Ресей әлеуметтануындағы негізгі бағыттар мен ағымдар (XIX ғасырдың екінші жартысы)

Ресейдегі әлеуметтану ойының қалыптасуы мен дамуы
Натурализм
Ресейде әлеуметтанулық ойдың дамуындағы субъективтік бағыт
Пайданылаған әдебиеттер
Ресейдегі әлеуметтану ойының қалыптасуы меи дамуы XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың үлесіне тиді. Ресейде әлеуметтану ғылымы саласында зерттеулер жүргізген көптеген ойшылдар шықты. Олар әр түрлі әлеуметтану бағыттары мен ағымдарын қалыптастырды. Геогра-фиялық идеядағы бағыт географ-ғалым әрі әлеуметтанушы Лев Ильич Мечниковтың (1838-1888) еңбектерінде анық байқалды. Л. И. Мечниковтың әлеуметтану теориясы тұрғысынан қарастырған мәселелері оның «Өркениет және ұлы тарихи өзендер» деген ірі еңбегінде баяндалды. Социал-дарвинизмнің әлеуметтік заңдылықтарды механикалық тіршілік үшін күрес заңына ұқсастыру тұжырымдамасын жоққа шығарып, зерттеуші әлеуметтануды нақты ғылыми пәнге айналдыруды көздеді. Ол үшін, оның пікірі бойынша, қоғамдық өмірдің шынайы ерекшелікті заңдарын тұжырымдау, сонымен қатар әлеуметтік прогресс белгі-өлшемдерін барынша мұқияттылықпен анықтау қажет болды. Бірнеше тіршілік иелері ортақ мақсатқа бірлесе күш жұмсап жету үшін қай жерде жиналса, қоғам сол жерден басталады деп ойлап, Л. И. Мечников қоғамда кооперациялар, ынтымақтастық құруға тырысу анықтаушы болатынын атап көрсетті.
Биологияның зерттейтін құбылысы жан-жануарлар мен өсімдіктердің тіршілік ету жағдайынан тұратын болса, әлеуметтануды тек ынтымақтастық және күштерді біріктірудің көрінісі, яғни табиғаттағы кооперация факторлары қызықтырады.
Әлеуметтануды дүниедегі бір клеткалыдан бастап, адамдардың өндіріс-тік кооперацияларына дейінгі ынтымақтастықтың бүкіл құбылыстарын қамтыған ғылым ретінде анықтап, Л. И. Мечников қоғам мен биологиялық организм арасындағы өнімдер ұқсастығын пайдалануға бағыт ұстады, сонымен қатар ол қарапайым биологиялық редукционизмді жоққа шығарды.
Қоғамдық прогресс идеясы Л. И. Мечниковтың әлеуметтану тұжы-рымдамаларында маңызды-орынға ие болды. Оның пікірінше, прогресс идеясы болмайынша адамзат тарихы тек оқиғалардың мағынасыз қоймасы болып қалады.
1. Кропоткин П. А. Этика. М.: Политиздат, 1997. С. 14.
2. Кропоткин П. А. Записки революционера. М.: Мысль, 1990. С. 378.
3. Медушевский А.Н. Историярусской социологии. М.: Высшая школа, 1993. с. 147-148.
4. Ленин В.И. Шығ.толық жинағы. 1-т Алматы: Қазақстан, 1973. 452-б.
Сонда. 427-б.
5. Кукшкина Е.И. Русская социология ХІХ – начала ХХ века. М.: Изд-во МГУ, 1993. С. 64.
6. Ленин В.И. Шығ.толық жинағы. 1-т Алматы: Қазақстан, 1973. 443-444-б.
        
        Ресей әлеуметтануындағы негізгі бағыттар мен ағымдар
(XIX ғасырдың екінші жартысы)
Ресейдегі әлеуметтану ойының қалыптасуы меи ... XIX ... ... мен XX ... ... тиді. Ресейде әлеуметтану ғылымы саласында
зерттеулер жүргізген көптеген ойшылдар шықты. Олар әр ... ... мен ... ... ... ... ... географ-
ғалым әрі әлеуметтанушы Лев Ильич Мечниковтың (1838-1888) еңбектерінде анық
байқалды. Л. И. Мечниковтың ... ... ... қарастырған
мәселелері оның «Өркениет және ұлы ... ... ... ірі ... ... ... заңдылықтарды механикалық
тіршілік үшін күрес заңына ... ... ... ... ... ... ғылыми пәнге айналдыруды көздеді. Ол үшін,
оның пікірі бойынша, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... прогресс белгі-өлшемдерін барынша
мұқияттылықпен анықтау қажет болды. Бірнеше тіршілік иелері ортақ мақсатқа
бірлесе күш ... жету үшін қай ... ... қоғам сол жерден басталады
деп ойлап, Л. И. Мечников қоғамда кооперациялар, ынтымақтастық ... ... ... атап ... ... құбылысы жан-жануарлар мен өсімдіктердің
тіршілік ету жағдайынан тұратын болса, әлеуметтануды тек ынтымақтастық және
күштерді ... ... яғни ... кооперация факторлары
қызықтырады.
Әлеуметтануды дүниедегі бір клеткалыдан бастап, адамдардың өндіріс-тік
кооперацияларына дейінгі ынтымақтастықтың бүкіл құбылыстарын қамтыған ғылым
ретінде анықтап, Л. И. ... ... мен ... ... ... ... ... бағыт ұстады, сонымен қатар ол ... ... ... ... прогресс идеясы Л. И. ... ... ... ... ие болды. Оның пікірінше, прогресс ... ... ... тек ... ... қоймасы болып қалады.
Бұл тұрғыдан ... ... ... ... ... тұрады,
қоғамның алға қарай дамуын қандай нақты белгі-өлшемдермен анықтап білуге
болады деген мәселелерді қойды. ... ... ... ... ... ... индикаторы ретінде Л.И. Мечников адамдардың қол
жеткізген ынтымақтастық деңгейіне ... ... ... ол ... ... үшін күресті ығыстырды. Ынтымақтастықтың адамдар
арасындағы ... ... ... ... және күштеу арқылы
айқындалғанына көңіл аударып, әлеуметтанушы бұл ... ... ... сол ... ... басты өлшемі бола
алады деп ойлады. Адамдардың ... ... ... кооперациялардың
тарихи типтері адамның ынтымақтастықтың қаншалықты ... ... ... Л.И. ... ... ... еріксіз
типіне (сырттан күш көрсетудің есебінен) ... ... ... қоғамдық еңбек бөлінісі себеп болған, «мүдделерінің ортақтығының,
өзінің бейімділігі және ынтымақтастыққа ... ... ... адамдардың ерікті ассоциацияларына ... ... ... ... ... ... ... зорлау немесе билікке кері келетін болса, керісінше, еркіндік пен
өзіндік сананың даму деңгейіне тікелей ... ... айта ... бұл ... ... ... ... ауысу кезендерін
анықтауға тырысты.
Географиялық мектептерге тән ... ... ... ... Л. И. ... ... орта мен сол ... мекендеген
адамдардың кооперация және ынтымақтастыққа жеткізетін қабілетінің арасынан
өркениет эволюциясының қайнар көзін ... ... ... бойынша, тек жәй қоршаған табиғат қана емес, ол адам еңбегі
процесіне ... және ... ... ... ... оның бір бөлігі.
Географиялық ортаның басты компоненті ... ... ... су ... ықпалы) болуы ықтимал деп түсінген орыс
әлеуметтанушысы дүниежүзілік тарихтан ... ... және ... ... ... үш ... дәуірді немесе өркениетті бөліп
көрсетті. Бұл факторды зерттеуші халықтың ... ... ... ... ... ... ... зерделеумен қатар, тарихтың
қозғаушы күші ретінде де қарастырған.
Натурализмнің қалыптасуына және ... ... пен оның ... түсіндіруде біржақтылықтың орын алғанына қарамастан, Л.И.Мечников
географиялық детерминизмнің ... ... тән ... ... ... қана ... жок, ... қатар әлеуметтану зерттеулері
үшін бірнеше проблемаларды белгілеп берді (әлеуметтік даму ... ... ... ... психологиясының ерекшеліктері,
еңбек дағдыларының социомәдени трансляциялары мен қоғамдық ұстанымдардың
формалары және т.б.).
Ресей әлеуметтану ... ... деп ... ... ... Иванович Стронин (1826-1889) және Павел ... ... ... ... ... И. Стронин әлеуметтік білімді жаратылыстану ғылымына, ең алды-мен
биологияға ұқсас үлгіде қарау ... деп ... Ол ... ... ... қарастыра отырып, қоғамдық институттарды оның же-келеген
фрагменттері деп ... ... оның ... ... ... ... деп ... түсінікті еді. Өзі өмір сүрген қоғамды пирамида
тәріздес бейнелеу арқылы А.И. Стронин адамгершілік және ... ... ... ... ... тек саясатпен айналысу
қажет деген ой қорытады. Оның пікірінше, әрбір ... кез ... ... ... ... бір ... күш қорына сәйкес өмір
сүруі шектеулі болады. Ол күш ерте ме, кеш пе ... ... мен ... ... ... ... ... азу
құбылыстарымен салыстыра келіп, А.И.Стронин Батыс Еуропаның ... ... ... жат және ... ... ... ... И. Стронинннің биологиялық редукиионизмі механицизммен бірігіп, оның
әлеуметтану тұжырымдамасының ... ... ... ... оның бірнеше теориялары Ресейдің интеллектуалдық ой-пікірінде
белсенді пікір тартыстарын ... одан әрі ... ... әсер ... ... бағытты пән ретінде жақтаушы «Бола-шақтың
әлеуметтік ғылымы туралы ... атты ... ... ... болды.
Қоғамды табиғаттың барлық организмдері сияқты өмір сүретін шынайы организм
іспетті ... ... ... ... заңдар әлеуметтік
күштердің және табиғаттағы органикалық ... ... ... жолымен шығарьыуы мүмкін деген ... ... ... ... ... ... бойынша, теориялық тұрғыдан
механикалық қозғалыстың көрінуіне алып барады. П.Ф. ... ... ... организмнің клеткалардан тұратыны іспетті ... ... ... Бұл ... ... ... организмнің
клеткалары деп отырғаны жекелеген адамдар.
П. Ф. Лилиенфельд қайсыбір жекелеген процестер (туу, өсу, өлім) ... ... (ми ... ретінде, т,б.) баяндай келіп, ... мен ... ... ... ... ... бар ... саяси және заң қызметін орыс ... ... және ... ... ... ... Сөйтіп,
қоғамның басты институттарының мәңгіліктігі және ... ... ... негіздеді, оларды күшпен трансформациялауды П.Ф.Лилиенфельд
патология ретінде қарастырады.
Ресейде әлеуметтанулық ойдың дамуында субъективтік бағыт маңыз-дылардың
бірі болды. Оның ... ... Петр ... Лавров (1823-1900) және
Николай Константинович Михайловский (1842—1904) еді. П. Л. Лавров ... деп ... ... ... туралы өз көзқарасын баяндады.
Ол ... ... ... ... «ант-ропологизм», «субъективтік
әдіс», «субъективтік көзқарас ұғымдарын енгізді. Оның ... ... ... әлеуметтану мен та-рихта өзгермейтін және абсолютті
заттар бар. Олар объективті, ... бір ... жұрт оны ... мүмкін,
бірақ олар басқа бір дәуірде анықталады. Әлеуметтану мен тарих белгілі бір
сәтке дейін ... ... ... ... анықталынбау
себебіне қоғамның мәселені түсінуге және оған жауап қайтаруына субъективті
дайын болмауы жатады.
П. Л. ... ... ... ... деп ... Оның
көзқарасы бойынша, қоғамның бір ғана нақты қозғаушы күші тұлға бола алады.
Оның ... ... ... сөз аса ... әлеуметтік құбылысты
байқамаумен бірдей. Тарихтың барысы объективтік заңдармен ... ... ... ... ... ... өз алдына мақсаттар қояды және оған
жетудің құралдарын ... Л. ... ... ... беруге талпыныс жасады. Оның
түсінігінде әлеуметтану өз бетінше өмір сүрушілердің арасындағы ... ... ... және ... ... зерттейтін саналы
органикалық ғылым. Сондықтан бұл ғылым өзінде дара ... ... ... бар ... ... қоғамды, адам жүзеге асырсамау
деген қоғамдық ... ... ... ... өзіндік қоғамдық
идеалдарды жүзеге асыруға жақындатсам деген талпынысынан ... ... ... өмірін және ондағы процестердің негізгі мазмұнын ... ... айта ... П. Л. ... ... жеке адамгершілік идеалдарына
сәйкес өмірдегі формаларды өзгертуге, ... ... ол нені ... ... сол үшін ... құқылы әрі міндетті екенін атап ... ... ... ... зор ... жасайды. Қоғам-ның дамуына
күшті әсер еткен тұлғаны П. Л. Лавров алға шыққан ... ... ... ... ... ... сын ... қарайды, оларды
түзетуге атсалысады.
Н. К. Михайловскийдің пікірінше, адамның адаммен қарым-қатынасы
секілді, онын ... ... ... ... ... ... бар. ... жағдайда бір жәй ғана құбылыс деген
ой тумауы керек. ... бұл ... ... ... нақты мақсаты бар.
Екіншісінде мұндай ... ... ... Бұл өзгешеліктер аса маңызды
болғандықтан ... ... екі ірі ... әр түрлі әдістерді қолдану
қажеттігін талап етеді. Қоғамдық ... тек ... ... ... Бұл ... жоғары бақылауды субъективті әдіс жүзеге
асыруы тиіс.
Н.К. Михайловский ... ... ... ... ... ... деп ... Ол қоғамдық өмір фактілеріне әділ қарауға болады
деген тұжырымды ұстайды. Тұлғаның ... ... ... ... ... ... болатының жазды. Н.К. Михайловский Ч. Дарвин
мен Г. Спенсердің эволюциялық теориясын мойындамады, керісінше, ... ... ... ... ... ... ... алды. Оның пікірінше, тұлға мен қоғам арасында ... ... ... Оның ... ретінде Ресей тағдырын алға тартты. Әлеуметтік
мінез-құлыққа, жүріс-тұрысқа еліктеудің, өзін-өзі сендірудің, ... ... ... ... ... Н. К. ... 3. ... пен
В. Адлердің психосараптамасына жоғары баға берді.
Анархизмнің теориялық мазмұны мен ... ... орыс ... ... ... Бакунин (1814— 1876) мен Петр Кропоткин (1842-
1921) шығармаларында жан-жақты дәлелденді. Олар ... ... ... Ш. ... М. Штирнер және П. Прудон еңбектеріне арқа сүйеді.
М. Бакунин ... мәні - ... ... табиғи ағымына
жібергенмен бірдей... Осыдан келіп анархизмнің ... ...... институттар бұза алмайтын тұлғаның еріктілік идеясы, табиғи күй
ретіндегі оның еркіндік идеясы қалыптасты дейді.
Тұлға еркін болуы керек, оған ... ... ... дей ... еркіндіктің әлеуметтік сипатта болатынын жазды. Өйткені еркіндік
тек қоғам арқылы жүзеге асуы ... және ... ... ... ... ... және ынтымақтастықта болуымен іске асады. Қоғам
әр адамның толыққанды ... үшін ... ... ... тек сол ғана ... ... ... мүмкіндіктерін анықтайды. Адам еркіндігінің
бұдан да ... да ... "бар, кез ... ... ... ол мейлі
құдайдікі болса да, адамдікі болсада, егер ол тұлғаны ... ... ... ... және ... ... ... Бакуниннің пікірі бойынша, адам өз ... ... ... ... ... Ол әсіресе халықты басып, жаншитын
және халықты қанау есебінен күнін көретін чиновниктер ап-параты ретіндегі
мемлекетпен ... - ... ... елдің күш-қуатына қарсы тұрған азшы-лықтың
өкімет билігі. Ол адамдардың еркін заң жолымен ... ... ... ... жоққа шығарушы болып отыр. Түптеп келгенде, мемлекет ... ... ... және ... ... ... Адамдар бұқарасы өздерінің ... бұны ... ... ... ... ... отырған мемлекетті жою болып
табылады. Осыған олардың әділ саналатын еркіндік ... ... ... ... ... ... қабылдаған М. Бакунин оларды
өзінің социализм және федерализм теорияларында ... Осы ... ен ... ... - социализм қоғамдық құбылыс ретінде
өзіндік және ұжымдық ... ... ... ... тиіс ... ... Онда адамдар қызме-тіне ешқандай үкімет
шектеуі болмауы керек және мемлекет жағынан ешқандай ... ... ... ... ... де ... ... Бәрі де тұлғаның, өнеркәсіп
ұжымдарының және өзге де ас-социаииялардың қажеттіліктері мен мүдделерін
қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... айналады. Қоғамның бүкіл субъектілерінің арасындағы қатынастар
федерализмді орнатады, яғни ... және тең ... ... ... ... құрылады.
Социалист-анархист өзі үшін де өмір сүруі керек, сонымен ... ... да ... етуі ... Ол шын ... нақты патриот, әрдайым
адамгершілігі аса мол социалист-анархист болуы тиіс.
М. Бакунин қоғам дамуының ... ... ... ... ... ... реттейтін «мемлекеттік социализмді» ... ... ... ... ... ... ... негізсіздігін толығымен көрсетті.
«Реттеушілік» және «деспоттық» болғандықтан социализм ... ... және ... ... қанағаттандыру мұратынан шалғайда тұрды.
Мемлекет социализм алдында ... ... ... көрсетті, ол
социализмнің оған деген сенімін ... ... ... ... Социалазм
жекеше экономикалық ассоциациялар арқылы өзін ... және әр ... де ... ... үшін ... ма-териалдық және рухани игіліктермен
қамтамасыз ете алатын болады.
Анархизм идеясын өз ... П. ... одан әрі ... пен «мемлекеттік социализмге» үзілді-кесілді қарсы ... ... ... ... ... қоғамдық құрылысты қалыптастыруға
еңбекшілердің өздерінің мүмкіндігі бар, анархияның теоретигі ауылшаруашылық
қауымдастықтар одағы, өндірістік ... және ... ... ... ассоциациялар негізінде «мемлекетсіз ком-мунизм» құруға болады ... ... ... тең ... ... ... ерікшіл «анар-хиялық
коммунизмнің» мемлекеттік авторитарлық коммунизмнен өзгешелігі – оның
толығымен өзін-өзі ... ... Ол ... ... ой ... ... тағы басқа да алуан түрлі өндірістер үшін
құрылған көптеген одақтардан тұруы керек. Практикада социалистік ... ... ... Бұл ... ең ... ... -адамдардың ерікті
ассоциацияларының өзін-өзі басқару жөніндегі федеративтік одағың құру болып
отыр. Олардың ... ... ... ... ... принциптері негізінде құрылады және негізінен моральдық
нормалармен реттеледі.
Пайданылаған әдебиеттер:
1. ... П. А. ... М.: ... 1997. С. ... Кропоткин П. А. Записки революционера. М.: Мысль, 1990. С. 378.
3. Медушевский А.Н. ... ... М.: ... ... 1993. ... ... В.И. ... жинағы. 1-т Алматы: Қазақстан, 1973. 452-б.
Сонда. 427-б.
5. ... Е.И. ... ... ХІХ – ... ХХ ... М.: Изд-во МГУ,
1993. С. 64.
6. Ленин В.И. Шығ.толық жинағы. 1-т Алматы: Қазақстан, 1973. ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Хіх ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар5 бет
Дәрістер - Тарих88 бет
«БИАР» ЖШС-нің АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ МЕН ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУ ЖӘНЕ БӨЛУ МЕХАНИЗМІН ТАЛДАУ75 бет
Ақпараттық логистика9 бет
Ақша ағымдарын жоспарлаудың қажеттілігі және оны іске асыру27 бет
Логистиканың теориялық негіздері105 бет
Материалдық ағым туралы түсінік 10 бет
Табиғатты тиімді пайдалану жолдары4 бет
Қазіргі дәстүрлі емес діни қозғалыстар мен ғибадат. Бүгінгі Қазақстандағы дін және ұлт9 бет
Қазақстандағы жаңа діни ағымдар8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь