Аралық соттар: құқықтық табиғаты

КІРІСПЕ
1 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АРАЛЫҚ СОТ ТАЛҚЫЛАУЫ
1.1 Аралық соттар институтының дамуына тарихи шолу
1.2 Аралық сот шаруашылық дауларды қарау құралы ретінде
2 АРАЛЫҚ СОТТАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2.1 Аралық соттарда істі қарау тәртібі
2.2 Аралық сот шешімін орындау
2.3 Аралық соттың, халықаралық коммерциялық арбитраждың шешімдерін мәжбүрлі түрде орындаудың кейбір мәселелері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қоғамдағы экономикалық, әлеуметтік, саяси даму сатылары заңның дамуына да елеулі ықпал ететіні анық. Әлемдік заң тәжірибесінің өткен ғасыр өткелі экономикалық дауларды шешудің бір механизмі ретінде аралық сот талқылауын белсенді қолдану тәжірибесімен тарих бетінде із қалдырары сөзсіз. Бұзылған азаматтық құқықтарды қорғаудың маңызды құралдарының бірі ретінде оларды тараптармен сайланатын аралық (арбитраждық) соттар арқылы қорғау ерекше орынға ие. Ол тек қана қарапайым мемлекеттік емес сот құрылымы болып қана қоймай, сонымен бірге, ең алдымен, мемлекеттік сот өндірісі жүйесінің маңызды баламасы бола білді. Қазіргі таңда аралық сот талқылау институты шапшаңдықпен дамып келеді. Бұл халықаралық сауданың дамуы, өндіріс, ғылым және техника салаларындағы ынтымақтастықтың кеңеюімен, сондай-ақ дамыған және дамушы елдерде шетелдік инвестициялардың кең қанат жаюымен байланысты болып отыр. Бұзылған азаматтық құқықтарды аралық соттар арқылы қорғау бүкіл әлемде кеңінен қолданылады. Тіпті, мұндай қорғаудың нысаны туралы Қазақстан Республикасы қосылған халықаралық конвенциялар да өмірге келген.
Баршаға белгілі болғандай, аралық соттардың қызмет етуі өркениетті елдерде шетелдік инвесторлар үшін жалпымен бірдей мойындалған кепілдік болып табылады. Сондықтан да елімізде аралық сот талқылауы институтының Қазақстанның тәуелсіздік алуымен, сондай-ақ нарықтық экономикаға бет бұрып, шетелдік инвестицияларды белсенді түрде тартуға бағыт алуымен қатар пайда болғаны кездейсоқ жайт емес. Аралық соттарды Қазақстанның заңдық тәжірибесіне енгізу үрдісінің өзі жеткілікті түрде еш «ауыртпалықсыз» өтті деуге болады, себебі аралық соттардың «табиғаты» ежелгі қазақ әдет-ғұрып құқығының, тәуелсіз билер сотының бір туындысы іспеттес. Қазіргі таңда, егеменді Қазақстанда 1993 жылдан бастап аралық соттар өзін дауларды шешуде сенімділігімен, бейтараптылығымен және тиімділігімен көрсете білді деп сенімді айтуға болады.
1.Сапарғалиев.М. Возникновение и развитие судебной системы Советского Казахстана 1917-1967 гг. Алма-Ата, «Казахстан» 1971.
2. Мұхтар Құл-Мұхаммед. Алаш қайраткерлері саяси-құқықтық көзқарастарының эволюциясы. - Алматы: Атамұра, 1998.
3. Байтурсынов А. Бұрынғы әділ билер // Қазақтың Ата зандары. Құжаттар деректер және зерттеулер. Бағдарлама жетекшісі: С.Зиманов 10 томдық. -Алматы. Жеті- жарғы, 2001. - 1 том.
4. Зиманов М.З., Өсеров И. Қазақ әдет-ғұрып заңдарына шариаттың әсері. - Алматы. Жеті-жарғы, 1998.
5. Ағдарбеков Т. Қазақстандағы алғашқы мемлекеттің қалыптасуы жөніндегі ғылыми-теориялық пікірлер // Қ-А.Ясауи атындағы ХСТУ хабаршысы. - Түркістан, Мамыр-маусым, 2005.
6. Грешников П.Я. Опыт работы третейского суда юридического центра «US» и перспективы развития третейских судов в Республике Казахстан. Басин Ю.Г., Грешников П. Я., Сулейменов М.К. и др, Третейский суд: законодательство, теория и практика: Сборник статей и документов /Составитель и отв ред к.ю.н. И.П. Грешников.- Алматы: Юридического центра «US», 2000.
7. Кенжалиев З.Ж. Дис. ... докт. юр. наук.- А-Ата, 1986г.(на русс. яз).
8. Вицын А.И. Третейский суд по русскому праву, историко-догматическое рассуждение. -М., 1856.
9. Сапаргалиев М. Отрицательное отношение казахских трудящихся масс к суду биев и казиев, нормам шариата и адата и первые декреты об их отмене. Возникновение и развите судебной системы Советского Казахстана 1917-1967 гг. Алма-Ата, «Казахстан» 1971.
10. Сулайманова Х.С. Создание и развитие советского суда в Туркестанской ЛССР (1917-1924). Ташкент, 1954.
11. Декрет совета народных комиссариатов о революционном комитете по управлению киргизским краем. /Председатель Совета Народных Комиссаров В. Ульянов (Ленин) Управляющий Делами Совета Народных Комиссаров В. Бонч-Бруевич. 10 июля 1919 года.
12. Госархив Алма-Атинской области, ф. 367, оп. 1, д. 21, лл. 16-17, 63-65; ф. 348, оп. 2, д. 14, лл. 199-200.
13. «Советская степь» 1928, 9 января.
14. «Вестник Комиссариата внутренних дел», №6.1918.
15. Максимов И. Народный суд у киргизов // Журнал юридического общества при имперском Санкт-Петербургском университете. 1897. Кн. 8.
16. Зеленд П. Киргизы. Этнологический очерк // Записки Западно-Сибирского отдела Русского географического общества. Омск, Кн. 7. Вып. 2. 1885.
17. Шаламов М. Судебное устройства Казахстана изд. НКЮ ССР Москва - 1941.
18. Лунц Л.А. Курс международного частного права. - Москва, Спарк, 2002.
19. Марышева Н.И. Рассмотрение гражданских дел с участием иностранцев. -М., 1970.
20. Масленникова, Н.И. Гражданский процесс как форма социального управления. - М.: Свердловск: Изд-во Урал. ун-та, 1989.
21. Васильчикова Н.А. Права иностранных граждан в гражданском судопроизводстве. Дис. канд. юрид. наук. - Санкт-Петербург, 1997.
22. Вершинин А.П. Арбитражное соглашение: выбор формы защиты гражданских прав// Прил. к журн. «Хозяйство и право». 1999.
23. Попов М.А. Теоретические проблемы российской модели регулирования деятельности третейских судов. Автореф. дис. … канд. Юрид. Наук. СПб., 2002.
24. Резниченко И.М. Проблема правопреемства в третейском суде. // Третейский суд. 2002. №5/6.
25. Курочкин С.А. Теоретико-правовые основы третейского разбирательства в Российской Федерации: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. – Екатеренбург, 2004.
26. Цихоцкий А.В. Теоретические проблемы эффективности правосудия по гражданским делам. – Новосибирск, 1997.
27. Мусин В.А. Арбитражная оговорка во внештеторговом контракте и проблема правопреемства. // Третейский суд. 2000. №4.
28. Вопросы международной торговли. Участие иностранных лиц в гражданском процессе. Под общей редакцией Мами К.А.- Астана, 2006.
29. Практика Международного коммерческого арбитражного суда при ТПП РФ за 1998 г. / Сост. М.Г: Розенберг. – М., 1999.
30. Аралық соттардың шешімдерін мәжбүрлеп орындату жөнінде заңдардың кейбір нормаларын соттардың қолдануы туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2005 жылғы 23 желтоқсандағы № 10 нормативтік қаулысы.
31. Нысанбаев Н.А. Судебная защита прав человека в Республике Казахстан: Автореферат.- Алматы, 2001.
32. Третейский суд в Казахстане: проблемы правового регулирования: Материалы междунар. науч.-практ. конференции. -Астана, 3 февраля 2003./ Отв. ред. М.К. Сулейменов. - Алматы: КазГЮУ, 2003.
33. Арбитражный процесс: Учебник для юристов / Под ред. М.К.Треушникова, В.М.Шерстюка.- 4-ое изд., испр. и доп. - М.: Городец-издат, 2001.
34. Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное право Республики Казахстан: В 2-х т: Учебник. Т.2. Особенная часть/ З.Х.Баймолдина. - Алматы: КазГЮА, 2001.
35. Гражданское процессуальное право Казахстана (курс лекций) [Текст]: [учеб. пособие]. - Челябинск: Рекпол, 2000.
36. Вопросы международной торговли. Участие иностранных лиц в гражданском процессе. Под общей редакцией Мами К.А.- Астана, 2006.
37. Егембердиев Е.О. Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу құқығы (Ерекше бөлім): Оқу құралы. - Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2003.
38. Мукашева К.В. Признание и исполнение решений иностранных арбитражей.//Третейский суд: законодательство, теория, практика. - Алматы, 2000.
39. Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное право Республики Казахстан. II том. Алматы, 2001.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
“Экономика және қаржы” факультеті
«Құқықтық пәндер» кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ... ... ... ... саны ____
Орындаған: ... ... ... ... “ ” ... ... ... ... ... ... ... Г.Н.
Ғылыми жетекші,
з.ғ.к.: ... ... ... ... бақылаушы____________________ ___________________
(қолы) ... ... ... ... ... ... ... ________________ ... ... ... ... ___________________
(тарау) ... ... ... ... ... ... 2010
КІРІСПЕ
Қоғамдағы экономикалық, әлеуметтік, саяси даму сатылары заңның дамуына
да елеулі ықпал ететіні анық. Әлемдік заң тәжірибесінің өткен ғасыр ... ... ... бір ... ... ... сот ... қолдану тәжірибесімен тарих бетінде із қалдырары сөзсіз. ... ... ... ... құралдарының бірі ретінде оларды
тараптармен сайланатын ... ... ... ... ... ... ие. Ол тек қана ... мемлекеттік емес сот құрылымы болып қана
қоймай, сонымен бірге, ең ... ... сот ... ... ... бола ... Қазіргі таңда аралық сот талқылау институты
шапшаңдықпен дамып келеді. Бұл ... ... ... ... ғылым
және техника салаларындағы ынтымақтастықтың кеңеюімен, сондай-ақ дамыған
және дамушы елдерде шетелдік ... кең ... ... ... ... ... азаматтық құқықтарды аралық соттар арқылы қорғау бүкіл
әлемде кеңінен қолданылады. Тіпті, мұндай ... ... ... ... ... ... конвенциялар да өмірге келген.
Баршаға белгілі болғандай, аралық соттардың қызмет етуі өркениетті
елдерде шетелдік ... үшін ... ... ... кепілдік
болып табылады. Сондықтан да елімізде аралық сот талқылауы ... ... ... ... нарықтық экономикаға бет бұрып,
шетелдік инвестицияларды белсенді түрде тартуға бағыт алуымен қатар пайда
болғаны кездейсоқ жайт ... ... ... ... ... енгізу үрдісінің өзі жеткілікті түрде еш ... ... ... ... ... ... «табиғаты» ежелгі қазақ әдет-ғұрып
құқығының, тәуелсіз билер сотының бір туындысы іспеттес. Қазіргі ... ... 1993 ... ... ... ... өзін дауларды шешуде
сенімділігімен, бейтараптылығымен және тиімділігімен көрсете білді деп
сенімді айтуға ... ... ... 15 ... ... ... ... істейді, олардың
ішінде Қазақстан Республикасының Халықаралық Арбитраждық (аралық) Соты (ары
қарай – ҚР ХАС) да бар. ҚР ХАС ... ... ... ... ... және де бұл оған ... сұраныстың белсенді екенін және сот
тәжірибесінде оң ... ... ХАС ... ... ... ... ... мемлекеттің
құқығының нормасы бойынша ... ... ... сот талқылауын
әкімшілік жүргізу және ... Сот ... ... ... ... ... немесе мүліктік сипаттағы дауларды
шешудің арбитраждық (аралық) талқылау, ал халықаралық қатынастарда – ... ... ... ... ... ... (аралық) сот
болып табылатын халықаралық коммерциялық арбитраж ... ... және ... ... ... ... ... соттармен дауларды
қарау бойынша сот тәжірибесіне талдау арбитраждық ... ... ... оң ... атап көрсетуге мүмкіндік береді.
Солардың кейбіреулерін атап өтелік.
Аралық соттардың құрылымы – ол ... ... ... ... ... ... ... олардың мүдделеріне қызмет етеді. Тараптар
өз кезегінде сот шешімін сөзсіз және өз ... ... ... ... ... әдетте, тек заңгер мамандар ғана емес,
сондай-ақ экономика және қаржы, салық салу, өндірістік және ... ... да кіре ... ... ... сот ... күрделі
мүліктік дауларды шешуге мүмкіндігі бар.
1 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ... СОТ ... ... ... институтының дамуына тарихи шолу
Кеңес дәуірі кезіндегі аралық соттың даму кезендерінен сол кездегі
аралық сот элементтерін ... ... ... ... 1917 ... ... ... түрлі ірткіліктер пайда бола бастады. Ресейдің осындай
құбылыстарын байқаған қазақтың бас көтерер азаматтары жаңа ... ... үшін ... ... 1917 жылы ... Бөкейханов бастаған қазақ
зиялылары «Алаш-орда» партиясын дүниеге әкелді.
Сол кездегі «Алаш-орда» партиясы, Қазақстанды Қырғыз Республикасынан
бөліп жеке ... ... ... ... ... негізгі
мақсаты ретінде қарастырды.
«Алаш-орда» партиясы Қазақстанда өз билігін орнатқан жерлерінде бірнеше
рет өз ... ... ... 1918 жылы 26 ... ... Бөкейханов Омск қаласындағы колчактық «министрлер кеңесіне» жедел-
хат жолдады: «...Қырғыз-большевиктері үшін ... ... ... хабарлайды. «Алаш-орда» және тергеу ... ... ... ... ... екі ... Семейдің тергеу
комиссиясына уакытша іс сапарға ... өз ... ғана сот ... болды. 1918 жылдың 17
қазанында Қостанай қаласында «Алаш-орданың» ... ... ... ... ... «Құрамы бес адамнан тұратын, оның үшеуі басқа қызмет
істемейтін адамдардан аталған съезде сайланатын, ал ... ... ... ... ... ... соты ... 1919 жылы 23
тамызда колчактық «министрлер советімен» «Алаш-орда» ұсынған Қырғыз соты
туралы ереженің жобасы ... ... ... ... ... Ырғыз уездерінде уездік халық
соттарын Құру қарастырылды. Әрбір халық сотында «екі ... әділ ... ... ... үшін үнемі ешқайда кетпей, кезектесіп мәжіліс
өткізеді». Әрбір ... үшін ірі ... ... ... ... ... ... революциялық трибунал сотына қарасты
істерді қарайтын тергеу комиссияларын ұйымдастыру көзделді.
Сол кезеңдегі тергеу комиссияларының рөлі ... ... ала ... ғана ... ... бірге кейде сот қызметінің де жүктелгендігімен
анықталғанын айта кету керек.
Социалистік Қазан төңкерісі біздің ... ... ... ... ... қанаудан азат етті. Орталықта басталған социалистік
революцияның бір ерекшелігі, оның ... тез ... ... ... ... ... ... мемлекеттік аппаратты
жойып, социалистік мемлекет аппаратын құру болды.
«Социалистік революцияның келуімен қанаудың құралы болып келген ... да ... ... жыл кезеңдерінде Қазақстанда жаңа сот құрылымы
саласында ірі ... ... ... ескі ... ... соттарды
жойып, кеңестік сот жүйесін құру. Буржуазиялық Уақытша өкімет революцияға
дейінгі сот жүйесіне ешқандай да ... ... ... ... патшалық сот жүйесінің үстіне келді.
Ол тек қана жаңа жағдайға ыңғайланумен шектелді және де ... ... ... ... ... ... ... Керенский, Мемлекеттік думада сөйлеген сөзінде былай
деп ашық айтты: «Түркістан және далалық қырғыз облыстары бұл Тула ... ... ... ... ... мен француздар өз колонияларына
қарағаны сияқты қарау керек».
Сонымен қатар, «Алаш-орданың» азаматтарының сот ... ... ... ... әрқашан алға ұстады. 1918 жылдың 17 қазанда Қостанай
қаласында мынадай ... ... ... ... съезі болды:
құрамы бес адамнан тұратын ... ... соты ... ол бес
адамның 3-і басқа қызмет істемейтін адамдардан ... 2-і ... ... ... ... 1919 жылы 23 тамызда колчактық
«министрлер кеңесімен» «Алаш-орда» ... ... соты ... Ереженің
жобасы бекітілді.
Осы Ережемен 1917 жылғы 24 ... ... ... СНК ... ... ... сот ... қайта қалпына келтіруге қадам
жасалды. Кеңес территориясында ... ... ... жою ... ... 5 ... Орынбордың губерниялық кеңестерінің атқару комитеті халық
соттарын ұйымдастыру ... ... ... Осы бұйрықпен 1918 жылғы 30
қарашадағы РСФСР ... соты ... ... ... ... мен ... негізгі принциптері бекітілді.
Өз қызметінде халық соттары осы Ережені және жұмысшы-шаруа өкіметінің
басқа да декреттерімен, сонымен ... ... ... ... алу керек болатын. Халық соттарын ұйымдастыру мен оны жүргізудің
көптеген ... ... бұл ... ... жоқ, ... ... сот ... жөніндегі ежелгі құжат болды.
«Ең алғашқы Қазақстанның сот құрылымы мәселелері 1919 ... ... ... ... ... ... ... комитет туралы
Уақытша ережемен шешілді.
Уақытша ережемен Қазақстандағы сот ... ... ... а) аралық соттар, б) уездік халық соттары және солардағы
тергеу комиссиялары, в) Қырғыз ... ... ... ... ... г) ... ... Уақытша ережеде аралық сот
туралы былай делінген: «Қырғыздар арасындағы барлық ... ... жайы ... ауылдық және болыстық атқару комитеті төрағалығының
аралық сотымен шешіледі». Іс ... ... және ... ... халық соты болды» [1, 48-50].
Аралық сотқа байланысты келесі ... ... ... ... ... ... сот ... қарастырылғаны бойынша қырғыздар
арасында туындаган ауыр істерге жауап беруші ... ... ... аралық соттың атқарушы комитеттерімен қарастыру көзделді. Аралық
соттың қадағалау кассациялық инстанциясы болып ... ... соты ... жылы 24 ... ... ... ереженің дамыту бөлімшесімен арнайы
орыс және қазақ тұрғындарына байланысты ... ... сот ... ... осы ... ... бас ... айыру
мерзімі бір жылдан аспайтын немесе ақша сомасы мың ... ... ... ... ... ... аралық (третейский) соттың қарау құзыретіне
берілді» [1, 132-155].
Бұл кездегі уездік халық соты ... ... ... ... ... ... Қазақ және орыстар аралас тұрған жерлерде ол екі
бөлімнен тұрды: ... және ... ал бір ұлт ... ... ... бір ғана
бөлімнен тұрды, бірақ істі қарау барысында «мүдделі ұлттың тең ... ... ... сотында іс қарау құрамында бөлім төрағасы-тұрақты халық
судьясы және ... екі ... ... ... асырылуы тиіс
болатын. Уездік халық соты революциялық трибуналға жататын ... ... ... және азаматтық істерді қарады.
Істі қарау әдеттегі ... ... ... ... жөніндегі істерді қарау үшін ... ... ... ... интервенциясы мен азаматтық соғыс
кезеңіндегі ... сот ... ... ... ... ... - халық соты және революциялық трибунал сияқты сот аппаратының
екі саласын құру қарастырылды. Бұл екі ... сол ... ... ... 1919 жылы ... ... қатар
Қазақстанның халық соты жүйесі де құрыла бастады. 1919 жылы 10 ... ... ... ... ... айларда халық соттарын құру баяу
жүрді, бұл сол кездегі Қазақстанды басып ... ... ... нәтижесі
болатын.
«1919 жылы қыркүйектен бастап сот аппаратының ... ... ... ... 1919 жылы 1 ... Қырғыз революциялық комитеті
құрамынан Қазақстанның сот құрылымы жөніндегі жұмысты ... ... ... 24 ... осы ... 1919 ... 10 шілдедегі Уақытша
ережені дамытуда орыс және қазақ тұрғындарына арналған ... ... ... ... ... ... ... бір жылға дейінгі бас бостандығынан айыру жазасы
немесе 1000 рубльге дейін қаржылық айып салатын қылмыстық істерді ... ... ... ... ... ... ... уақытша сот
органдары болып табылды. Азаматтық істер бойынша ... ... ... ... арасында беделі бар, сенімге кірген, жергілікті халықтың
салт -дәстүрін жақсы білетін барлық азаматтар аралық ... ... ... ... ... өзі ... алды ... кеңестер келісімге келмей
жатса, тараптардың аралық ... ... ... ... ... ... жергілікті кеңесте сақталатын айрықша кітапқа жазылады және халық
сотына шағым ... ... [1, 48-53]. М. ... осы ... біз ... сот 1919 жылғы 10 шілдедегі "Қырғыз өлкесін ... ... ... туралы" Уақытша ережемен құрылып өз қызметін
атқарғанын көре ... ... ... ... әділет бөлімі халық соттарын
ұйымдастыруға кірісті.
1919 жылы 31 ... ... ... ... ... ... ... былай деп жазылған: «Военревкомның юстиция бөлімі ... ... ... екі ... бар бір ғана Уездік Халық сотын ұйымдастыру
ұсынылады, ал соңынан аумақты ... ... ... ... бойынша.
Ревкомға бөлімшелік екі халық сотын ашу ... ... ... ... осы және ... соттар штатының қосымшасына сәйкес. Дәл осындай
қатынас қағазы 1919 жылдың I ... Орал ... Елек ... ... 5 қарашада - Қостанай уезінің Адамовский аткару ... 10 ... ... бөлімі Қазақстанда халық соттарын, тергеу
комиссияларын және революциялық трибуналдар ұйымдастырудың нақты жоспарын
жасады.
1919 ... 29 ... ... ... мен ... юстиция
бөлімінің меңгерушісі Ақтөбе тергеу комиссиясына үкім жіберді, онда ... ... ... ... ұйымдастырылатын Революциялық Трибуналдың
ұйымдастырылмағанын ескере отырып, Қырғыз Ревкомы тергеу ... ... қою және 50 000 ... дейін кінәлі адамға айыппұл
салатын және 3 айға ... ... ... өтеу ... ... ... берді». Юстиция Комиссариат бойынша ... ... ... ... ... үшін осы ... 27 ... Облыстық атқару
комитетінің қаулысымен Заң бөлімі ашылды.
1919 жылдың аяғында және 1920 жылы ... ... ... ... ... 1919 ... желтоқсанында Кирвоенкомның юстиция
бөлімімен «Халық сотына нұсқаулық» жасалды. Бұл ... ... ... 30 ... ... халық соттары туралы Ережемен бекітілген халық
соттарының ұйымдастырылу ... мен ... ... Нұсқаулықта
Қазақстан аумағында бір ғана ... соты ... ... ... халық соттары негізгі сот органы ... ... ... соты ... ... ... жеке халық судьясы, екі заседателі бар халық судьясы
(бөлімшеліқ халық соты) және алты заседателі бар ... ... ... ... Халық сотының құзырына контрреволюциялық қылмыстар ... ... ... ... дикредитациялау және алыпсатарлық,
революциялық трибуналға қарасты істерден басқа барлық қылмыстық ... ... ... ... ... ... адам ... жерге тапталды деп айта
аламыз, оны мына деректен көре аламыз. «Кеңестік құқық қорғау ... да ... ... санаспай, жүгенсіздік жасады. Бұл жағдайда
«Алаш» бағдарламасы жобасының аталған қағидасын аудару, ... ... ... іс ... ... ... ... кепіл болып
табылды. Бұл кінәсіздік призумциясы. Ол мынадай түрде ... ... ... айтылмай, тұтқын қылмаушылық»- Без судебного рассмотрения и
решения не лишать свободы». Демек, адамды бас бостандығынан айыру үшін ... ... ... ... шығару қажет» [2, 302].
Аралық сот қоғам тарихындағы кәсіпкерлердің ... ... ең ... ... емес сот ... ... және ... неғұрлым демократиялық орган.
Әділдік орнайтын жер - бұл адамдар өздерінің қиын сұрақтарына ... және ... тап ... ... тап ... ... ... емес
жағдайлардан шығу жолы.
Адамзат қоғамының қалыптасуындағы бастапқы кезеңде ... ... ... ... тараптар солардың пікіріне, ой байламына сенетін
адамдар ... ... ... ... дау-шараларды қарайтындар өмірлік
тәжірибесі анағұрлым мол, дана ақсақалдар, ... ... ... адамдар
болған. Азаматтар дауды шешуді, туғаннан немесе мұрагерлігі бойынша емес,
өздерінің жеке бастарының ... ... мен ... ... ... сот ... ... арасындағы белгілі бір
дау-дамайларды өздерінің келісімдерімен ... ... ... ... ... жетуге, сол салада арнайы білімі бар дербес
тұлғалармен, арнайы құрылған адамдар тобымен құрылады.
Аралық ... ... ... ... ... ... сот
органдары болып табылды.
Қырғыздар арасындағы барлық дау-шаралар жауапкердің жергілікті мекен-
жайы бойынша болыстық, ... ... ... ... аралық
сотпен шешіледі. Аралық сот шешімі кассациялық тәртіппен қырғыз уездік
халық соты бөліміне шағымдануға берілуі ... ... ... ... соты
заңгерлік бақылау тәртібімен аралық сот үкімін алып ... ... ... ... қарауына қайтадан беруге құқылы.
Уездік сотқа жататын істер сотқа дейін аралық сотпен қаралып, оның
шешімі ... ... ... ... ... қажет етті. Алдын ала тергеу
жүргізуді талап ететін тонау, кісі ... және т.б. ... ... ... ... ... ... іске тергеу жүргізілетін болды» [17,45-57
].
1917-1990 жылдар ... ... сот ... ... ... оларды саралай келе келесідей пайымдаулар жасауға болады.
1917-1920 жылдары қазақ зиялыларымен ... ... ... сот ... сол ... сот жүйесінің бір бөлігі ретінде
"Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет ... ... ... ... ... ... ережемен Қазақстандағы сот органдарының төмендегі жүйесі
қарастырылды: а) ... ... б) ... ... ... және ... ... в) Қырғыз өлкелік революциялық комитетіндегі округтік
халық соттары, г) ... ... ... ... сот ... ... ... «Қырғыздар арасындағы
барлық дау-шаралар жауапкердің мекен-жайы бойынша ауылдық және болыстық
атқару комитеті ... ... ... ... М.Сапарғалиев
өз еңбектерінде.
М. Шаламовтың пікірі: «10 шілдедегі 1919 жылғы Уақытша ережеде ... орыс ... ... ... сот ... ... заңдылықтарына
байланысты жүргізілді. Нұсқауға байланысты аралық соттың қызметіне 1 ... ... ... немесе 1000 рубльге дейін (ренжіту, тіл ... ... ... жала ... ... 2000 ... дейін,
әйелдердің тең құқықтарын бұзу және т.б.) ақша ... ... ... қылмыстық істерді қарау құқығын берді».
Х.С Сулайманованың пікірі: «1921-1925 жылдары қазақ ... ... ... би ... ... ... соттар»,
аралық соттың бір түрі ретінде аттарын ... сот ... ... олар тек азаматтық істер емес, күрделі қылмыстық істерді ... әдет ... ... ... ... пікірі: Семиречинского обласного съезда Советов (1918 г)
нашала возможным ... ... ... ... ... в случае надобности сельские третейские суды. Съезд Советов
одобрил это предложение юридической секции и в ... ... от ... 1918 года ... «Для ... ... дел создать при
сельисполкомах сельские суды на ... ... ... ... 1918 ... ... ... пайда бола
бастады. Сотты құрудың мақсаты, жаңа пайда болған жергілікті халық ... ... ... ... аралық сотта қаралу деңгейі жоғарғы
дәрежеде болды» деп көрсетілген ... ... ... ... 16 ... ... былай дейді: «Жергілікті тұрғындардың аралық (третейскии)
сотқа ... ... ... ... береді, егер тараптар аралық сотқа
сенсе немесе сыйласа ... ... ... дәрежеде әділетті түрде
шешілуіне кепілдік беріледі».
З.Ж. Кенжалиевтің пікірі: «1917-1920 ... ... ... "жігіт
ағасы" "ақсақалдармен" қазақ әдет құқығы нормаларымен ... ... ... еді. Егер ... дауды шешуге келіспеген жағдайда Қазақ
Ревкомындағы жергілікті Кеңестік аралық сотта дау шешілетін, аралық соттың
шешімі соңғы болып ... ... ... Міне осы және ... тарих беттерінде жазылып осы күнге дейін ... ... ... жинақтап біз 1917-1921 жылдар аралығында
Қазақстанда аралық соттар ... ... өз ... ... ... деп,
жоғарыда келтірілген тарихи деректерге сүйене отырып толықтай куә бола
аламыз.
Соттың ... ... тек сол сот ... ... ... ғана ... күші ... Шет елдік соттардың шешімдері қандай да
бір мемлекеттің іс жүргізу заңдарына сәйкес шет елдік сот шешімдерін ... ... жол ... ... ғана ... күші ... мемлекеттердің сот шешімдерін тану мен мойындауға ... ... әр ... ... ... ... ... сот істерінің басым көпшілігінің пайда болуына алып келетін
экспорттық-импорттық сауданың дамуымен байланысты. ... ... ... ... ... шешімі бойынша француз ... ... ... шығындарды өндіріп алу құқығы берілсе, онда ... үшін ... бұл ... ... ... және ол бойынша
жауапкердің Франциядағы мүлкінен ... алу ... ... маңызды.
Шет мемлекеттің сот шешімін тану – бұл өз мемлекетінің соты ... ... мен ... ... ... табылады. Мысалы, А.
Франциядағы Б.-ға талап арыз қойып Француз соты ... ... А. ... ... ... ... сол ... қатынас бойынша
британ сотына арызданады. Б. ... осы іс ... ... ... ... білдіре алады ма? Қанағаттандырарлық жауап британ сотының
француз сотының шешімін мойындағандығын білдірер ... ... ... ... ... түрде орындау тек мұндай
орындау сұралып отырған ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады. Британ сотының ... ... ... ... өндіріп алуға болды ма? Шет ... ... ... ... орындау мен оны шешу мәселесі ... іс ... ... ... шешіледі.
Шет мемлекеттің сотының шешімін тану оны ... ... ... болып табылады, дегенмен мәжбүрлі түрде ... үшін ... ... ... ... талаптар қойылады.
Шет мемлекеттердің соттарының шешімдерін тану мен орындау ... ... ... ... яғни шет ... болып табылатын шет
мемлекеттің сотының шешімін тану мен ... ... ... ... ... 1933 ... акті ... шет мемлекеттердің шешімдерін
тіркеудің ағылшындық жүйесі жатады. Экзекватура беру құрлықтық ... ... ... ... ... америкасы елдерінде, японияда
және т.б. елдердің құқықтарында қарастырылған.
Ағылшын-американдық жалпы құқық жүйесінде шет мемлекеттердің соттарының
шешімдері жаңа қорытынды сот ... ... ... (ағылшын немесе
америка соттарында), онда шет ... ... ... ... шешілгендігінің прөзумпциясын құрайды. Презумпция жоғарыда
айтылған қарсылықтар негізінде жоққа ... ... ... шет
мемлекеттерінің соттарының шешімдері дәлелдеу ауыртпалығын ... яғни prima facie evidence ... 99 ... жүйесі істі мәні бойынша тексеруге жол беретіндігіне немесе
экзекватура беретін сот тарапынан тек ... ... ... ... ... ұсынады. Кейбір құқықтық тәртіптерде орындауға
рұқсат беретін сот шет ... ... ... құқықтық және
фактілі жағынан істің мәні бойынша дұрыстығы тұрғысынан толық тексерсе
(Мысалы, 1967 ... ... ... іс ... ... басқаларында мұндай тексеру қарастырылмаған ... іс ... ... 1933 ... ағылшын Актісі, япония азаматтық
іс жүргізу кодексі; италия азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... тек екі ... ... берілсе (германия
азаматтық заңдары, япония азаматтық кодексі, 1933 жылғы ... ... ... ал ... бойынша бұл талапты сақтау міндетті емес (италия
азаматтық кодексінің 797 бабы, 1967 ... ... ... ... ... ... басым көпшілігінде экзекватураны беруге қойылатын талаптар
қатарына шешімнің осы елдің бұқаралық тәртібіне қайшы ... және ... ... сот ... туралы хабардар болуын қосады. Егер бір
елдің ... ... ... тек ... ... үшін берілсе
(германия және швейцария кодекстері, япония азаматтық ... ... ... мен ... іс ... ... пайдалану
тәжірибесі), екіншілерінде шешімді тану үшін де арнайы қаулы талап етіледі
(италия азаматтық іс жүргізу ... 796-805 ... ... ... мен АҚШ сот шешімдерін тану мен орындауға байланысты құқықтарына жек
тоқталып кетейік.
Француз азаматтық кодексінің 2123 ... және ... ... ... ... 546 ... ... Франция аумағында шет
мемлекеттердің соттарының шешімдерін мәжбүрлі түрде орындау үшін француз
сотының ... ... ... ... ғана мәжбүрлі күшке ие болады
(экзекватура). Экзекватура шет мемлекеттердің соттарының шығарған шешімінің
заңды күшке ие болуымен қамтамасыз етеді. Бұл ... ... ... ... ... шешімімен бірдей заңды күшке ие болып, ... ... ... ... ... ... ... шешім шығарған мемлекеттің аумағынан тыс жерлерде сот шешімінің әрекет
ету аясын ұлғайтады.
Францияда экзекватураны француз құқығы ... жеке ... ... ... істері болып есептелетін істер ... ... ... сот ... береді. Ол әкімшілік істер бойынша (сондай-ақ салық
істері бойынша), сол сияқты шет елдік ... ... ... ... Француз құқында екі жақтылық қағидасы, яғни шет мемлекетте
француз сотының шешімінің мәжбүрлі ... ... ... туралы
талап қоймайды. Шет мемлекеттің заңы бойынша осы шешімнің мәжбүрлі түрде
орындалатындығы талап ... ... осы ... осы құқық бойынша
тексерілу мүмкіндігі талап етілмейді. Көптеген ... бойы ... ... сотының 1964 жылғы 7 қаңтардағы шешімімен аяқталған сот
тәжірибесі азаматтық ... ... ... мүмкін (тиісті
тексерулерден кейін) жағдайлардың жиынтығын бекітті: шет мемлекеттердің
соттарының ... ... ... ... ... сот ... қабылдаған
мемлекеттің азаматтық іс жүргізу заңдарының ережелері сот үшін міндетті
ережелері сақталуы тиіс. Сонымен қатар, ... беру ... ... осы ... ... қоллизиялық құқында қолданылатын азаматтық
құқықтық заңдардың ережелері қолданылғандығына көз жеткізуі ... ... ... ... ... ... ... француз бұқаралық тәртібін
бұзбай жүзеге асырылу мүмкін ... тиіс және істе ... да бір ... өту ... керек.
XIX ғ. басынан бастап қазіргі кезеңге дейін ... ... ... ... бере ... шет мемлекеттің сотының шешімін
мәні бойынша тексеруге жол беріп ... ... ... мәні ... ... ... (контракт дұрыс түсіндірілмеген, дәлелдемелер
дұрыс бағаланбаған және т.б.) ... ... бас ... мүмкін.
Жоғарыда аталған Кассациялық соттың шешімінен шет мемлекеттің шешімін бұлай
тексеруге жол берілмейтіндігін ... ... ... ... ... экзекватураны беру кезінде жоғарыда аталған
талаптарға байланысты шет мемлекеттің ... ... ... істі мәні ... ... қарауға мүмкіндік береді.[19]
Практикада шет мемлекеттердің азаматтық хал жағдайларына байланысты:
некені бұзу ... ... ... деп тану туралы, асырап алуға
байланысты шет мемлекеттердің сот ... ... ... тану ... ... ... ... бұл жерде де жоғарыда аталғандай
осындай шет мемлекеттің шешімдеріне сілтеме жасау француз ... ... ... дау ... жағдайда бақылануы мүмкін.[18, 915 бет]
Ақыр соңында шет ... ... ... ... ... ... мүмкін. Француз әдебиеттерінде экзекватураның
көптеген шарттары мүдделі тұлғалар үшін шет мемлекеттердің соттарының
шешімдерін ... ... ... ... ағылшын тәртібімен
салыстырғанда аз ауыртпалық түсіреді
Германия азаматтық сот ісін жүргізу ... 328 ... ... істерге қатысты) «Шет мемлекеттердің соттарының шешімдері
танылмайды: ... шет ... сот ... мемлекеттің соты германия заңы
бойынша өкілетті емес болса; 2) егер ... іс ... ... сотқа
шақыру қағазы не тікелей немесе құқықтық көмек көрсету арқылы германия заң
мекемелімен берілмесе; 3) шет ... ... ... ... ... ... ... нормалар қолданылса және бұл
германия тарабының мүддесіне зиян келтіретін болса; 4) егер ... ... ... ... мен ... ... келсе; 5) егер екі
жақтылық қамтамасыз етілмесе».
Шешімді мәжбүрлі ... ... үшін ... ... тұратын немесе
мүлік орналасқан округтегі амтсгерихттің немесе ландгерихттің ... ... ... ... ... яғни ... қабылдау
кезінде тиісті іс жүргізу немесе ... ... ... ... беріледі. Дегенмен, бұл шешімнің танылуы талап
етіледі. Сондай-ақ шет ... ... сол сот үшін ... ... ... ... енуі ... құқық ілімі бойынша белгілі бір ақша ... ... шет ... ... ... ... құқығының ақшалай
міндеттеме күші болады және тиісті талап қою үшін негіз болады (action of
debt). ... де шет ... ... ... res judicata ... ... тараптың талабы бойынша ағылшын сотында істің екінші рет
қаралуына кедергі келтірмейді.
Сот прецеденттері ... ... ... ... отырып 1933
жылғы ағылшын Актісі (Foreign ... ... ... ... қатар ағылшын сотының шешімдері үшін екі жақтылықты қамтамасыз
ететін шет мемлекеттердің соттарының шығарған шешімдерін ... ... ... Екі ... болуы Министрлер Кеңесінің бұйрығымен
анықталуы тиіс (Order in ... ... ... ... ... шешілген іс жүргізудің тарабы
алты жыл ішінде шешімді егер ол шет ... ... ... ... және ... бір ақша ... ... байланысты
болса Жоғарғы сотта тіркеле алады. Бірақ, салық төлеуге және қандай да бір
айыппұл төлеуге байланысты шешімдер тіркелмейді. Бұл ... ... ... заңы ... ... ... анықтау қажет, бірақ бұл
шешімді аппеляцияға беруге кедргі бола алмайды.
1933 жылғы Акт тіркеуден бас ... ... да ... ... ... соты пайдасына шешілмеген тараптың өтініші бойынша
шешімді тіркеу туралы өтініштен келесі жағдайларда бас ... ... 1933 ... Акті қолданылатын істерге жатпаса; б) шет мемлекеттің соты
шешім қабылдағанда өз юрисдикциясынан ... ... в) ... ... ... ... қарау кезінде сотқа уақытында шақырылмаса,
яғни сотта қорғалу мүмкіндігінен айрылса; г) шешім алдау арқылы ... ... ... ... ... тәртібіне қайшы келсе; е) шешімде
айтылатын құқықтар өтініш білдірушіге тиісті болмаса.
Шешімді тіркейтін сот ... бас ... ... ... ... дау ... ... істерді қарауға құзіретті ағылшын сотының
шешімі қабылданған және заңды ... ... ... ... сотының юрисдикциясы in personam не in rem талаптрының
қайсысы туралы сөз болып отырғандығына байланысты. in personam ... шет ... ... ... ... осы соттың
юрисдикциясына ерікті түрде бағынса немесе сот ісі басталар ... ... ... ... ... іске ... ... корпорация тиісті
мемлекетте өз қызметінің негізін атқарсажәне осндай-ақ 1933 жылғы Актіде
көрсетілген өзге де жағдайларда бар деп ... in personam ... ... қатысты, мұрагерлік, банкроттық туралы, компанияны жоюға,
ауру адамдар мен кәмелетке толмағандарға қатысты ... ... rem ... ... шет мемлекетінің сотының юрисдикциясы сот
өндірісі басталған ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда бар деп есептеледі.
Тіркеудің құқықтық салдарларына: тіркелген сот істері бойынша ағылшын
сотының шешімдері сияқты мәжбүрлі түрде ... ... ... уақытта қандай да бір мемлекетті шет мемлекеттердің ... тану мен ... ... ... ... ... нормасы жоқ. Осыған байланысты әрбір ... оның ... ... да ... ... және қандай жағдайда ... сот ... ... орындалатындығын өз бетінше ... ... шет ... ... шешімдерін тану мен
орындаудың жігі ажыратылған. ... ... ... іс ... 425 ... «шет ... мен ... соттардың шешімдері
Қазақстан Республикасында өзара екі жақтылық бастамасы негізінде заңдар ... ... ... ... ... ... Заңның бұл
нормасы бұл жағдайдағы шет мемлекеттер мен ... ... ... ... кезең болып есептелетінін және оны мәжбүрлі түрде ... ... ... ... ... тарихында қиын жағдайдан
немесе даулы ... және ... ... үш ... ... ... ... соты, өзін өзі соттау және аралық сот.
Құқық туралы дауларды шешудің баламалы, демократиялық әдісін дамыту –
бұл азаматтар мен ... ... және ... ... елде ... ... құру үшін ... алғышарт.[21, 66 бет]
Азаматтық дауларды шешудің баламалы, демократиялық жолдарының бірі
болып ... ... ... ... мен нақты құқықтық қатынастардың
субъектілері арасындағы қайшылықтарды реттеудің ... ... ... ... сот ... ... соттар өзінің дамуын тарихтың тереңінен алады. Аралық соттар
туралы Гомер өзінің «Иллиада» поэмасында ... ... ... Аралық
соттар мемлекеттік соттар құрылғанға дейін қолданыста болған болатын.
Аралық соттардың даму тарихын зерттеушілер шартты түрде төрт кезеңге
бөліп ... ... ... ... ... ... алып ... дәуіріміздің
бірінші мыңжылдығының соңына дейін созылады. Аралық сот процедурасына
көбінесе ... ... ... ... Рим мемлекеттерінде жүгінген болатын.
Екінші кезең орта ғасырлар мен абсолютизм кензеңін қамтиды. Бұл ... ... ... ... ... билігіне байланысты сирек жүгінген
болатын.
Үшінші кезең аралық соттың кең дамуына алып келген ... мен ... ... ... ... байланысты.
Төртінші кезеңнің басталуы Гаага бейбіт конференцияларының өткізілуі
(1899 және 1907 ж.ж.) мен ... ... ... ... ... Бұл кезең қазіргі кезеңге дейін жалғасуда.
Қазақ даласында өзінің табиғаты ... ... ... бір түрі болып
табылатын билер мен қазылар соты болған.
Қазіргі көзде дүние жүзі бойынша аралық соттардың саны өте көп. ... ... ... негізгі мәні бірдей: құқық туралы дауласушы
екі тарап үшінші тарапқа істі ... ... ... ... ... ... сот немесе үшінші тараптың соты деген ұғым қалыптасады.
Қазақстан Республикасының егемендігін алып, елде нарықтық қатынастардың
дамуына байланысты ... ... ... ... туындады. Жаңа кезеңнің
талабына сәйкес олардың ... ... ... құқықтық базасын
қалыптастыру қажеттігі туындайды. Осындай ... ... ... ... ... құру және оны дамыту оңайға соққан жоқ.
1993 жылы 4 мамырда Министрлер Кабинетінің қаулысымен экономикалық
дауларды шешу үшін ... ... ... Типтік ережесін бекітті.
Қаулының көптеген кемшіліктеріне қарамастан онда аралық соттарды құру
мүмкіндігі ... ... ... ... түрде орындау
мемлекеттік соттарға жүктелді.
Өкінішке орай, Қазақстан Республикасының ... іс ... ... ... аталған қаулының және 1992 жылғы 17
қаңтардағы «Қазақстан ... ... ... арбитраждық
соттардың шешу тәртібі» туралы ... ... ... ... ... ... ... шешімдерін мәжбүрлі түрде орындау
мәселесі заңды түрде бекітілмеді.
Аралық соттардың ... ... ... ілімі Қазақстан
Республикасының Конституциясына, Азаматтық іс ... ... ... ... АІЖК-нің 27-30 баптары, шет мемлекеттердің
соттары мен арбитраждық соттардың шешімдерін тану мен ... ... ... ... Соттың 2003 жылғы 11 шілдедегі «сот ... ... ... 2004 ... 28 қаңтардағы «Аралық соттар» ... ... ... ... ... және 2005 ... 23
желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының «Соттардың кейбір
заң нормаларын қолдануы мен ... ... ... ... ... ... ... қаулысына және сондай-ақ Қазақстан
Республикасының ратификацияланған халықаралық ... ... ... ... ... ... ... реттейтін қандай да бір
басқа да нормативтік ... ... ... ... ... ... басымдығы Қазақстан Республикасы ратификациялаған
шарттарда ... ... ... ... ... бекітілген жағдайда халықаралық шарттардың ... ... ... ... шешімдерін өзара орындау көптеген екі
жақты және екі ... ... ... ... ... ... ... болады:
• ТМД мемлекеттерінің 1998 жылғы 6 наурыздағы «ТМД-ға мүше мемлекеттер
аумағында арбитраждық, ... және ... ... ... ... ... туралы» келісімі (ҚР 1999 жылы 30
желтоқсанда ратификациялаған, ... ...... ... ... Ресей, Өзбекстан, Украина, Әзірбайжан,
Грузия, Молдова, Түркіменстан);
• 2002 жылғы 7 қазандағы Кишинев қаласында жасалған азаматтық, ... ... ... ... көмек көрсету мен құқықтық қатынастар
туралы конвенция (ҚР 2004 жылы 10 ... ... 1993 ... 22 ... ... отбасы, қылмыстық істер бойынша
құқықтық көмек көрсету мен құқықтық қатынастар туралы Минск қаласында
жасалған конвенция (ҚР 1993 жылы 31 ... ... 1961 жылы 5 ... ... ... ... шет елдік ресми
құжаттарды заңдастыру талаптарын жоятын конвенция;
• Шет елдік арбитраждық шешімдерді тану мен ... ... ... 1958 ... 10 ... ... конвенциясы (ҚР 1995 жылы 4
қазанда қосылған);
• әртүрлі мемлекеттердің шаруашылық субъектілері арасындағы шаруашылық
дауларын қарастыру көзіндегі мемлекеттік баждың ... мен ... ... Келісім (2002 жылғы 2 желтоқсандағы ҚР заңы);
• 1961 жылғы сыртқы сауда арбитражы туралы Еуропа конвенциясы (ҚР ... 4 ... ... ... сот шаруашылық дауларды қарау құралы ретінде
Аралық сот институты өзінің тарихи түп тамырымен ежелгі сот әділдігінің
нысаны ... ... ... адам табиғатына жақын даулы істерді әділетті
шешу үшін тәуелсіз үшінші тұлғаны тарту ... ... ... жарияланған табиғи құқық болып табылады. Аралық сот өндірісінің
белгілері әртүрлі халықтың көптеген ... ... Рим ... ... ... Цех құқықтарында», Канондық құқықтарда ... ... да ... және орта ... ... ... ... Бұл аралық сот институтының өркениетті сот ... ... және ... ... зор әсер ... білдіреді.
Тарих бүкіл халықтың және мемлекеттің тағдыры аралық ... ... ... ... Гуго Гроций (1583 – 1645жж. голландиялық заңгер
және халықаралық құқық негізін салушы) Фукидидаға (афиналық тарихшы, б.д.д.
460 – 400 жж.) ... ... ... және ... ... ... мемлекеттердің бірі одақтас мемлекетпен дауласатын болса, онда даулар
делдал ... ... ... ... ... деп келісілгендігін
жазды. Сонымен қатар Гуго Гроций «соғысты болдырмау ... ... шешу үшін ... ... сайлау – бұл ... ... ... ... ... жол. ... бұрынғы ұлы
корольдер мен халықтар осы жолмен жүрген» деп ... ... ... ... ... пен ... ... шешу барысында жоғары объективтілікке қол жеткізуге мүмкіндік
береді, сондықтан ғасырлар бойы ... сот ... ... қатар
дауларды шешудің заңды тәсілі болып саналған. Араб елдері сот жүйесін құра
отырып, басында-ақ ... емес ... ... ... ... және ... ... процедуралары бұрыннан мінез-құлықтың
конфицуанды моделінің ... ... ... ... ... ... сот ... дауларды шешуде азаматтардың құқығын ресми бекіткен Франция, өзінің
Конституциясына 1791 жылы сауда, ... және өзге ... ... ... ... ... аралық сотты дамытудың жаңа кезеңін енгізді.
Уақыттың желісімен аралық сот ... ... және ... ... қалыптасуына белсенді ықпал ете отырып, дами түсті,
жетілдірілді.
Бүгінгі күні, XXI ғасырдың ... ... ... 90 %-ға ... және ... ... ... аралық сот өндірісінің
режимінде қаралады. Қазіргі уақытта аралық сот еліндегі даму ... даму ... ... қаралады және аралық сот өндірісінің заңды
қол жетімділігін бекіткен ... ... ... ... уақытта Қазақстан Республикасы әлемдегі қарқынды дамып келе
жатқан елдердің бірі болып табылады, бұл экономиканың феноменальды дамуымен
және ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз, біздің елдің гүлденуіне маңызды үлес қосқан аралық (төрелік)
сот институтының дамуы және бизнестегі өркениетті қарым-қатынастары ... ... ... сот ... ... негізі
ҚР Конституциясының 13-бабының 1-тармағы болып табылады: «Әркiмнiң ... ... ... ... бар және ... ... мен
бостандықтарын, қажеттi қорғанысты қоса алғанда, ... ... ... ... ... ... Бұл ... ҚР АК 9-бабы нақтылайды,
ол азаматтардың құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... сотқа теңейді. Аралық және төрелік соттардың қызметін
ҚР «Аралық соттар туралы» және «Халықаралық коммерциялық ... ... ... Қазақстан Республикасы аймақтықты қоса алғанда, төрелік
мәселелеріне ... ... ... ... және ... және ... Бүгінгі күні олар Қазақстан Республикасының
қолданыстағы құқықтық элементтері болып табылады.
Аралық сот өндірісі айқын артықшылықтардың ... ... ие, ... ... ... және ... ... аралық сот өндірісінің
ережелері сотқа сенімділікті арттыратын пікірлердегі моральдық қасиеттерді
және тәуелсіздікті назарға ала ... ... ... ... ... ... дербес таңдауға мүмкіндік береді.
• Істі қарау жеделдігі. Дәстүрлі ... сот ... ... ... ... мүмкіндігімен сот процестерінің
ұзақтығымен сипатталады, ... ... ... ... ... ... ... егер шешімде өзге мерзім және тәртіп көрсетілмесе, ол сол сәтте күшіне
енеді.
• Кәсіптілік және құзыреттілік. Аралық соттардың ... ... ... ... және ... себебі бұл қасиеттерге
лайықты болмау нақты аралық соттың дауларды шешу ... ... ... алып ... ... ... ... сотқа жүктелуіне қойылатын
қатаң талаптар аралық соттың мінсіз беделін қамтамасыз ету ... ... ... және ... ... ... ... сотқа сенімімен негізделген.
• Процестің үнемділігі. Аралық сот алымының мемлекеттік бажға мөлшерлес
және барлық инстанциялармен бір деңгейде болған кезде аралық сотта ... ... ... сотпен салыстырғанда «арзан» болады;
• Ыңғайлылық. Аралық сот орны сот отырысын жүргізу бойынша ыңғайлы
жағдайларды ... ... ... барлық талаптарды қанағаттандыруы
тиіс, себебі қолайлы жағдай тараптарға және ... ... ... және ... ... қарауға мүмкіндік беруі өте маңызды.
• Прогрессивті кадрлық бақылау – аралық соттардың ауыспайтын және ... ... ... ... ... мәртебесі артықшылықтарды, яғни
қызметінің айналасында айғай-шу тудырмайды;
• Аралық сот шешімінің орындалуына кепілдік. Аралық соттың ... ие, олар ... ... ... үшін ғана ... ... ... органдар үшін де міндетті болып табылады. Олай болса,
орындау кепілдігі ... ... ... ... сәйкес
аралық соттың шешімі іс жүзінде жалпы құзырлы ... ... ... ... шешу ... ... сот өндірісі әлемдік
келісімге және сот шешімінің ... ... қол ... ... ... ... сот қарауының құпиялығы. Аралық соттар және аралық соттың
лауазымды тұлғалары Аралық сотпен істі ... ... ... ... ... қарау барысында оларға ... ... ... ... ... және өзге де құпиялы болып табылатын
мәліметтерін жария етуге құқықсыз.
Жақын ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі қарапайым
элементі болады деп сенеміз, себебі бұл - ... ... ... және ... ... ... ... «IAC» Аралық Соты тұрақты түрде қызмет
атқаратын универсалды білікті ... сот ... ... Бұл ... ... әртүрлі нарықтық–шаруашылық ара–қатынастардан
туындаған келіспеушіліктерді талқылау мүмкіндігіне ие екендігін білдіреді,
сонымен ... ... ... ... экономикамен және де оның даму
шарттарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... Республикасының «IAC» Аралық
Сотының құрылу кезеңінен бастап қазіргі таңдағы жұмыс барысында, қарамағына
берілген келіспеушілікті әділ, ... әрі заң ... ... ... ... келу ... барлық шараларды іс жүзіне асырады.
Қазақстан Республикасының «IAC» Аралық Сотының Регламенті Қазақстан
Республикасының «IAC» Аралық Сотының жұмыс істеу ... мен осы ... ... ... ... анықтайтын негізгі құжаты ... ... ... ... ... жазу ... ... талқылау
жұмысы жүргізілген еді. Осы талқылауда ... сот ... дау ... ... орын ... ... көңіл аралық талқылауға
қатысушылардың процессуалдық әрекеттері мен ... ... ... ... «IAC» ... Соты аралық талқылаудың
барысында ... ... ... ... тәжірибесі зор болып келетін «Қазақстан
Республикасының Халықаралық Төрелік (Аралық) Сот» ... ... ... «IAC» ... Сотының құрылу негіздерінің бірі,
кәсіпкерлікпен айналушы тұлғаларға келіспеушіліктерді талқылауда сот ісінің
жүргізілуінде тәуелсіздікті, ... ... ... ... ... сот ісінің қарамағынан тыс түрлерін таңдауға
мүмкіндік беру ... ... ... ... ... ... ... құқықтық–ұйымдастыру қызметі соттың құрамымен
шығарылған шешімінің дұрыстығында білікті сотта күмән ... және ... ... ... ... ... ... жоғары болуын
қамтамасыз ететіндей етіп жасалған.
Қазақстан Республикасының «IAC» Аралық Сотында мамандандырылған соттар
алқасы құрылған: ... ... ... ... Осы ... ... әртүрлі салалардан жинақтандырылған беделді
ғалымдар мен ... ... Енді ... төрелік соттарды,
дау–жанжалдың сипаты мен пәнін еске ала отырып, таңдауға мүмкіндік алады.
Қазақстан Республикасының «IAC» ... ... тағы бір ... және де ... ... ... ... қарастырылған ерекше тәсіл
болып табылады. Осы аталған тәсіл, соттардың басқа тұлғалармен ... жол ... ... ... максималдық тәуелсіздік пен
бейтараптыққа жол ашады.
Әңгіменің түйініне келе отырып, аса қажетті мәселені айта кеткен жөн.
Бұл мөлшері аса ... ... ... ... ... төлеудегі қарастырылған
икемді жүйесімен қатар, аралық талқылаудың әкімшілік етудің жүрісін сапалы
ұйымдастырылуы кепілденген, сонымен қатар, сот ... ... ... ... ... ... Аталған жағдайлар, тараптардың алаң
болмай, өз мүдделерін қорғауда ... ... ... қазіргі жай-күйі қарсаңында, шаруашылық
субъектілердің қызметі қаражаттың есебін таба алмаудың, оның ... ... ... ... қызметтерінің тоқтатылып қалуы
кезінде дәл осы мәселені шешудің жолдары, қандай әдістермен тұлғалардың
шарттық міндеттемелерін ... ... ... және тез арада шығын
келтірмей отырып дебиторлық қарыздарды қайтарудың амалдарын іздеу ... жеке ... ... ... ... ... ... жағдайлардан
шығудың, субъектілердің өз бұзылған құқықтары мен ... ... ... ... ... белсенді қолданылатын құқық қорғау
нысандарының бірі ... сот ... ... көп ... ... шығарып жатады.
Нарықтық қатынастарды қалыптастыруға байланысты бағытталған жаңа
нормативтік ... ... ... ... ... ... ... болған саңырауқұлақтар» секілді әртүрлі бағыттағы және қызмет
түрлерін жүзеге асыратын ... ... ... бола ... Көп ... ... ... құрамында экономикалық және құқықтық
қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қызметкерлері жоқтың қасы. ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық дауды
шешудің өркениетті әдістері, яғни соттың бар екені жөніндегі ... ... ... орай, қазіргі таңдағы қалыптасқан жалпы сот ... ... ... ... шешуде қажеттіліктерді қанағаттандыра
бермейді. Мұны әртүрлі себептермен түсіндіруге болады. Олардың ... ... ... қамтамасыз етілуінің төменділігі,
төмен қызметтік төлемдер, мемлекеттік баж ... ... ... ... төменділігі, сонымен қатар істердің ұзақ қаралуы мен сот
шешімдерін орындаудың тиімсіздігі де ... ... ... ... бір жолы ретінде ... ... ... ... ... ... ... шешу үшін аралық сот сынды құқықтық ... ... ... ... ... туындап отыр.
Аралық сот – қоғам тарихындағы ең ежелгі, сонымен қатар демократиялық
жолмен қалыптасатын сот ... ... ... ... ... сот
талқылауы жөнінде Гомер өзінің «Илиада» атты еңбегінде жазған. Кейбір
зерттеушілер аралық сот ... ... ... құрылымы болған деп
негізді түрде ой тастайды. Қазіргі ... ... ... ... ... қызмет етеді. Олардың әртүрлілігіне қарамастан олардың бәрінің
тоғысатын бір-ақ жері: құқық ... ... ... ... ... ... беру ... үшінші тұлғаға жүгінеді. Осы жерден аралық сот
аталуының себебі анықталады, яғни ... ... ... Аралық судьяларды
таңдаған кезде оған жүгінетін тұлғалар оның шығаратын шешіміне ... ... ... сот ... ... уақыттан бері белгілі және адамзат
қоғамымен жаңа эраға дейін де қолданылған. Аралық сот талқылауы ... ... ... ... ... ... Ресей
Империясының азаматтық сот өндірісі Уставының 33 баптан тұратын 2 тарауы
толығымен осы аралық сотқа арналған. ... ... ... беру ... ... 1917 ... №1 ... туралы декретте де
қарастырылған.
Қазіргі жағдайда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... соттармен жүзеге асырылуы ... ... ... сот, ... сот немесе аралық сот ... (ҚР АК 9 ... 1 ... ... ... ... бірі ... құрылған «IUS» Заң орталығы Аралық ... ... Бұл ... сот 1994 ... ... ... ... Оның
құрамына ғалым-цивилист, заңгер-тәжірибешілерден тұратын он бес маман
кіреді. Сот оның төрағасынан, ... және ... ... қызметінің негізі болып тек тараптардың өзара келісімі мен ... сол ... де ... ... үшін тараптар дауды аралық сотқа беру
туралы өздерінің және соттың ... ... ... ... ... ... Жекелеген келісімдер қажет болмайды, егер шартта не
контрактіде келесідей арбитраждық ескертпе болатын болса: «Осы шарт ... ... дау ... ... ... және ... ... сәйкес
аралық сотта қаралады». Мұндай сипаттағы ескертпе ... ... ... ... ... ... юрисдикциялы сотқа жүгіну құқығынан айыратын
болғандықтан тәжірибе жүзінде осы ... ... ... ... ... ... ... заңды: дау туындаған сәтте шартта ... сот өз ... ... онда бұл мәселе қалай шешілмек? Бұл
жағдайда айта кететін жайт, тараптар басқа ... ... ... ... дауды беру туралы жаңа жазбаша келісім жасай алады немесе ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның таратылуы
автоматты түрде заң ... ... бұл ... ... ... жүгіне отырып тараптар, әдетте, тізімдік ... ... бұл ... ... де ... де ... ... және арбитр ретінде басқа тұлғаны сайлау құқықтарына ие.
Арбитрлар құрамын қалыптастыру процедурасы, дауды қарау ... ... ... ... ... ... рәсімделеді. Әрбір арбитр олардың
бейтараптылығы мен тәуелсіздігіне ... ... ... жоқтығы
туралы декларацияға қол қояды.
Аралық сот талқылауына келісім бере ... ... ... ... шешімін үздіксіз орындауға міндеттенеді және сот органдарына кез-
келген нысандағы апелляциялық шағым ... ... бас ... ... Бұл ... ... ... дайындық сатысында тараптар сотпен
ескертіледі.
Дауды аралық ... беру ... ... ... ... ... ... сот талқылауын қозғауға бастама білдірген тарап өзіні талап арызын
жібереді. Талап арызда:
- аралық ... ... ... ... ... мекен-жайы және
есептік реквизиттері;
- егер талап бағалануға жататын ... ... ... ... ... толық көлемде сипаттауы қажет;
- талап арыз негізделіп отырған мән-жайлар, және де оларды дәйектейтін
дәлелдемелер; талап арыз ... ... заң ... ... қоса ... ... құжаттардың тізімі.
Әдетте, талап арызға келесідей құжаттар қосымша тіркеледі:
- дауды шешуді аралық сотқа беру туралы ... ... ... талап арыз негізделіп отырылған құжаттардың түпнұсқасы;
- талап арыз көшірмесін жауапкерге, ал қажет болған жағдайда - өзге де
аралық сот талқылауына ... ... ... құжат.
Талап арыздың аралық сотпен қабылданған күні болып аралық сот талқылауы
басталған күн ... ... ... ... ... отырып аралық сот
тараптарды іс бойынша өндірістің қозғалғаны, оны ... ... ... ... ... ... ... Әдетте, дауды қарау аралық сот үй-жайында
өтеді. Барлық ... ... ... және ... ... ... және ... өкілдерінің қатысуымен болады. Егер тараптар
өздерінің қатысуынсыз дауды қарау туралы келісімге келсе ол туралы ... ... ... ... сот талқылауы тәжірибесінде отырыс белгіленген күні талапкердің,
ал көбінесе жауапкердің келмей қалуы орын алады. ... ... ... ... ... болғандықтан, келмей қалған тараптың
мүддесі үшін және ... ... ... ... алу ... істі
қарау кейінге қалдырылады. Істі қарауды қайта ... ... ... ... ресми түрде пошта арқылы не қолма-қол хабарландырылады.
Дауға қатысушы тараптардың құқықтары жеткілікті ... кең ... ... іс ... ... ... ұсыну, ұсыныстар енгізу,
аралық сот талқылауы қатысушыларына сұрақтар қою, аралық сотқа ауызша және
жазбаша ... ... ... ... ... ... бойынша өз
тұжырымдамаларын білдіру, ұсыныстарға және тұжырымдамаларға қарсылықтар
білдіру.
Аралық ... ... ... ... туындауына себеп болған мән-жайларды
анықтау, және тараптармен ұсынылған дәлелдемелер негізінде істің шешілуіне
мүмкіндік туғызу. Аралық сот талқылауының ең ... ... ... ... ... болып саналады.[23, 22 бет] Шаруашылық дауды сот
шешімінсіз ... тек қана ... ... ... бірге жауапкердің өзіне жүктелген міндеттемелерін орындауының
кепілі ... ... үйі үшін ... ... ... делдалдық бір фирма мен
Бангкок қаласынан ... ... ... ... ... ... тасымалдау шарты бойынша дауды қарау барысында ... бір ... ... ... және ... ... (қабылдау-
өткізу актісі, кедендік декларация) дәлелденді. Талап құнына жойылған тауар
бағасы, кедендік тариф, ҚҚС, сақтауға байланысты ... және ... ... ... ... талқылауы барысында тараптар бейбіт келісімге келген, оның ... ... ... ... құнынан кедендік тарифті, моральдық зиянды
және ҚҚС сомасын алып тастаған. Өтелуге жойылған ... ... ... ... ... Бұл талап құнын 40 пайызға төмендеткен.
Жауапкер өз ... ... ... келе ... ... ... ... мерзім ішінде өтеуге міндеттенеді. Аралық сот іс бойынша өндірісті
тоқтата отырып өз ұйғарымымен бейбіт келісімді бекітеді және АІЖК 216, ... ... ... ... ... байланысты оның құқықтық
салдарларын тараптарға түсіндіреді.
Аралық сот ... ... сәті ... ... ... ... өз шешімдерін оң ойларымен және ... ... ... Сондықтан да аралық сот талқылауының негізгі қаидасы болып
ар ождан бойынша ... ... ... ... Бұл ... ... кезінде
істің нақты мән-жайлары ескерілмей не материалдық және процессуалдық құқық
нормалары басшылыққа алынбайды ... ... ... ... ... ... етуші заңдарға сай зерттелінген және бағаланған
дәлелдемелер болуы тиіс, ал ар ождан мен ... ... ... дұрыстығына бақылау жасайды.
Аралық сот талқылауының құқықтық табиғатын анықтау үшін маңызды
мәселелердің бірі оның ... ... мен ... ... ... ... ... сот талқылауына да азаматтық іс ... ... ... алады. Мұнда тек кейбір субъектілердің ... ... ... ... дәрменсіз деп (банкрот) тану, заңи мәні бар
мән-жайларды ... ... ... бойынша өтініш беруші мен мүдделі
тұлғалар, мемлекеттік және қоғамдық мүдделерді ... ... ... қоюға
құқығы бар прокурор, мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару
органдары дәне өзге де органдар. ... сот ... бұл ... ... де, ... не бұл істер аралық ... ... ... ... не ... ... ... сот талқылауының қатысушылары ретінде аралық соттар, тараптар
және ... ... ... куә, ... ... ... ... бола алады.[24]
Аралық сот талқылауы субъектілерінің өзара қарым-қатынасын келесідей
түрлерге бөлуге болады: тараптардың өзара байланысы, тараптардың және ... ... сот ... қатысушыларының өзара байланысы, іске қатысушылар
мен сот арасындағы өзара байланыс. Бұл ... ... сот ... мен ... сот арасындағы қатынастарды қарастырып өтейік.
Аралық сот талқылауы қатысушыларының құқықтық жағдайының ... ... ... ... ... келісімі түсетіндігінде. Яғни аралық сот
талқылауы тек ... ... ... ... ... Тараптар әуел бастан-ақ ... ... ... ... ал аралық соттардың өкілеттілігі тек қана аралық
келісіммен ... ... ... ... осы ... өзінен
туындайды. Соңғы жағдай аралық соттардың ... ... ... айыруға мүмкіндік береді. Егер мемлекеттік ... ... ... және оның ... ... қарым
қатынасы осы заңға сүйенетін болса, ал аралық сот үшін заң ... ... оны ... сот ... ... алып және ... ... беру жолымен шешуге мүмкіндік бере отырып жалпыға бірдей рұқсат
беруші ролін ойнайды. Бірақ аралық ... ... ... соттың
өкілеттілігіне қарағанда өзгеше сипатта болады. Бірақ, даудың ведомствалық
бағыныстылығын өзгерте отырып, ... ... ... ... ... сотқа береді деп тұжырымдауға болмайды. Басқаша
айтқанда, дауды шешуге ... ... ... бере отырып тараптар
мемлекеттік ... ... ... ... ... өкілеттілікті
аралық сотқа бере алмайды.
Осыған байланысты, егер біз аралық сот пен ... сот ... ... арасындағы қарым қатынас жөнінде әңгімелейтін болсақ,
онда оны мемлекеттік әділсот органына тән билік және бағыну ... ... ... алмаймыз. Бірақ та, бұл көзқарасқа кері тұжырымдар да
кездеседі. Мәселен, С.А. ... ойы ... ... сот пен ... ... мемлекеттік соттағымен ұқсас болып келеді және
билік және бағыну сынды ... ... ... деп ... ... ... ... мұндай қатынастың белгісі жоқ екендігімен қоймай,
керісінше, мұндай қатынастың өзге түрі бар ... ... ... бар екенін атап өтуге болады. Аралық сот тараптар үшін міндетті
болып ... ... бере ... ... ... ... үшін ... шараларын қолдана алмайды. Дәл осы жағдай да
процеске қатысушы өзге тұлғаларға – куә, ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда аралық соттың өкілеттілігі оны
дауды қарап шешуге берген тараптардың өкілеттілігінен ... және ... ... ... ... жоқ. Сондай-ақ аралық соттың
өкілеттілігі мемлекеттік соттың өкілеттілігіне қарағанда ... ... ... деп айтауға болмайды. Себебі, аралық сот өкілеттілігінің құқықтық
табиғаты өзгеше. Сол себепті ... ... ... емес ... ... ... Бірақ бұл тұжырым соттың тараптарға тәуелді болатыны
туралы екінші бір тұжырымға әкеп соқпайды. Тараптар, ... ... ... ... ... бірақ заңның императивті нормалары
шегінде ғана. Аралық сот дауды шешкен кезде ... ... ... ала
отырып және өзіне берілген өкілеттілік шегінде өз еркі ... ... ... Осы ... ... сот істі ... ... үшін міндетті болып
табылатын шешім шығарады. Яғни, тараптар қаралатын ... ... және ... тәртібін анықтай алады, бірақ белгіленген тәртіп шегінде сот тараптар
арасындағы қарым ... ... және ... үшін ... ... ... ... Тиісінше, аралық сот пен оның қатысушылары
арасындағы қатынасты билік және бағыну ретінде қарастыруға болмайды, сондай-
ақ бұл ... ... ... де ... сот талқылауына қатысушы тұлғалар мен сот арасындағы өзара қарым
қатынастың құқықтық табиғатын зерттеу кезінде мынандай сұрақ ... сот ... ... ... ма және оның ... ... Аралық сотпен қарым-қатынасқа түсетін тараптардың еркі ... ... ... ... қатынастарды реттеуге
бағытталған. Яғни құқықтық реттеу пәні ... ... ... ... болып табылмайды. Аралық соттың дауды шешуге байланысты қызметін
азаматтық құқықтық мәмілелердің бір түрі ... ... ... ... ... тапсырма шарты) ретінде қарастырып талдап көрелік.
Аралық сотқа жүгінген ... ... ... ... шешу ... ... ... заң және сот регламенті нормаларын басшылыққа
алады. ... ... да ҚР АК ... ... ... ... ... берілген құқықтарды иелене алмайды. Ақылы қызмет көрсету шарты
бойынша тапсырысшы шарттың орындалу нәтижесі қалай болатындығы туралы алдын
ала ... ... ол мұны ... ... өзі ... Ал аралық соттағы
талапкер соттың шешімі қандай болатынын білмейді. Талап арыз берген кезде
талапкердің ... ... ... емес, өзінің талабын қанағаттандыру. Бірақ
соттың міндеті ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мұндай сипаттағы құқықтар мен міндеттердің өзара
құрылысы жиі ... де ... ... ... Осыған ұқсас міндет,
мәселен, бағалаушыға не аудиторға жүктелуі ... ... ... міндеті –
дауды мәні бойынша шешіп тараптардың қатынастарын саралау емес, нақты бір
қызмет ... Дәл осы ... ... соттың қызметі критериилері бойынша
сырттай ұқсас өзге қызметтерден ерекшеленеді, яғни егер аралық сот ... онда оны ... ... не алынған нәтижені өзгертуге жол ... ... ... ... ... айту ... ... мердігерлік шартымен салыстыратын болсақ, бұл жерде де аралық сот
талқылауының ұқсастығы туралы сөз қозғау қиын. Себебі, мұнда тараптардың іс
әрекеті тек ... ... ғана ... сондай-ақ оны алу процесін реттеуге
бағытталған, және де ... ... ... ... ... Ал мердігерлік шартына келсек, ... ... сот ... ... жоқ. Сот өз қызметі жөнінде тапсырма берушінің алдында есеп ... ... және ең ... – ол ... ... ... қарай
әрекет етуге міндетті емес, тіпті бұл ... ... мен ... қарама-қайшы келеді. Осыған байланысты аралық соттардың қызметін
азаматтық ... ... ... ... ... ... ... аралық соттың қызметі жеке субъектілердің еркінен
туындайды, яғни соттың әрекеті тараптардың өздерінің ерік ... ... ... да бұл ... ... соттағы процессуалдық
қатынастарға қарағанда аралық сот пен тараптардың арасындағы қатынастарда
жеке құқықтың элементтері бар деп ... ... ... туындайтын сұрақ:
аралық соттардың қызметін қызмет көрсету ретінде қарастыруға болады ма,
бірақ азаматтық құқықтық ... ... ... ... сот әділдігін
жүзеге асыруға байланысты қызметі мәні бойынша мемлекетпен арнайы органдар
арқылы жүзеге асырылатын ... бір ... ... Сот ... ... үшін ақы ... ресей ғалымы А.В. Цихоцкидің ойы ... баж ... Ол ... ... түрі ... тән ... және азаматтық құқықтық қызмет ... әлде ... ... 300 ... ... ... ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2.1 Аралық соттарда істі қарау тәртібі
Аралық сот деп ... ... ... ... ... дауды шешу
үшін тараптармен таңдап алынған сотты түсінеміз.
Реттеу пәні мен мақсатына ... ... ... қызметі Қазақстан
Республикасының аумағында сот ... ... ... ... қызметіне ұқсас. Бұл екі жағдайда да бұзылған азаматтық
құқықтарды ... ... сөз ... ... қарамастан аралық соттар
мемлекеттік соттарға теңестіріле алмайды. Аралық сот – ... ... ... ... ... негізде өз қызметін
атқаратын немесе нақты бір істі шешу үшін ... ... ... ... негізде өз қызметін атқаратын аралық соттар мемлекеттік
органдардан басқа Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бірлестіктерімен (ассоциациялар, ... ... ... ... ... осы ... соттың қызметін жүзеге
асыратын аралық судъялардың тізімі болуы тиіс. Оны осы аралық сотты құрған
заңды тұлға бекітеді.
Нақты бір ... ... ... ... істі ... ... ... соттарды дауласушы тараптар өздері құрады және ол дауды
шешкенге ... ... ... ... сотқа беру туралы шешім қабылдағанға
дейін ... ... бір ... шешу үшін ... ... ... ... мен
олардың қызметінің тәртібі тараптардың келісімімен анықталады.
Қазақстан Республикасында аралық ... ... ... ... алмайды.
Аралық судъя болып тараптардан тәуелсіз, істің қалай шешілетініне
мүдделі емес жоғарғы білімі бар, 25 ... ... ... ... ... ... судъя міндетін атқаруға келісімін берген жеке тұлға ... ... ... ... ... ... ... заң білімі мен заң
мамандығы бойынша кем дегенде екі жыл жұмыс стажы болуы тиіс.
Істі алқалы түрде қарастырған ... ... ... ... ... білімі болуы тиіс.
Аралық судъялардың саны тақ болуы керек.
Аралық судъя бола алмайтын тұлғалар:
1. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... соттың судъялары;
2. сотпен заңда бекітілген тәртіппен әрекет қабілеті жоқ немесе
шектеулі деп ... ... ... ... жойылмаған соттылығы бар не қылмыс жасады деп
айып тағылған тұлғалар;
4. мемлекеттік қызметкерлер.
Аралық ... ... ... ... ... ... өндіріп
алушының аралық соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындату туралы ... беру ... ... қарастыру көзінде өкілетті соттың судъясы
аралық соттың құрамы заңмен қойылатын талаптарға сай келетіндігін ... ... ... ... ... ... ... шешімін жою туралы
шешім қабылдауға немесе мәжбүрлі түрде орындау туралы атқару ... бас ... ... ... ... ... ... аралық сотқа беру туралы келісім
болған жағдайда аралық соттың қарастырылуына берілуі мүмкін.
Аралық сотқа беру туралы ... ... ... ... ... ... ... туындауы мүмкін дауларға қатысты жасауы
мүмкін. Бір тараптың формулярлармен ... ... да бір ... ... анықталған және екінші тараппен аталған шартқа толығымен
қосылуы арқылы (қоылу шарты) қабылдануы мүмкін шарт ... ... ... ... сотқа беру туралы келісімі, егер мұндай келісім ... ... ... ... ... жасалса жарамды болып есептеледі.[28, 78 бет]
Мемлекеттік соотың қарауындағы іске қатысты аралық сотқа беру туралы
келісімді осы ... іс ... ... ... ... ... ... іс жүргізу кодексінің 25 ... ... ... ... ... ... заң актілерімен тыйым салынбаған жағдайда және
азаматтық іс жүргізу кодексінің 170 ... 4 ... және ... сәйкес аралық соттың қарауына берілуі мүмкін.
Азаматтық іс жүргізу кодексінің 170 бабының 4 ... ... істі сот ... ... ... тараптарға істі шешу үшін
аралық сотқа жүгіну ... мен ... ... ... туралы түсіндіруді
міндеттесе, азаматтық іс жүргізу кодексінің 192 бабы судъяны ... ... ... ... ... анықтауды міндеттейді.
Сонымен Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу заңдарының
нормалары тараптарға істі сот ... ... ... іс ... қабылдау үшін кеңесу бөлмесіне кеткенге дейінгі кезеңде өз мүдделерін
қорғаудың баламалы нысандарын таңдау құығы мүмкіндігін береді.
Дегенмен, азаматтық іс жүргізу кодексінің 26 ... ... ... ал ... ... тыс органдардың қарауына жататын өзара
байланысты бірнеше ... ... ... ... ... басымдығы
белгіленіп барлық талаптар сотта қарастырылады.
Сондай-ақ нақты даудың соттық бағыныштылығы туралы күмән туса немесе
әрекет етіп ... заң ... бір ... ... ... жағдайда сотпен
қарастырылады.
Соттарға Қазақстан Республикасының «Аралық соттар туралы» заңының 13
бабының 4 ... ... ... соттардағы істерді қарастыруды
тоқтату негіздері мен істі өкілетті соттарға беру ... ... ... ... ... тұратын аралық сотты құру көзінде әрбір тарап бір судъядан
таңдап, таңдалған екі судъя өз көзегінде ... ... ... таңдайды.
Егер бір тарап екінші тараптан өтініш алған сәттен бастап он бес күн
ішінде аралық судъяны таңдамаса ... ... екі ... он бес ... ... ... таңдамаса онда істі аралық сотта қарастыру тоқтатылып
өкілетті соттың қарауына беріледі.
Егер іс аралық сотта бір ... ... ... тиіс ... ... ... ... тарапқа аралық судъяны таңдау туралы өтінішін алған сәттен
бастап тараптар он бес күн ішінде аралық судъяны ... ... бұл ... ... ... беріледі.
Аралық соттардың шешіміне шағымдану мен аралық соттардың шешімдерін
мәжбүрлі түрде орындату үшін атқару қағазын беру туралы ... ... сот ... ... ... судъяларына кейіннен аралық
соттардың шешімдерін жарамсыз деп ... ... ... ... аралық сотқа беру туралы келісімдерді жасау көзінде жіберілетін
кемшіліктерге мән беруге мүмкіндік береді.
Аралық сотқа беру ... ...... ... тараптардың дау
туындаған немесе туындауы мүмкін жағдайларда істі аралық сотқа беру ... ... ... табылатындықтан, келісімнің барлық бөлімдері ... ... 55 бет] Бұл ... ... ... дау
туындаған жағдайда аралық сотқа жүгінуге мүмкіндік бермеуі мүмкін.
Мысалы, келісімнің мәтінінде аралық соттың ... ... ... ... ... дауды қарастыратын нақты сотты дұрыс анықтауда
қиындықтар тууы мүмкін.
«Қостанайсервис» ЖШС пен ... ААҚ ... ... ... беру ... ... ... аралық сотты таңдау ... ... ... ... ... ... қарастыруға берілетіні
көрсетілген. Кейіннен ... ... ... ... ... ... болады. «Қостанайсервис» ЖШС өзінің бұзылған құқықтарын ... ... ... ... ... ... болмайды. «Қостанайсервис» ЖШС
басшылары Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотына мемлекеттік сотқа
жүгінуге ... беру ... ... ... ... беру ... келісім тараптардың жазбаша ... яғни ... ... бір ... ... табылатындықтан
«Қостанайсервис» ЖШС басшыларына аралық келісімнің күшін тоқтату құқығы
түсіндіріледі. Екінші тарап ерікті ... ... ... жоюға келісім
бермеген жағдайда сотқа аралық келісімді не оның бір бөлігін жарамсыз ... ... ... ... арыз беру ... ... Тек ... кейін
ғана «Қостанайсервис» ЖШС мемлекеттік сотқа ... ... ... ... ... ... сотқа жүгіну құқығы пайда болады.
Аралық келісімді жасау көзінде ... ... ... құқықтық салдары болуы мүмкін.
Даудың туындауына қатысты барлық ... ... ... ... сот ... соттың құрамына кірген барлық судъялардың көпшілік
даусымен шешім қабылдайды.
Аралық соттың көпшілік даусымен ... ... ... судъя
шешімге қоса тіркелетін өзінің ерекше ойын білдіруге құқылы. Тараптар
судъяның мұндай ойын білуге құқылы.
Шешім ... ... ... жарияланады. Аралық соттың шешімнің тек
қорытынды бөлімін ғана жариялауға құқы бар. Бұл жағдайда, егер тараптар
шешімді ... ... ... келіспеген болса, шешімнің қорытынды бөлімі
жарияланған сәттен бастап отыз күн ішінде тараптарға ... ... ... Егер ... сот ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңдарына қайшы келмеген жағдайда дауды бейбіт келісім
жасау арқылы шешсе және бұл ... ... ... құқықтары мен заңды
мүдделерін бұзбаса аралық сот ... ... ... ортақ келісім
негізінде реттелді деп шешім шығарады.
Аралық соттың ... ... ... ... қабылданған шешімі
Қазақстан Республикасының «Аралық соттар туралы» заңының 35 бабында
көзделген ... ... ... ... мен мазмұнына қойылатын талаптарға
сәйкес шығарылады және ... ... ... болып табылатындығы айқын
көрсетілуі тиіс. Аралық соттың бұл шешімінің оның ... ... ... ... болады.
Аралық соттың шешімі жазбаша нысанда жасалып, аралық соттың ... ... ойын ... ... қоса ... ... ... қойылады.
Аралық соттың шешімінде мыналар көрсетілуі тиіс:
1. шешім қабылданған ... ... ... ... мен оның ... тәртібі;
3. аралық сот талқылауы өткен орны;
4. дауласушы тараптардың атаулары, аты-жөні мен ... ... ... ... ... лауазымдары;
5. аралық соттың өкілеттігінің негізделуі;
6. талапкердің ... ... ... ... ... ... мәлімдемелердің, сот талқылауына қатысып
отырғандардың берген түсініктемелерінің мәні;
8. аралық сотпен ... ... ... ... соттың осы
жағдайлар туралы жасаған қорытындылары негізделген дәлелдемелер,
аралық сот шешім қабылдау үшін басшылыққа ... ... ... ... ... бөлімінде аралық соттың талап арызда көрсетілген
әрбір талапты қанағаттандыру ... ... бас ... ... ... соттың дадуы шешуге байланысты ... ... ... осы шығындардың бөлінуі және қажет болған жағдайларда
қабылданған шешімді орындау мерзімі мен ... ... ... ... аралық сот талқылауы өткен жерде қабылданды деп
есептеледі және ... ... ... қол ... ... ... ... сот өз шешімін тек аралық сот талқылауы көзінде зерттелген
дәлелдемелер негізінде ... ... ... ... оның қабылдаған шешімін орындауға
міндеттенеді. Тараптар мен аралық сот ... ... ... заңды түрде
орындалуы үшін барлық қажетті жағдайды жасауы тиіс.
Егер тараптар басқаша келіспесе, онда көз-келген тарап ... ... ... аралық соттың шешімін алғаннан кейін он бес күн ... ... ... сот ... ... ... талаптарға
қатысты қосымша шешім шығару туралы өтініш жасай алады.
Аталған өтініш оны алған ... ... он күн ... дауды шешкен
аралық сотпен қарастырылуы тиіс.
Тиісті өтінішті қарау нәтижесі ... не ... ... ... бөлігі болып табылатын қосымша шешім қабылданады, не ... ... ... ... қанағаттандырудан бас тарту туралы ұйғарым
қабылданады.
Егер тараптар басқаша келіспесе, көз-келген тарап екінші тарапқа
хабарлай ... ... ... ... ... кейін он күн ішінде сол
аралық сотқа шешімді түсіндіру туралы өтініш жасай ... Бұл ... ... оны алған алған кезден бастап он күн ішінде дауды шешкен аралық
соттың құрамымен қарастырылуы ... ... сот өзі ... ... ... ... ... қарау нәтижесі бойынша сот не аралық соттың шешімінің құрамдас
бөлігі болып табылатын шешімді ... ... ... ... ... ... бас ... туралы ұйғарым шығарады.
Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 28 желтоқсандағы заңына ... іс ... ... ... ... ... ... шағымдану істері бойынша өндіріс» ... жаңа 39-1 ... ... 2004 ... 28 желтоқсандағы «Аралық соттар
туралы» заңының 44 бабында Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу
кодексінде ... ... ... соттың шешімдеріне өкілетті соттарға
шағымдану мүмкіндігі көрсетілген.
Аралық соттың шешіміне шағымдану туралы өтініштерімен келесі құжаттар
қоса берілуі керек:
1. Аралық соттың ... ... ... көшірмесі. Тұрақты
негізде жұмыс істейтін аралық ... ... ... ... ... төрағасымен куәландырылуы тиіс, ал нақты бір іс
бойынша құрылған аралық соттың ... ... ... ... ... ... беру ... келісімнің түпнұсқасы немесе көшірмесі;
3. Қазақстан Республикасының «Бюджетке түсетін салықтар мен
міндетті ... ... ... (салық кодексі) 496 баптың 1
бабының 8 бөлімінің 1 бөлімшесінде жеке ... үшін ... ... жою ... ... талаптың мөлшерінің 1
пайызы, ал заңды ... үшін ... ... 3 ... ... баж ... белгіленгендіктен, тиісінше
Қазақстан Республикасының заңдарымен белгіленген мемлекеттік баж
ставкасын төлегендігін ... ... ... қоса тіркелуі
керек.
Бұл аталған тізім өкілетті сотқа өтініш ... ... ... ... өтініш білдірушінің ойын растайтын қосымша құжаттар да
берілуі мүмкін.
Азаматтық іс ... ... 331-1 ... ... ... ... ... шағымдану туралы өтінішті аралық ... ... ... ... ... көрсетілген негіздер бойынша құқықтары ... ... сот ... қабылдаған іске қатыспаған үшінші ... іс ... ... 39-1 ... көрсетілген ережелерге
сәйкес аралық соттың дауды қарастырған орны бойынша шағымдануға негіз
болған ... ... отыз күн ... бере ... іс жүргізу кодексінің 331-2 бабында аралық ... ... ... ... ... өтінішті сот іс қозғалған сәттен бастап ... ... ... ... ... ... дауды қарастыру орны бойынша оның шешімінде
көрсетілген өкілетті сот азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... аралық соттың шешімі шағымдалуы тиіс өкілетті сотты анықтау
көзінде өтініш білдіруші ... іс ... ... 27, 28, 30
баптарының талаптарын басшылыққа алады. Бұл тұжырым ... ... ... «аралық соттардың шешімдерін мәжбүрлі түрде орындауға
қатысты соттардың кейбір заң ... ... ... нормативтік
қаулысының 4 бөлімінен шығады.
Өкілетті сот аралық соттың шешімін шағымдану туралы өтінішті ... ... ... шешімін жою туралы немесе өтінішті
қанағаттандырудан бас тарту туралы ... ... сот істі жаңа ... сот ... жібермей-ақ аралық соттың
шешімін толығымен немесе ішінара жоя алады.
Өкілетті соттың құқықтарын ... ... ... ... ... дауды ары қарай шешу көзінде мемлекеттік сотты
араластырмау ... ... ... ... ... ... жоюдың аралық нысанын
пайдалану құқығы дауласушы тараптардың еркіне қалдырылады.[31]
Аралық соттың шешімін ... ... ... ... ... ... сот ... шығарады. Соттың бұл ұйғарымын мүдделі тұлғалар
азаматтық іс ... ... ... ... ... ... соттың шешіміне шағымдану көзінде аппеляциялық шағымдану мен
қадағалау ... ... ... ... ... ... сақталынуы
тиіс.
Қазақстан Республикасының «Аралық соттар туралы» заңының 44 бабының ... осы ... ... ... шарттардың бұзылғандығы туралы
тараптардың не құқықтары бұзылатын тұлғалардың дәлелдемелерді ұсынатын алты
жағдайы көрсетілген.
Бұл тізімге ауқымды түрде түсініктеме ... және ... ... ... түскен шағымды қарастыратын өкілетті сот оның шегінен шығып
кете алмайды.
Аралық соттың шешімін шешімін ... ... ... ... ... ... туралы» заңының 44 бабының бесінші бөлімінің
ережелеріне сәйкес аралық соттың ... ... пен ... ... ... ... ... жағдайда шағымдану негізін
қоспағанда, аралық соттардың ... ... ... ... ... ... ... пен Қазақстан Республикасының
бұқаралық ... ... ... ... ... өкілетті сот бұл
институттың тек ерекше жағдайларда, аралық ... ... ... құқықтық тәртібінің негіздеріне қол сұққан жағдайларда ғана
мүмкін екендігін ескерген жөн.
Бұл аралық соттың шешіміне келіп түскен шешімдерді қарастыру ... ... ... ... ... ... ... соттың
шешімінің заңдылығын тексерумен айналыспау керектігін білдіреді.
2.2 Аралық сот ... ... ... ... тараптар аралық соттың ... ... ... ... және ... сот ... сот шешiмiнiң заң
тұрғысында орындалуына ... ... ... Аралық сот iстiң мән-
жайы зерттелгеннен кейiн ... ... ... ... ... судьялардың
көпшiлiк даусымен шешiм қабылдайды. Шешiм аралық соттың ... ... сот ... тек ... ... ... құқылы.
Мұндай жағдайда, егер тараптар шешiмдi жiберуге ... ... ... ... ... ... ... бастап отыз күн
iшiнде тараптарға ... ... ... ... 106 бет]
Аралық сот мүшелерiнiң көпшiлiгiнiң шешiмiмен келiспеген судья ... ... ... ... ол шешiмге қоса тiркеледi. Тараптар
аралық судьяның айрықша ... ... ... ... сот, егер ... деп ... ... қабылдауды кейiнге қалдыруға және тараптарды қосымша
отырысқа ... ... Егер ... ...... ... тараптар
дауды Қазақстан Республикасының заңнамасына ... ... және ... құқықтары мен заңды мүдделерiн бұзбайтын бiтiмгершiлiк келiсiм
жасау жолымен реттесе, аралық сот аралық сотта iс ... ... ... ... және оның тарапынан қарсылықтар болмаған кезде
бұл ... ... ... ... ... шешiмi ретiнде
тiркейдi. Аралық соттың келiсiлген жағдайлардағы ... ... ... және онда бұл аралық соттың шешiмi болып табылатынына нұсқау
болады. Аралық соттың бұл шешiмiнiң ... мәнi ... ... ... ... ... ... осындай мәртебесi және күшi болады. Аралық ... ... ...... ... ... ... есептеледi және оған
аралық судья (судьялар) қол қойған күнi күшiне енедi.
Аралық соттың шешiмi жазбаша нысанда баяндалады және оған аралық соттың
құрамына ... ... ... ... ... ... бар аралық судья қол
қояды. Аралық соттың шешiмiнде:
1) шешiм қабылданған күн;
2) сотта iс қарау орны;
3) аралық сот құрамы және оны түзу ... дау ... ... ... ... ... көрсетiле
отырып, тегi, аты-жөнi, лауазымдары;
5) аралық сот құзыретiнiң негiздемесi;
6) талапкердiң талаптары және жауапкердiң қарсылықтары, ...... ... ... ... ... ... мәнi;
8) аралық сот анықтаған iстiң мән-жайы, осы мән-жайлар туралы аралық
соттың тұжырымдары негiзделген дәлелдемелер, ... сот ... ... басшылыққа алған Қазақстан Республикасының нормативтiк құқықтық
актiлерi көрсетiлуге тиiс.
Шешiмнiң қарарлық ... ... ... талап-арыз талабын
қанағаттандыру немесе қанағаттандырудан бас тарту туралы аралық соттың
тұжырымдары, аралық ... ... ... ... ... сомасы,
аталған шығыстардың тараптар арасында бөлiнуi және қажет болған жағдайда,
қабылданған ... ... ... мен ... ... тиiс. ... кейiн әрбiр тарапқа шешiмнiң бiр данасы тапсырылуға не
жiберiлуге тиiс.
Тараптар аралық соттың ... ... ... ... ... ... ... тәртiппен құзыреттi сотта ... ... ... ... шешiмiне, егер өздерiнiң құқықтары қозғалған, аралық
сот шешiмiнiң күшiн жою туралы өтiнiш берген тарап не ... ... ... ... Республикасының заңдарында көзделген
негiздер бойынша жарамсыз екендігінiң;
2) аралық соттың шешiмi ... ... ... ... ... тура келмейтiн дау бойынша шығарылғандығының, не ... ... ... ... ... ... тұратындығының,
сондай-ақ даудың аралық соттың ведомстволық ... ... ... ... ... жағдайларда ғана шағым жасалуы мүмкiн. Егер
аралық соттың ... ... ... мәселелер жөнiндегi қаулылары
мұндай келiсiмде қамтылмайтын мәселелер ... ... ... ... ... онда ... соттың аралық келiсiмде қамтылмайтын
мәселелер жөнiндегi қаулылардан ... ... сол ... ғана ... мүмкiн;
3) аралық соттың құрамы немесе аралық ...... ... ... ... iс қарау туралы заңнамасының талаптарына сәйкес
келмейтiндiгiнiң;
4) тарап аралық судьялардың ... ... ... ... сот отырысының уақыты мен орны туралы тиiстi түрде ... не ... да ... ... сотқа өз түсiндiрмелерiн
бере алмағандығының;
5) аралық соттың шешiмi ... ... ... ... жариялылық тәртiбiне қайшы келетiндiгiнiң;
6) дау аралық сотта iс қараудың нысанасы бола ... ... ... ... ғана шағым жасалуы мүмкiн.
3. Аралық сот шешiмдерiнiң күшi жойылған жағдайда, тараптардың ... ... ... ... ... ... ... құқылы.
Егер аралық сот шешiмiнiң аралық келiсiмнiң жарамсыздығы салдарынан
немесе шешiм аралық ... ... ... оның ... ... дау бойынша қабылданғандықтан, не аралық келісімде қамтылмайтын
мәселелер жөнiндегi ... ... ... ... ... ... жағдайда, тиiстi дау аралық сотта одан әрi қарауға жатпайды.
Аралық соттың ... ... және ... ... тиiс. ... сот ... аралық соттың отырысында зерттелген дәлелдемелерге ғана негiздейдi.
Егер тараптар өзгеше уағдаласпаса, онда тараптардың кез ... ... ... ... ... он күн ... аралық сотта iс қарау барысында
мәлiмделген, бiрақ шешiмде көрiнiс ... ... ... ... қабылдау туралы өтiнiшпен, бұл туралы екiншi ... ... ... сол ... ... ... ... Дауды шешкен аралық соттың құрамы
аталған өтінішті алғаннан кейін он күн ... оны ... тиiс. ... ... ... бойынша не аралық сот шешiмiнiң құрамдас бөлiгi
болып табылатын қосымша шешiм, не қосымша ... ... ... ... бас ... ... ... қабылданады.
Азаматтық іс жүргізудің бір сатысы ретінде жаңадан ашылған мән-жайлар
бойынша дауды қайта қарау болып ... ... ... ... да
жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша дауды ... ... ... ҚР АІЖКтің 404-409 баптары ... ... ... шешімдерді,
ұйғарымдар мен қаулыларды жаңадан анықталған мән-жайлар бойынша қайта қарау
жөнінде іс жүргізу тәртібін ... іс ... ... істі ... ... тәртібімен қатар заңды
күшіне енген сот шешімдерін, ұйғарымдарын және қаулыларын қайта қараудың
екінші нысаны болып табылатын жаңадан анықталған ... ... ... ... ... ... ... Осы екі нысанның өзара айырмашылығын
процессуалистер ең бастысы істерді қайта қараудың негіздері мен ... ... 154 ... ... ұйғарымдарын және қаулыларын жаңадан анықталған мән-
жайлар бойынша қайта қарау азаматтық процестің дербес сатысы.
ҚР АІЖК-сі бойынша ... ... ... ... ... мен
қаулыларды жаңадан анықталған мәнжайлар бойынша қайта қарау негіздері болып
мыналар табылады:
арыз берушіге ... ... және ... бола ... іс үшін елеулі
мәнжайлар;
заңды күшіне енген сот үкімімен ... ... не ... ... әкеп соңқан, куәнің көрінеу жалған жауаптары, сарапшының көрінеу
жалған қорытындысы, көрінеу дұрыс ... ... не ... ... ... енген сот үкімімен белгіленген, тараптардың, іске ... ... не ... ... ... ... ... сол істі қарау кезінде жасаған қылмысты әрекеттері;
белгілі бір шешімді, ұйғарымды немесе қаулыны шығаруға ... ... ... ... ... ... не өзге де ... қаулысының күшін
жою;
Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің соттың сот актісін шығаруы
кезінде қолданған ... ... өзге ... ... емес деп ... (ҚР АІЖК-тің 404-бабы).
Сондықтан мұнда жаңа емес, жаңадан анықталған мән-жайлар туралы
айтылады, яғни ... іс ... ... ... іс үшін ... ... бірақ арыз берушіге және сотқа белгілі болмаған және белгілі ... ... ... – бұл ... істі ... кезінде болған
және оны шешу үшін елеулі маңызы бар, арыз беруші не ... ... ... ... бола ... осы іске қатысушы адамдардың құқықтары
мен міндеттерінің пайда болуына, өзгеруіне немесе қысқартылуына әсер ететін
заңды фактілер.
Мысалы, ... ... ... ... сот мүлікті бөлген соң қайтыс
болған адамның өсиетінің анықталуы.
Егер де жаңадан анықталған ... ... ... ... ... ... да, онда ол сол іс ... соттың қорытынды шешіміне әсерін
тигізуші еді. Егер де ... ... ... ... ... жаңа ... анықталса, онда ол істі қадагалау тәртібі
бойынша қайта қарауға негіз болып табылады.
Сот ... ... және ... ... ... мән-
жайлар бойынша қайта қарауға ... ... ... ... ... осы сот ... қайта қарау туралы арызды шешетін сот қайта қарау
үшін негіз бар не ... ... ... ... ... ... ... тараптарының бiрiнiң немесе
құқықтары жаңадан ... ... ... ... өзге де ... бойынша қайта қаралуы мүмкiн. ... ... ... ... ... ... қайта қарау негiздемелерi:
1) iс үшiн елеулi, арыз берушiге белгiлi болмаған және белгiлi болуы
мүмкiн емес ... ... не ... ... ... әкеп ... ... енген
сот үкiмiмен анықталған, ... ... ... ... ... ... қорытындысы, көрiнеу бұрыс аударма, құжаттардың не заттай
дәлелдемелердiң жалғандығы;
3) тараптардың, iске ... ... ... не ... өкiлдерiнiң
күшiне енген сот үкiмiмен анықталған қылмыстық iс-әрекеттерi немесе аралық
судьялардың осы iстi ... ... ... ... әрекеттерi болып
табылады.
Жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша аралық соттың шешiмiн қайта қарау
туралы өтiнiш қайта қарау үшiн ... ... ... ... күннен
бастап үш ай iшiнде берiледi және оны шешiм шығарған аралық сот қарайды.
Аралық ... ... ... ... ... ... шығарған тұрақты жұмыс
iстейтiн аралық соттың отырысын өткiзу мүмкiн болмаған жағдайда, аралық
соттың жаңа ... ... ... ... ... ... қайта қарау
туралы өтiнiштi қарайды.[34, 67 ... ... ... ... онда тараптардың кез келгенi аралық
соттың шешiмiн алғаннан кейiн он күн iшiнде шешiмдi ... ... бұл ... екiншi тарапты хабардар ете отырып сол аралық сотқа
жүгiнуi ... ... ... ... ... ... шешiмдi түсiндiру туралы
өтiнiштi алғаннан кейiн он күн ... оны ... тиiс. ... сот өзi
қабылдаған шешiмдi, оның мазмұнын өзгертпестен түсiндiредi. иiстi өтiнiштi
қарау нәтижелерi бойынша не ... сот ... ... бөлiгi болып
табылатын шешiмдi түсiндiру туралы ұйғарым, не шешiмдi түсiндiруден ... ... ... ... сот тараптардың кез келгенiнiң өтiнiшi бойынша ... ... ... ... ... жаңсақ жазылымдарды, ... ... ... ... ... қате ... ... қателерді түзеу сот ұйғарымымен ... ... ... ... ... ... ... шешімге өзгеріс енгізуге
болмайды.
Сот өз бастамашылығымен немесе іске қатысушы адамдардың арызы ... ... қате ... мен ... арифметикалық қателерді түзете
алады. ... ... ... ... сот ... шешіледі. Іске
қатысушы адамдарға сот отырысының ... мен орны ... ... олардың келмеуі түзетулер енгізу туралы мәселені ... ... Сот ... қарау нәтижесі бойынша ұйғарым шығарады. Бұл ұйғарым
негізгі шешімнің құрамдас бөлігі ретінде азаматтық іске қоса тіркеліп ... ... сот ... ... қате ... мен ... қателері осы тәртіппен түзетілуге жатады.
Тараптардың, сот құрамының аты-жөндерін, заңды ... ... ... жерін дұрыс жазбау, өндіріп алынатын ақша сомасын,
құрылысқа және өзге де ... ... ... ... есептеуде
жіберілген айқын арифметикалық қателер. Мұнда сот шешімінің жүзеге асыруына
және оның әділ соттылығына әсер ететін ... ... ... ... ... өзінің Василенкодан алимент өндіру туралы ... ... қате ... мен ... арифметикалық қателерді
түзеу туралы өтінішімен сотқа жолданады. Жоғарыда аталған шешімде Василенко
Олег Семенович аты-жөні Василенко Ольгерт ... деп қате ... ... сот ... ... үшін ... алимент мөлшерін есептегенде
арифметикалық қателер жіберген. ... бұл ... ҚР АІЖК ... бұл ... шығарған судья шешімдегі қате жазулар мен ... ... ... ... ұйғарымымен шешеді.
АІЖК 230 бабында қате жазулар және айқын арифметикалық қателерді түзеу
туралы өтінішті қараудың процессуалдық мерзімі көрсетілмеген. ... ... ... ... ... заңның ұқсастығы қолданылады, яғни
АІЖК 232 бабының ... ... ... түсіндіру туралы өтінішті,
өтінімді өтініш қабылданған күннен ... он күн ... ... қарастырылған. Осыған сәйкес, заң ұқсастығы негізінде өтінішті
қарау мерзімі он күн болып есептеледі.
Қате жазулар және айқын арифметикалық қателер іс ... ... ... оның шешімдегі көрінісіне сай келмейтіндігін куәландырады. Мұндай
қателер көбіне шешімді жазу барысында пайда болады.
Шешімнің ... және ... ... қателерді шешімді шығарған
сот түзей алмайды. Себебі, бұл тәріздес қателерді ... ... ... ... және жаңа ... ... алып ... Ал, қате жазулар
мен айқын арифметикалық қателерді түзетуде сот шешімінің мәні өзгертілмейді
және жаңа ... ... ... да қате ... мен ... ... түзеу, шешімді түсіндіру және қосымша шешім шығару
арқылы ... емес ... ... ... ... ... өзгерту
сияқты шешімді мәні бойынша өзгертпейтін түзетулерді шешімді шығарған судья
жүзеге асыруға ... ... ... қате ... мен ... ... түзеу туралы жоғарғы сот органдарына апелляциялық шағым ... ... ... көп ... ... ... Сол ... іс жүргізудің бұл институты толығымен қолданылмайды.
Аралық сот жаңылыс жазуларды, жаңсақ жазылымдарды, ... ... ... ... ... ол ... құрамдас бөлiгi болып
табылады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің, Қазақстан
Республикасының 2004 жылғы 28 желтоқсандағы «Аралық ... ... ... ... 1998 жылғы 30 маусымдағы «Атқарушылық іс жүргізу
және сот орындаушыларының мәртебесі ... ... және өзге ... ... ... нормалары аралық соттардың шешімдерін
мәжбүрлеп орындатуға құқықтық негіз болып табылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... соттар жүйесіне кірмейді, ол тұрақты ... ... ... ... ... дауды шешу үшін құрылуы мүмкін. Заңмен
көзделген жағдайларда аралық сот талқылауына жүгіну азаматтық құқықтарды
қорғау ... бірі ... ... егер ... ... ... арасында
жасалған келісімдер болса, дау аралық соттың қарауына берілуі мүмкін.
Аралық сот шешімі ерікті ... ... ... себебі дауды аралық
соттың қарауына беру туралы шарт ... ... ... ... ... өздері үшін міндетті екендігін болжайды. Аралық сот ... ... ... бас ... ... ... бұзу ... ал өндіріп алушының
Қазақстан Республикасының сот жүйесіндегі құзіретті сотқа аралық сот
шешімін ... ... ... ... жүгінуі - конституциялық
құқығын соттың қорғауы арқылы жүзеге асыру болып есептеледі.
Аралық сот ... ... ... атқару парағын беру туралы
арыз, осы шешімде көрсетілген, АІЖК-нің нормаларымен ... ... ... ... ... ... аралық соттың орны бойынша
құзіретті сотпен қаралады.
Аралық сот ... ... ... ... ... беру ... ол ... түскен күннен бастап он бес күннің ішінде судья жеке өзі
қарайды. Арыздың қаралатын ... мен орны ... ... ... ... сот ... ... белгіленген ережелер ... Егер ... сот ... ... ... келе алмауына
байланысты арызды қарауды кейінге қалдыру ... ... ... ... немесе борышкердің келмеуі арызды қарауға кедергі болмайды.
Аралық сот шешімін ... ... ... ... беру ... ... сот отырысында жүргізіледі. Соған байланысты АІЖК-нің 255-
бабына сәйкес, АІЖК-нің 23-тарауында ... ... ... ... ... ... сот ... мәжбүрлеп орындатуға атқару парағын беру туралы
арызға мынадай құжаттар тіркеледі:
1) аралық сот ... ... ... ... ... ... аралық сот шешімінің көшірмесі осы аралық сот төрағасымен
куәландырылады, ... ... шешу үшін ... ... сот шешімінің
көшірмесі нотариалды куәландырылуы тиіс;
2) белгіленген заң тәртібімен ... ... сот ... ... ... ... ... басқа арызға, Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке
төленетін басқа да ... ... ... (Салық кодексі)» Кодексінің 496-
бабы 1-тармағының 10) тармақшасына сәйкес анықталған ставка бойынша
мемлекеттік ... ... ... құжаттар тіркелуі тиіс.
Егер аралық сот шешімін мәжбүрлеп орындатуға атқару парағын беру туралы
арызды қарау кезінде сол шешімге шағымдану жөніндегі арыз ... ... ... ... белгілі болса, аралық соттың шешіміне шағымдану
жөніндегі арызды қарап және шешкенге дейін сот атқару ... беру ... ... ... ... сот шешімін мәжбүрлеп орындату туралы ұйғару Қазақстан
Республикасы соттарының заңды ... ... сот ... ... үшін ... ... тәртіпте жедел орындалуға жатады.
АІЖК-нің 241-3-бабымен және Заңның 48-бабымен көзделген түпкілікті
болып табылатын негіздер ... ... ... ... ... бас ... мүмкін және ол кеңейтілген талқылауға жатпайды. АІЖК-
нің 241-3-бабының 1) тармақшасында көзделген атқару парағын ... ... үшін ... ... сот ... қарсы қабылданған тараппен
ұсынылады.
Құзіретті сот көрсетілген ... іс ... ... ... ғана ... және ... соттың шешімін сот мәні бойынша қайта
қарауға ... ... ... ... 2) тармақшасында көзделген
мәжбүрлеп орындатуға атқару парағын беруден бас тарту негіздемесін ... ... ... беру ... ... ... кезiнде тиiстi
құзыреттi сот аралық соттың шешiмiн мәнi бойынша қайта қарауға құқылы емес.
Құзыреттi сот, егер ... ... ... ... ... ... тарап
құзыреттi сотқа: аралық келiсiмiнiң жарамсыз болып табылатындығының; аралық
соттың шешiмi аралық келiсiмде көзделмеген ... оның ... ... дау ... ... ... аралық келiсiмнiң шегiнен
шығатын мәселелер жөнiндегi қаулылардан тұратындығының, сондай-ақ ... ... ... қарауына жатпайтындығының дәлелдемелерiн табыс
еткен жағдайларда атқару парағын беруден бас тарту туралы ... ... ... ... аралық келiсiмде қамтылатын ... ... ... ... қамтылмайтындардан бөлiнiп шығарылуы мүмкiн
болса, онда аралық соттың аралық ... ... ... жөнiндегi
қаулылардан тұратын шешiмiнiң сол бөлiгiн мәжбүрлеп орындатуға ... ... ... бас ... ... соттың құрамы немесе
аралық сотта iс қарау Қазақстан Республикасының ... ...... ... ... сәйкес келмегенiнiң; аралық соттың шешiмi
өзiне қарсы ... ... ... ... ... ... ... аралық сот отырысының уақыты мен орны туралы ... ... ... не аралық сотқа басқа да себептермен өз
түсiндiрмелерiн бере ... ... ... ... ... ... ... толық қабiлетсiз немесе әрекетке қабiлетi шектеулi
екендiгiнiң; ... ... ... ... ... сол тараптардың
арасындағы дау бойынша, сол нысана туралы және сол негiздер бойынша ... ... ... не ... ... ... бас тартуына байланысты
iс бойынша iс жүргiзудi тоқтату туралы құзыреттi соттың ... ... ... ... ... соттың шешiм шығаруы сот үкiмiмен
белгiленген, қылмыс жасау салдарынан мүмкiн болғандығының дәлелдемелерiн
табыс ... ... ... ... беруден бас тарту туралы ұйғарым
шығарады. ... ... сот дау ... ... ... ... сотта iс қараудың нысанасы болуы мүмкiн
еместiгiн; аралық ... ... ... ... және ... жариялылық тәртiбiне қайшы келетiнiн ... ... ... бас тарту туралы ұйғарым шығаруы ... ... ... парағын беруден бас тарту туралы ұйғарым шығарған жағдайда ... ... ... азаматтық iс жүргiзу заңнамасында
белгіленген тәртiппен шағым ... ... сот ... ... ... ... ... сотпен тексеріледі. Аралық соттың шешімін мәжбүрлеп орындату
кезінде ... ... ... тәртіп негіздерін бұзуға жол
берген ерекше жағдайларда жариялылық ... ... ... 86 ... сот ... ... ... атқару парағын беру туралы арыз
бойынша шығарылған сот ... ... сот ... шағымдану
көзделген тәртіпте берілуі мүмкін.
2.3 Аралық соттың, халықаралық коммерциялық арбитраждың ... ... ... кейбір мәселелері
Аралық соттың шешімдерін мәжбүрлі түрде орындаудың құқықтық негізін
азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... 2004 жылғы 28 желтоқсандағы «Халықаралық коммерциялық
арбитраж ... ... және 1998 ... 30 ... ... өндірісі мен
сот орындаушыларының мәртебесі туралы» заңының және сондай-ақ Қазақстан
Республикасының ... ... ... халықаралық
шарттарының нормалары құрайды.
Соттың шешімдерінің егеменді ... ... ... ... ... ... тысқары жерде күші таралмайды. Сол себепті де ... ... ... ғана ... да бір ... ... күші болады.
Соттың шешімдерін тану туралы мемлекетаралық келісімдердің мақсаты
болып шартқа ... ... ... тану ... ... ... сот ... орындауды қандай да бір тану мен орындауға қатысты
қосымша процедураларсыз қамтамасыз ету табылады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... бастап шет
мемлекеттердің соттары мен шет ... ... ... ... ... ... мен осы ... шешімдерін орындайтын
органдары арқылы тану мен мәжбүрлі түрде орындауға қатысты бірте-бірте
енгізуде.[28, 58 ... жылы ... ... ... 1958 жылғы «шет елдік
арбитраждық соттың шешімдерін тану мен орындауды іске асыру ... ... ... және ... ... мемлекеттер мен шет ... ... ... тану мен ... байланысты конвенциялар
мен келісімдерді ратификациялауы осының көрінісі ... ... ... сотқа беру туралы шартқа отырған көзде тараптар оның
шешімінің міндеттілігіне келіскендіктен, аралық ... ... ... ... ... ... ... ерікті түрде орындаудан бас тарту ... ... бұзу ... ... ал ... алушының аралық
соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындату үшін Қазақстан Республикасының сот
жүйесіндегі өкілетті ... ... оның ... ... ... ... жүзеге асыру болып табылады.
Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 28 желтоқсандағы «Аралық соттар
туралы» заңының 45 ... ... ... ... ... ... және ... міндетті түрде орындалу керектігі бекітілген.
Егер, аралық соттың шешімінде орындалу мерзімі көрсетілмесе шешім дереу
орындалуы тиіс.
Азаматтық іс жүргізу ... 241-1 ... ... аралық соттың
шешімі ерікті түрде онда көрсетілген мерзімде орындалмаса, ... ... ... шешілген тарап аралық соттың дауды қарастыру орны бойынша
өкілетті сотқа аралық соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындау ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының 2005 жылғы 23 желтоқсандағы №10
«аралық ... ... ... ... ... ... ... заң нормаларын қолдану туралы» номативтік қаулысының ... ... ... ... шешімін мәжбүрлі түрде орындату үшін ... беру ... ... ... соттың дауды қарастыру орны бойынша
өкілетті сот ... іс ... ... ... ... ... ережелеріне сәйкес қарастырылады.
Жоғарғы Соттың бұл қаулысында ... ... ... мәселе нақты
шешімін тапқан. Бұл қаулы қабылданғанға дейін соттар соттылықты анықтауға
байланысты біршама қиындықтар ... ... ... қызметінің
тәжірибесі көрсеткендей ... ... ... соттармен,
мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттармен және сондай-ақ аудандық
соттармен қарастырылған болатын.
Азаматтық іс жүргізу ... де, ... ... ... ... ... соттың шешіміне келіп түскен шағым бойынша қозғалған іс немесе
мәжбүрлі ... ... үшін ... ... беру туралы өтініш бойынша
қозғалған өндіріс іс болып табылатындығы туралы мәселе шешімін ... ... ... жоғарыда келтірілген Жоғарғы ... ... ... бөлімінде өз шешімін тапқан.
Сонымен, соттар ... ... іс деп ... ... және
статитсикалық есептілік нысанына өзгерістер енгізілгенге ... ... ... ... ... мүмкін.
Аралық соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындау үшін атқару қағазын ... ... ... ... ... ... түскен күннен бастап он бес күн
ішінде ... ... ... шешімін мәжбүрлі түрде орындау үшін атқару қағазын беру
туралы өтініш сот отырысында қарастырылады. Тиісінше, азаматтық іс ... 255 ... ... ... іс ... ... 23
тарауында көзделген ережелер бойынша сот отырысының хаттамасы толтырылады.
Аралық соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындау үшін ... ... ... ... ... орны мен ... азаматтық іс жүргізу кодексінің
11 тарауында бекітілген ережелер ... ... ... мен борышкерге
хабарлайды.
Дегенмен өндіріп алушының немесе борышкердің келмеуі егер ... ... ... ... келе ... ... ... белгілі бір мерзімге қалдыру туралы өтініш түспесе өтінішті қарауға
кедергі болмайды.[36, 40 бет] ... сот ... ... ... ... ... ... тексеруі қажет.
Аралық соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындау үшін атқару қағазын беру
туралы ... ... іс ... кодексінде міндетті ... ... ... ... ... құжаттар қоса беріледі:
1. Аралық соттың шешімінің түпнұсқасы немесе көшірмесі. Тұрақты қызмет
атқаратын ... ... ... ... осы аралық соттың
төрағасы куәландырса, нақты дауды шешу үшін құрылған аралық ... ... ... ... ... Заңда көрсетілген тәртіппен жасалған аралық ... беру ... ... ... нотариалды куәландырылған көшірмесі.
Жоғарғы Соттың «аралық соттың шешімдерін мәжбүрлі түрде орындауға
байланысты соттардың кейбір заң ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке
түсетін міндетті төлемдер туралы» (салық ... ... 496 ... ... 10 ... ... анықталған ставка бойынша мемлекеттік бажды
төлегендігін растайтын құжаттар берілуі керек.
Аталған тізім ... іс ... ... ... және ... ... үшін міндетті болып табылады. Сонымен қатар өндіріп алушы
өзінің ... ... ... ... да ... ... ... қағазын беру туралы өтініш аралық соттың шешімін ерікті ... ... ... ... үш жыл ... ... мүмкін.
Үш жылдық мерзімді анықтау ... сот ... ... ... ... бойынша соттың шешімін орындауды бастау мерзімі немесе
аралық соттың шешімін орындауды аяқтау мерзімі белгіленгендігін ескеруі
тиіс. Егер ... ... ... ... ... ... ... онда
өкілетті сотқа аралық соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындату үшін атқару
қағазын беру туралы байланысты үш жыл осы ... ... ... ... шешімінде оның орындалу мерзіміне қатысты ешқандай талап
қойылмаған жағдайда оны дереу орындау керек. ... ... ... үшін ... ... беру ... өтінішпен өкілетті сотқа жүгінуге
байланысты үш жылдық мерзім аралық соттың шешімі заңды күшіне енген сәттен,
яғни аралық судьямен енмесе ... қол ... ... ... қағазын беру туралы өтініш мерзім өтіп кеткен жағдайда, қажетті
құжаттарсыз берілген жағдайда ... сот ... ... ... істі
қараусыз қалдырады және оған азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... «Аралық соттар туралы» заңының 48 бабына
сәйкес өкілетті сот ... ... ... бас ... туралы ұйғарымды
келесі жағдайларда қабылдайды:
1. Аралық соттың шешімі қарсы ... ... ... ... ... тапсырса:
• Аралық келісім жарамсыз болып табылса;
• Аралық соттың шешімі аралық ... ... ... ... жатпайтын дау бойынша немесе аралық
келісімнің аясынан шығып ... ... ... және сондай-ақ даудың ... ... ... ... ... ... құрамы Қазақстан Республикасының аралық сот
талқылауы туралы заң талаптарына сай келмесе;
• Аралық соттың шешімі өз пайдасына ... ... ... ... ... ... ... сот талқылауы
өтетін орны мен уақыты ... ... ... ... ... да ... ... сотқа өзінің түсініктемелерін
бере алмаған жағдайларда;
• Аралық келісімді жасау көзінде тараптардың бірі әрекет
қабілеті жоқ немесе шектеулі ... ... ... Осы ... ... ... сол пәні бойынша не сол
негіздер бойынша өкілетті соттың немесе аралық соттың
заңды ... ... ... ... ... ... ... аралық соттың талапкердің талап арыздан бас тартуы
бойынша істі қысқарту туралы ... ... ... ... шешім қабылдауы соттың үкімінде көрсетілген
қылмысты жасау нәтижесінде мүмкін болған жағдайда.
2. Өкілетті сот келесілерді анықтаса:
• Қазақстан Республикасының заңдарына ... дау ... ... пәніне жатпаса;
• Аралық соттың шешімі Қазақстан Республикасының «аралық
соттар туралы» заңының 48 бабының 2 тармағының 1 және ... ... ... ... ... ... ... бұқаралық тәртібіне қайшы келсе.
Жоғарғы соттың «соттардың аралық соттардың шешімдерін мәжбүрлі ... ... ... заң ... ... ... 2005 ... 23
желтоқсандағы нормативтік қаулысының 10 бөлімінде берген ... ... ... ... бұл негіздері түпкілікті болып табылады.
Аралық соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындау үшін атқару қағазын беру
туралы ... ... ... ... ... ұйғарымына соттың
ұйғарымына шағымдану үшін азаматтық іс ... ... ... шағымдана алады.
Аралық соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындау ... ... ... Қазақстан Республикасының соттарының заңды күшіне енген сот
актілерін орындау үшін заң актілерінде ... ... ... ... соттың аралық соттың шешімін мәжбүрлі түрде орындау ... ... беру ... ... ... ... азаматтық іс
жүргізу кодексінің 236 бабының 3 бөліміне сәйкес атқару қағазы сот ұйғарым
шығарған сәтте қол қойылып, орындауға ... ... ... ... ... ... зерттеу өкілетті сотқа
бір уақытта немесе әртүрлі уақытта борышқордың аралық соттың шешіміне
берген ... мен ... ... мәжбүрлі түрде орындату үшін атқару
қағазын беру туралы өтініші қатар түсуі мүмкін.
Аралық соттың шешімін мәжбүрлі ... ... үшін ... ... беру
туралы өтінішті қарастыру кезінде өкілетті ... сол ... ... ... ... түскені мәлім болса, сот аралық соттың шешіміне
келіп түскен шағымды қарастырып ... ... ... ... беру ... ... ... тұруы тиіс.[38, 15 бет]
Аралық соттың шешіміне келіп түскен шағымды қарастыру нәтижесі аралық
соттың шешімін мәжбүрлі түрде ... үшін ... ... беру ... қарастыру үшін өте маңызды. Себебі шағымды қарастыру ... ... сот ... ... ... жою ... ... қабылдаса, онда
аралық соттың шешімін орындау үшін ... ... беру ... ... ... өздігінен жойылады.
Атқару қағаздары алғашқы инстанциядағы сотпен шешім ... ... кеін үш күн ... қол ... ... ... тұрған соттан іс
қайтарылған көзде онда келесілер көрсетілуі ... ... ... ... ... атауы;
• Істің номері және шешім шығарылған мерзім;
• Шешімнің қорытынды ... ... ... ... енген уақыты;
• Атқару құжаты берілген уақыт;
• өндіріп алушы мен борышқордың аты-жөндері, олардың мекен-жайлары
мен реквизиттері.
Соттың әрбір шешімі ... бір ... ... ... Егер орындау
әртүрлі жерлерде не шешім бірнеше талапкерлердің пайдасына немесе бірнеше
борышқорға қарсы шығарылса сот өндіріп ... ... ... ... ... орындалу орнын нақты көрсете отырып немесе осы ... ... ... тиіс ... ... көрсетіле отырып қол қойылып
беріледі. Атқару қағазына сот сот ... не ... ... ... қоса беріледі.
Егер тараптар басқаша келіспесе, аралық сот көз келген тараптың сұрауы
бойынша қажет деп тапса ... да бір ... ... ... ... ету шараларын қабылдау туралы ұйғарым қабылдайды.
Аралық сотта қарастырылатын ... ... ету ... ... ... бір ... ... сот талқылауы өткен жер бойынша ... ету ... ... ... ... жері бойынша
беріледі. Сонымен, заң аралық сот ... ... ... ... ... қандай өкілетті сотқа шағымдануда ... ... ... ету туралы өтінішке талапты аралық сотқа ... ... қоса ... ... 28 желтоқсандағы «Аралық соттар туралы» ... ... 32 ... ... ... ... ету ... қоса берілетін құжаттар қатарына Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... мемлекеттік бажды
төлегендігін растайтын құжат келтірілген.
Өкілетті сотпен аралық сотта қарастырылатын ... ... ... ... ... және талапты қамтамасыз ету туралы немесе оны
қамтамасыз етуден бас тарту Қазақстан Республикасының азаматтық іс ... ... ... ... ... сотта қарастырылатын талапты қамтамасыз ету туралы ұйғарым
тараптардың біреуінің өтініші бойынша осы ... ... ... ... мүмкін. Аралық соттың талапты қанағаттандырудан бас ... ... ... ... ... ету шараларын жоюға негіз болып
табылады.
Азаматтық іс жүргізу кодексінің 161 бабына ... ... ... ... ... сот ... орындау үшін көзделген тәртіппен дереу
орындалуы тиіс.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмыстағы ғылыми ізденістің баянды ... оның ... ... ... ... аумағында уақытша немесе тұрақты
тұратын шет елдік тұлғалар мен ... жоқ ... ... олардың тұрақты өкілдіктері мен филиалдарының орналасуыолардың
қатысуымен туындайтын дауларды шешудегі соттардың қызметімен, сол ... ... ... мемлекеттер аумағында танылып, мәбүрлі ... ... ... шет ... ... саны
Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кеін және халықаралық құқықтың дербес,
егеменді субъектісі болған ... ... тез арта ... ... ... ... отырған шет елдік инвестицияларды тарту саясаты да
үлкен септігін тигізді. Қазіргі ... ... да бір ... ... ... ... соттардың шешімдерін тану мен
орындауды міндеттейтін халықаралық құқықтың жалпы ... ... ... ... ... ... оның ... Қазақстан Республикасы да
кіреді, қалай және қандай жағдайда шет ... сот ... ... өз ... шешеді. Біздің заңымызда шет мемлекеттердің
соттарының шешімдерін тану мен ... жігі ... ... ... іс ... ... 425 бабында «шет
мемлекеттер мен арбитраждық соттардың ... ... ... екі ... ... негізінде заңдар мен халықаралық шарттарда
көрсетілсе танылып, орындалады ... ... бұл ... бұл ... мемлекеттер мен арбитраждық соттың шешімдерін тану бірінші кезең болып
есептелетінін және оны ... ... ... ... ... ... сот билігін, сот шешімдерінің танылуы мен орындалуын
қамтамасыз етудің теориялық және практикалық маңызын зерделеу барысында ... ... ... әрі біраз дәрежеде негізделген мәселе қазақ
қоғамындағы сот билігінің қалыптасуы мәселелері және де шет ... ... ... пайда болған дауларға қатысты сот әділдігін
жүзеге асыру үшін шет ... ... сот ... танылып,
орындалуы болатын. Егер біз ... ... ... ... ұзақ ... меңзеп құқықтық мемлекет құрғымыз келсе, онда
халықтың құқықтық сауатын оятып, соның кепілі боларлықтай соттың да ... ... ... ... мен ... ... ... бір
жағадан бас, бір жеңнен қол шағарсақ алмайтын асуымыз ... деп ... айта ... ... үш ... бас қосқан жеріндегі көздесулер
көршілес мемлекеттермен достығымыздың үлгі боларлықтай арнасы деп ... ... жол, ... әділеттілік негізінде жатыр. Бұл орайда
Халқымызда Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ, ... ... ... ... ... ... ... алаламайтын адал, қара қылды қақ жарған
әділ болуы керкек деген мағынаға ... Біз ... сот ... ... ту етіп заң ... жүргізілуін қалыптастыру басты мақсат етіп
қойдық.
Негізгі мақсат дәстүрлі сот билігінің іргетасын ... ашық ... ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағында
шет мемлекеттер мен арбитраждық соттардың ... ... сот ... ... боынша теңестіру, түптеп
келгенде құқықтық мемлекет орнатуда соттың рөлін күшейту.
Осы дипломдық жұмысты жазу нәтижесінде шет ... соты ... ... ... тану мен ... ... ... және Қазақстан Республикасының заңдарын зерттей отырып осы ... ... заң ... қажеттігіне көзімізді жеткіздік. Бұл
қатынастарды реттеудегі мемлекеттердің құқықтық тәжірибелерінің ... ... ... ... халықаралық шарттарды қабылдау қажеттігін
көрсетеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Сапарғалиев.М. Возникновение и развитие судебной системы Советского
Казахстана 1917-1967 гг. Алма-Ата, ... ... ... ... Алаш ... ... ... - Алматы: Атамұра, 1998.
Байтурсынов А. Бұрынғы әділ билер // ... Ата ... ... және ... ... ... С.Зиманов 10 томдық.
-Алматы. Жеті- жарғы, 2001. - 1 ... М.З., ... И. ... ... ... шариаттың әсері. -
Алматы. Жеті-жарғы, 1998.
Ағдарбеков Т. Қазақстандағы алғашқы мемлекеттің қалыптасуы жөніндегі ғылыми-
теориялық пікірлер // Қ-А.Ясауи атындағы ХСТУ ... - ... ... ... П.Я. Опыт работы третейского суда юридического центра «US» ... ... ... судов в Республике Казахстан. Басин Ю.Г.,
Грешников П. Я., ... М.К. и др, ... суд: ... и ... ... статей и документов /Составитель и отв ред
к.ю.н. И.П. Грешников.- Алматы: Юридического ... «US», ... З.Ж. Дис. ... ... юр. ... А-Ата, 1986г.(на русс. яз).
Вицын А.И. Третейский суд по ... ... ... -М., ... М. ... отношение казахских трудящихся масс к ... и ... ... ... и ... и ... декреты об их отмене.
Возникновение и развите ... ... ... ... ... ... ... 1971.
Сулайманова Х.С. Создание и развитие советского суда в Туркестанской ... ... ... ... ... комиссариатов о революционном комитете по
управлению киргизским краем. /Председатель Совета ... ... ... ... Управляющий Делами Совета Народных Комиссаров В. ... 10 июля 1919 ... ... области, ф. 367, оп. 1, д. 21, лл. 16-17, 63-65; ф.
348, оп. 2, д. 14, лл. 199-200.
«Советская степь» 1928, 9 ... ... ... ... ... И. ... суд у киргизов // Журнал юридического ... ... ... ... 1897. Кн. ... П. ... ... очерк // Записки Западно-Сибирского
отдела Русского географического общества. Омск, Кн. 7. Вып. 2. ... М. ... ... ... изд. НКЮ ССР ... - 1941.
Лунц Л.А. Курс международного частного права. - Москва, Спарк, ... Н.И. ... ... дел с участием иностранцев. -М.,
1970.
Масленникова, Н.И. Гражданский процесс как ... ... ... ... Свердловск: Изд-во Урал. ун-та, 1989.
Васильчикова Н.А. Права ... ... в ... Дис. канд. юрид. наук. - Санкт-Петербург, 1997.
Вершинин А.П. Арбитражное соглашение: ... ... ... ... ... к ... ... и право». 1999.
Попов М.А. Теоретические проблемы российской модели ... ... ... ... дис. … ... ... Наук. СПб.,
2002.
Резниченко И.М. Проблема правопреемства в третейском суде. // Третейский
суд. 2002. №5/6.
Курочкин С.А. ... ... ... ... ... Федерации: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. – Екатеренбург,
2004.
Цихоцкий А.В. Теоретические проблемы ... ... ... ... – Новосибирск, 1997.
Мусин В.А. Арбитражная оговорка во внештеторговом контракте и проблема
правопреемства. // Третейский суд. 2000. ... ... ... ... иностранных лиц в гражданском
процессе. Под общей редакцией Мами К.А.- Астана, 2006.
Практика Международного коммерческого арбитражного суда при ТПП РФ за ... / ... М.Г: ... – М., ... ... шешімдерін мәжбүрлеп орындату жөнінде заңдардың кейбір
нормаларын соттардың қолдануы туралы» Қазақстан ... ... 2005 ... 23 ... № 10 ... қаулысы.
Нысанбаев Н.А. Судебная защита прав человека в Республике ... ... ... суд в ... ... ... ... Материалы
междунар. науч.-практ. конференции. -Астана, 3 ... 2003./ Отв. ... ... - ... ... 2003.
Арбитражный процесс: Учебник для юристов / Под ред. М.К.Треушникова,
В.М.Шерстюка.- 4-ое изд., ... и доп. - М.: ... ... З.Х. ... ... ... Республики Казахстан: В 2-
х т: Учебник. Т.2. Особенная часть/ З.Х.Баймолдина. - Алматы: КазГЮА, 2001.
Гражданское ... ... ... ... ... ... [учеб.
пособие]. - Челябинск: Рекпол, 2000.
Вопросы международной торговли. Участие ... лиц в ... Под ... ... Мами К.А.- Астана, 2006.
Егембердиев Е.О. Қазақстан Республикасының азаматтық іс ... ... ... Оқу ... - ... Болашақ-Баспа, 2003.
Мукашева К.В. Признание и ... ... ... суд: законодательство, теория, практика. - Алматы,
2000.
Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное ... ... ... ... ... 2001.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аралық сот56 бет
Табиғат тағдыры – адамзат тағдыры. Тәрбие сағаты4 бет
Аралық соттар: түсінігі, азаматтық юрисдикция жүйесіндегі орны, маңызы, мүмкінділігі, артықшылықтары88 бет
Қазақстандағы мамандандырылған соттар жүйесін құру19 бет
«Станциялардың түрлері. Аралық станция»7 бет
Автомобиль жолдарын табиғаты күрделі ауданда жобалау25 бет
Агресиялық мінез-құлық табиғатына психологиялық талдау78 бет
Адам аралық қатынас31 бет
Адам аралық қатынастар психологиясы10 бет
Адам аралық қатынастар психологиясы туралы түсінік15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь