... ... ... дәлелдеуге күш салды. Бұл идеологиялық күрес болатын және ... ... еді: ... ... ... жоқ. Ол кісі ... ... ... рет ... ... жоқ. ... ... отырды. Биліктен өз еркіммен кеттім.» - деді. Нәтижесінде, Алтынбек
«бастық болу - басты мақсат» дейтін пиғылдың ... емес ... ... ... тарихи жауапкершілікті жіті түсінді. Мәселен: «Туысқандық,
ортақ тарихи тамыр, тарихи жауапкершілік турасында ... ... ... ... ... бір бөшегі болу тиімдірек. Кейін өзіміздің
саяси және экономикалық көрсеткіштерімізді жақсартып ... соң ғана ... ... ... ... ... ... қалған көршілерімізді
өркениетті әлеммен жаластыруда көпір, тіпті қаласаңыз, қозғаушы күш болар
едік»[26].
Қоғам ... ... ... ... ... қырқасынан ендi
асқан уақытында дүниеден озды. Алтыкеңнiң ашық ... яғни ... ... де көп ... өте қоймаған-тын. Осыдан-ақ, ол кiсiнiң көп
мақсатына қол ... ... ... ... ... шын ... өзiнiң кемелiне жетiп, өзiн-өзi үлкен
ұлттық көшбасшылыққа ... келе ... ... едi. Қазақтың ұлттық
санасы, жiгерi оянып келе жатқан кезде оның ... ... ... ... ... ... балама болуы елдегi саяси ахуалды
өзгерте алар едi. Тiптi, сайлауға түспегеннiң өзiнде, оппозицияда ... ... ... ... оң ... ... ... ой... тас жарар!
Алтынбек СӘРСЕНБАЙҰЛЫ – «Қазақтар саяси реформаларға дайын ... ...... ... ... емес” деп айтқанмен бірдей. Ондай сөз өз
халқын танығысы келмейтін немесе сол ... ... ... ... ... қағынан жеріген адамның аузынан ғана шығады.
Халықтың ... ... ... шәк ... Әсіресе, ауыл бәріне дайын. Мен сізге айтайын, қаланың ... ... ... ... ... ... естімеуі де мүмкін. Ал,
ауылдың адамдары ол туралы бір-екі рет табақтас болғандай, ... ... ... ... ... ... саясатқа қызығушылығының екі себебі
бар. Біріншісі, әзіл-шынын араластырып ... ... ... ... ... бос. ... себеп — халықты саясатқа итермелейтін әлеуметтік
жағдай. Қазақ — кедейліктен қажи ... ... ... ... бара
жатқанда бүгінін, ал, жағдайы шамалы түзелгесін ертеңін ойлай бастайды.
Билікбастылардың қолындағы ақпарат ... ... бен ... көп ... ... да, ... күні ел ... қалыптасқан нақтылы
проблемалардан бастарын ала қашады. Бейне бір, кешегі батырлық, сал-серілік
дәурен мен болашақта орнайтын мамыражай ... ... ... ... ... жүрген сияқтымыз. Сол әрі-сәрі күйдегі мемлекетіміздің,
халқымыздың жай-күйіне сырттан назар салып ... пе? ... ... ... ... емес, олардан тәуелсіздігін жеңіп алған шенеуніктер
мен олардың "жанқалтасындағы” депутаттар сияқты. Халық ... ... ... ... ... ... ... жасаудан қолдары
тимей жүр. Кішкентай әкім кішкентай кәсіпкерді, ... әкім ... одан ... ... жиналған дүние мен елдің қазына-
байлығынан түскен олжаны сығымдар, сорып ... ... ... ... болу ... ... Лабасы - Тянь-Шань тауының бiр бүйiрiне тұмсығын тығып жатқан
биiк шың. ... ... - 3488 м. ... ... ... ... ... жаны сүйетiн. Өзгелерден де сондай биiктiктi талап ететiн.
Биiктiктi сүю де адамның мiнезiн ... ... Кез ... ... ... шығу келе бермейдi. Қия бетте мұзтайғақта жоғары қарай
өрмелеу оңай ... Ол үшiн ... ... керек адамға. Алтекең өзiн де,
бiздi де Лабасыға шығуға дайындап жүрдi. ... ... ... ... ... ... ... дейiн менiмен бiрге жаяу
жүрiп көрiңдер. Әбден шыныққан соң ... ... ... едi ... басшысы Н.Назарбаевты қанша сын садағына алып, әділ сайлау
өткізу ... ... етсе де оны ... ... ... ... үзілді-кесілді қарсы болады. Төңкеріс жасау ... ... ... ол ... ... ... төңкерістің болғанын
қаламаймын. Өйткені біз жас ... ... ... ... керек.
Тіпті, мен саяси оппененті болсам да тұңғыш Президентіміздің ... ... ... ... — деп жауап беретін[28]. Білетіндер
«Алтекеңнің кезінде халық алаңға ... ... сай ... ... ... ол, билікке келудің жолы осы екен деп ұлттың ... ... ... ... бас ... ... ... Бөкейханов пен Алтынбектің арасындағы мына ... баса ... ... жөн ... Мәселен Ә.Бөкейханның іс-
әрекетерінен халықты ... ... ... ... ... ... 19-31 жас ... қазақтарды қара жұмысқа алудағы патшаның
жарлығына мойысынады. Исі қазақ жастарды әскерге беруге ... ... оны ... ... себеп болды. 1916 жылы халық Әлкеңдерді
тыңдамағанда патшаның жазалаушы әскері қазақты қырып тастайтын еді. Сонда-
ақ, әскерге барған ... ... ... ... шыға ... және ... көзбен көріп қайтсын деген сияқты т.б. бірнеше мақсатты көздеді.
Әлихан қазақтарды тыл жұмысына баруға ... ... ... оның ... алып ... ... келді» деп қарсы алады. Ал Әлекең болса халқының
«Ханымыз келді» деген сөзіне елтіп ... ... деп басу ... Осы
сапарында Әлкеңді халқы құрметтегені сонша, оған арнап тай сойып, сый-
сияпатпен күтіп ... ... ... ... ... Қошке
Кемеңгерұлы: «…Езілген халқы үшін амалсыздан… қара ... ... ... ... түсуге мәжбүр болды», — деп жазады[29].
Осы ретте ... да ... ... ... мүкіндігі
болғанын айтқан жөн. Қазақ халқы сондай-ақ, саясаттанушылар мен журналистер
оны ... ... ... ... ... ... «…Белгілі
саясаттанушы сізді президент сайлауында Назарбаевқа бәсеке болуы мүмкін деп
есептейді…», — деген сауалға ол: ... үшін ... ... ... болу арман болмауы тиіс. Біз үшін ...... ... ... ... ... Мен ... арманның жетегіндегі адаммын», —
десе, енді бір сұхбатында: «Менің президенттікке еш құмарлығым жоқ. Менің
мақсатым – ... ... ... ... ... ... Қазба байлыққа аса
бай мемлекеттің азаматтары да сол Тәңір сыйлаған байлыққа сәйкес ... өмір ... ... Мен осыны қалаймын», — деп пікір білдіреді[30].
Әйтсе де, ол 15 миллион халықтың ішінен ... ... ... 5 үміткер қатысуы тиіс деп есептеді. Олай болмаған жағдайда: «…Біз
потенциалдан жұрдай болғанымыз немесе басқа бір қиын ... өмір ... ... Сол ... ... ... Қазақстан қоғамы
Назарбаевқа балама бола алатын, ол кісіден кем түспейтін 5 ... ... деп ...... Өкінішке қарай, арада 6 жыл өтсе де
Н.Назарбаевқа «балама болатын» 5 азаматты ... ... ... ... 6 ... ... ... кезінде Ә.Бөкейханға екі
қарсылас шықпап па еді? Олай болса, халқының саны ... 17 ... ... ... ... 5-6 ... ... тиіс қой?
Мәселен 1917 жылы Орынборда өткен ... 79 ... ... 20-сы ... ... Әлихан Бөкейханға 40
азамат қолдап ... ... ... ... ... 94 жыл ... Алтекең
айтқандай: «басқа бір қиын жағдайда өмір сүріп жатқанымыздың көрінісі» емес
пе бұл.
«Ұлттық мемлекетті қазіргі заманда ... мен ... ... ... ... Жаһандану дәуірінде мықты қаржыгер, ойлы
менеджер секілді тағы да басқа ... ... ... ... мамандарсыз ұлттық идеяны жаңғырта ... ... ... ... бұл ... түсінді де, сол туралы жазды
да, айтты да.
Бүгiн Алтынбектiң жазғандарын қайта оқып отырып, Алтынбектiң өзiн еске
аламыз. ... ... ... ... ... ... ... Алтынбек сияқты дәл ашып берген ешкiм жоқ екенiн түсiнемiз. Және
бұларды сөйлеген сөздерiнде, мақалалары мен сұхбаттарында ол ... ғана ... ... тәсiлiмен, көркем тiлiмен жеткiзген. Ақыл-ойының
ауқымдылығы мен жан-жақтылығы, билiктiң әрекетiнде қалыптасқан ... ... ... ... ... мемлекеттiк институттардың қайда бара
жатқанын, олардың қалай дамуы қажет екенiн көре ... өз ... ... ... ... түретiн, қарсыластары санасатын iрi ... ... ... ... де ауыр ... халықтың мұң-зарын
ашып айтатын қоғамның, мемлекеттiң көрнектi ... ... ... мен ... ... өзi ... ... рухы, қозғаушы күшi
болатын қажырлы, ойлы тұлғалары, азаматтар ... ... алға ... ... ... ... ... мен ұлы ойшылдардың қатарынан ойып
тұрып орын ... ... ... өмiрi мен ... ... процестердiң
ажырамас құрамдас бөлiгi бола отырып, бүтiн бiр дәуiрдi, саяси ағымдар мен
қоғамдық ой-пiкiрдiң бағытын бейнелеп бередi.
Ол Тәуелсiздiктiң жаңа ... ... ... ... Бұл Тәуелсiздiк
қазақтың ұлттық тұрғыдан өзiн-танып бiлуi ренессансының қозғаушы күшi болуы
тиiс едi. ... ... ... iргетасын тұрғызумен iс бiтпейтiнiн,
масаттануға әлi ерте екенiн алғашқылардың бiрi болып бiлдi. Бастаған ... үшiн, яғни бұл ... өту үшiн ... әрi маңыздылығы бұдан да
басымырақ мiндеттердi атқару керек екенiн ұқты. Бiз ... ... ... ... ... ... ... керек екенi туралы жиi айттық. Онда
қазақтың саяси мағынасындағы ұлт ретiнде даму мәселесi мүлде басқа ... Бұл азат рух пен ... ... ... етедi. Тарихтың жаңа
кезеңi, жаңа «күн тәртiбi» саясат пен этиканың, арман мен шындықтың, шынайы
сенiм мен ой ... ... ... ... етедi.
Тәуелсiздiктiң алғашқы жылдарында жалпыұлттық тұтастық пен жаңа
мемлекеттiң құрылысы туралы идеяларды iске асырушы ... ... ... ... пен ... ...... және социомәдени
өзгерiстерге ат салысуы Алтынбектiң ... ... ... әрi ... тұлға болып қалыптасуына үлкен әсер еттi.
Тәуелсiз елдiң iрге ... ... бiрi ... идеялық саяси күрестiң
шебiнде тұрған Алтынбек Сәрсенбайұлы қоғамда болып ... ... ... ... ... Ол жетiстiктерiмiздi де, кемшiлiктерiмiздi де ашық
айтудан тайсалмады. Қателiктердi түзеудi моральдық әрi ... ... ... Бұл ойы оған күш ... ... қадамға баруға жiгерлендiрдi,
өзгелердi таң тамаша еттi. Оның дүниетанымы тез ... ... ... ... жасалған жоқ-ты, негiзi бар болатын. Табиғат сыйлаған
үлкен ... және ... ... ... 1986 ... сабақтары оны моральдық және саяси таңдау ... ... ... ... гөрi ауыр жауапкершiлiк артылатынын түсiндi. Алтынбек
мемлекеттiң, ұлттың, қоғамның мүддесiн жеке ... ... ... ... де қымбат санағанын бiлiп отырмыз.
Оппозицияға кеткеннен кейiн Алтынбек қазiргi ... ... аса ... ... ... ... Ол ... аппаратты
жүргiзетiн айқын және құпия механизмдердi, шешiм қабылдау технологияларын,
президентке ықпал жасайтын күштер мен топтарды ... ... ... ... әр қадамын көрiп, билiктiң және саяси реформаларға
қарсылық жасаушылардың ... ... ... ... Оппозицияға
өткеннен кейiн де оның билiкке ықпалы сақталып қалды.
Алтынбек Сәрсенбайұлының әр кезде айтылған сөздері:
• «ЕҚЫҰ еш ... ... ... ... айырбастауға, өмір
сүруге үлгісін өзгертуге шақырмайды! Олар біздің ... ... ... өмір ... ... ... оны заңдық институттар арқылы
қадағалап отыруымызды қалайды.
• Менің ... - ... ... ... ... қарай өзгерту.
Қазба байлыққа аса бай ... ... да сол ... байлыққа сәйкес жақсы, бақуатты өмір сүруі керек. Мен
осыны қалаймын.
... ... жоқ ... сөз ... жоқ жерде -
ештеңе де жоқ.
• Егер біз құбылмалы дүниенің ығына ... ... ... ... ... ... ... керек. Не біз өзге өркениетті қоғаммен бірге алға
қарай дамимыз, немесе ... әлем ... ... кері ... ... жүру - ... ... мақсаты болмауы тиіс. Саясаткердің
басты мақсаты ұлттық мүдде мен халықтың ең зәру ... ... ... болуы керек.
• Ұлтты ұлт ететін не? Оның тәуелсіз мемлекеті. Нақтырақ айтсақ,
мемлекет жүргізетін саясат. Мемлекеттік саясат. Егер ... ұлт ... ... дұрыс құра алса, дамудың үлкен
жолына түседі. Теріс жүйеге түссе, ұлт күйзеледі, ... ... бір ... ... бар. «Бұл - ... бір адамның
бастамасы, соның ісі» дейді де, әлгі істің ұлтқа, мемлекетке
пайдалы ... ... ... да тастайды.
• Қазақ тілі қалаға келді деген сөз - мемлекеттік тіл ... ... ... жасалды деген сөз.
• Біз өткен тірліктерді еске түсірумен емес, елге, қоғамға пайдалы
істермен айналысуымыз керек. Өткенді ... - ... Егер елді ... ... ... менің ұсыныстарым
қолдау таппаса, ескерілмесе, егер біздің жақсылыққа қарай емес,
қисайып бара жатқанымызды ... ... ... ... ... ... әртүрлі із қалдыруға болады: тарихқа абыроймен кіруге
болады, керісінше, «қара таңбамен» қалуға да болады. ... ... ... ... ... ... ... құтқарудың жалғыз жолы - демократия.
• Еуроодақ ... - ... ... ... ... жол ... ... пен бостандыққа шектеу
қойылмайтын, азаматтардың ... ... ... ... ... толеранттықтың ошағы. Біз осыған қарай
ұмтылуға ... Кез ... ... «осы ... ... ... не істеп қояр екен?»
деп, қадағалап отыруы тиіс. Ол ... ... ... ... ... қажет.
• Ғылымды сыйлайтын адамдар - әділетті болуға тырысады. Себебі,
ғылымның өзі ақиқатқа алып баратын жол ... ... ... мақсат - жау іздеу емес, пікір тоқайластыратын жер
іздеу. ... және ... ... - көп болып қимылдап, мемлекетті
нығайту, тәуелсіздікті сақтап қалу.
• Алға жылжу тек бір-бірімізді толықтырғанда ғана болады, ал, бір-
бірімізді толықтыру үшін ... ... ... көп ... ... ... дәрежесі әлдеқайда төмен елдерге қарай сүйреудің
реті жоқ, керісінше, «есіктегі басымызды төрге сүйреп», ... ... даму ... ... ... ... керек.
• Партия дегеніміз - адамның ой-санасына ие болу, ... ... ... ету. Ал, ондай көзқарастарды меншіктеп қою мүмкін
емес.
• Саясат тек қоғамдық көзқарастардың қарама-қайшылығы мен ... ... ғана ... ... ғана ... ... ... ие болады.
• Меніңше, мінезді қалыптастыратын - мәдениет. Ішкі мәдениет. Ішкі
мәдениеті кемшін адам еш уақытта шындықты айта ... ... ... адам ... шындықтың жағында болады.
• Билікке бару - мақсатты немесе принципті мәселе ... ... - не ... нені ... нені жасау үшін баруда. Бұл ... ... ... ... ... не ... ... соны жасағысы келеді.
Қазақстанның ішкі құрылымы оған дайын ба, дайын емес пе, ... ... ... ... оған бас ... ... ... дегеніміз не? Бұл - дамыған мемлекеттердің одағы. ... ... ... сай ... онда біздің ұлтымыздың
да, мемлекетіміздің де даму дәрежесі ... ... тең ... Біз жақсылыққа, ілгері дамуға ұмтылуымыз
керек.
• Егер ұлттық зиялыларымыз саясатты жасаудан қорықса, үріксе, не
одан сырт қалса, онда ... ... ... ... ... ... ... қызметтегі бюрократияның 95 пайызы - қазақ
ұлтының өкілдері. Егер сол 95 пайыз қазақша сөйлесе, онда ... ... Бұл - ... жасалып отырған проблема.
• Біз өз тілімізді қорғау үшін, өз ... ... үшін ... ... ... ... олар да өз ... дамытуда
бізбен санасып отырған жоқ.
• Халық өз жеңісін ... кез ... ... ол үшін ұзақ ... ... ... ашу ... Ұлттық мүдде һәм күрескер рух
«САЯСАТКЕРДІҢ МҮДДЕСІ ХАЛЫҚ
МҮДДЕСІМЕН БІР БОЛУЫ ... ... ... сөз жоқ, ... жұртының жаңа тарихындағы
пассионарлық тұлғалардың бiрi. Оның соңғы он-он бес жыл ... өмiрi ... ... мен ... ең соңында өзi таңдап алған асыл ... ... ... ... мерт болуы – бiз пассионар атап отырған
жiгiттiң атына заты сай тарихи ... ... тағы ... түседi. Өйткенi,
осындай пассионар тұлғалар, Л.Н.Гумилевтiң анықтауынша: а) өз мақсаттарына
жету үшiн ... ... ... ә) сол мақсаттары жолында жеке
басының мүдделерiнен бас тартып, өзi iздеп тапқан асыл идеалдарға (кейде,
бәлкiм, ... асуы қиын ... ... бар ... арнайды; б)
жанкештiлiкке, қатерге бас тiгуден қорықпайды.
Сонда ... ... ... ... ... ... iлiмiнiң негiзiн қалаушы тарихшы әрi философ Л.Н.Гумилевтiң
пiкiрiнше, адамзат тарихының мыңдаған жылдарға созылған ... ... ... ... ... жеке индивидтердiң, жер әлемдi қоршаған биосфераның
ерекше энергиялық қуатын бойына сiңiрген тұлғалардың ... ... ... ... ... этностың тарихындағы пассионарлық кернеудiң,
пассионарлық кеңiстiктiң ... мен ... ... тұстарда
Наполеон, Зұлқарнайын, Сулла, Жанна д’ Арк, Аввакум, Ганнибал, Шыңғыс хан
секiлдi қайраткерлер тарих ... ... Бiр ... айтқанда, тiрi
әлемдегi биосферадан энергия қуатынан нәр алатын ерекше жаратылған адам
нәсiлдерi ... ... ... ... қара ... ... (мұны – “избыток энергии” – күш-қуаттарының ... ... ... ... өз ... ұстап, жаңа жалпы өрiстерге,
өзгерiстерге бастайды. ... ... ... ... ... тап ... ... сыйғыза алмаған ғұлама ақыр
соңында “Пассионарлық серпiн” деген ұғымды ойлап ... оның ... ... ... ... қайрат-жiгердiң, жарықтың (космическое излучение) әсерi
деп түсiндiредi. “Барлық себеп – Құдайдан” деп айта ... ... ... ... ... – биологиялық, жағрапиялық құбылыс ... ... ... ... бастаушы, өрге қарай сүйреушi – жақын
ғарыштан күш-қуат алатын пассионар жетекшiлер ... ... ...... жаратылған, қоғам-қауымның қозғаушы
күштерi, Гумилевше қайырсақ, тарих көшiнiң жетекшi тұлғалары. ... олар ... ... ... ... ... ... ерекше қуатты, iлгерiшiл адамдар
екенiн, бiрақ көпшiлiгi ... ... ... пенделер болғанын, кейбiр
кезеңдерде (Гумилев оны “пассионарный перегрев” – ... ... ... ... ... ... ... ұшырап,
өзiмшiлдiкке салынатынын тарихи мысалдармен жақсы дәлелдеп ... ... ... ... ... (этностарының) арғы-бергi ұзақ тарихын
зерттей отырып, пассионарлық толқындардың ... ... ... өшу ... де атап ... бұл ... рухани пассионаризм туралы да ұмытпауымыз керек.
Кемеңгер Л.Толстой жер бетiнде ... ... ... ... ... жазушыларды текке қосып отырған жоқ шығар. ... ... ... ерте дүниедегi атақты шешендердi атап ... ... ... ... орақ ... от тiлдi ескi ... еске ... Демек, саяси-әлеуметтiк пассионаризммен қоса қабат рухани пассионаризм
де өмiр сүретiнi шындық. ... ... ... ... ... қуат
алатын биологиялық-жағрапиялық феномендi ұлт, ұлыс (Гумилевше – этнос,
этносфера) деп атасақ, ... ... мен ... ... ... ... табады емес пе? Мәселен, араб ... ... мен ... ... ... болу ... – Мұхаммед
(с.ғ.с.) бастаған дiни, рухани пассионаризм екенi түсiнiктi.
Өйтiп алысқа ... та, ... ... ... ең iрi ... ... ... атақты жырауларымыз Жиембет, Ақтанбердi,
Үмбетей, Бұқар, Нысанбай, Махамбет пен Төле, Қаз ... ... ... ... ... көпшiлiктi ауыздарына қаратқан көсемдер болғанына
күмән жоқ.
Ал бiздiң заманымызда сахнаға жаңа тумысты саясаткерлер шықты. Мұның
да себептерi ... ... ... ... жыл ... ... бiр ғана ... коммунизм мұраттарына қызмет ету, бiр ғана
саясаткердiң – Компартия ... ... ... ... ... ... ... орын қалмаған едi. Тiптi азды-кем пассионарлық
мiнез көрсете бастаған Генсек ... өзiн ... ... ... құлатып тынғанын бiлемiз. Әйткенмен, тарих доңғалағы әрi
қарай жылжи бердi. СССР аталған ... ... ... ... ... ... дүниеге келдi. Жаңашыл демократиялық үрдiстер
туып, бұрын байқала бермейтiн саяси науқандар мен ... ... ... бас ... Бiз ендi жеке ... әрқилы топтар
арасындағы қызу айтыс-тартыстарды ғана емес, ... ... ... ... ... ... мүдделерi алшақтап, араздаса
бастағанын, жағаласып, ... ... да ... Мiне, дәл осы ... жас ... мен ... ... үмiтiн өшiрмей, оның шаңырағын
көтерiп шыққан жанкештi ... ... Сол ... ... Қазақстанның
тұңғыш президентi Нұрсұлтан Назарбаевтың көк туы ... ... ... ... ... анау ... ... ақбас
шыңы Хан Тәңiрiнiң баурайынан ұшып шыққан ... ... да ... осы ... бұл ... 15–16 ... ... саяси
өмiрбаянына, саяси күресiне тоқталып, талдау жасап жатпаймын. Мұның бәрi –
келешектiң еншiсiнде деп бiлемiн. ... өмiрi мен ... ... ... ... ... ... күмәнi бар? Осындайда 2004
жылы өткен парламент сайлауы еске түседi. Сол жолы мемлекеттiк ... “Ақ ... ... тең ... ... ... сайлау
науқанына ерекше қызу араласқан еді. Оның да ... ... бар. ... ... хақындағы жарияланымдарынан анық аңғара аламыз.
“Саясат” деген сөз ... көне грек ... ... ... ... екен. Ал Шығыс елдерiндегi “саясат” ұғымының мағынасы
басқашалау, ... ... ... ... ... ... ... орындау үшiн қарсы жақты ... ... ... ... да жата ... ... “саясат – мүмкiндiктердi жүзеге асыру
өнерi” деп жүргендерi де – осы ... ... емес пе? ... ... болмағандықтан бiрде саяси күрестен шаршаған сыңайда қабағын түйiп
отырған Алтынбек iнiмдi көрiп:
– Анау Алаш ардагерi Мұстафа ... егер ... ... ... ... ... мұғалiмдiктi таңдап, әйтпесе ғылым жолына түсiп кетудi армандайды
екен. Саясаты құрғырдың шиыр шырғалаңы көп, лас ... ... көзi ... ...... бар едi.
Қаржы қыспағына түскен қиын жылдарда М.Шоқайдың екi томдық таңдамалы
шығармалар жинағының ... 1998-99) ... ... өзi ... Алаш қайраткерлерiнiң өмiрi мен ... ... ... ... ... ... ... көтерiп:
– Неге? Саясатты жасайтындар – адамдар. Оның адал ... де ... ...... Сәрсенбайұлы өзiнiң қысқа ғұмырында осылай өзi дұрыс көрiп
ұстанған жолынан – ... ... пен ... ... жоқ. Бұл ... жаратылыстан туған мiнез едi. Л.Гумилевтiң анықтауынша,
мұратқа жету ... ... ...... ... ... мiндеттi алғышарттардың бiрi көрiнедi. Осындай
пассионарлық ... ... ... ... ... ... айтсақ:
а) генетикалық тұқым қуалау жолымен;
ә) биосферадағы тiрi жаратылыстың айрықша қуатын бойына сiңiру арқылы;
б) қоғам өмiрiндегi әлеуметтiк-пассионарлық ... ... ... ... ... – әлгiндей пассионарлық кеңiстiктiң әр мерзiмiнде қайталанып
отыратын дүмпулер 5 жылдан аспайтын көрiнедi. Бұл аса күрделi, күрмеуi ... ... ол ... ... ... ... ... қазiргi даму шегiндегi қиыр-шиырлармен сабақтасып жататын
құбылыстар болғандықтан, ол жағына ... ... ... ... ... ... ... орыс оқымыстысы негiзiн қалаған
адамзат тарихындағы жаңа ... ... ... аз-
кем назар аударсақ жеткiлiктi шығар. Осы тұрғыдан қарастырсақ, өткен 2001-
06 жылдарда ... ... ... ... бiр ... ... Ол ... саяси-әлеуметтiк себептерiн термелеу – бiздiң
мiндетiмiз емес (әрi оған бiздiң әлеуетiмiз де ... ... осы ... ... ... iшiнде әрқилы толқу-толқындардың қозғалысқа түсiп,
басқарушы “ақ сүйек” топтардың арасында шиеленiскен күрестердiң асқына
түскенi ... ... ... ... ... Сол 5 ... созылған пассионарлық
дүмпудiң қақ ортасында жас саясаткер Алтынбектiң жүргенiн елдiң бәрi ... ... Әрi ол ... ... ... ... қасиеттi бойына
сiңiрген пассионарлық тұлғаға ұқсайтын едi.
Осы 5 жыл iшiнде Алтынбектер нағыз пассионарлық биiктерге ... ... ... алды ма, жоқ па – оған ... ... Бiрақ өзге билiк тарапындағы, оппозиция тарапындағы ең тұрлаулы,
ең тұрақты жiгiттердiң iшiндегi ... ... ... ... тiлiн, қазақ мәдениетiн жетiк бiлетiнi – демек, ... ... гөрi ... осы ... едi. Оның ... жақындығын бiз бұл
арада текке айтып отырғанымыз жоқ.
Қарапайым ұғыммен айтсақ, қоғам-қауымды iлгерi бастаушы, өзгертушi iрi
тұлғалар әрбiр ұлттың төл тумалары, оның ... ... ... ... ерекше жандар болып шығады. Бұлар өздерiнiң бойындағы пассионарлық
қуатты өз қандастары ... ғана ... ... Ал ұлттан тыс тұрған, оның
тiлiн, психологиясын, ... ... ... ... ... жампоздар қатарына қосылып жүрсе де, елдi, соңына ертетiн
ержүрек ... бола ... ... өзi, қарап отырсақ, тарихи шындық, ғылыми
заңдылық екен.
Осындайда жеке бастың қам-қарекетiнен – мансаптан, ... ... ... а) ұлтының; б) демократияның мүддесiн бәрiнен жоғары қойған,
өзге ... ... ... ... жиi ... ал түптеп келгенде
ошақ қасынан ұзамай, бүгiнгi құлқынға, бүгiнгi қалтаға ... етiп, ... ... даттағанды тәуiр көретiн, көсем болмаса да көсемси
беретiн, ... ... да ... ... пенделердiң қатарына қосылмаған,
қосылғысы келмеген Алтынбектей ... ... бұл ел кiмдi ... едi?
Кеңестiк дәуiрде бiз көрген ең соңғы пассионар ... ... ... ... ғой. ... ... өткен соң, тоқырау заманының тоғышар
тыныштығын бұзған кiмiң бар? 1986 жылдың қаһарманы Қайрат ... ... тас ... ... Тек ... таңы ... ғана ... көзi ашылып, айбарлы азаматтарымыз төбесiн көрсете
бастады емес пе? Ендi осы айбарлы азаматтарымыздың ... ... ... әлемдiк өркениет өнегелерiне ұмтылған, тәуелсiз ... ... ... ... ... көшбасшысы
болуға жарайтын жаңа буын, айдарлы оғландарымыз алға ... емес пе? ... ... көп ... Сол ... бiрi, ... өмiрiнде өзiнiң
мемлекетшiл, ұлтшыл, демократияшыл екенiн әрбiр ... ... ... ... ... ... дәлелдеп, шегiнудi, иiлудi, бүгiлудi бiлмеген,
мәмiлеге, мәймөңкеге бармаған, анау арғыдағы Райымбек бабасына, ... ... ... ... ... ... қазаға ұшырағанда,
артындағы ел-жұртының ... ... айта ... ... ... ... сыр-сипаттар бар екенi анық. Мұндайда
елiнiң үмiтiне айнала ... ... өмiрi мен ... әсiре бағалау,
идеализациялау, бiрте-бiрте, уақыт өткен сайын, аңызға айналдыру деген бола
бередi.
«Министр iнiмiзбен ... ... бола ... те пiкiр
таластырған, бiр-бiрiмiзге қайшы келген, тiптi ренжiскен ... да ... ...... ... ... мәртебелi қызметте жүрсе де,
онымен ашық, тура сөйлесуге, тiптi қарсы келуге болушы едi. Ол сырт ... ... ... қату, қатал көрiнгенмен, өзi сыйлайтын, сенетiн адамының
алдында өте кең ... ... ... азамат екенi бiрден байқалатын. Бiр
сөзбен айтқанда, нағыз ... ... едi. Ол ... жылдарда
министрлiкте өтетiн коллегия жиындарында, өзге де кеңес-мәслихаттарда пiкiр
шектеушiлiкке, әкiмшiлiк ... жол ... ... ... ... талас-тартыстар шаң берiп, шығармашылық ортаға тән шатақи
мiнездер де ... ... ... ... ... ... министр бәрiбiр тiзгiндi өз қолынан шығармай, әрқалай ... ... ... ... iстiң ... тұрғысынан әдiлдiкпен
шешiп отырар едi. Ал оқта-текте өзi де қателесiп, мүлт ... ... ... ... ... ... ... түзетуге, ал
түзелгендi – игiлiкке айналдырып жiберуге ... ... ... ... туа бiттi ... лидерлiк, жетекшiлiк қасиетке ұқсайтын.»
Кеңпейiлдiлiк, көркем, көсем мiнез – ... ... ... ... ... ... сипаттардың бiрi. Әлбетте,
А.Сәрсенбайұлы өзiнiң келте ... ... ... ... танымал
саясаткерге айналып кете қойған жоқ. Өзгелерге ұқсап өсу, толысу, ... өттi. ... ... ... ... ... ... қалыптасты. Демократ қана емес, халқының қамын жеген, соның
жолдарын iздеген ... ... ... үлгiрдi. Қоғамтанушы, адамтанушы
ой иесi, публицист, ғалым ретiнде де жарқырап көрiне бастаған. Тағы ... ... ... ... озық ... ... ... басында
билiктегi авторитаризмнiң, әлеуметтiк тұрмыстағы жаппай жекешелендiрудiң
жақтаушысы болғанын жылы жауып қойғымыз келмейдi.
Мәселенки, 1994 жылы бiз Абай ... ... ... бастырып,
дүниеге тарату үшiн Париж шәһарында орналасқан Юнеско-ның орталық штабымен
келiссөз ... ... он ... ... ... та, осы сапар
үстiнде iнiмiзбен көп сөйлесiп, көп пiкiрлесудiң сәтi ... бар. Бұл ... ... түбегейлi күйреп, жаңа нарық қатынастарының
қағынып ... кезi едi. ... ... жекешелендiру науқаны басталған.
Соның iшiнде жердi жекешелендiру туралы ... ... ... ... ... ... Ал ... бiрге келген Алтынбек iнiмiз осы жер дауында...
жекешелендiрудiң белсендi жақтаушысы болып шықты. Қонақүйде, көше бойындағы
қыдырыстарда, ... ... ... ... ... жүрген кезiмiзде ол
жаңа нарықтық қатынастардың, жекешелендiрудiң ... ... ... жеп, ... оқыған, басқадай өмiр-салттарды көрiп-
бiлмеген мына бiз секiлдi ескi бет, естияр ағасына ... ... ... ... ... үгiттiң дарып жатқаны шамалы... Әсiресе,
жердi ... ... оны сату ... ... құлағыма кiрер емес, көңiл-
көкейiме қонар емес.
Содан iнiмiзбен айтыса-айтыса әбден етiмiз үйренiп ... бе, ... ... ... ... ... де, мен бәрiбiр жердi жекешелендiруге, сатуға
бiржола қарсымын! – деп келтесiнен қайырғаным ... ... ... ... үшiн, тiптi сол жер ... ... қалу үшiн
де...
– Бәрiбiр қарсымын.
– Нарық жолына түскен елдердiң ... ... жер – ... ретiнде
бағаланады...
– Бәрiбiр қарсымын»[34].
Осылайша өмірді ерте түйсініп, сезінетін ... ... ... ... ... ерекшеленді. Мұндай өзгеше бітім -
Алтынбек ... өз ... ... ... ... ... ... қайрала түсті. Нәтижесінде өткір тілімен тіліп түсті тиген ... ... ... ... өзгелердің бойына кездесе бермесе
керек-ті. ... ... ... бір ... бұл ... ... ... батып, шындықты бетіне басу кімег ұнай қойсын? Сосын да таяқ жеді
тағдырынан. ... ... ... fehne — шығармашылық
өнер) – әдебиеттанудың пәні, ... ... ... бар болмысымен
айқындайтын жүйе туралы ғылым болса, оны негізгі 3 сала құрайды.
Мәселен ... ... ... ... ... ... толығымен құрылған деп айтуға толық
негіз бар. Енді осы мәселе төңірегінде ой өрбітсек. Елге ... ... ... ... қозғап жүргеніне сан жылдар өтті. Әзірге
шаршайтын түрі жоқ. Бірақ, сол азамттардың атойлап ... ... ... ... аз. ... ұлттың зиялысы деген қауымның қазақ мәселесіндегі
күресі неге нәтижесіз деген сұрақ туындайды.
Бұл істе ... ... ... ... мәселесі» туралы сөз қозғау сәнге айналды. Қазақтың
дамуының өткір ... ... ... мен ... ... ... олар ... қазақтың жанды жеріне ши жүгіртіп,
өткен үшін қарымта қайтаруға шақырумен, сөйтіп қазақтың бойында әлеуметтік-
мәдени және ... ... ... ... жүр. Бүгінгі
таңда интеллигенция арасында дамушы ... ... ... ... бір түрі ... ... ... арқа сүйеу белең
алып келеді. Соның салдарынан мәдени элитаның үлкен бөлігі бір ... ... біте ... коррупцияға батқан мемлекеттік
бюрократияның есігіндегі қызметшісіне ... ... ... ... ... ... ... Демек, олар ұлттың Ар-намысы
деген атқа да ... ... ... ... ... ... ... осы мәселеге байланысты біраз
сын, пікір, жақсы ойлар да ... еді. ... ... «... ... қатысты) біржола кетіп, мүлдем жаңа адамдар келуі керек.
Онсыз ... ... ... ... ... ... ... соңғы нүктесі болу тиіс сияқты. Ұлт ... ... ... ... ... ... ... айналып кеткені мәлім. Дегенмен,
алдағы бес жылда ... ... ... қоғамымыздың дамуына елеулі
өзгеріс енгізе алатын қандай да бір ... ... ойға ... парламенттік сайлаудың маңыздылығы басым көрінеді. Бұл парламентке
кім кіреді? Алдағы бес жылда ұлт ... ... ... ... ... ... даусын қоғам күтіп отыр.
Оның қалай болатыны келешекте біздің қалай өмір сүретінімізге ... де ... ... Жеті жүз ... ... да, ... сана ... ой беретін, жігерін қуаттандыратын бір жылда жеті шығарма бере алмаған
жазушылар ... ... ... ... ... ... таратып
жібергеніне жарты айдан кейін ғана наразы болған аты ... ... ... Сайқымазақ Бораттың әзіліне жарты жылдан кейін күйіп пісіп, ел
алдында жұдырық түйген ақыннан не ... Әлде біз ... ... ... ... тас ... өмір ... отырмыз ба? Әр нәрсеге осылай жарты
жылдан кейін үн қатып отырсақ, қоғамдық сана ... ... ... ... Абай өз руластарының бойынан ... ... ... ... ... ... әншейін майда-шүйде
болып қалған! Бүгінгі қазақ жақсылық пен зұлымдықтың айырмасын ... ... да, ... да ... ... ... олардың қайғысына
ортақтаспауға да болады деп есептейді. Тіпті біреудің қанын жүктесең де ... бұл ... ... ... ... ондай жағдайда ештеңенің де, еш
әрекетіңнің де сұрауы болмайды, еш ... ... деп ... ... ... ... ... эгоизм,
индивидуализм сияқты жаңа моральдық-этикалық «құндылықтар» орнығып ... соңы ... ... ... ... алып ... ... мемлекеттің керегесін мығымдау үшін, ... ұлт ... ... ... ... үшін не ... ... Ең
бірінші аға буын жалған зиялылықтан, ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуден арылуы қажет.
Қоғамдық ұйымдар немесе ... ... ... ... ... бір ... бас, бір ... қол шығарып, тізе қосып, атсалысуы
шарт. “Мен айтым”, “мен жаздым”, “мен ... ... ... шықты ма?”
деген жалаң амбициясы мен қатып қалған писсимистік ұстанымын ысырып ... ... жол ... керек.
Өткенді аңызға айналдыруды, қазақтың қазіргі ... ... ... доғаратын уақыт келді. Отансүйгіштікте, мемлекетті
сыйлауда, дәстүрін, мәдениеті мен ... ... ... өзі ... үлгі ... ... мұны басқа этностардан күту қиын, ал талап
етуге тіпті болмайды. Өзге ұлыстардың алдында қазақтың ... ... ... қазақтың тарихын, тілін білуге ниет білдіріп, Қазақстанда өмір ... ... ... ... патриотизмі қазақ патриотизміне
негізделуі тиіс. Ұлттың мәселесін тек қазақ қана емес, ... ... ... белсенді түрде талқылауы шарт.
Ұлттық мемлекетті қазіргі ... ... мен ... жасамайтынын түсінсіну қажет. Жаһандану дәуірінде мықты қаржыгер, ойлы
менеджер ... тағы да ... ... технологияның тілін жетік
меңгерген мамандарсыз ұлттық идеяны ... ... ... қажет.
Аға буын мен орта буын бүгінгі биліктің қас қабағына ... ... күн көру мен ақша ... ... және ... ... ... өсер ұрпаққа өнеге етпей, қазақтың жарқын болашағы үшін
күресіп, қызмет ете ... жас ... ... ... Жаңа ... жаңа жағдайдағы өзінің миссиясын, нақтылап айтсақ, Қазақстанның
тұрақтылығы мен гүлденуі жолындағы ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті басқарушы «элитаға» аудармауы
тиіс.
Егер қазіргі заманның жаңа талабына дайын болғымыз келсе біз ... оның ... ... ... ... ... ... иек астында тұр. Оның талаптарына дайындығы жоқ болса, Қазақстан
әлемдік қауымдастықтың шаңын ... ... ... ... ұға білсе, көре
білсе кейінгі буында ұлтты жандандыру, қазақты Қазақстанның шын мәніндегі
қазығына ... ... мен ... ... ... ... ... елiмiздiң соңғы он-он бес жылдық тәуелсiз
кеңiстiгiнде ... ... жас ... iшiндегi ең тегеурiндiсi –
Алтынбек Сәрсенбайұлы едi. Сiрә, сол ... – оның ... ... ... ... болса керек-тi. Мiнездегi туа
бiттi қайсарлықтың дүниетанымдағы берiктiкке, бекемдiкке ... пен ... ... ... ... ... Ал Алтынбектiң үлкен биiк қызметтерде жүрiп те (министр,
қауiпсiздiк кеңесiнiң хатшысы, ... ... ... ... ... кездерiнде де өзi дұрыс, әдiлеттi деп тапқан мұраттардан жалтарып,
жауырды жаба тоқыған, әйтпесе, күштiнiң алдында ... ... ... ... ... бар шығар, бiрақ ешкiм оның қасақана
iстеген әрекеттерiн атап түстеп шыға алмас. Ол жеңген кезiнде де, жеңiлген
жерiнде де ... ... ер ... мойындатып жүрдi. Оның адам
танудағы кемшiлiктерi аз емес едi, ... ... ... ... ... ... саясаткер әрi журналист Алтынбек Сәрсенбайұлы ойда жоқта
оқыстан қазаға ұшырады. Оқыс болғанда – ... яки ... ... ... ... оққа ... Мұны күллi ел-жұрт тәуелсiздiк алғалы
бергi уақыттағы қазақ тарихындағы сұмдық трагедия, суыт ... ... ... ... ... ... Сырға шейiн созылып жатқан
байтақ даланы мекен ... ... ... бәрi тiтiркенiп, түнерiп, қан
жылады, аза тұтты. Қапияда қыршын кеткен ... ... ... ... ... Бiрақ бұл жолғы көпшiлiктiң белi қайысып, ... ...... ... ұқсамас едi. Озық туған оғланын артында қалған
қалың қарашасы түгел жоқтады десе болады. Қазақтың ежелгi ата ... ... ... ... ... ... ... көбейдi. Соның
бiразы газет беттерiнде жарияланып жатты... Бұл бұрын байқала бермеген
тосын, төте ... ... рас. Бiз ... ... жетпiс жылдың iшiнде
талай арыстарымыздан айырылдық емес пе? Соның бiразын кезiнде аза тұттық,
ардақтап еске алдық – бұндай ... ... әлi де ... ... ... ... жаппай тiк тұрып, жаназаға қатысқандай
жабырқап, ... ... ... ... осы. Тiптi ... ... ... кiсiлердiң аузынан: “Апырмай, осындай азаматты қалайша
көзi қиып атты екен?!” деген аһұрма сөздердi талай ... ... ... де, есiл ерiн ... ... сiрә ... түрi жоқ.
Осы құбылыстың сыры неде? Рас, ... ... ... ерте
араласып, сонау 1989-92 жылдарда жастар газетi “Өркен – Горизонттың”
редакторы ... ... ... (әлi жасы ... ... ... жаны
құмар, прогресшiл, демократиялық бағыттағы жiгерлi, жүректi журналист
ретiнде ... ... ... бола ... кейiнгi жылдардағы
жауапты қызметтерiнiң (президент, үкiмет ... ... ... ... ... ... ... де азаматтық ұстанымы
берiк, ұлтшыл, мемлекетшiл қайраткер ... ... Ал 2003 ... ... оппозиция жағына өтiп (бiздiң елде өздерiн
“демократиялық” деп ... ... ... жоқ емес пе?), “Ақ ... құрушылардың қатарына кiрдi. Қысқаша өмiрбаяны осындай. Қазақ
тарихының жаңа кезеңiнде ... ... ... ... ... ... ... өмiр жолдары осыған ұқсас. Бiрақ ... ... ... ... ... ... ... ерекшелеу
көрiндi. Осы ерекшелiктi өзгелерден бұрынырақ байқаған оның қасында жүрген
саясаткерлер ... ең ... ... ... ... оның iшiнде жазушылар
едi. Ақын, жазушылардан пәлендей кәнiгi, әккi саясатшылдар ... әу ... ... ... ... ... болатындығы
бесенеден белгiлi емес пе?
Алтынбек Сәрсенбайұлы қамшының сабындай қысқа ғұмырында (43–44 жас)
туған елiнiң тарих көшiнде ... ... ...... ағып ... азамат дүниеден қайтқан соң, оның қырқын атап өтуге жиналған ... ... да сөз ... тигенде: “Алтынбектiң аты қазақтың азаттық
тарихында қалды. Ол өзiнiң ... ... ... Байтұрсын, Мұстафа Шоқай
секiлдi ағаларының ... ... ... ... бар едi. Өзге ... сол жолы менен де гөрi жоғары бағалап, жүрек жарды пiкiрлерiн
айтқан.
Арада недәуiр уақыт өтсе де, Алтынбектiң ... әсте ... ... Асыл ... туған-туысқандарының, дос-жарандарының, әрiптестерiнiң
оның жарқын бейнесiн жаңғыртып, жиi-жиi еске алып отырулары, сағынышпен
сарғайып, iздеп отырулары әбден ... ... ... ... ... ... мен ... туралы әңгiменiң әл-әзiр таусылып бiтпейтiнi
хақ. Өйткенi, қазақ елiнiң тәуелсiздiк тарихы әлi толық жазылып бiткен ... ... ... елi мен ... ... үшiн, ... мен ... ұстағанның қолында, тiстегеннiң аузында кетпей, алдымен
өзiне бұйырып қалуы үшiн қан мен ... ... ... емес, жалпының
мүддесiн қорғаған, сөйтiп, әрқашан желдiң өтiнде, жаудың бетiнде жүрген
нелер ... ... ... жiгiттер болды емес пе?
Әрбір ұлттың Тарихтың өтпелi де ауыр кезеңдерiнде халықтың мұң-зарын
ашып айтатын қоғамның, ... ... ... болады. Заман
ағысы мен оқиғалар желiсiнiң өзi өзгерiстердiң жаршысы, рухы, қозғаушы күшi
болатын қажырлы, ойлы тұлғалары, ... ... ... алға ... ... ... ұлттық батырлар мен ұлы ойшылдардың қатарынан ойып
тұрып орын алары ... ... өмiрi мен ... тарихи процестердiң
ажырамас құрамдас бөлiгi бола отырып, ... бiр ... ... ағымдар мен
қоғамдық ой-пiкiрдiң бағытын бейнелеп бередi.
Демократиялық оппозицияның жетекшiлерiнiң бiрi ... ... – дәл ... ... iрi ... Ол дарынды мемлекет және қоғам
қайраткерi ғана емес, ... ... ... ... ... мәдениет пен
тарихтың бiлгiрi едi. ... ... ... алғашқы кезеңiндегi
жаңашыл саясаткерлер буынының жарқын өкiлi болып қала бередi.
Алтынбек бiзге, кейiнгi ... ... ... және ... ... кеттi. Оның мұрасы тек қана бүгiнгi ... ... ... ... ... ... да ... болып қалады. Көтерген
тақырыптары, сомдаған жарқын образдары, ... ... ғана тән ... оны ... аса ... әрi ... ... еттi. Тума
қабiлетi және саясаткердiң, журналист пен азаматтың бiте қайнасуы оған
ерекше назар ... ...... «оппозиция – билiк», «адам –
мемлекет» деген ұғымдардың өзара ... ... ... ... ... табу үшiн ... ... сiңiрдi.
Бүгiн Алтынбектiң жазғандарын қайта оқып отырып, Алтынбектiң өзiн еске
аламыз. Қоғамда болып жатқан ... ... ... мәнiн,
қырларын Алтынбек сияқты дәл ашып берген ешкiм жоқ екенiн ... ... ... ... ... мен ... ол өзiне ғана тән
қайталанбас айрықша тәсiлiмен, көркем тiлiмен жеткiзген. ... мен ... ... ... ... принциптер
мен тетiктердi жетiк бiлуi, елдiң, мемлекеттiк институттардың ... ... ... қалай дамуы қажет екенiн көре алғандығы, өз ... ... ... құлақ түретiн, қарсыластары санасатын iрi тұлғаға
айналдырды.
Алтынбектің өмiрi мен тағдыры ... ... ... оның ... болу үшiн ... ... сенесiң, сондай адамдардың болатынын
еске ... ... ... да, ... ... ... етпесе
де, Алтынбек бәрiбiр үлкен саясатқа келер едi, бәрiбiр мемлекет және қоғам
қайраткерi болар едi. ... бiз ... ... еске ... ... ... ... Алтынбек болып қала беретiн едi. Саяси көшбасшының
ұлылығы, күшi мен даңқы алда күтiп тұрған үрдiстердi көре ... ... ... ... ... ...... тиiс
саясаткерлер қоғамдағы түйткiлдi мәселелердi жеке ... iсi ... Олар ... ... алдын алып, оны болдырмау үшiн бар күш-
жiгерiн салуды борышы ... Тек қана ... ... ... ... мәселелерден жоғары тұратын, өткен мен ... көре ... ... ... етедi. Шығармашылық ойдың
ұшқырлығы, тегiн бiлу, ... ... ... ... ... ... ... күннiң бедерiн көруге, өткен мен қазiргi ... жаңа ... ... оны ... алуға мүмкiндiк бередi. Осы
қасиет, осы ... осы салт ... ... да ... ... жаңа ... ... анықтай алды. Бұл Тәуелсiздiк
қазақтың ұлттық тұрғыдан өзiн-танып бiлуi ренессансының қозғаушы күшi ... едi. ... ... ... ... тұрғызумен iс бiтпейтiнiн,
масаттануға әлi ерте екенiн алғашқылардың бiрi ... ... ... iстi
аяқтау үшiн, яғни бұл кезеңнен өту үшiн келесi әрi маңыздылығы бұдан да
басымырақ мiндеттердi атқару ... ... ... Бiз ... ... ... қарай шынайы серпiн жасау керек екенi ... жиi ... ... ... ... ұлт ... даму мәселесi мүлде басқа деңгейде
қойылады. Бұл азат рух пен ... ... ... ... ... жаңа
кезеңi, жаңа «күн тәртiбi» саясат пен этиканың, арман мен ... ... мен ой ... ... жымдасуын талап етедi.
Тәуелсiздiктiң алғашқы жылдарында жалпыұлттық тұтастық пен ... ... ... ... iске асырушы жарқын тұлғалар болды.
Үздiксiз байланыс пен дәуiрлiк өзгерiстерге – ... және ... ат ... Алтынбектiң жауапкершiлiктi сезiне бiлетiн
саясаткер әрi ... ... ... ... ... әсер еттi.
Тәуелсiз елдiң iрге ... ... бiрi ... ... саяси күрестiң
шебiнде тұрған Алтынбек Сәрсенбайұлы қоғамда болып жатқан жағдайларға ... ... ... Ол ... де, кемшiлiктерiмiздi де ашық
айтудан тайсалмады. Қателiктердi түзеудi моральдық әрi саяси парызым деп
бiлдi. Бұл ойы оған күш ... ... ... ... ... таң тамаша еттi.
«Мемлекеттiлiктi құруға өзiнiң қатысы бар екенiн сезiнгендiктен ол
ұдайы ... ... ... идеяларды қайта ой елегiнен ... ... ... ... тексеру үстiнде болды.
Алтынбек және ... ... ... ... бастан өткерген
мемлекеттiлiк құру процесi үлкен рухани күш, қажыр және ... ... ... еттi. Бұл ... ... ... ... жасап,
iске асыруға белсендi қатысқан милы адамдарымыз ... ... ... негiздерiнiң бiрiн — экономикалық реформалардың
саяси либерализациядан ... жүре ... ... ... кiм
сенедi?” дейтiн Алтынбек»[35].
  Оның ... тез ... ... оның ... жоқтан
жасалған жоқ-ты, негiзi бар болатын. Табиғат сыйлаған үлкен ақыл-ой және
тоталитаризм ... ... 1986 ... Желтоқсанның сабақтары оны
моральдық және саяси таңдау жасауға итермеледi. Ол ... ... ... жауапкершiлiк артылатынын түсiндi. Алтынбек ... ... ... жеке ... ... ... Ендi ... де қымбат
санағанын бiлiп отырмыз.
Оппозицияға кеткеннен кейiн Алтынбек қазiргi жүйенiң инттеллектуалдық
деңгейi аса жоғары қарсыластарының ... ... Ол ... ... айқын және құпия механизмдердi, шешiм қабылдау технологияларын,
президентке ықпал жасайтын күштер мен топтарды ... ... ... ... әр ... ... ... және саяси реформаларға
қарсылық жасаушылардың iс-әрекетiн аяусыз әшкерелеп ... ... ... де оның билiкке ықпалы сақталып қалды.
Бiрiккен демократиялық күштерден ортақ үмiткер шығару Алтынбектiң
жобасы болғанын ... ... ... ... Осы мақсатын жүзеге асыру
үшiн ол табандылықпен белсендiлiк танытты. ... және ... ... ... жиi ... ... ресейлiк
бұқарат ақпарат құралдарында көптеген тамаша мақалаларын жариялады.
Алтынбек елiнiң болашағы мен оның даму ... көп ... Ол ... ... ... адамның миссиясымен, оның орыны жайында ... ... Өзi ... деп ... ... алпауыттарды, президенттiң
айналасындағыларды сын соққысына алды. Түнек пен жемқорлықтың шарықтауын
қалай тоқтатуға ... ... мұны ... наразы қоғамның алдында
екi ғана ... ... ... “ Әлде 15 миллион азаматты олар
басқарады, әлде 15 ... ... өз ... ... ... болады;
Әлде Үштаған қоғамға бұдан әрi де өз дегенiн жасайды, әлде қоғам Үштағанды
өз орнына қоятын болады”[36].
Алтынбек пен оның ... ... ... 7 жыл ... ... ... және сол мәңгiлiктiң бiр бөлiгiне айналды. Олар – бәрiмiз
құруға тиiс Жаңа ... ... ... жаңа ... ... Бiз, Алтынбектiң әрiптестерi мен жолдастары 2006 жылғы
11 ақпандағы ... ... ... бар ... ... ... үшiн ... Қанша уақыт өтсе де, бұл қылмыс ұмытылмайды. Бiздiң ... ... осы ... ... барлық ақпаратты жинақтау, нағыз
қылмыскерлердiң тарих сотының алдында ғана емес, әдiл жаза шегуiне халықпен
бiрге қол жеткiзу. Бiз ... ... мен оның ... ... бар ... ... керек.
1. Алтынбек Сәрсенбайұлының ұлттық мүдде, мемлекет келешегі турасында
айтылған ойлары мен ... ... ... ... ... ... отыр. Егер Алтынбектің ұлттық идеяларын қолға алып,
түбегейлі зерттеп, зерделейтін болсақ, онда біз – ... жас ... ... ... ... жүрген болар едік. Өйткені, Алтынбек
толғаған ... ... тек ХХІ ... ғана ... емес, келер
ғасырда да өзінің құндылығын ... ... ... ... ... еске алу ... өткiзу (11 ақпан
мен 12 қыркүйек күндерi еске алу шараларын ... ... ... ... ... ... ... оны нақты саяси жобаларға не ғылыми еңбектерге
арқау ету; бүгiнгi ... елi мен ... ... ... ... (бұл ... ... еңбектер жарық көрдi, бiрнеше кiтап
дайындалып жатыр).
2. Алтынбек Сәрсенбайұлының ... ... ... ... ... ... ақын Мұқағалидың ... «Шаң ... ... ғана ... ... ... ... кең заманда құндылықтарымызды қазып, қайта
жандандыруға толық мүмкіндігіміз бар. ... ... ... ... ... неге ... пайдаланабас қа?
➢ Мәселен, Алтынбек публицистикасын зерттейтін орталық немесе
шағын мұрағаттар ашу ісі;
➢ Алтынбек мұраларын тек ... ... ... ... ... ... ойларына бастама болып жүзеге
асыруға; (Онда міндетті түрде ... ... шығу ... ... емес әрине. Тек тиімді ақылды, тиісті кезде
пайдалана білу тұрғысынан;)
3. Алтынбек Сәрсенбайұлының еліміздің бұқаралық ... ... ... ... аяқсыз қалды. Бүгінгі журналистер мұндай
бастаманы қайта қолға алып, ... ... ... ... бен ... ... өзара сыйластық пен жауапкершiлiкке
негiзделген қарым-қатынастың оң дәстүрiн ... аса ... үшiн ... ... стандарттар мен Қазақстанның халықаралық
мiндеттемелерiне сәйкес келетiн БАҚ ... жаңа заң ... ... ... заң ... елiмiздiң журналистер қауымы мен қоғамдық-саяси күштерiнiң
қатысуымен әзiрленiп, Парламентке ұсынылуы қажет. Сонымен бiрге, ... ... ... үшiн ... ... ... және ... өзара жауапты қарым-қатынастың баламалы жүйесiн құру, баспасөз
нарығында бәсекелестiк орта қалапытастыру және ... пен ... ... ... ... жөнiнде шаралар қабылдауды
борышыз деп ... ... ... ... ... терминдерінің сөздігі» -
Алматы: Ана тілі газеті, 1996ж. - 240 б.
2. Т.Амандосов, «Современная ... ... ... соиск. учен. степени докт.филол.наук.- Алматы: 1982ж.-  С. 46.
3. Бекхожин Х., ... ... даму ... ... - Алматы: Қазақ мемлекет баспасы, 1964. - 263 б.
4. Қабдолов 3., «Әдебиет ... ... ... ... - 1970 ж. - 379 ... ... Т., Елеукенов Ш., Ыдырысов Т., Қожакеев Т. «Газет
жанрлары». - ... ... 1965. - 208 ... ... А. ... - Алматы: Жазушы, 1989. - 320 б.
7. Назарбаев Н. «Туған елім - тірегім». - Алматы: Рауан, 2001ж. ... ... ... ... ... // Ғылым көкжиегінде. Ғылыми-
көпшілік жинак. - Алматы: «Білім» баспасы, 1998ж. - 145 б.
9. ... ... ... // ... оқу жүйесінде
журналист даярлау мәселелері". Республикалык ... ... - ... 2004ж. -386 ... ... А. ... журналистерi "крепостнойлық право"
жағдайында өмiр сүрiп жатыр деуге болады», ... ... ... ... ... 2008ж. - 42 ... ... А. «Шығармалары». - Алматы: Жазушы, 1989. - 328 б.
12. «Таңдау жасар сәт ... ... ... ... мен қалғып
кеткен “ақыл-ойлар” жөнінде ... ... ... мен ... Алматы: «Жедел басу» баспасы 2006ж. - 202 б.
13. ... ... сәт ... ... ... және ... кейбір ойлар, Бұқпантайдың бұлғағы немесе билiк ақырында
жөнiне келдi...». Мақалар мен ... ... ... «Жедел
басу» баспасы 2006ж. - 156 б.
14. «Алтынбек Сәрсенбайұлы – қоры». «Біздің Алтынбек, Наш Алтынбек»
Алматы: 2007ж. - 216 ... ... А. ... елде ... ... ... ... сағынамын», Мақалар мен сұхбаттар жинағы, Алматы: 2004ж.
- 29 ... ... ... сәт туды...» «Қазақты кедейшіліктен құтқаратын
бірден-бір жол — демократия», Мақалар мен сұхбаттар жинағы, Алматы:
«Жедел басу» баспасы 2006ж. - 22 ... ... ... сәт ... ... ... халық
мүддесімен бір болуы керек», Мақалар мен сұхбаттар жинағы, Алматы:
«Жедел басу» баспасы 2006ж. - 142 ... ... ... даму ... Монография. -
Алматы: Білім, 2004. - 368 ... ... ... сәт ... «Ғұмыр бойы отыратын орынтақ
болмайды!», ... мен ... ... Алматы: «Жедел басу»
баспасы 2006ж. - 102 б.
20. ... ... сәт ... ... ... ... мен қалғып
кеткен “ақыл-ойлар” жөнінде бірер сөз», Мақалар мен сұхбаттар
жинағы, Алматы: «Жедел басу» ... 2006ж. - 78 ... ... А. ... елде тәуменді тұлғалар болмауы керек»
«Қалағаңды сағынамын», «В.Путин Касьянов үкіметін отставкаға жіберу
арқылы Ельциннен жалғасқан сабақтастықты үзіп, өз ... ... ... ... ... ... мен сұхбаттар жинағы,
Алматы: 2004ж. - 60 б.
22. ... ... № 04 (498), ... ... елде ... ... болмауы керек»,
Әңгiмелескендер: Жұлдыз ӘБДIЛДА, Әмiрхан МЕҢДЕКЕ. // «Жас ... ... ... ... сәт ... ... келсе, ақ сөйле -
адаспайсың. Әлихан, осыны еске тұтқайсың», Мақалар мен ... ... ... ... ... 2006ж. - 232 ... ... жасар сәт туды...», «Үкімет халық алдында жалаңаш болуы
керек!», Мақалар мен сұхбаттар жинағы, Алматы: «Жедел басу» баспасы
2006ж. - 232 б.
26. ... ... сәт ... ... ... ... қауіпті...», Мақалар мен ... ... ... ... ... 2006ж. - 232 ... ... «Апта.кz» газетi, 16 қыркүйек, 2005 жыл, // «Жас Алаш» ... ... ... ... және басқалары туралы
кейбiр ойлар»
29. Қазақпублицистикасыныңбастаулары // ... ... ... - 1998. - ... б.б.
30. «Таңдау жасар сәт туды...», "Не Үштағанның ... ... ... жол ... ... мен ... жинағы, Алматы: «Жедел
басу» баспасы 2006ж. - 232 б.
31. «Таңдау жасар сәт туды...», «Әр нәрсені өз атымен атасақ», Мақалар
мен сұхбаттар ... ... ... ... ... ... «Жас ... газеті, № 27 (456), 9.01.07.
33. Оразбек Сәрсенбай. // "Жас Алаш" - 10.06.2008 ж.
34. Оразбек Сәрсенбай // "Жас Алаш" - ... ... ... ... сәт ... ... ... алдында жалаңаш болуы
керек!», Мақалар мен сұхбаттар жинағы, Алматы: «Жедел басу» баспасы
2006ж. - 232 б.
36. ... О. ... ... бүгінгі үш анық» // «Жас Алаш».–
2008. – 25 ... ... ... Ахметов З., ШаңбаевТ. «Әдебиеттану терминдерінің сөздігі» - Алматы:
Ана тілі газеті, 1996 ж.
2. ... ... ... ... ... ... учен. степени докт.филол.наук.- Алматы: 1982 ж.
3. Бекхожин Х., ... ... даму ... ... - Алматы: Қазақ мемлекет баспасы, 1964 ж.
4. Қабдолов 3., «Әдебиет теориясының негіздері». Алматы: ... - 1970 ... ... Т., ... Ш., ... Т., ... Т. ... - Алматы: Қазақстан, 1965 ж.
6. Байтұрсынов А. «Шығармалары». - Алматы: Жазушы, 1989 ж.
7. ... Н. ... елім - ... - Алматы: Рауан, 2001 ж.
8. Қазак публицистикасының бастаулары // Ғылым көкжиегінде. Ғылыми-
көпшілік жинак. - Алматы: «Білім» ... 1998 ... ... ... ... // "Жоғары  оқу жүйесінде
журналист даярлау мәселелері". Республикалык ғылыми-практикалык
конференцияның материалдары. - Қарағанды, 2004 ... ... ... сәт ... Мақалар мен сұхбаттар жинағы,
Алматы: «Жедел басу баспасы» 2006 ж.
11. ... А. ... - ... ... 1989 ... ... ... – қоры». «Біздің Алтынбек, Наш Алтынбек»
Алматы: 2007 ж.
13. Сәрсенбай А. «Тәуелсіз елде тәуменді тұлғалар болмауы ... мен ... ... 2004 ... ... ... даму жолдары. Монография. -
Алматы: Білім, 2004 ж.
15. Қазақпублицистикасыныңбастаулары//ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика
сериясы. – 1998 ж. - №2.
16. Қазақ ... ... ... ... ... ... ... ағылшын тілдерінде)// "Қазақстан БАҚ-ы:
ақпарат алу еркіндігі" ғылыми-практикалык Семинарының материалдары.
- Алматы, 2001 ж.
17. Журналистика мен ... ... ... РК ... ... ғылыми еңбектер жинағы. - Алматы: Нүр, 2003 ж.
Пайдаланылған дерек көздері:
1. Интернет жүйесi. (http://kk.wikipedia.org)
2. ... ... ... ... ... ... Интернет жүйесi (facebook.com)
5. Интернет жүйесi (old.altynbek.kz)
6. Интернет жүйесi (abai.kz)

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Саттар Ерубаевтың шығармашылық мұрасындағы адамгершілік тәрбиесінің педагогикалық негіздері (тарихи бағыт)30 бет
Абай публицистикасындағы философиялық сарындар106 бет
Алаш көсемдерінің құнды публицистикалық мұралары23 бет
Асқар Егеубаев - публицист38 бет
Асқар Егеубай – публицист, аудармашы32 бет
Ағылшын тілінің публицистикалық және баспасөз тілі33 бет
Ақжан Әл-Машанидің ғылыми-танымдық публицистикасы63 бет
Ақселеу шығармалары негізінде ғылыми-танымдық публицистиканы зерделеу77 бет
Ақын, прозашы, драмашы, сыншы, публицист, аудармашы – Жүсіпбек Аймауытов6 бет
Кәкімжан Қазыбаевтың публицистикасы68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь