Тіл — адамдар арасындағы қатынас құралы


Тіл — адамдар арасындағы қатынас құралы
Казақ тілі — қазақ халқының ана тілі
Қазақ тілі — мемлекеттік тіл
Қазақ тіл білімінің зерттелу тарихына шолу
жасайды, түсініседі, пікір алысады, ойын жеткізеді. Тіл болмаса адам өз ойын екінші біреуге жеткізе алмас еді, айта алмас еді, біреудін ойын түсініп, біле алмас та еді. Тіл арқылы оқып, білім аламыз, мамандықты игереміз. Өткен тарихымыз, халқымыздың әдет-ғұрыптары, дәстүрлері, т.б. тіл арқылы жетеді, тіл арқылы кейінгі ұрпаққа жалғасады. Мысалы, ұлы Абайдың әсем де әсерлі, мөнді де мағыналы шығармаларын тек тіл арқылы оқып білеміз, үйренеміз, ғибрат аламыз. Сондықтан да халқымыз "Өнер алды — қызыл тіл" деп тегін айтпаған.
Тіл — қоғамдық құбылыс. Тек коғам бар жерде, ұжым бар жерде ғана тіл болады. Қоғамнан тыс жерде тіл болмайды, тіл халықпен байланысты, сол халықтың өкілдері арасындағы қатынас құралы болып табылады. Тіл өзі қызмет етіп отырған халықпен, қоғаммен бірге туады, бірге дамиды, өседі, өркендейді, тіпті бірге құриды, өледі.
Тіл оймен, ойлаумен тікелей байланысты. Адам ойын тіл арқылы жеткізеді, жүзеге асырады. Адам өзінің білген, ойлаған, түсінген, таныған ұғымдарын, ойларын екінші біреуге тіл арқылы баяндайды, хабарлайды. Сондықтан да тіл ойдың тікелей шындығы, көрінісі деп атайды.
Тіл — күрделі құбылыс. Ол бірнеше бөліктен тұрады. Тіл білімінде ол бөліктер тілдік деңгей немесе тілдік қабат деп аталады. Олар — тілдің фонетикалық жүйесі, лексикалық немесе сөздің құрамы және грамматикалық құрылысы. Осыған байланысты тілді зерттейтін ғылым — тіл білімі де бірнеше салаға бөлінеді. Тілдің фонетикалық немесе дыбыстық жүйесін фонетика, лексикалық (сөздік) құрамын лексикология, грамматикалық құрылысын грамматика зерттейді.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Тіл — адамдар арасындағы қатынас құралы

Адамдар қоғамдық өмірде бір-бірімен тіл арқылы қарым-қатынас жасайды,
түсініседі, пікір алысады, ойын жеткізеді. Тіл болмаса адам өз ойын екінші
біреуге жеткізе алмас еді, айта алмас еді, біреудін ойын түсініп, біле
алмас та еді. Тіл арқылы оқып, білім аламыз, мамандықты игереміз. Өткен
тарихымыз, халқымыздың әдет-ғұрыптары, дәстүрлері, т.б. тіл арқылы жетеді,
тіл арқылы кейінгі ұрпаққа жалғасады. Мысалы, ұлы Абайдың әсем де әсерлі,
мөнді де мағыналы шығармаларын тек тіл арқылы оқып білеміз, үйренеміз,
ғибрат аламыз. Сондықтан да халқымыз "Өнер алды — қызыл тіл" деп тегін
айтпаған.
Тіл — қоғамдық құбылыс. Тек коғам бар жерде, ұжым бар жерде ғана тіл
болады. Қоғамнан тыс жерде тіл болмайды, тіл халықпен байланысты, сол
халықтың өкілдері арасындағы қатынас құралы болып табылады. Тіл өзі қызмет
етіп отырған халықпен, қоғаммен бірге туады, бірге дамиды, өседі,
өркендейді, тіпті бірге құриды, өледі.
Тіл оймен, ойлаумен тікелей байланысты. Адам ойын тіл арқылы жеткізеді,
жүзеге асырады. Адам өзінің білген, ойлаған, түсінген, таныған ұғымдарын,
ойларын екінші біреуге тіл арқылы баяндайды, хабарлайды. Сондықтан да тіл
ойдың тікелей шындығы, көрінісі деп атайды.
Тіл — күрделі құбылыс. Ол бірнеше бөліктен тұрады. Тіл білімінде ол
бөліктер тілдік деңгей немесе тілдік қабат деп аталады. Олар — тілдің
фонетикалық жүйесі, лексикалық немесе сөздің құрамы және грамматикалық
құрылысы. Осыған байланысты тілді зерттейтін ғылым — тіл білімі де бірнеше
салаға бөлінеді. Тілдің фонетикалық немесе дыбыстық жүйесін фонетика,
лексикалық (сөздік) құрамын лексикология, грамматикалық құрылысын
грамматика зерттейді. Сондай-ақ тілде жаңа ұғымдардың келуімен байланысты
оның атаулары — жаңа сөздер де жасалып отырады. Оны қарастыратын сала
сөзжасам деп аталады. Грамматиканың өзі үлкен екі бөлімнен тұрады: бірі —
морфология, екінші — синтаксис.

Казақ тілі — қазақ халқының ана тілі

Сүйемін туған тілім — ана тілін,
Бесікте жатқанымда-ақ берген білім.
Шыр етіп жерге түскен минутімнен,
Құлағыма сіңірген таныс үнін. (С. Тор.).

Адам баласы дүниеге келген сәттен бастап айналадағы жаңа ұғымдарды,
табиғат құбылыстарын ана тілінде ұғына бастайды. Бесік жырларынан бастап
сан ғасырлар бойы халқымыз дәріптеп, дамытып келген қоғамдық, саяси-
әлеуметтік, мәдени, рухани байлықтарды адам ана сүтімен бойына енген туған
тіл арқылы игеріп, игілігіне айналдырады. Өткеніне көз жіберіп, ой елегінен
өткізіп таразылайды, болашағына қол созып болжайды, ғылым көкжиегіне
шығарып самғатады, келешегіне жол сілтейді.
Ана тілі арқылы адамдар бір-бірімен сөйлесіп, ойын жеткізеді, пікір
алысады. Ана тілі арқылы оқып, білім алады, өз ортасында тәрбиеленеді. Ана
тілі арқылы халқымыздың өресін көрсететін ұлы-ұлы әдеби, мәдени туындылар
жасалады. Ана тілі — халқымыздың өмір сүріп, қоғамдық өмірде дамып
отыруының әрі көрінісі, әрі кепілі. Өйткені, біріншіден, ана тілі
халқымыздың, қазақ халқының дүниеге келіп, өмір сүруімен тікелей
байланысты, екіншіден, ана тілін ұмытып, ана тілінде сөйлемеген, ана
тілінде тәлім-тәрбие бере алмаған халықтың келешегі жоқ, тағдыры мүшкіл
болып, тарих сахнасынан өшеді.
Өз ана тілін білмеген, қадірлемеген адам әзін дүниеге әкелген, мәпелеп
өсірген анасын да, ел-жұртын да, Отанын да сүйе алмайды, қадірлей алмайды.
Жастайыннан қиялыңды қияға өрлеткен қиял-ғажайып ертегілер, сүйіп
тыңдайтын шыншыл да сыршыл аңыз-әңгімелер, ерлікті, елдікті ту еткен
батырлар жырлары, шынайы махаббатты мұрат-еткен әсем де әсерлі ғашықтық,
лиро-эпикалық жырлар, бірлікті, берекетті мақсат еткен өткір де өміршең
шешендік сөздер, халық даналығы мақал-мәтелдер ана тілінде дүниеге келіп,
әрбір адамға сол ана тілінде жетіп отыр. Осындай ана тілінде жырланған
халық мұрасынан ғибрат аласың, өміріңе өнеге тұтасың, білім бұлағынан
сусындайсың, сезіміңе әсер етіп, білім-ғылым әлеміне құлаш ұрасың. Абайдың
даналығын, Махамбеттің батылдығын, Бұқардың ақылмандығы мен жанашырлығын,
Абылайдың данышпандығын, Бөгенбай мен Қабанбайдың батырлығын түйсініп,
рухани өміріңе азық етесің. Сондықтан да ана тіліннің тағдыры үшін күйесің
де, күйінесің де, шаттанасың да, шалдығасың да. Ана тіліңнің келешегі,
тағдыры үшін неге болса да дайын бол!

Қазақ тілі — мемлекеттік тіл

Қазақ тілі Қазан төңкерісіне дейін тек халықтың ауыз әдебиетінде,
тұрмыс және от басында ауызекі тіл дәрежесінде кең қолданылғаны болмаса,
оның мемлекеттік тұрғыдағы қызметі жоқтың қасы болды, баспасөз бетінде
өрісі өте тар болғаны белгілі. 19 ғ. 2-жартысы мен 20 ғ. басындағы көркем
әдебиет өкілдерінің аздаған шығармалары болмаса, патшалық Ресейдің
отаршылдық заманында мемлекеттік заң, құжаттар қазақ тілінде жазылмайтын.
Ол кезде мемлекеттік мәні бар мәселелер ортаазиялық түркі жазба
дәстүріндегі қазақтың ескі жазба әдеби тілінде (зерттеуілшердің бірқатары
оны "кітаби тіл" деп атайды) жазылатын. Бірақ оның қолдану аясы кең
болмады. тек жеңіл-желпі іс-қағаздарында, ел билеушілердің өзара немесе
патша өкімдерімен жазысқан хаттарында, оларға жазған арыз-хабарламаларында,
19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 басындағы баспасөзде, кейбір көркем әдебиет
өкілдерінің ("кітаби ақындар") шығармаларында қолданылды.
Казақ тіліне мемлекеттік дәреже беру туралы мәселе Кеңес өкіметі
жылдарында бірнеше рет көтерілгені белгілі. Бірақ бұл мәселе жайында әр
кезеңде әртүрлі көзқарас болды. 1920 ж. Қазақ АССР-і кеңестерінің бірінші
құрылтай съезінде республикадағы әр ұлт барлық мекемелер мен мектептерде
ана тілін қолдануда тең құқылы деген шешім қабылданды. Оның қазақ тіліне де
қатысы бар еді. 1924 ж. Қазақстанның бірінші Конституциясында қазақ және
орыс тілдері республикада мемлекеттік тіл болып танылды. 1938 және 1978
жылдарда қабылданған Қазақстан Конституцияларында мемлекеттік тіл жайында
ашып еш нәрсе айтылмаған. Тек 1989 ж. қабылданған Қазақ ССР-інің Тіл туралы
Заңында, 1997 ж. қабылданған Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңында,
одан кейін Қазақстан Республикасының 1993 және 1995 жылдарда қабылданған
жаңа Конституциясында қазақ тілі — Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тілі болып бекітілді. Сонымен бірге Тіл заңында қазақ тілі мемлекеттік
қамқорлыққа алынатыны атап көрсетілді.
Қазақ тілінің мемлекеттік мәртебеге ие болуының және оның іс жүзіне
асуының ең басты кепілі — Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекет
ретінде өзіндік тіл саясатын жүргізуіне мүмкіндік алуы болып табылады.
Тіліміздің мемлекеттік мәртебеге ие болуы — тәуелсіздігіміздің басты
нәтижесі, оны қоғамның рухани жаңаруына, әлеуметтік әділеттікті қалпына
келтіру талабына сай өмірдің өзі туғызды. Бұл туралы 1990 жылғы мемлекеттік
бағдарламада былай делінген: "ССРО-дағы басқа да көптеген ұлт тілдері
сияқты ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тіл – адамдар арасындағы қатынас құралы
Адамдар арасындағы қарым-қатынас
Адамдар арасындағы психологиялық қарым – қатынас
Тіл мәдениет құралы ретінде
Тіл және ойлау арасындағы байланыс
Аударманың түрлері. Аударма мәдениетаралық қарым-қатынас құралы
Ұстаз бен шәкірттер арасындағы қатынас
Екі ел арасындағы қарым-қатынас
Тіл қатынас жүйесі және аударма түрлері
Мұғалім мен оқушы арасындағы қарым – қатынас
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь