Алтын Орда


Алтын Орда – Жошы ұлысының орнына құрылған алғашқы ірі мемлекеттердің бірі. Жошы ханның баласы Батый /Бату/ ханның кезінде Орда Алтай тауынан Дунай өзеніне дейінгі ұлан-ғайыр жерді алып жатқан үлкен мемлекет болды. Орталығы алғашында Еділ бойындағы Сарай-Батуда болса, кейін Сарай-Берекеге көшірілген. Алғашқы кезде Алтын орда мемлекеті деген ұғым болмаған. Орыс деректерінде бұл атау тек XVI ғасырдың аяғында пайда болған. Шыңғысхан және оның ұрпақтары туралы жазылған «Шыңғыснама» шежіресі сақталған. Осы шежіреде мынадай аңыз бар. Шыңғысхан Жошы ханнан туған өзінің Батый, Ежен, Шайбан деген үш немересіне алтын босағалы «Ақ орда», күміс босағалы «Көк орда», болат босағалы «Боз орда» тіккізген. Алтын босағалы ордаға батыйды кіргізіп, Жошының орнына хан сайласа керек. «Алтын Орда» деген атау осыдан шыққан тәрізді. Сөйтіп Жошы ұлысының орнына алтын босағалы Ақ Ордаға кіріп, таққа отырған Батыйдың басқаруымен Алтын Орда мемлекеті құрылған.
Жазылған деректерде басқада да түсініктер бар. Бір деректерде Жошы ұлысының қарамағындағы жерлер ғана «Алтын Орда» деп аталса, ал екінші бір деректерде Батый хан мен оның мирасқоры Беркенің иелігіндегі Еділ бойы мен Кавказдың терістік жағын «Алтын Орда» деп атаған. Жалпы «Алтын Орда» болып аталғанымен, оның өзі жеке-жеке ұлыстарға бөлініп жатқан. Олардың арасында байланыс өте нашар болған.
Батый хан – Алтын Орданы құрушы монғол ханы. 1227-1255 жылдары Алтын Орданы билеген.
Мұсылман деректерінде Батый хан әділ адам болғандығы туралы айтылады. Ол мұсылман елдеріне әрқашан қамқорлық жасап, оларға мешіт салдырып, діни әдет-ғұрыптарды жүргізуге көмектесіп отырған. Сондықтан да ол мұсылмандардың ең жақын қамқоршысы деп есептелген. Парсы тарихшысы Жувейни Батый ханның әділдігі туралы былай деп жазған: «Оның ордасына саудагерлер барлық жерлерден келіп жатты. Олар түрлі тауарларды әкеледі. Ол (Батый хан) тауарлардың барлыған алғызып, оның үстіне бағаны артығымен төлетіп отырған».

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Алтын Орда – Жошы ұлысының орнына құрылған алғашқы ірі мемлекеттердің
бірі. Жошы ханның баласы Батый Бату ханның кезінде Орда Алтай тауынан
Дунай өзеніне дейінгі ұлан-ғайыр жерді алып жатқан үлкен мемлекет болды.
Орталығы алғашында Еділ бойындағы Сарай-Батуда болса, кейін Сарай-Берекеге
көшірілген. Алғашқы кезде Алтын орда мемлекеті деген ұғым болмаған. Орыс
деректерінде бұл атау тек XVI ғасырдың аяғында пайда болған. Шыңғысхан және
оның ұрпақтары туралы жазылған Шыңғыснама шежіресі сақталған. Осы
шежіреде мынадай аңыз бар. Шыңғысхан Жошы ханнан туған өзінің Батый, Ежен,
Шайбан деген үш немересіне алтын босағалы Ақ орда, күміс босағалы Көк
орда, болат босағалы Боз орда тіккізген. Алтын босағалы ордаға батыйды
кіргізіп, Жошының орнына хан сайласа керек. Алтын Орда деген атау осыдан
шыққан тәрізді. Сөйтіп Жошы ұлысының орнына алтын босағалы Ақ Ордаға кіріп,
таққа отырған Батыйдың басқаруымен Алтын Орда мемлекеті құрылған.
Жазылған деректерде басқада да түсініктер бар. Бір деректерде Жошы
ұлысының қарамағындағы жерлер ғана Алтын Орда деп аталса, ал екінші бір
деректерде Батый хан мен оның мирасқоры Беркенің иелігіндегі Еділ бойы мен
Кавказдың терістік жағын Алтын Орда деп атаған. Жалпы Алтын Орда болып
аталғанымен, оның өзі жеке-жеке ұлыстарға бөлініп жатқан. Олардың арасында
байланыс өте нашар болған.
Батый хан – Алтын Орданы құрушы монғол ханы. 1227-1255 жылдары
Алтын Орданы билеген.
Мұсылман деректерінде Батый хан әділ адам болғандығы туралы
айтылады. Ол мұсылман елдеріне әрқашан қамқорлық жасап, оларға мешіт
салдырып, діни әдет-ғұрыптарды жүргізуге көмектесіп отырған. Сондықтан да
ол мұсылмандардың ең жақын қамқоршысы деп есептелген. Парсы тарихшысы
Жувейни Батый ханның әділдігі туралы былай деп жазған: Оның ордасына
саудагерлер барлық жерлерден келіп жатты. Олар түрлі тауарларды әкеледі. Ол
(Батый хан) тауарлардың барлыған алғызып, оның үстіне бағаны артығымен
төлетіп отырған.
Ал орыс жылнамаларында Батый ханның Алтын орданы экономикалық
қуатын арттырып, қалалық өмірдің жандануына ерекше көңіл бөлгені айтылады.
Алтын орданың күшеюі. Жазбы деректерде Батый ханның Алтын Ордаға
хандық еткен алғашқы жылдары туралы мағлұмат жоқ. 1235 жылғы бүкіл
монғолдық құрылтайда Батысқа жорық жасауға шешім қабылданған кезден бастап
Батыйдың есімі тарихи деректерде айтыла бастайды. Батысқа жасалған жорық
жеті жылға (1236-1242) созылған. Осы жорықтар нәтижесінде Батыс елдері
жаулап алынып, Алтын Орданың шекарасы батысқа қарай кеңейіп, күшейе түскен.

Осыдан кейін Солтүстік Кавказ, Қырым бойы, Орыс княздіктері, Шығыс
Еуропа елдері тәуелділігін мойындап, Алтын Ордаға алым салық төлеп отыруға
мәжбүр болған.
Алтын Орда саяси және экономикалық жағынан Берке мен Өзбек
хандардың кезінде жақсы дамыған. Әсіресе Беркенің кезінде Алтын Орда мен
Египет сұлтаны Бейбарыс арасындағы байланыс күшейе түседі.
Қазақ даласынан Мысыр еліне құлдыққа сатылып барған Бейбарыстың
Мәмлүк мемлекетінің төртінші сұлтаны болғаны белгілі.. Бейбарыс өзін әскери
өнердің асқан шебері ретінде таныта білді. Мемлекеттік билік басына
келгеннен кейін ислам дінінің өркендеуіне атсалысты. 1262 жылы Алтын Орда
ханы Беркемен өзара достық қарым-қатынас орнату үшін өз елшісін жіберді.
Мұнан кейін екі ел арасында әскері, сауда, діни, мәдени, байланыстар
орнады.
Орда беделінің өскендігін көтсететінбір жағдай – Берке ханның
Монғол империясына тәуелділігін мойындамай, бүкіл монғолдық құрылтайға
қатынасудан бас тартуы. Бұл жағдай ұлы хан Мөңке қаза болғаннан кейін Алтын
Орданың өз алдына тәуелсіз, күшті мемлекет болғандығын айқындай түседі.
Берке хан Алтын Орданы одан әрі күшейте түсу үшін мұсылман дінін
қабылдайды. Әзірбайжан жерінде мешіт салдырады. Орта Азияда мұсылман
дінінің ортылығы болған Үргеніш, Бұхара қалаларымен байланысты күшейтеді.
Алайда ескеретін бір жағдай, Берке исламды қарапайым халық арасында
таратуға құлшынбаған. Ол исламды мұсылман елдерімен қарым-қатынасты күшейту
мақсатында қолданған. Берке хан Кавказ жеріне жорықта (1266 ж.) қаза
тапқаннан кейін оның орнына Меңгу-Темір (1266-1280) хан тағына отырады. Бұл
кезде айтарлықтай саяси жаңалық бола қоймаған. Дегенмен Меңгу – Темір хан
өзінің Мысырмен байланысына кедергі жасауға кірісіп отырған екі елдің
арасындағы Византияға қарсы 1271 жылы жорыққа шығады. Бірақ Византия
императоры соғыстан бас тартып, бейбіт келісімге келген. Бұл келісім Алтын
Орданың Жерорта теңізі бойындағы қалалармен сауда қатынасын жақсартқан.
Мұндай жағдай Қырым бойына орналасқан түрік тілдес халықтармен байланыиың
дамуына жол ашты. Әсіресе Ноғай сияқты қолбасшылардың беделі көтерілген.
Бұл келешектегі Ноғай ордасы құрылуының бастапқы негізі еді.
Алтын Орданың саяси жағынан мемлекеттік беделінің көтерілуіне зор
үлесін қосқан Тохты хан (1290-1312) болды. Ол Иран, Кавказ елдерімен сауда
байланысын жандандырып, Мысыр мәмлүктерімен тығыс қарым- қатынаста болған.
Әсіресе Алтын Орданың гүлденген кезі Өзбек хан (1312-1342) мен оның баласы
Жәнибек ханның (1342-1357) билік еткен тұстары болды. Өзбек хан қалалық
өмірдің дамуына қатты көңіл бөлген. Ол Сарай-Беркеде жаңа ғимараттар мен
мешіттер салдырып, қаланы көркейткен. Қалаларда медресе салдырып, мұсылман
дінінің таралуына себін тигізген. Ол өзінің Мысыр сұлтанына жазған хатында
өз елінде дінсіздердің азайғанын хабарлаған. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Алтын орда тарихы
«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы
Алтын орда туралы ақпарат
Алтын орда туралы
ҰЛЫСТАРДЫҢ ҚҰРЫЛУЫ. АЛТЫН ОРДА
Алтын Орда мекендеген территориясы
Алтын орда мемлекеті
Алтын орда ұлыстардың құрылуы
Алтын Орда дәуіріндегі
Алтын орда мемлекетінің билеушілері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

MasterCard Visa


WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь