Қилы заман

Салт атпен сапар шегіп келе жатқан қарияға бейтаныс бозбала жолықты делік. Өз көзіне өзі сенбесе де, әлде бір соншалық жақын танысын шырамытқан қалыппен, жас жігіттің бетіне қадала қарап, кенет дауысы дірілдеп: «Япыр-ау, атам заманғы жоғалтқан жүйрігімнің көзіндей жылы ұшырап кеттің ғой, қайдан жүрсін, балам?» десе, есіне бәрі бірден түсері хақ: өзінің жас шағы, мынау ұлы айнымай тартқан баяғыда кеткен досы, сол жол, сол ат тұяғының дүбірі мен айдарынан ескен жел, сол дауыстар, сол пішіндер...
Бүгін, «Қилы заман» повесін қайталап оқығанда, менің де солай дер шағым екен-ау, өйткені қазір мен, жас жағынан болса да, сонда-ақ, жиырмасыншы жылдардың аяқ шеніндегі, жас жазушы Мұхтар Әуезовтің әкесінің болмаса да ағасының жасында екенмін.
Таңғаларлық бір жағдай — бұл повесть жазылғаннан қырық бес жылдан соң, авторы қайтыс болғаннан көп жыл кейін оқырмандарына алғаш рет ұсынылып отыр.
Шығарма оқырман қауымның құзырына жазушының көзі тірісінде ұсынылуы бір басқа да, ал өлгесін, өзі жоқта ұсынылуы екінші басқа. Және бұл өзі ертерек жазылған, тіпті ен алғашқы шығармалардың бірі дерлік дүние. Және әдебиет табалдырығын ешкім де бірден ұлы жазушы болып аттамайтындығын түсіне тұрсаң да, тәуекелмен айтсақ: Әуезов есімін әрқашан дүние жүзі классиктерінің қатарында, мәнгі өлмес «Абай жолы» эпопеясының шыңында көру оқырман қауымның санасына әбден сіңген.
        
        ҚИЛЫ ЗАМАН
(АЛҒЫСӨЗ ОРНЫНА)
Салт атпен сапар шегіп келе жатқан қарияға ... ... ... Өз ... өзі сенбесе де, әлде бір соншалық жақын танысын шырамытқан
қалыппен, жас жігіттің бетіне қадала қарап, кенет дауысы ... ... атам ... ... ... көзіндей жылы ұшырап кеттің ғой,
қайдан жүрсін, балам?» ... ... бәрі ... ... хақ: ... жас ... ұлы айнымай тартқан баяғыда кеткен досы, сол жол, сол ат ... мен ... ... жел, сол ... сол ... ... заман» повесін қайталап оқығанда, менің де солай дер шағым
екен-ау, ... ... мен, жас ... ... да, ... ... аяқ шеніндегі, жас жазушы Мұхтар Әуезовтің әкесінің болмаса да
ағасының жасында екенмін.
Таңғаларлық бір ... — бұл ... ... ... бес ... ... ... болғаннан көп жыл кейін оқырмандарына алғаш рет ұсынылып
отыр.
Шығарма оқырман қауымның құзырына ... көзі ... ... ... да, ал ... өзі ... ұсынылуы екінші басқа. Және бұл өзі ертерек
жазылған, тіпті ен алғашқы шығармалардың бірі ... ... Және ... ешкім де бірден ұлы жазушы болып аттамайтындығын түсіне тұрсаң
да, тәуекелмен айтсақ: Әуезов есімін әрқашан дүние жүзі ... ... ... ... ... ... шыңында көру оқырман
қауымның санасына әбден сіңген.
Алайда «Қилы заманды» оқып шыққан соң Әуезов творчествосына табынушылар
журнал редакциясына ризашылық ... ... деп ... «Су ...
бұлақ» дегендей, онсыз ұлы өзен бола ма? Демек, ... ... ... ... ... ... ... «Қилы заман» Әуезовтің «Абай жолынан» көп
бұрын, сол кездің ... кең ... ... баяндау формасын
игергендігін дәлелдейді. Осы тұрғыдан алғанда «Қилы заман» —кейін Әуезовтің
телегей-теніз эпопеясын тудырған ең алғашқы ... ... ... де әр ... өз орны бар ғой. Сонау өткен жылдарда ... ... осы бір ... ... ... — жазушы талантының
революциялық қалыптасуының айқын мысалы. Міне оқырмандар назарын повестің
дәл осы революциялық ... ... деп ... ... оның ... ... ... жас Әуезовтен соншалық ... ... ... ... саясатының безбүйрек қаталдығы
мен айуандығын соншалықты ашына әшкерелеген, көшпенді халықтың ... ... ... ... ... табиғатын мол мысалымен ала
отырып соншалық ... ашып ... ... ... ... ... үшін қан жоса қырғынға ұшырап, туып-өскен жерінен қуылған қарапайым
халықтың қасірет-қайғысын ет ... ... ... ... ... мұндай
шығарманы мен шығыс әдебиеттерінен сирек кездестірдім.
«Қилы заманды» оқи отырып, егер Октябрь революциясы болмаса көшпенді
қазақтар мен қырғыздардың одан арғы ... не ... ... ... ... өзі ... ... аузым бармайды — мүмкін тіпті біз болмас та
едік. Ал мәңгілік өмір сүргісі ... ... бар ма? Тек ... осы ... Октябрь революцинсының Россияда туып, империялық отаршылдықты талқандап,
сол арқылы менің халықтарымды бір жола ... ... ... ... ғана мен ... ... мадақтап өтуге әзірмін және
балаларымның балаларына: күніміздің туғанын Октябрьден санаңдар!—деп ... ... оқи ... ... ... еске ... ... құтылу үшін бүкіл халық боп қар кешіп, асулардан
асқанда, аналар ең алдымен ... ... ... ... ... ... аналар сәбилерін кеудесімен қорғап құлаған. Сол қырғында сау
қалған сабилер қазір елу жастан әлдеқшан асып кетті. ... ... ... ... естелігіне Тенті (кезбе), Қашқын, Үркін деп аталады.
Сан алуан ... ... ... ... жерлерін тастап
қоныс аударғанда көшпенділер үйір-үйір малын, дүние-мүлкін ... ... ... ...... ... ... отырған сол қанды 1916 жылы да қазақтар мен қырғыздардың
ежелгі руларының алдында тағы да (қанша рет десеңізші) не өмір ... ... не ... жер ... ... не жат ... ... қоныс аудару
мәселесі тұрды.
Әуезов өзінің ... ... ... жас ... ... жеңуінің біз үшін маңызы қандай зор екенін дүиие жүзінің
алдында артықшылығын ... ... өзі ... ... ... ... маңызы қандай зор екенін еске түсіреді. Өткендегі шексіз тұңғиық
халық қасіреті мен біздің, ... ... ... жер мен ... ... келмейін категориялар. Бірақ сол өткеннің ішіндегі
жақсылық жағы, жұрт еңсе ... ... ... ... қарсы
халықтың стихиялық толқуы, өз істерінің дұрыстығына көздері ... ... адам ... ... мол ... ... ... тұруы — таңқалуға болатын дүние және біз Әуезовпен бірге сол
он алтыншы жылғы оқиғаның даңқын мадақтаймыз һәм қайғырамыз.
Меніңше, ... ... ... ... өздерінің адамдық қасиеттері үшін
бостандық, әділеттік үшін байырғы күрес сезіміне ерген халықтың ... ... ... ... ... ... Сол кездегі жас
Әуезов мұны аса зор ... және ... ... ... ... ... қатарлы, революциялық, таптық позициясы тұрғысынан жасаған.
Сондықтан да қырғынға ұшырауы алдын ала, айтпай-ақ мәлім болғандардың
күштері тең емес ... ... осы бір ... толы ... әрі ... әрі сол ... деген мақтаныш сезімімізді
қозғайды.
Жоқ, адамзат тарихында күшпен басылып тұншықтырылса да, бостандық үшін
құрбандыққа барып, бас тіккен ... ... ... ... сан ұрпақтың есінде өшпес өз ... ... ... ... ... ... ... халық кегінің бұл
буырқанысы да текке кеткен жоқ. Мұның бәрі де ... ... ... ... ... ... «Қилы заманы»— патшалық Россия халықтардың түрмесі
болғандығының Россия ... ... ... ... ... қажет
болғандығының, біздің заманымыздың шындығы —халықтар арасындағы қарым-
қатынасты ... ... ... жолы ... ... тағы бір ... ... повесі оқырман көңілінде әрқилы сезімдер туғызады. Әуезовтің
сол бір кезеңдегі өмірді терең біліп, шабытпен ... бұл ... ... ... әлде де көп ... ... болар еді.
Мәселен, табиғатты, тұрмысты, Қарқара жәрмеңкесін адамдардың портреттерін
бейнелеуде Әуезовтің шын мәніндегі ... ... ... шырын шеберлігі
жөнінде айтпай кету қиын-ақ.... Ал жәрмеңкеде пристав Ақжелкенің қасында
жүрген тілмаш қазақтар мен патшаның ... ... ... ... ... ... ... жеркенішпен өлтіре шенеп жазғанын айтпай
кетуге тіптен болмайды. ... ... ... ... сырт ... ... ... мазағына мәз боп жүрген бұл сияқтылар жайында
тіпті сонау ... ... ... дәл ... ... қабыл алмады,
Тамұқ екеш, ол да бұған арланды.
Иә,- сүйікті жазушы және лұғатты ұстаздың беймағлұм туындысымен қайта
кездесу әрі ауыр да, әрі ... да. ... ... — бұл ... қауым
күтпеген кенет кездесу, ұлы жазушының ертеде жазған тағы бір ... әкеп ... етіп ... ал ауыр ...... ... ... да, Мұхтар Әуезовтің «Қилы заманына» алғысөз жазу үстінде мен
сан қилы сезім құшағында отырмын. Бейне бір несіз сәйгүлікті ... ... ... сияқтымын. Міне, шапқанда кедергі болмасын деп, тізгінін
түріп, ... ... ... ... да, әйт, ... шүу, ... бол, тарлан тұлпарымның көзі! Жер танабын қуыра шап! Шындық
шырқай ... ... де ... ... оның ... ... тұрып, ойға қаламын: жақсы адам
иесіз шауып бара ... сені ... сәт ... ... ... Ал ... ер-тұрман, абзелдеріне қызығып, шылбырыңа жармасқысы келген жан
ешкімнен ешқашан да ...... ести ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахмет Байтұрсынұлы - ғалым, ағартушы, қоғам қайраткері6 бет
Грек мәдениеті15 бет
Шерхан Мұртаза әңгімелеріндегі диалогтың кейіпкер мінезін ашу, образ жасаудағы рөлі6 бет
Қазақ халқының демографиялық өткені мен болашағы35 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің жалпы мінездемесі, құқықтық негіздері, құрылу ерекшеліктері17 бет
ҚР Ассамблеясы5 бет
Әуезов Мұхтар Омарханұлы5 бет
М. Әуезов әңгімелеріндегі тақырып пен идея67 бет
Шерхан Мұртаза – жазушы, аудармашы, қоғам қайраткері4 бет
Қазақ елі Наурызды қалай қарсы алған?8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь