Бала тәрбиесінде халықтық педагогиканың алатын орны

МАЗМҰНЫ.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І ТАРАУ ОҚУШЫЛАРДЫ ХАЛЫҚТЫҚ ПЕДАГОГИКАМЕН ТӘРБИЕЛЕУ.ДЕГІ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІ.

1.1 Халықтың рухани мұрасы ― халық педагогикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Қазақтың халықтық педагогикасы арқылы оқушыларды адамгершілікке
тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.3 Халықтық педагогиканың бала сана.сезімін қалыптастырудағы орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Кіріспе.


Егеменді пердесі ашылмай, шіркеуленіп келген ұлттық тәрбиесі жиырмасыншы ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан бастап, еркін қолға алынды да, көптеген оқыту бағдарламалары мен оқу құралдары пайда болды.
Қазақстанның егеменді ел болуымен байланысты оқу-ағарту ісінде оның басшылыққа алатын негізгі идеялық бағыты, ел басымыз Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан — 2030 » бағдарламасында көрсетілгендей ... « Қазақстандық патриотизм мемлекеттің территориялық тұтастығын, салт-дәстүрдің, ұлттық мәдениеттің сақталуын, Қазақстанда тіршілік етуші ұлттардың бірлігін қамтамасыз етуді, олардың саяси экономикалық және мәдени байланысын жетіліп көркеюіне баса назар аудару » т.б. болмақ. Ұлттық тәрбие беруде көзделетін мақсат келер ұрпақтың денсаулығын сақтау үшін қамқорлық жасау, оларға қажетті білім беру және дүниетану көзқарасын қалыптастыру, бүгінгі нарықтық қатынас жағдайында өздерінің ата-бабаларының дәстүрін сақтай отырып еңбек етуге әзір болуын қамтамасыз ету болмақ. Келер ұрпақ бейбіт өмірде шапшаң қарқынмен дамушы, гүлденген отанының патриоты болып өсуі тиіс. Президент өзінің Қазақстан халқына арналған үндеуінде «Мемлекетке қажетті барлық басты ерекшеліктердің ішінде білімге зор мән беріледі. Себебі білім беру ұлттық қауіпсіздіктің кепілі болып саналады » — дейді. Ал Қазақстан үкіметі қабылдаған « Білім туралы » заңның « білім жүйесі » аталатын екінші бөлімінде « Білім беру жүйесінің басты міндеттері: Қазақстан Республикасына шын, адал патриот азамат даярлау ... олар мемлекеттік белгілердің мәні мен маңызын терең түсінген, халықтық дәстүрлерді қастерлейтін халықтар достығының негізінде. Тәрбиеленген халық, отан, отбасы алдындағы жеке бастың міндеттері мен құқықтарын сезінген ... Қазақстанда тіршілік етуші қазақ халқы мен басқа да халықтардың тілін, тарихын, салт-дәстүрі мен әдет-ғұрыптарын қадір тұтып игеруге пейілді азамат болуы керек » — делінген. Осы міндеттерді ойдағыдай орындап шыға алатын азаматтарды тәрбиелеу.
Ал оқушы жастарға халықтың қыры мен сырын, ғылыми
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
1. Айдар С. « Халықтық педагогика негізінде еңбек тәрбиесін ұйымдастыру » // Қазақстан мектебі.- 1999.-№7/8. Б.72
2. Ахметжанова А.С « Халық педагогикасы — ғасырлардың асыл пернесі ».// Қайнар университетінің хабаршысы.- 2005.-№1/2 Б.54-57
3. Ғаббасов С. « Халық педагогикасының негіздері».-Алматы 1995.
4. Ембергенов Ж. « Халықтық педагогика және салауатты өмір салты».// Ұлт тағылымы.-1999.-№2. Б56-59
5. Жартыбаева Б.Н « Сабақта және сабақтан тыс уақытта басқа ұлт оқушыларына қазақтың халықтық педагогикасы элементтерін қолдана отырып, әдет-ғұрпын, салт-дәстүрін ».//Білім берудегі менеджмент.-2002.-№2.-Б
6. Жарықбаев Қ., Қалиев С. « Қазақ тәлім тәрбиесі».-Алматы 1995.
7. Ибраимова Л. « Қазақ отбасылық тәрбиесінің зерттелу жайы [Мәтін]//» Ибраимова Л. // Ұлт тағылымы.-2005.-№2. Б.22-26
8. Қабышева К. « Қазақ отбасындағы бала тәрбиесі [Мәтін]//»
Қабышева Р. // Ұлт тағылымы.-2005.-№4. Б.5-9
9. Қаженбаева А., Жанұзақова Ш.«Халық даналығы — ұлттық психологияда »// Ұлт тағылымы.-2002.-№2. Б.34-36
10. Қайырғалиев Т. « Ұлттық өнерді қастерлейік: [Жастарды тәрбиелеудегі халық педагогикасының негіздері]»// Сарыарқа.-1998.-№5
11. Нұғманова Х. « Халықтық педагогика құралдарын оқушыларға эстетикалық тәрбие беруде пайдалану»// Ұлт тағылымы.-2002.№2.-Б4-9
12. Садуақасов Ә. « Халық педагогикасы дәстүрлерін қазақ мектептерінің оқу — тәрбие процесінде пайдаланудың шарттары»//Ұлт тағылымы.-2002.-№2.-Б9-12
13. Ұзақбаева С. « Тамыры терең тәрбие».-Алматы 1995.
14. Қалиұлы С. « Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы» .- Алматы. Рауан 1998.
15. Табылдиев Ә. « Қазақ этнопедагогикасы».- Алматы 2001.
        
        «Бала тәрбиесінде халықтық педагогиканың алатын орны»
МАЗМҰНЫ.
Кіріспе
............................................................................
.........................................3
І ТАРАУ ОҚУШЫЛАРДЫ ХАЛЫҚТЫҚ ПЕДАГОГИКАМЕН ТӘРБИЕЛЕУ-ДЕГІ ... ... ... ... ...... педагогикасы
....................................6
1.2 Қазақтың халықтық педагогикасы арқылы оқушыларды адамгершілікке
тәрбиелеу
............................................................................
............................12
1.3 Халықтық педагогиканың бала ... ... ... ... ашылмай, шіркеуленіп келген ұлттық тәрбиесі
жиырмасыншы ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан ... ... ... ... ... оқыту бағдарламалары мен оқу құралдары пайда болды.
Қазақстанның егеменді ел болуымен байланысты оқу-ағарту ісінде оның
басшылыққа алатын ... ... ... ел ... ... — 2030 » бағдарламасында көрсетілгендей ... « ... ... ... тұтастығын, салт-дәстүрдің, ұлттық
мәдениеттің сақталуын, Қазақстанда ... ... ... ... ... олардың саяси экономикалық және мәдени байланысын жетіліп
көркеюіне баса назар аудару » т.б. болмақ. Ұлттық тәрбие беруде ... ... ... ... ... үшін ... жасау, оларға
қажетті білім беру және дүниетану көзқарасын қалыптастыру, ... ... ... өздерінің ата-бабаларының дәстүрін сақтай отырып еңбек
етуге әзір болуын қамтамасыз ету болмақ. Келер ұрпақ ... ... ... дамушы, гүлденген отанының патриоты болып өсуі тиіс. Президент
өзінің Қазақстан халқына арналған ... ... ... ... ... ... білімге зор мән беріледі. Себебі білім беру
ұлттық қауіпсіздіктің кепілі болып саналады » — ... Ал ... ... « ... ... » заңның « білім жүйесі » аталатын екінші
бөлімінде « Білім беру жүйесінің ... ... ... Республикасына
шын, адал патриот азамат даярлау ... олар мемлекеттік белгілердің мәні мен
маңызын терең түсінген, ... ... ... ... негізінде. Тәрбиеленген халық, отан, отбасы алдындағы жеке
бастың міндеттері мен құқықтарын сезінген ... ... ... ... халқы мен басқа да халықтардың тілін, тарихын, салт-дәстүрі мен әдет-
ғұрыптарын қадір тұтып игеруге пейілді азамат ... ... » — ... ... ойдағыдай орындап шыға алатын азаматтарды тәрбиелеу.
Ал оқушы жастарға ... қыры мен ... ... ... мен
тәлімдік мәнін ғылыми-педагогикалық тұрғыда ... ... мен ... ... ... ... ғылым саласы айналысады.
Халық педагогикасы халықтардың ғасыр бойы ұрпақ тәрбиелеу тәсілдеріне
негізделген тағылымдарының бай ... ... ... ... ... ... педагогикасының ұрпақ тәрбиелеудегі
тағылымдарын ғылыми жүйеге келтіріп зерттейтін, оны тәжірибеде қолданудың
әдіс-тәсілдерін ... ... сөз ... ғылыми педагогиканың бір
саласы.
Зерттеудің тақырыбы — « Бала ... ... ... орны ... жұмысының мақсаты — халықтық ... ... ана тілі мен ... ... ... ... ... сүйетін,
жан-жақты жетілген саналы намысқор, патриот азамат тәрбиелеуде қолданылатын
халықтық педагогиканың сипатын ашу.
Зерттеудің ...... ... түрлерін оқушы жастардың
бойына сіңіріп, білім, білік дағдыларын дамыту және дене ... мен ... ... ... нышандарын айқындау.
Зерттеудің объектісі — оқу-тәрбие үрдісінде қолданылатын ұлттық
мұралар.
Зерттеудің болжамы — ... ... ... ... ... ... ізгілік қасиеттері шыңдалып, нарық жағдайына, өмір сүруге
икемді, жан-жақты жетілген азамат тұлғасы ... ... ... мен ... сәйкес төмендегідей мідеттер
қойылады:
— Халықтық педагогиканың мәнін ашу;

— Халықтық педагогиканы ... ... ... үлгілерінің
негіздерін ашу;
— Халықтық педагогикада бала сана-сезімін қалыптастырудағы ықпалын
көрсету;
— Жалпы бала ... ... ... ... ТАРАУ
1. Халықтың рухани мұрасы — халық педагогикасы.
Тәуелсіз мемлекетіміздегі болашақ ұрпағымызды ... ... ... ... мен психологиясы бар етіп қалыптастыру ― ... орта және ... ... беру ... ... ... өмір ... кезінен бастау алып, күні бүгінге
дейін кәдесіне жарап келе жатқан ... ... бірі — ... ... бойы ... ұлттық тәлім-тәрбиені жас ұрпақ бойына сіңіріп
отыратын арнаулы жолдар, тиісті тәсілдер бар. ... ... ... ... ... насихаттаса, жұмбақтар мен айтыстарда
— ақыл-ой тәрбиесі, өлең, жыр- ...... ... ... ... ... ... әралуан мәселелерін қозғайтын тәлімдік
материалретінде пайдаланылған. Сонымен халық педагогикасы — ... ... ... рухани мұрасы. Осындай халықтық мұралар заманымыздың
талап-тілегіне байланысты пайдаланылып, ұшталып жаңара ... ...... ... ... күйлерін дамытуды негізгі мақсат етіп қойып, ұрпаққа тәрбие берудің
барлық жақтарын ... ... жан ... ... ... ... педагогикасының даму жолдарын сараласақ, ол әртүрлі тағдырға ұшырап,
бірқалыпты даму жолына түсе ... ... Оның ... ... Көп ... ... халық педагогикасын ғылыми тұрғыдан алшақтатып, оны
ғылым емес деп келді. Қазіргі кездің өзінде де халық ... ... ... халқымыз рухани азғындауға жиі ұшырағандығын
байқаймыз. Халық педагогикасының ғылыми дамымауы тікелей ... ... ... ... отыр ( ... Рим империясы, Орыс
империясы ). Империялық саясат өзінің езгісіндегі халықтың ұлттық санасын,
тарихын таптап, ... ... ... ... осы ... ... болмасын ұлттық санасы оянады.
Халық педагогикасы — ұлт ... мен ... ... бай
қазына. Оның келер ұрпаққа берер үлгісі, тәлім-тәрбиесі көп. ... ... сала ... әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер болып
табылады. Олар ұрпақтан-ұрпаққа беріліп ... ... ... ... тән ... асыл ... барлығын да
жүйелеп, өмір тәжірибесінде қолдануда, келер ұрпаққа тәлім-тәрбие беруде
ғылыми тұрғыдағы зерттеулердің көбірек болғандығы ... ... ... ... ... ... бойы тіпті жазу-сызу пайда
болғанға дейін қалыптасып, дамып отырды. Оған оның ... ... ... ... ... жеткізуде халықтың ... мен ... ... айрықша рөл атқарады. Олар халық
педагогикасында адам ... ... ... ... ... ... мен әдет дағдыларына айналды.
Халық педагогикасы мәселелері тек 50-жылдардың екінші жартысынан
бастап арнаулы ... ... ... ... дейін жарық көрген
ғылыми зерттеулер халықтық педагогиканың түрлі бағыттарын қарастырды.
Халқымыздың педагогикалық ... ... ... ... ... еңгізуге керектігі заман талабы екенін сезінген жөн.
Себебі заман талабына орай бүгінгі жас ... ... ... ... ... ... ... боларлық салт-дәстүрлерді, нақыл
сөздерді сабақ ретінде мектеп бағдарламасына ... ... Жеті ... ... ... ... ... сақтап өскен ұрпақтан зұлымдық,
жауыздық шықпаған болар еді. Бүгінгі ... ... ... тек ... ... ... ... — көп арналы, қыр-сыры мол, күрделі
ғылым. Ол жастардың рухани, ... ... ... ... ... ... дәстүр, тәлім-тәрбие, имандылық сияқты
қасиеттерін бойына сіңіріп, ұлтын сүйетін ... ... ... ... ... ... деген не? » сұраққа жауап іздесек, Халықтық
педагогика — тәрбие мен оқыту ... ... ... ... ... ... Солардың негізінде ұрпақтан-ұрпаққа
халық шығармашылығы арқылы (поэтикалық, музыкалық, сәнді-қолданбалы өнер)
беріліп отыратын ... мен ... ... Халықтық
педагогиканың мақсаты — жас ұрпақты ата-бабалар тәрбиесінің ең жақсы
мұраттарына ... ... ... ретінде халық педагогиканы алған.
Халық педагогикасы — халықтардың ... бойы ... ... ... ... бай ... ... Ал этнопедагогика — халық педагогикасының ұрпақ тәрбиелеудегі
тағылымдарын ғылыми жүйеге келтіріп зерттейтін, оны ... ... ... тұрғыда сөз ететін ғылыми педагогиканың бір
саласы. Сонымен қатар халық ... ... ... ... байланысын зерттей отырып — ... ... ... ... мен ... қалыптасуына бастау бұлақ
болған. Халық педагогикасы ғылыми зерттеулердің тек ... ғана ... ... ол ... теориялардың, әсіресе отбасындағы тәрбиенің
дамуына үлкен әсер ететін ынтымақтастық педагогиканың іргетасы ... ...... ... ілкі ... рухани мұрасы. Халықтық педагогикамен қатар «Этно-педагогика»
дейтін атау жиі қолданылады. ...... ... ... қорытындылап, жүйелейтін теориялық сипаттағы ғылым саласы.
Ол — халықтық педагогиканы ... ... ... ... іспеттес ғылым ».
Жоғарыда айтылған ой-пікір, анықтамаларды қарасақ, олар мазмұны
жағынан жақын, бір-бірін өзара толықтыра түседі және ... ... т.б. ... педагогикасынан бастау алатыны көрсетілген. Әрбір
автор анықтама бере отырып, өзінің басты назарының нысанасы ... ... ... Ал осы ... ... ең алғаш ғылым деп таныған
халқымыздың белгілі жазушысы, педагогика ... ... ... ... ... ... атты монографиясында халық
педагогикасының алғаш рет 2 сатылы методологиясын, одан шығатын « ... » және « ақыл ... » атты ... және 7 ... ... ... Шын ... қарасақ, «Халық педагогикасы» дегеніміз көп
қырлы, мағынасы өте терең және тұрақты ... бар ... ... ... « ... ... адамның жан-дүниесін тәрбиелейтін ... ілім » ... ал ... « ... ... ... әсер ... зерттейтін ілім » деп бөліп даралап көрсеткен.
Халық педагогикасы бұған дейін ғылым ... ... ... Оның ... методологиясы анықталмаған. Ендеше кез ... ... ... онда оның ... да жоқ ... сөз. Ал осы теориясы
қалыптаспаса пән дами ... Осы ... ... ... ... ... ... беру педагогика пәнінің негізі бола ... бұл ... ... ... кез ... ... өз ішінен тек тұрақты
бірліктің сипатын аңғартса, ал «тәрбиенің, ... ... ... деп ... ашып ... Автор өз еңбегінде адам тәрбиесін
физиологиялық кезеңдерге бөліп, халық ... ... ... ... ... адам ... ең әуелі отбасы құруға дайындық және
ұрық тазалығынан басталатындығына ерекше мән береді. ... ... ... мен тән ... әуел ... сол тарыдай ғана бір жасушаның ішінде
орналасқан ғой. Ол сәл уланып ... ... ... ... ... бес ... ( ұят, жігер, зерде, мінез, қабілет) мен сыртқы бес сезім (
көру, есту, иіс сезу, ойлау, сөйлеу) әлсіреп, ауруға ... Не ... ауру ... зерделері төмен балалар көбейіп кетті? Осының бәрі —
жастардың арақ ішіп, темекі тартып, нашақорлыққа ұрынуының ... ... ... ... ... ұрық тазалығы — адам тәрбиесінің
алғашқы ... Сол ұрық ... ... ... ана құрсағындағы
тоғыз ай тоғыз күнге созылған жан иесіне ... ... ... ... ... И.Г.Песталоцци, А.С.Макаренко « ... баланы ... ... ... ... ... ...» десе, біз ұсынып отырған жаңа
іліміміз: « ... тәрбие тәсілдері бала ... ... ... ... ... болмастан бұрын, болашақ ата-ана болар жастардың танысқан
сәттерінен басталуын ...» ... ... ... ... ... бастап
тәрбиелеу өте кеш. Бала пайда ... ... ... ... ... ... ... себебі барлық тіршілік иелері ең алдымен ұрықтан
бастау алады емес пе? ... жаңа өмір ... ... екі жас
отбасын құруына алдын ала дайындалып, келер ұрпағының дені сау, ... ... ... ... ден қоюы ... ... байланысты екі жас
мынадай үш түрлі ... ... мән ... ... ... бойы ... тәлімімен жетілген ата-баба дәстүрлерін
қадағалау арқылы ұлттық генофонымызды көздің қарашығындай сақтау.
2. Отбасы ... ... ... ... ... ұрық ... ... түсіну.
3. Ата-ана мен бала арасындағы сыйластық.
Халық педагогикасының 1-негізін қалыыптастырмақ ... ... ... ... « ... ... ... және Ұрық тазалығы »
деп ерекшелеуге тура келеді.
Адам тәрбиесінің екі жүйесі бар. Ол — жоғарыда ... ... ... және ақыл ... ... ... үндестіктері бар. Ақыл тәрбиесі
жүрек тәрбиесінен кештеу басталып, бірте-бірте күрделене береді. Сонымен
бірге тән құрылысының ... ... ... ... ... арқылы,
физиология заңдылықтарына бағындырса, ал бұрынғыдай емес ... ... жан ... ... ... өзі ... тіршілік әлеміндегі —
түйсіктік тәрбиеден — қазіргі ... ... ... ... ... ... Бұл ... де ұстап тұрған тек түйсіктік ақыл. Тән қуатынсыз
жан дүние жетіле алмайды. Сондықтан халық педагогикасының ғылыми ... тек ... ... ... ... ... адам
тәрбиесі тікелей физиологиялық кезеңдермен ұштасып жатыр. Сондықтан
физиологияның ... ... ... халық педагогикасының негіздері
болып қаланады.
Халық педагогикасының жеті түрлі негіздерін екі жүйемен жетілдіре
алатын, ... ... ... ... ... ... кейін қоғамдық
тұлғаға ауысатын методологиясы бар екен.
Бұл жаңалық — бұрын-соңды ... ... ... ... қана ... ... емес. Жаңадан ұсынылып
отырған екі жүйе де, жеті түрлі ... ... де ... ... Әрине бұның бәрі адам тәрбиесіне тікелей байланысты, ... ... да, ер адам да ... ... ... алдында ең әуелі ұрық тазалығын
сақтау керек. Халқымыздың « жеті атаға дейін қыз алыспау керек » деген салт-
дәстүрін ... ... ... ... ... ... о бастан ойлап,
қағида ретінде сақтап келеді. « Жеті атасын білудің ... жоқ » ... өте ... ... ... адам ... жеті атаға дейін
туыстық қандары болады. Әрбір жас ... ... ... осы ... ... ... ... дені сау ұрпақ әкелуіне мән беруі керек.
Жеті атасын ... ... ... ... жанына сақтап өскен ұрпақтан
зұлымдық, жауыздық шықпайды.
Әрине, халық педагогикасының асыл ... тере ... ... ... Оның ... мұралары бар. Қағидалары тілге ... ... ... да, ... бір ... түсе ... ғылыми тұрғыдан
жүйелеп, зерттеуді әлі де қажет ... ... ... бойы ... ... қол жеткізді. Енді
осы аңсаумен алған азаттығымызды ... ... ... ... бойы қалыптасқан ұлттық тәлім-тәрбиені біліммен байытып, ғылыммен
жетілдіруіміз керек. Шығыс ғұламасы ... « ... ең ... ... ... ... керек, тәрбиесіз берілген білім — адамзаттың
қас жауы » деп ... ... ең ... — « тәрбие » ... ... ... тәрбиесі ең әуелі ата-анаға байланысты. Халқымыздың
белгілі ... ... өз ... ... ... ... Жанат
Ахмадидің: « Ата қайратты болса, бала ғибратты болады » деген сөзі ... ойға ... ... ... ... ... ... бастап, жоғары оқу орындарының педагогикалық үрдістеріне, оның
ішінде ұлттық тәлім-тәрбие беру саласына өзіндік ... ...... Сол ой ... өткен ғылыми тәжірибе нәтижелері ұрпақ тәрбиесіне
игілікті үлес қосып келеді.
Өткен тарихымыздың өткелдеріне ой ... ... ... ... зор ... ... ... ғылымдарына рухани азық
болаған мұралардың молдығына көзіміз жете түседі. Әр халықтың бала ... атам ... ... ... мол тәжірибесі. Ғасырлардан
қалған асыл қазыналары бар. Ол қазыналарды филологтар, ... өнер ... ... және ... ғалымдар жан-жақты
зерттеп, өз зерттеулерінің мақсат-міндеттеріне орай ... ... ... ... ... ... арқылы оқушыларды адамгершілікке
тәрбиелеу.
Ұрпақ тәрбиесі ұзақ және күрделі процесс. Қазақтар келешек ұрпақтың
жақсы ... ... келу үшін ... ... бала ... ... ... баланың биологиялық, психологиялық оқу процесін
оның анасының көңіл-күйін тәрбиелеу арқылы жеткізіп отырған. Бала ... ... ... ... жолы ... түседі. Жас нәрестені қырық
күндік тәрбие процесіне алу, ат қою, қырқынан шығару, бесікке салу, ... тіл ... ... атқа ... т.б. ... ... әрқайсысынан
өз дәрежесінде дәстүрлі жолмен атқарып отырған. Бұл дәстүрлердің барлық
кезеңдерінде кәсіби еңбек түрлері ... ... ... ... ... ... ала ... баланың тұсауын кесіп, одан кейін үлкеннен бата
алған. Бесікке салу ... ... ... дайындап алған соң, бесікті
отпен аластап баланы бөлеп, ауылдың салиқалы зерделі үлкеніне ат ... ... ... ежелгі замандагы ата-бабаларымыз ұрпағына ... ... ... ... кезінен бастап қалаған. Баласын өлең-жыр мен әңгіме,
ертегі, тақпақ, санамақ ... ... ... ... ... да сол ... сай ... табыну, ата-бабалардьң
әруағына сыйыну тән еді, табиғат күштерін киелі рух деп ұғып. оларға кұрбан
шалатын. сондай-ақ ... ... ... ... табынатын. Аспан
шырақтары жыл қайырудың негізі саналды. Мал ... ... ... ... ... ... ... жүріп, ондағы белгілі
заңдылықтарды өмірде пайдалана біліп, соларға қарап жолдарды, егін ... ... ... ... отырды. Сол кезде ... ... ... ... өтсе де. ... ... ... жеткенінің куәсіміз.
Алайда олар бір-бірімен үйлесіп, жаңа сипат алып, халкымыздың игі
ісіне арналганын байкаймыз. Профессор С. ... өз ... ... ... ... ... Қаратау, Тәңірқазған, Шарбақты,
Ұлытау өңірлерінде мекен еткен", — деп ... ... ... "Түрік
халқының тарихы" еңбегінде: Б.з.д. 1800-1600 ... ... ... ... ... ... ... орналасқан Андроновтар мәдениетін
зерттеуші археологтардың айтуынша, білетініміз: бейіттерден табылған
түрлі ... ... ... (мыс: ... ... ... білезіктер,
жүзіктер), Андроновтардың қол өнері әскери қарумен шектеліп қалған жок,
сонымен ... ... ... ... де ... ... Тұрғын
үйлерден арбаның темірмен немесе қоламен көмкерілген дөңгелектері табылған.
Темірден жасалған арба деңгелекгерінің атқа жегілген бөлігін тек ... ... ғана ... ... ыдыстардың бетіндегі суреттерден
де кереміз. ... ... ... біз ... ... ... ... көп болғанын, карапайым және бай ... ... — деп ... атап ... Бұл қазақ халқының
отбасындағы мүшелерінің көп болуы — сол ... ... ... ... ... мәдениетінен қалыптасқан мұра қолөнердің сан
ғасырлар өтсе де негізі отбасының дамуы аркылы өңделіп, жетіліп ... ... ... аңгарамыз. Ал Қазақстанның тарихы кітабында "қола
дәуірдегі ... ... ... экономикалық басты-басты екі бағыты
болып табылатын мал шаруашылығы мен металлургияның тез дамуы ең алдымен
еркектердің ... ... ... ... өзі ... ... рөлінің күшеюіне
және түптеп келгенде, аналық рудың орнына аталық рудың (патриархат) болуына
жеткізді", — деп қорытынды жасайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ене бастағанын, отбасында ер
азаматтардың үстемдік еткенін көрсетеді.
Қазіргі түркі халқындағы қандастық ... ... ... ... сол ... ... болса керек. Әке мұрасына балалары ие болды.
Отағасы? отбасының иесі балалары мен әйеліне өзінің ... ... ... ... ... ... әке жағынан туыс адамдардың төрт-
бес ұрпағынан кұралды және аумағы екі жүз шаршы ... ... одан да ... ... ... ... Отбасылық қауым, отбасылық өндірістік ұжым
болды. ... ... ... ... қола ... ... ... отбасылық қауымдар барған сайын оқшаулануға ... ... ... ... ... ... отбасылық меншіктің шығуына
әкедіп соқты. Отбасы тарихындағы ... ... ... ... арғы ... бәріне тән еді. Бұл ... ... ... ... тереңірек қозғалып, сөз болады.
Баланың тәрбиесімен анасы айналысады. Әлі күнге дейін отбасының иесі
бала тәрбиесіндегі басты ... әке ... ... ... ... ... берген тәрбиесімен, көрсеткен үлгісімен өскен. Осының
негізінде түркі халқына тән ... ... ... ... білім берудің кем-кетігін толтыратын ежелгі шығыстағыдай білім
ордасы туралы мәліметтер болмағанымен, тарихымызға терең ... ... ... ... ... сілемі, Шұбартаудың Арсалан қойнауы,
Тарбағатай, т.б. жерлердегі тасқа қашалған алғашқы жазу ... ... аса ... мәлімет беретіні сөзсіз.
Халықтық педагогиканың үздіксіздігін, айқындай түсу үшін, халық
өміріндегі күнделікті ... ... ... ... ... ... және ... еңбектің балалар үшін басталу кезеңін, жас баланың
тілін дамыту және сан есебін үйрену, ... ... ... ... ... ... тәрбиесін, оның жас кезінде бастаудың дұрыстығын табиғатпен қоян-
қолтық өмір ... ... « ... ... ... » — деп
қалдырған ұлағатты нақылы бар. Бұл атаның келешек ұрпағы, әрбір ... ... ... ... болып саналған мұңын, мәнін толық сезіну үшін
табиғаттың биологиялық өсу заңдылығына зер салайық.
Мысалы: талдың бір ... екі жас ... өсіп тұр. ... біраз
уақыт өскенде — ол толықтау, ал екіншісі — жаңа бой көтеріп өсіп ... жас ... ... ... ... ... ... дүниені жасауға
көмбей, иілген кезде морт ... ... ... кетеді.
Екінші шыбық ол жас, буыны қатпаған, ... ... ... ... затын жасап алуға мүмкіндік жасайды. Бұл процестің бала ... ... өте зор ... сондай, оны баланы тәрбиелеу ... адам да ... ... ... ... ... ... ұрпақты жас кезінде тәрбиелеу керектігін
бала тәрбиесінің ... заңы етіп ... ... ... « ... бас ... ата-анаң », « балапан ұяда не ... соны ... » ... ... ... ... ... қалай
қалыптасса, адамның бойында қалатын сол ... ... ... бала ... ... қатаң ұста, бос жүрмесін
сандалып деп, Жүсіп Баласағұн айтқандай, ескіріп, тіл шыға басталысымен-ақ
баланы ... тыс ... ... ... тіл ... етіп баулыған
дұрыс ».
Халқымыз «әкеге қарап ұл өсер », «әке көрген оқ жанар,шеше көрген тон
пішер » — ... ... от ... ұл бала ... әкенің, қыз бала
тәрбиесінде шешенің орнын ерекше бағалаған.
Халқымыздың атадан мұра болып келе жатқан ... ...... ... , ... . Қыз бала ... ортада әдеп , ізет сақтаған ,
үлкен болсын , кіші болсын оқыс ... ... , ... ... сөзге
әсте бармаған .
« Ата бабаға сыншыл » , « Адам болар ... ... кең ... ... болар қызыңның ақыл есі тең келерін » — ... жас ... ... ... ... — отбасындағы әр ... өз ... ... байқап, сол қасиеттерін әрі қарай ... ... ... ойлы сөз ... ... ел ... етуді көздеп, жақсыларға
қосса ән-күйге бейім болса, сол ... ... іс ... ... қолөнер
шеберлігіне қосқан.
Тәрбиенің бұл түрінің жас өспірімнің болашақ өмір жолын дұрыс
таңдауына зор ... ... ... ... бір ... — жас ... имандылық,
мейірім-қайырымдылыққа тәрбиелеу.
Мәселен, жасы үлкенге иіліп, сәлем беру, алдын кесе өтпеу, алдынан
барып есік ашу, үйге ... ... ... ... қол ... ... бөлмеу, сөз жарыстырмау және мүгедек жандарға қамқор болу ... үшін ... заң ... « ... өсіп, қарағым, үлкен азамат бол » деген бата ... бала үшін ... ... ... ... үшін ... айту, ұрлық істеу және қатігездік, қулық-
сұмдық ... жат ... ... жас ... « ... ала жібін
аттама», « өтірік өрге бастырмайды », « ... ... ... » ... ... және ел ... бір-екі тентекті ауыл қариялары-ақ
жөнге салған.
Қазақ халқының түркі нәсілді халықтармен өзге этностардан ерекшеленіп
тұратын мінез-құлқының өзіндік сипаттары бар. ... ... жері ... ... келпіне орай мінез-құлқының кеңпейілдігі, ақжарқын көңілі
мен меймандостығына бейімділігі мен ықылас-ынтасы, еңбек ... ... ... ... бар. ... ... көрші елдермен
халықтар ер көңілді батыр, өнер сүйгіш ақын халық деп те бағалаған. ... ... тән ... бұл ... ... халықтың жан жүйесінің
сырлары жайында қажетті мағлұматтар бере алады.
Халқымыздың ... ... ... ... ... сону көне ... ... өз бастамасын алады.
Көшпелі халықтың мәдениетіне сәйкес келер ... ... ... ... ... ... қазақ халқы; « Сегіз ... ... », « Сыр ... ... » ... ... сөздер арқылы сол кездегі
дала тұрғындарына қойылатын моральдық талап-тілектердің мәнісін айқындаған
болатын. ... ... ... ... сүю, ... төзе білу, ел
намысын жырты, жаудан ... ... ... ... сөз ... , тапқырлық , алғырлық , ат құлағында ойнау , ата ... ... ... ... ... ... , ... мәселін қайтармау , көрші хақын
жемеу сияқты игі қасиеттерді сіңіруді мақсат тұтты.
Жүсіп ... « ... ... » ...... ... хақында жазылған тұңғыш ескерткіштердің бірі. Мұнда адамға
білім атаулының тіршіліктегі ... ... ... ... ... ... пайда мен зиян ел билеуші әкімдерге аса қажет асыл қасиеттер
әр түрлі ... ... таба ... тағы ... ой ... бала мен ... ... жан-жақты сөз қылған.
Адамгершілік тәрбиесіндегі — ең басты буын адамгершіліктің асыл
қасиеттеріне баулу ... ... ... ... ... бару үшін ... әдеппен аттамай төрге озу жоқ. Сондықтан жан қазынасы —
білім, ой ... ... ... ... ... адамгершілігі бар азамат
етіп танытар ... Осы ... « Адам болу ... адам ... ... ... ... » — деген жазушы Ә.Нұрпейісовтың сөзі ... ... үшін де ... әр бір азаматы өзін-өзі көпшілік алдында жақсы,
ұнамды ... ... ... ұмтылып, оны жақсылыққа, әдептілікке,
адамгершілікке асыл ... ... ... ... ... ... болашағымызға өнімді болғанымыз. Себебі, адам — ... мен ... ... ... болу керек деп еш ... ... ... данығу жол салып, бағдар нұсқай алмайды, ... ... ... әр ... ... ... жолдары да соншалықты
мол. Біреуге біреудің ... ... ... ... ... ... ... соқпақ қана. « Сәлем — ... ... ... халық бекер айтпаған. Сәлемдесу,амандасу адамның бір-біріне ізет, сый-
құрмет, инабаттылық, адамгершілік деп білген жөн. Күнделікті ... ... ... ... ... қанша жұртпен ұшырасамыз. Солардың бірінде ... ... ... ... ... Бұл — ... ... қабілетіне қарай әр түрлі мансабы болуы мүмкін, бірақ
оны адамдық қалпын, ... ... ішкі ... бұл ... еш бір болмайды. Адамгершілік сапа — адамдыққа бағыт берудің
өлшем ... ... ... ... қос ... жақсы
қалыптасқан, ішкі рухани қасиетіне билете білсе, ... ар ұят ... ... ... ... байқалады. Игі адамгершілік қасиеттерді
балаларды жас кезінен жан-ұяда қалыптастыру керек. ... ең ... бірі — ... ... парыз бұл адамның екінші рет
дүниеге келуі. Әр бір адам өз балалары ... өзі ... бұл ... ... ... ... ... сапалары жоғары жаңа ... ... ... ... ... ... отырғызу, балаға ат қою, келін түсіру тойлары,
ас беру, жыл басы осындай ... ... көп ... бар және әр ... жас па кәрі меәдеп сақтайды. Әр бір адам, әр бір ұлт әдебін сақтаған.
3. Халықтық ... бала ... ... ... жан ... дамып жетілуі, әлеуметтік өмірге бейімделіп
тіршілік етуі, әр түрлі іс-әрекеттермен шұғылдану барысында қалыптасады.
Сондай ... бір ... — ойын ... ... ... ... ойын ... тағылымдық және тәрбиелік ... осы ... ... ... ... ... ... Ойын әрекетіне
баланың денесі мен ақыл-ой дамып, өзін қоршаған ортаның ... ... ... ... ... — тек ... даму үрдісінде ғана емес, ол хайуанаттар
дүниесінің ... де ... ... ... ... ойын ... ... мен тіршілік етуге бейімделіп, даралық
сипатқа ие болады. Ал жоғары сатыда дамып ... ... мен ... — адам ... ойын ... бір ... ... етудің негізгі
формасы болып саналатын болса, ... ... ... беріліп
отыратын өмір тәжірибесінің нәтижесі болып табылады. ... осы ... адам ... ойын ... негізінен балдырған кезінде кеңінен
дамып, баланың өсіп-жетілуіндегі басты және жетекші факторға ... ... мен ... жан ... ... ... пәні ойын әрекетін адамның эволюциялық даму үрдісінің белгілі
бір кездегі ... ... ... ... Осы ... ... ... — әлеуметтік өмірдің негізі бір құрамды бөлігі және ... ... ... ... ... тану жолы екендігін
көрсетеді.
Спорттық ойын әрекетінің бала психикасының дамуында ... ... ұлы ... ... Т.Тәжібаев, М.Жұмабаев,
С.Торайғыров өз еңбектерінде айтып, оларға ғылыми тұрғыда баға ... ... өмір ... ... әр ... ойын ... ... қозғалыстарын, ептілігі мен бейімділігін, танымы мен пайымын
дамытып, өрістетіп отырады деп санаған.
Т.Тәжібаев өз зерттеулерінде ұзақ ... бойы ... ... мен ... ... ... ... ескілікті салт-
дәстүрлерді білдіреді деген қате ... ... ... ... ... денесін шынықтыру мен ақыл-ойының жетілуіне әсер ететініне
тоқталады. Ұлттық ойын түрлері өскелең ұрпақтың көңіл көтеруі, ... ... ғана ... олар сол ... ... ... жағдайын білдіретін әрекетті көрсетеді. Кез келген ойынның
түр сипаты — халықтың тіршілік ... ... ... ... « Көкпар » ойыны бір ... ... ... ... ... ал екінші жағынан адамның дене шынықтырып, ой-әрекетін
дамытатын дәстүр болған. Ал « Ақсүйек » ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Міне осындай түрлі ойындар
арқылы халқымыз өз ұрпағын ойшылдыққа, ... ... ... ... тәрбиелеп отырған. Сондай-ақ ойын барасында бала қатар
құрбылары мен ... ... ... жеке ... қасиеттерін
дамыту мүмкіндігіне ие болады.
Мектепке дейіңгі жастағы ... ... ең ... ... қатар
құрбылары мен, ата-аналары және өзге адамдар мен қарым-қатынас жасаудың
қуатты құралы ... ... ... ... ... ... мен қарым-
қатынас жасау, әр түрлі пайдалы істермен шұғылдануға дағдыланады, үшінші,
ойын әрекеті балаға танымдық психикалық үрдістерін ... ... ... ... Дұрыс ұйымдастырылған ойын әрекеті балалардың өзара қарым-
қатынасын дамыту мен ... ... ... әр ... ... асыруға дағдыландырып пайдалы және өнімді әрекеттер жасауға
баулиды.
Адам санасы объективтік дүниені тек бейнелеп қана ... ... оны ... психологияның өзіндік маңызы бар және өте күрделі ... бірі ... ... болып есептеледі. Ұлттық сезім халықтардың
өмірінде ерекше маңызды орын алады. Әсіресе адамдардың ... ... және ... ... ... зор ... ... әдебиеттерде ұлттық сезімге берілетін бірнеше анықтама
кездеседі. Мысалы: Отто Бауэрдің түсінігінше, ... ... ... ... сезіммен қабаттаса жүреді, яғни қанағаттану немес
қанағаттанбау, байланыстық ... ... ... ... және ... ұлттардың айырмашылығын тану қатарласа
жүретін өзіндік сезімді біз ұлттық сезім деп ... ... ... ... ... ... ұлттар мен халықтар
психологиясындағы ерекше ұлттық қасиет ретінде қарайды. ... ... ... ... ... ... жаны және өмірінің негізі
ретінде ... ... тек ... қатынастарда ғана емес, адамдардың ұлтына,
ұлттық мүддесіне, мұқтаждығына, сонымен бірге басқа ұлттардың мүдделеріне
эмоцияналдық ұлттық қатынастар ... ... ... ... ... ... бойынша сезімдердің: ұғыну, арман, кейде елес пен
соқыр сезімдердің т.б. белгілі жиынтығы болып ... ... ... бойы ... ... ... ... ұлттық қауымдастыру факторларының бірі ретінде ұлттық
қалыптасуынан бұрын пайда болады. Ұлттық сезім ... ... бола ... ол ... ... экономикалық жағдайы мен
материалдық мүдделері арқылы дамиды.
Ұлттық сана-сезім дегеніміз — өзінің ұлттық ... ... ... ... сүйіспеншілік, жанашырлық, халық мұраларын, мақтаныш
бағалай білу.
Ұлттық сана-сезім — ұлттық ... ... ... шағындау
түсінік. Ол ұлттарды бір-бірінен ажыратып тұратын айрықша белгі емес, тек
әлеуметтік-психологиялық құбылыс. Ұлттық ... тыс өмір ... ... өз ... ... ... ... ұлтаралық
қатынастарда қандай жағдайға ие екендігін, жалпы адамзат ... ... ... ... әрі өзге ... мен ... ... өмір сүруін
т.б. жағдайларды жете түсіну болып табылады.
Халықтардың сана-сезіміндегі түрлі айырмашылықтар олардың өмір ... ... ... әр ... ... болу ... ... пайда болуы халықтардың тарихи дамуының ерекше кезеңдеріне
тәуелді. Ұлттық ... ... мен ... ұлт-азаттық күресімен де
байланысты. Ұлт-азаттық қозғалыстар ұлттық сана-сезімнің салдарынан бола
тұрып, оның әрі қарай ... да ... ... ... ... ... ... діні, әдет-ғұрпы, салт-
санасы, өнері, ойындары бар. Бұлардың барлығы ... ... ... және ... ... үлес ... халқының тарихында ұлттық ойындардың көптеген түрлері балалық,
жеткіншектік, ... ... ... тәрбиесіне пайдаланылды. Ал
қазіргі кезде ұлттық ойындардың көпшілігі ... ... ... ... ... Бүкіл халқымыздың ұзақ өмірінде өздері
қызықтаған ... ойын ... ... Ойын тек қана ... ... ... ғана ... ол өзінше ерекше қазақ халқының ... ... ... ... зор жеке ... дамып жетілуіне,
қалыптасуына әсер етуші факторлардың бірі болған.
Қазіргі ... ... ... ... пен салт-сананың жаңғыру
кезеңінде баспа беттерінде ұлттық ойындар туралы ... ... ... бола бастады. Солардың ішінде Е.Сағындықовтың « Қазақтың ұлттық
ойындары » ... ... ... болады. Кітапта ұлт ойындарының шығу
жолдары, ... және ... ... ... ... ... ... саласында үлгі түрінде шебер пайдаланып, бүгінгі және
болашақ ұрпақтың игілігіне айналдыру қажет.
Ұлт ... ... ... ... үш ... ... ойын-
сауық, тұрмыс-салт ойындары; дене шынықтыру, спрот ойындары, ... ... ... ... ... ... ... түрлері бар.
Олар: « Ақ боран », « Алтыбақан », « Сақина тастау » т.б.
Ұлт ойындарының бұл тобы ... ... ... өнер
мен білім, еңбектің түрлері, ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты түсінуге көмектеседі.
2. Дене шынықтыру, спорт ойындары халқымызда кең тараған. Олардың
саны жүзден ... Ол ... жиі ... келген бірнеше түрлерін
атап кетуге болады: « Ақ серек, көк серек », « Жаяу ... », « Көп ... », « ... тартыс », « Аударыспақ », « Теңге алу », т.б.
Бұл топтағы ... ... ... дене ... тәрбие
саласында маңызы өте зор. Ұлт ойындары түрлі ... ... ... қайраттылыққа, еңбектенуге, ұжымдық іс-әрекетке,
шығармашылық ынтымақтастыққа тәрбиелейді, олардың қабілетін жетілдіреді.
Мысалы: « ... доп » ... ... ... ... баулыйды,
денсаулықтарын жақсартады, табиғи қозғалыстың әр түрлі қимыл-әрекетіне
жаттықтырады.
Таза ... ... және дене ... ойындарын тиімді етіп өткізу
ұйымдастырушылардың, яғни ... ... ... ... ... ... мен ... ойындар жастар арасындағы қисындық және
математикалық ойындардың дамуына көмектеседі. ... ... өте ... тоғыз құмалақ, шахмат, дойбы жатады.
Бұл ойындардың бәрін де ақыл-ой жетекшісі ... ... ... ... ... табу үшін ... ... терең ойға салынып,
қисындылық, бірізділік принципіне сүйене отырып шешуге болады.
Осы ойындар халық ауыз әдебиетінің қағидасында қазақ ... ... ... « бір ... дейін нәресте, бір жастан жетіге дейін
сәби, сегізден он төртке дейін жас ... он ... ... ... ... » деп төрт ... ... Осы дәстүрлі қағиданың негізіне сүйене
отырып ... ... және ... дәл ... төрт топқа бөлуге болады.
Бірінші топқа бір жасқа дейіңгі нәрестені тәрбиелеудегі « Бесік жыры
», «Саусақ санау», « Тұсау кесу » ... ... « ... ... » ... ... сүйеніп, нәресте дүниеге келгеннен бастап тәрбиеге алынады.
« Бесік жырында » ата-ананың баласына деген ізгі ... ... ... ... ... ... жеке ... пайдасы не даңқ үшін еңбек етуге
тәрбиелеуді аңсаған ойын көреміз. Сонымен қатар 6-8 айға ... « ... » ... келген нәресте саусағының жыбырлағанын қызықтап,
айналасындағы ... ... ... ... Осы сәтте ата-
анасынан « ... ... » ... ... ... кең ... бес саусақтың аттары бар: бас бармақ, сұқ
саусақ, ортан саусақ, аты жоқ саусақ, шынашақ. Осы ... ... ... ... айтылуы үшін былайша айтуға болды: бас бармақ, ... ... ... ... ... ... бөбек.
« Саусақ санау » жырлары тілі жаңа шығып келе жатқан ... ... қана ... оған ... дейін санауды үйретіп, сол
сандармен қатар заттардың атымен ... ... ... және ... ... ... өмірінің келесі кезеңінде еңбектеуден өтіп, қаз тұрып, ... ... оның тез ... ... үшін « ... ... » жыры қолданылады.
Бұл жыр баланың ерік, жігерінің сана-сезімінің дамуына игі әсер етеді.
Екінші ... ... ... көз ... ... әр түрлі
ойыншықтар мен құмалақ ойындары жатады. Мәселен « Қой бағу », « Хан алшы ... ... ... ... негізделіп, күнделікті тіршіліктің қалай
қалыптасатындығын жан-жақты түсініп, оны жүзеге асыруға бейімделеді.
Үшінші және төртінші топтар ... ... ... ... ... ... ... ойындар мен ұлттық спорт ... де ... ... даму ... ... Атап ... ... қыз қуу,
теңге алу, аударыспақ, ақсүйек және т.с.с.
Осылайша ... ... бала ... ... ... бейімдеу, алдағы өмірге икемдеу, табиғи дарындылықты қалыптастыру
және одан жоғары барлық адамгершілік қасиетті дамытуда бала ... ... өмір ... ... үлкендердің өнегесінен тәрбиелік мінез-құлық
қалыптастырады. « Бесік жырынан » ... ... ... ... ... тәрбиесінің көзі. Қай дәуірдің ұрпағына ... ... ... ... ... бейімдейді. Халық жырлары ата-ананың балаға қойған
бірінші ... ... ... бәрі ... ... көңілдендіре,
бойларын сергіте жүріп айтылады да, өміріне рухани азық ... ... ... сөздерді жас кезінен құлақтарына құя береді. Ал ойындар болса,
баланың осы айтылған өнеге-өсиет сөздерін ... ... ... іске ... ... ... Яғни ойын ... өнеге-өсиетті сөздер
қолданылып, осы негізде баланың бойында адамдық қасиеттер ... ... ойын әр ... ... ... ... ғана
әсер етіп қоймай, өмірдің рухани ...... ... ... жан дүниесіне әсер ететін этикалық, эстетикалық тәрбиені қабылдауға
бағытталады.
Бала ойындарының мазмұны байып, түрі ... ... ... ... ... саласындағы зерттеулер нәтижесінде балалардың танымдық
қызығуын неғұрлым ертерек дамытса соғұрлым олардың ... оқу ... ... ... ... танымдық әрекеті — олардың өткен
ұрпақтың өмір ... ... ... ... ... ... баланың ұлттық ... ... ... арттыруда ұлттық ойындардың жас ерекшелікке байланысты
қолданылуы маңызды орын алады деп тұжырымдауға ... ... ... өмір сүрген кезінен бастау алып,
күні бүгінге дейін кәдесіне жарап келе ... ... ... бірі — ... ... бойы ... ұлттық тәлім-тәрбиені жас ұрпақ
бойына ... ... ... ... ... ... бар. ... мақал-
мәтелдер адамды имандылыққа, адамгершілік тәрбиесіне насихаттаса, жұмбақтар
мен айтыстарда — ақыл-ой тәрбиесі, өлең, жыр- ...... ... ал ... ... ... әралуан мәселелерін
қозғайтын тәлімдік материалретінде пайдаланылған. ... ...... ... көзі, халықтың рухани мұрасы. Осындай
халықтық мұралар заманымыздың талап-тілегіне байланысты ... ... ... ...... ... ... күйлерін дамытуды негізгі мақсат етіп қойып, ұрпаққа тәрбие берудің
барлық жақтарын қамтитын, адамның жан дүниесін ... ... ... ... даму жолдарын сараласақ, ол әртүрлі тағдырға ұшырап,
бірқалыпты даму ... түсе ... ... Оның ... себептері
бар. Көп уақытқа дейін халық педагогикасын ғылыми тұрғыдан алшақтатып, ... емес деп ... ...... мен ... ... ... бұқарасы
білімдерінің, іскерліктерінің, дағдыларының жиынтығы. Солардың негізінде
ұрпақтан-ұрпаққа халық шығармашылығы арқылы (поэтикалық, музыкалық, ... ... ... отыратын әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер қалыптасқан.
Халықтық педагогиканың ... — жас ... ... ... ең
жақсы мұраттарына тәрбиелеу.
Халық педагогикасының жеті түрлі негіздерін екі жүйемен жетілдіре
алатын, ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық
тұлғаға ауысатын методологиясы бар.
Бұл жаңалық — бұрын-соңды айтылмаған ... ... ... қана ... ... емес. Жаңадан ұсынылып
отырған екі жүйе де, жеті түрлі ... ... де ... ... Әрине бұның бәрі адам тәрбиесіне тікелей байланысты, сондықтан әйел
баласы да, ер адам да ... ... ... ... ең ... ұрық ... ... тәрбиенің өзекті бір саласы — жас ... ... ... жасы ... ... ... ... алдын кесе өтпеу, алдынан
барып есік ашу, үйге ... ... ... бұрын қол созбау, үлкеннің
сөзін бөлмеу, сөз ... және ... ... ... болу ... үшін бұлжымас заң болатын.
Адамның өзінің қабілетіне қарай әр ... ... ... ... ... адамдық қалпын, адамгершілік рухын, ішкі дүниесін бұл маңсаптармен
өлшеуге еш бір ... ... сапа — ... ... ... таразысы көрсеткіші. Адамның іс-әрекеттің қос ... ... ішкі ... ... ... ... ... ар ұят адамгершілік
ішкі рухани дүниенің ... ... Игі ... ... жас кезінен жан-ұяда қалыптастыру керек. Жан-ұяның ең маңызды
құндылығының бірі — ... ... ... бұл ... ... рет
дүниеге келуі. Әр бір адам өз балалары арқылы өзі қайталанады, бұл ата-
тегін жалғастыру ... ... ... сапалары жоғары жаңа қоғам
адамын дайындау деген сөз.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
1. Айдар С. « ... ... ... ... ... ... »
// Қазақстан мектебі.- 1999.-№7/8. Б.72
2. Ахметжанова А.С « Халық педагогикасы — ғасырлардың асыл пернесі ».//
Қайнар университетінің ... ... ... ... С. « ... ... ... 1995.
4. Ембергенов Ж. « Халықтық педагогика және салауатты өмір салты».// Ұлт
тағылымы.-1999.-№2. Б56-59
5. Жартыбаева Б.Н « ... және ... тыс ... ... ... қазақтың халықтық педагогикасы ... ... ... ... ».//Білім берудегі менеджмент.-
2002.-№2.-Б
6. Жарықбаев Қ., Қалиев С. « Қазақ тәлім тәрбиесі».-Алматы 1995.
7. Ибраимова Л. « ... ... ... зерттелу жайы [Мәтін]//»
Ибраимова Л. // Ұлт тағылымы.-2005.-№2. Б.22-26
8. Қабышева К. « Қазақ отбасындағы бала ... ... Р. // Ұлт ... ... ... А., Жанұзақова Ш.«Халық даналығы — ұлттық психологияда »//
Ұлт тағылымы.-2002.-№2. Б.34-36
10. ... Т. « ... ... ... [Жастарды тәрбиелеудегі
халық педагогикасының негіздері]»// Сарыарқа.-1998.-№5
11. Нұғманова Х. « ... ... ... ... эстетикалық
тәрбие беруде пайдалану»// Ұлт тағылымы.-2002.№2.-Б4-9
12. Садуақасов Ә. « Халық педагогикасы дәстүрлерін қазақ мектептерінің оқу
— тәрбие процесінде пайдаланудың шарттары»//Ұлт ... ... С. « ... ... ... ... Қалиұлы С. « Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы»
.- Алматы. Рауан 1998.
15. Табылдиев Ә. « ... ... ... 2001.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамзат дамуының тарихындағы этнопедагогикалық идеялар10 бет
Бала тәрбиесінде халықтық педагогиканың бағыттары8 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар (отбасы тәрбиесі)6 бет
Оқушылар тәрбиесінде халық педагогикасын қолдану13 бет
Халық педагогикасы44 бет
Халық педагогикасы-мектеп жасына дейінгі балаларды тәрбиелеудің негізгі құралы33 бет
Халықтық педагогикадағы жастарды тәрбиелеуінің негізгі мәселелері32 бет
Ұрпақ тәрбиесіндегі халықтық педагогиканың ролі10 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь