Таным мен тіл

І.Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім
а) Таным мен тілдің ара қатысы
ә) Тілдік сан құрылымы
б) Гештальт теориясы
ІІІ. Қорытынды
Таным мен тілдің ара қатынасы, сайып келгенде, адам проблемасының өзегі-дар тұлға тұжырымдамасымен шешіледі. Оның себебі мынада: таным сыртқы дүние заттарына бағыттал,ан тәрізді көрінгенімен, оны жүзеге асырып отырған адам болмысы тұрғысынан бағдарласақ, айтылған процестің үнемі ішке қарай (адамның ішкі дүниесіне қарай) бағытталғанын көреміз. Таным процесі адамның ішкі дүниесінің күрделі құрылымдарын тудырады және соған сәйкес сипаты да өзгеріп отырады. Осылайша, танымның жүрісін адам баласының ішкі қажеттіліктер дәрежесі белгілейді (тезаурустың қалыптасуының уәждік деңгейі). Күрделі терең қажеттіліктердің біріне адамның өздігінен жетілуі кіреді. Өздігінен жетілу-ерекше дара қасиет. Іштей құптау, өзін-өзі өзектендіру, үздіксіз ішкі қозғалыста болу, өздігінен даму-терең беймәлім себептерден туындайды.
Ішкі терең қажеттіліктер ғана таным процесінің қозғаушы күші болады. Ішкі терең қажеттіліктер адам болмысының типтерін белгілейді. Адам болмысының типі тілдік модельді анықтайды.
Қажеттілік- өте күрделі категория. Ағзаның биологиялық, психологиялық, әлеуметтік, рухани проблемалары қажеттілік негізінде туысады. Қажеттілік-ағзаның өзін-өзі сақтау және өзін-өзі дамыту, жетілдіру мақсатындағы әрекетін ұйымдастырушы тетік. Жеке адамның жетілу дәрежесі-қоғамның болашақ мүмкіндіктерінің көрсеткіші болып есептеледі. Жетілу-өте күрделі ішкі процестердің нәтижесі арқылы іске асады. Ең қиыны-болашақ қажеттіліктерін бейнелейтін, әлеуметтік прогресті тудыратын жетілудің-өздігінене жүретін процес екендігі.
        
        Таным туралы түсінік
Таным мен тілдің ара қатынасы, сайып келгенде, адам проблемасының
өзегі-дар тұлға тұжырымдамасымен шешіледі. Оның ... ... ... ... заттарына бағыттал,ан тәрізді көрінгенімен, оны жүзеге асырып отырған
адам болмысы тұрғысынан ... ... ... ... ішке ... ішкі ... қарай) бағытталғанын көреміз. Таным процесі адамның
ішкі дүниесінің күрделі құрылымдарын тудырады және соған ... ... ... отырады. Осылайша, танымның жүрісін адам баласының ішкі
қажеттіліктер дәрежесі белгілейді (тезаурустың қалыптасуының уәждік
деңгейі). Күрделі терең қажеттіліктердің біріне адамның өздігінен жетілуі
кіреді. Өздігінен ... дара ... ... ... ... ... ішкі қозғалыста болу, өздігінен даму-терең беймәлім
себептерден туындайды.
Ішкі терең қажеттіліктер ғана таным процесінің қозғаушы күші ... ... ... адам ... ... ... ... типі тілдік модельді анықтайды.
Қажеттілік- өте күрделі категория. Ағзаның биологиялық, психологиялық,
әлеуметтік, рухани проблемалары қажеттілік негізінде туысады. Қажеттілік-
ағзаның ... ... және ... ... ... ... ... тетік. Жеке адамның жетілу дәрежесі-қоғамның болашақ
мүмкіндіктерінің көрсеткіші болып есептеледі. Жетілу-өте күрделі ішкі
процестердің нәтижесі арқылы іске асады. Ең ... ... ... ... ... ... жүретін
процес екендігі. Адамның өздігінен даму түйсіктері ішкі қажеттілік шамасына
қарай дамып жетіледі. Жетілу таным арқылы жүреді. Ал танымның шексіз жолы
ішкі қажеттіліктердің ... ... ... әр ... ... ... құрылымда туып, қайтадан жасалып, толығып, жаңаша
формада өрістеп отырады. Бұл-адам әрекетінің ішкі құрылымының күрделеніп,
дамуына орай болатын процесс. Адам ... ... ... тап ... ... ... ... қажеттіліктерді қанағаттандыру, ішкі кернеуді
бәсеңдету бірден жүзеге аса салмайды, ол түрлі жолдар мен формалар арқылы
көрініс табады. Қажеттіліктерді қанағаттандыру көптеген жағдайларды ... Оның ... дара ... ішкі ... ... ... бұзылады. Бұл-адамның ішкі дүниесінің жаңа формаларды қажетсінуі.
Қажеттілікті қанағаттандыру басқа бір сипаты бөлек әрекет т үрімен ... ... ... ұлы ... өсу, ... ... ... жоғарғы ритмге жету арқылы жүзеге асқан. Адам баасы көбіне белгілі
бір сипаттағы форманы, әрекет түрін ішкі таңдаумен дәл ұстай алмайды.
Қателесу-қателеспеу адамның ... ішкі ... ... оған ... көп ... Ішкі ... жоғарғы бірлігіне жетпеген
адамда терең негізі бар қажеттіліктер оянбайды. Терең түпкірден әлдене сыр
берсе де, оған ... ... ... (осындайда адам баласына символдар
көмегі аса қажет). Жолы ашылған қажеттіліктер санаға белгілі болып қана
қоймайды, санадан ... ... ... де іске ... Ең керектісі
мұндайда әрекет басқаша сипатта орын алмастыратындай мүмкіндікке ие болуы
үшін керекті жағдайды адам жанының дұрыс ... ... ... ... символдар арқылы оянады. Бұл процесс санаға
эмоция арқылы белгілі ... Енді өз ... сана ішкі ... үшін ... символдар дүниесіне жүгінеді. Сөйтіп, терең
негізі бар қажеттіліктердің сипаты ... ... ... Яғни ... ... ... түрдегі тәуелділігін немесе ішкі өсу, жетілу
қажеттілігін белгілі бір модельдің, форманың ойына жинақтау арқылы шешеді.
Дара тұлға болмысы тудырған модель, ... сана ... ... ... ... ... ... (бұл кезде сана тап сол форманы
дәлме-дәл қайталап тұрмауы мүмкін. Мүлдем басқа сипаттағы образбен, сөзбен
берілуі ғажап емес. Бірақ ол образдың, сөздің ... әлгі ... ... ... ... ... сана ... ұғым орыс тіл біліміндегі
(В.В.Виноградов, Ю.Н.Караулов) «языковая личность» деген тұлғадан өзгеше.
Тілдік сана деген ұғымның құрылымы бізде зерттеу барысында жан-жағынан
сипатталады. ... ... оны ... бірден ұсынуға мүмкіндік бермейді.
Себебі зерттеу мақсаты бойынша құрылым процесс үстінде құрылады. Ал әзірше
орыс тіл біліміндегі «языковая личность» дегеннің құрылымына ... ... тілі ... ... ... ... ... «средний носитель»
қызметін атқарады. Бізде «средний носитель» деген ... жоқ. ... ... ... нысанаға алынады. Және ол тұлға
(«личность») деген ұғымды білдірмейді. Психология ғылымындағы субъектіні
«жеке адам» деп атасақ, ... ... ... деп алу керек. Бірақ тұлға
даралық болмыспен сипатталмайды. Оның қатынастары сыртқы факторларға
негізделген. Ол-әлеуметтік тұлға. Дара тұлға-тұйық жүйе. Оның ... ... ... Және дара ... болмысы абстракцияланып, «сана»
дәрежесіне көтеріледі. Сана дәрежесіне көтерілудің, абстракцияланудың мәнін
зерттеу барысында көңілге түюге болады. Сонымен, біздің ... ... ... ... алдымен тұлғаның нөлдік деңгейі
көрсетіледі. Ол-тілдік-құрылымдық саты немесе ... ... ... Онда тұлға жалпы тілге тән айшықтарды меңгермек.
Айталық, оқырманның көркем шығарманы оқығанда, автор қолданған образдардың,
тілдік тәсілдердің мағынасын түсініп отыруы-тұлғаның нөлдік деңгейін
анықтайтын ... ... ... осы ... де ... личность»
тұлғасының құрылымына енгізеді. Біздің зерттеуімізде бұл секілді деңгей
болмайды. Дегенмен, қазақ тілі қолданысында тілдік-құрылымдық саты дегенді
қарастырсақ, оның жалпы мазмұны мынадай ... ... ... «Тіл ... ... ... шарттары енеді:
1. Сөз дұрыстығы, сөйлем ішіндегі сөзді дұрыстап септеп, дұрыс
көптеп, дұрыс ымыраластыру.
2. Сөйлемдерді бір-біріне дұрыс орайластырып, дұрыс
құрмаластырып, дұрыс орналастыру.
3. Тіл ... ... ... ашық ... ... жеңіл,
көңілді күдіктендірмейтін болады.
4. Тіл дәлдігі. Сөз мағынасын дұрыс айыра білу.
5. Тіл көрнектігі. Коммуникативтік сапаларды ... де ... ... ... ... ... тілдік қабілет
мазмұнына кіретін дағдылар кешені кіреді.
Осының барлығының ішінде мақсатты стиль қағидасы (В.В.Виноградов,
М.Балақаев, Е.Жанпейісов, М.Томанов, Б.Манасбаев, Р.Сыздықова), біздің
ойымызша, тілдік-құрылымдық сатының ... ... ... ... ... ... ... кімге арнап жұмсалатындығына
қатысты құбылыс». Сонымен, тілді қолданушының сөздердің, тіркестердің,
сөйлемдердің мағынасын түсінуі немесе тілдік ... ... ... сөздіктегі мағыналарын игеруі жеткіліксіз, ол-белгілі бір
сөздердің негізінде жатқан құндылықтарды танып білуі керек. Ал сөзге
құндылық бере алу-бермеу қабілеті тілді қолданушының ішкі ... ... Одан ... ... ... ... тілдік-
когнетивтік саты. Оны тезаурустың қалыптасуы дейді. Тұлғаның сөйлеу тілін,
мәтін жасалымын түзуге себеп ... ... ... ... ... ... ... тілдік моделінде көрініс табады. Біздің ойымызша,
ол процесс кейде ашық көрінеді немесе символдық ... ... ... ... кез ... моделі емес, дүниенің біртұтас моделі (дүниені
біртұтастықта қабылдау деген ұғым) алынады. Үшінші сатыда осы тезаурус
сөйлеушінің болмысына тән тұрақты ... ... ... ... ... ... ... тән тұрақты
коммуникативтік қажеттіліктерге нелер кіретіні айтылмайды. Жалпы, тұлғаның
ішкі интенцтясын, коммуникативтік қажеттіліктерін тап ... ... әлі ... таба ... ... ... ескертіледі.
Бұл еңбекте тұрақты коммуникативті қажеттіліктер анықталып,
сөйлеушінің типі ... ... Және сана ... ... ... жетілген тұлғасына орай қолданады. Себебі көзі тереңде жатқан
құндылықтарды тани алатын-дара тұлғалар. Және ол өз кезегінде көпшіліктің
ішкі интенциясын жетілдіруге тікелей ықпал ... ... ... ... осындай. Ал оның құрылымы зерттеу нәтидесінде ғана нақтыланады.
Дара тұлға, эмоция, символ, тілдік ... ... ... ... гештальт арқылы өтеді. Гештальт-образ, форма, бір сөз ... ... ... гештальт деген сөздің мағынасының өзі «бейне, құрылым,
біртұтас форма» дегенді білдіреді. Оның атқаратын қызметі-сан алуан, ... ... ... ... ... ... ... деген нәрседе
жеке бөліктер болмайды. Ол-бір жүйе, құрылым. Оны санамен бөлшектеп көрсету
мүмкін емес. Ол тосыннан жарқ ... ... күй ... ... ... (оны
ғылымда бір сөзбен «инсайт» деп атайды).
Гештальт барлық құбылыстың негізінде жатыр. Жоғарғы құрылымдар
гештальт арқылы жасалады. Дара ... ... ішкі ... ... ... ... процесс гештальт арқылы жасалады. Аталған болмыстар
гештальт арқылы формаға өтеді. Гештальт ... ... ... ... ... ... ... көркем шығарманың құрылымын түзуде гештальт
қаншалықты рөл атқаратынын мына мысалдан аңдап көруге болады.
Л.С.Выготский ең қарапайым лирикалық форма-поэтикалық мысалдың
негізінде ... ... ... ... тетігін дәл ашады. Байқап
қарасақ, осы талдауда гештальт құбылысының көрінісі айқын аңғарылады.
Себебі шығарманың қарапайым сипатына орай гештальт та болмыстың беткі
қабатына орналасқан. Ал ... ... ... ... ... ... ... мүмкін, бірақ талдап, бөлшектеп көрсету көп жағдайда ... ... ең ... формада гештальт құбылысы қалай көрініс
тапқан?
Жалпы зерттеушілер мысал жанрын екі топқа бөліп қарайды: оның ... ... ... ... ғибратқа негізделген түрі, екіншісі-
көркем формаға айналған түрі. Біз екіншісін нысанаға аламыз. Оны шартты
түрде поэтикалық мысал немесе ... ... ... ... ... мысалды
Выготский лириканың бастапқы үлгісі деп санайды.
Поэтикалық мысалда жан күйі екі ... ... ... ... екі ... ... күшіне айналады. Кез келген іс-амал
мысалдың басында қарама-қарсы қос ... ... ... де, ... көріністе
екеуі бір-бірімен түйіседі. Яғни мысалда қарама-қарсы екі психологиялық
көзқарас өрістеп отырады. Ақын мысал негізінде түйінделген ... қос ... өріс ... ... ... ... де ойша
қатыстырып, әсер етудің түрлі стильдік тәсілдері арқылы ... ... де ... ... күйлерін оята келіп, ақырына таянғанда,
қос бағытты бір-бірімен ... ... ... ... ... жібереді. Мысалы «Қарға мен түлкіде» жарамсақтық күшейген сайын,
мазақ та күшейеді. Сөйтіп, екеуі бір мезгілде бір фразаның үстінде әрі
мазақ, әрі ... ... ... ... ... Ал ... бейғамдық күшейген сайын, апат болу қаупі де өткірленеді: жаз
неғұрлым бейғам, қамсыз өтсе, соғұрлым оның ... ... ... сор ... ... ... бола ... барған сайын айқын сезіле
береді. Шегірткенің әрбір сөзі әңгіменің қос бағытын бірдей сатыда
өрістетіп отырады. «Көгалды қуып ән салып, өлеңнен қолым тиді ... ... ... ... басына төніп келе жатқан қатерді
енді ап-аныө көрсете бастайды.
Мысалдағы үнемі қатар өрістеп отыратын қос ... жан ... ... Міне, осы нәрсе біздің эстетикалық әсеріміздің
психикалық негізін құрайды.
Сонымен бірге әрбір мысалдың бойында ерекше бір кезең (оны шартты
түрде мысалдың апатты ... ... ... Ол көбіне тосын да өткір, өте
қысқа фраза формасында болып келеді.
Мысалдың апатты кезеңі-шығаманың қорытынды тұсы. Ол тұста қос ... ... ... ... Осы ... қос ... да қарама-қарсылығы
бүркенішсіз, айқын сезіліп, қайшылық жоғарғы шегіне жетеді де, мысалдың өн
бойында қатар үдеп келе ... екі ... ... ... ... Сөйтіп,
қарама-қарсы екі кернеудің айқас тұйықталуы секілді процесс жүріп, соның
нәтижесінде қайшылық қопарылып, жалындап күйіп кетеді де, түйін ... ... ... қос ... ... бір ... жинақтап, кемеліне
жеткізе қатайтады да, қатты бір серпінмен түйінін шешіп жібереді. Мына
мысалдағы («Қарға мен түлкі») сезімнің айқас тұйықталатын ... яғни ... қарқ ... деген фраза. «Қарға қарқ етті» деген фраза
жарамсақтықтың шарықтау шегін көрсетеді. Сөйтіп, жарамсақтық кемеліне
жетіп, дегенін ... ... ... бұл ... да ... ... ... қарға ірімшігінен айырылып қалады, түлкі жеңіске жетеді.
Осы бір айқас тұйықталуда жарамсақтық пен мазақ қосылып қопарылыс жасайды
да жоқ болады.
Ал «Шырылдауық шегірткенің» ... ... де, ... ... ... ... бейғам тіршілік пен үзілді-кесілді кесілген
үміттің қос бағыты айқын тұйықталады. «Селкілде де, билей ... ... ... ... әрі ... әрі ... ... деген мағынаны қатар
білдіреді.
Мысал негізіндегі жан ұшырған қайшылықтың, қарама-қарсы сезімдердің
айқас тұйықталуы арқылы шешілуі-біздің мысалдан алатын әсеріміздің шынайы
табиғатын ... ... ... және ... ... атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті
Реферат
Орындаған: Бақтабаева Л. І топ, ІІ курс,
қазақ тілі мен әдебиеті
Тексерген: ... ... ... ... ... мен ... ара қатысы
ә) Тілдік сан құрылымы
б) Гештальт теориясы
ІІІ. Қорытынды

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
«Қазақстанның танымды өсімдіктері және оларды пайдалану»27 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
Абайдың ақындық танымы ( түсіну, пайымдау, аудару)97 бет
Адамның дүниеге танымдық көзқарасы4 бет
Асан Қайғының танымындағы дүниге көзқарасы9 бет
Ахмет Байтұрсынов дүние танымының қалыптасуы77 бет
Ақжан Әл-Машанидің ғылыми-танымдық публицистикасы63 бет
Ақселеу шығармалары негізінде ғылыми-танымдық публицистиканы зерделеу77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь