Азық-түлік қауіпсіздігін қалыптастыру және оны қамтамасыз ету

Кіріспе
1. 1 АЗЫҚ.ТҮЛІК ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Азық түлік қауіпсіздігінің ұғымы, мәні және маңызы.
1.2 Азық.түлік қауіпсіздігінің құрылымы, негізгі белгілері және деңгейлері
1.3 Еліміздің ДСҰ.ға енуі жағдайындағы азық.түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету шаралары.
2 ЕЛІМІЗДІҢ АЗЫҚ.ТҮЛІК ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ:
НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ДАМУ БОЛАШАҒЫ
2.1 Еліміздің азық.түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің
институционалдық негіздері
2.2 Қазақстанның Республикасының азық.түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің құқықтық аспектілері
2.3 Азық.түлік қауіпсіздігін қамтамасыз студегі АӨК.інің ролі мен маңызы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Экономикалық қауіпсіздік – елдің экономикалық дербестігінің сақталуы, мемлекеттің шаруашылық жүргізуде өз мақсаттары барысында өз бетінше шешім қабылдай ала отырып, өзінің экономикалық мүдделерін халықаралық экономикалық қатынастарда қорғай алуы, азық-түлік өнімдерінің қабылданған үлгіқалыптар мен нормалар бойынша қажетті көлемі, сапасы және түрлерімен халықты қамтамасыздандыратын мемлекеттің мүмкіндігі. Сонымен бірге экономикалық қауіпсіздік деген ұғымға елдің ресурстық әлеуетіне (қорлар мүмкіндігіне), үйлесімді және үдемелі өсу мүмкіндігіне, әлеуметтік дамуына, экологиясына қатысты аса маңызды мүдделерін қамтамасыз ететін құқықтық, геосаяси, саяси – экономикалық(ішкі ресурстарын жегу мүмкіндігі), жағдайларының біртұтас жиынтығы кіреді.
Әлемдік және отандық ғалымдардың пікірлеріне сүйене отырып, экономикалық қауіпсіздіктің үш маңызды құрамдас бөліктерін атап кетуге болады:
- Экономикалық тәуелділік;
- Ұлттық экономиканың тұрақты түрде дамуы;
- Прогресс пен дербес дамуға қабілеттілігі.
Соған байланысты, «экономикалық қауіпсіздік» ұғымына мынадай анықтама беруге болады: ұлттық экономиканың тәуелсіздігі мен оның тұрақты дамуын қамтамасыз ететін факторлар мен шарттардың жиынтығы. Яғни экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ел тәуелсіздігінің кепілі болып табылады.
Экономикалық қауіпсіздік ішкі және сыртқы деп бөлінеді. Азық-түлік қауіпсіздігі – ішкі экономикалық қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі болып табылады.
Азық-түлік қауіпсіздігі – экономикалық қауіпсіздіктің маңызды аспектісі ретінде қарастырылады. Экономикалық әдебиеттерде азық-түлік қауіпсіздігі ұғымының қолданылып жүргеніне аса көп уақыт болған жоқ. Ағылшын тілінен аударғанда ол негізінен (food security) екі мағына береді: азық-түлік қауіпсіздігі және азық-түлік тапшылығы.
А.Н.Семеновтың пікірінше, аударманың екінші нұсқасы санаттың мағынасын толығымен ашып тұр, өйткені бұл сөздің мағынасы халықты кепілді экономикалық қолжетімді азық-түлікпен қамтамасыз етуді түсіндіреді, бірақ сөзбе-сөз аударғанда азық-түлік қауіпсіздігі деген мағына береді.
Н.С.Оглуздиннің айтуынша, азық-түлік қауіпсіздігі - халықты экологиялық таза және ғылыми негізделген нормада, қолжетімді бағада, тұрақты негізде азық-түлікпен қамтамасыз ету дәрежесі.
Азық-түлік қауіпсіздігі дегеніміз – қажетті қорлармен, және кепілдікпен қамтылған, сыртқы және ішкі қауіптерден тәуелсіз, азық-түлік өнімдерінің қабылданған моделі мен нормалар бойынша қажетті көлемі, сапасы және түрлері мен халықты қамтамасыздандыратын мемлекеттің мүмкіншілігі. Азық-түлік қауіпсіздігі ұлттық қауіпсіздіктің мәнді бөлігі болып табылады. Азық-түлік тауарлары әрқашан да тұрақты өндіріліп, көлемі барған сайын арта түсу керек. Азық-түлік қауіпсіздігі – жеткілікті көлемде тамақ өнімдерінің ұсынысы мен сұранысының арасында тепе-теңдіктің орын алуы жүретін нарық жағдайы.
Елдің азық-түлік қауіпсіздігі, қоғамдық өндірістің тиімділігі мен халықтың табысы арқылы анықталады.
Қамтамасыз ету тиімділігі елдің ұлттық қауіпсіздігінің керекті жағдайы мен қажеттілігі ғана болып табылмайды, ол сонымен қатар әлемдік азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды бөлігі. Яғни әрбір мемлекет өзінің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету арқылы халықаралық азық-түлік және тұтыну рыноктарының жағдайына тиімді бақылау жасауға көмегін тигізеді.
1.Есполов.Т.И., Бельгибаев К.М.,Сулейменов Ж.Т. Аграрная экономика./Учебное пособие/ -А. 2005. -320б.,115-125б.
2.Н.Ә.Назарбаев «Дағдарыстан – жаңару мен дамуға» Қазақстан Республикасының Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана. Ақорда. 2009 жыл 6 наурыз. 3.Видяпин В.И.,Журавлева Г.П. Экономическая теория.-М. «ИНФРА».-1999.-309с.
4.Словарь иностранных слов. –М.. «Проспект». – 2000. -304с.
5.Ә. Құланбай. «Ауыл шаруашылығы біртіндеп өркендеп келеді». «Айқын» - Алматы. – 2008. -№16-3б. 6.Гумеров Р. Как обеспечить продоволственную безопастность страны. //Российский экономический журнал. -2007. №9.-с61-65. 7.Корбут А.В. Продоволственная безопасность населения //Аналитический Вестник Совета Федерации РФ.-2006. -№3. –с.12-16. 8.Алтухов А. Методология и методика определения уровня продоволственной безопасности страны //АПК. Экономика, управление. -2008. с.2-6.
9. «Тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21 шілдедегі №301 Заңы. 10.Статистикалық бюллетень. –Алматы. -515б. 11.Оболонцев И., М. Корнилов Продовольственная безопасность//Экономист. -2008.-с.39-42.
12. Нурманов А.А. Қазақстанда бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы мен азық-түлік өндірісін басқару мәселелері, диссертациялық жұмыс, Алматы, 2009
13. Қазақстан Республикасы Статистика агеннттігі, Негізгі бет, Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы. 2008 жыл
14. Айтаханов Қ. Бастаған істі орта жолда қалдырмайық //Егемен Қазақстан 18 қазан 2008 жыл
15. Азық-түлік қауіпсіздігі мәселесі – ең негізгі және өзекті мәселе. //әл-Фараби атындағы Қаз ҰУ-нің Хабаршысы. Алматы. 2008 жыл
16. Байжан К. Ауыл шаруашылығын әртараптандыру – бүгінгі күннің басты талабы, Егемен Қазақстан // Экономика, 21 Мамыр 2010 жыл
17. Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін орнықты дамыту жөніндегі 2009-2011 жылдарға арналған шаралар кешені
18. Бақтияр Т. Жеңілдетілген несие ауылға берілді, дихандар елбасыға рахметін айтуда// Егемен Қазақстан, Экономика, 23 Сәуір 2010
19. Сатыбалды С. «Қаз АгроҚаржы» қолдаған жобалар// Егемен Қазақстан, Экономика, 07 Мамыр 2010
20. www.kz.today.kz
21. www.goverment.kz
        
        Қ  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Экономикалық ... ... ... ... ... ... және оны ... ету
Мамандығы: «Эж/еҚН»
______________ Мырзатаев А.
Ғылыми жетекші: э.ғ.к.,доцент
_______________ Бейсенбаев Ж.Т.
Сын-пікір беруші: э.ғ.к., доцент
______________ Қалдыбаев
Е.Қ.
Жұмыс қорғауға ... ... ... Ж.Ә.
АЛМАТЫ 2011
РЕФЕРАТ
Сонғы жылдары Жер бетінде минералды шикізат ресурстарымен қатар
азық-түліктің де жетіспеушілігі айқын ... ... өтіп ... ... ... ... ... азық-түлік
қауіпсіздігі проблемасын жаңа қырынан қойып отыр. ... ... ... ауыл ... ... ... рөл атқарады. Алайда
қазіргі кезде агрорыноктық қалыптасу ... ауыл ... ... ... ... ауыл ... ... арттыру, сол арқылы азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз
етуге байланысты әлемдік тәжірибелерге қосымша талдау ... және ... ... ... ... мәнін анықтау, азық-түлік
қауіпсіздігін қамтамасыз ету тұрғысынан ауыл ... ... ... ... ... ... проблемасын теориялық және қолданбалы
тұрғыда ... ... ... ... ... Осы ... тақырыптың қазіргі
кезде ерекше болып отырғанын байқаймыз.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. ... ... ... ... ... тұрғыда жан-жақты талдай отырып,оның
жетіспеушілігін қарастыру бойынша теориялық тұрғыда ұсыныстар дайындау
болып табылады. Алға қойған ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігінің теориялық аспектілері зерттеледі, оның мәні
мен құрылымы ... ... ... ДСҰ ... ... ... ... сараланады;
- ҚР-ның азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің институционалдық,
сондай-ақ құқықтық ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі ... рөлі ... ... қарастырылады;
Диплом жұмысының зерттеу нысаны. Дүниежүзілік және отандық азық-
түлік қауіпсіздігін қалыптастыру мен оны қамтамасыз ету ... ... ... ... ... табылады.
Диплом жұмысының зерттеу пәні. Азық-түлік қауіпсіздігін
қамтамасыз ету шаралары, оны ... ... ету ... ... саладағы институционалдық-құқықтық қатынастар ... ... пәні ... ... жұмысында келесідей түйін сөздер қолданылған:
- агроөнеркәсіптік кешен;
- аграрлық азық-түлік нарығы;
- азық-түлік ... ... ... жұмысындағы иллюстрациялар саны – 1 кесте.
Жұмыс көлемі – 53 бет.
Глоссарий
Аграрлық құқық-ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің қызметін
ұйымдастыру бойынша ... ... ... ... ... ... нақты құқықтық қағидаларға негізделген, өзіндік
қайнар көздері және әдістері бар қазақстандық құқық жүйесінің бір саласы.
Аграрлық нарық-ауыл ... ... ... ... ... ... ... тарату нәтижесінде пайда болатын,аграрлық ... ... ... ... нормаларымен реттелетін қатынастар.
Агроөнеркәсіп кешені дегеніміз - ауыл шаруашылығының, балық
шаруашылығының ... ... ... ... ... ... мен ... қамтитын экономмикалық салалардың жиынтығы.
Сонымен қатар, тағам ... ... ... заманғы
техникамен,технологиялық жабдықтармен, ақпараттық және басқа да ... және ... ( ... ... ... ғылыми кадрларды дайындаумен қамтамасыз ететін ... және ... ... да ... - ... ... дегеніміз – сыртқы және ішкі
жағдайларға қарамастан, тамақтанудың физиологиялық ... ... ... ... деген қажеттіліктерін қанағаттандыратын тиісті
ресурстармен, әлеуетпен және ... ... ... ... ... оның ... кешенінің жай-күйі.
Атаулы субсидиялау – мемлекеттік бюджет қаражаты ... ... ... ... алушыларды өтеусіз және қайтарымсыз
негізде қаржыландару.
Ауылдық аумақтар – ... елді ... мен ... ... ... ... ( mixed economi ) – ... және жеке
сектордан тұратын экономикалық жүйе. Тәжірибе жүзінде көптеген ... ... ... ... ... ... – ауыл ... өнімінің
нарықтық бағасы, инфляция деңгейі ескеріле отырып орташа мерзімдік
әлеументтік – экономикалық даму ... ... ... ... ... ... ... нарықтық баға деңгейінен артып кеткен
жағдайда ішкі нарықтық ... ... ... ... осы өнімді мемлекеттік ресурстардан тіркелген бағалар бойынша
ішкі нарықта ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің
шешімі бойынша жүргізілетін іс – шаралар.
Экспорт – белгілі бір тауар ... ... ... ...... уақыттағы кәсіпкелік
қызметті қолдау мақсатында мемлекетпен берілетін сомма.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1. 1 АЗЫҚ-ТҮЛІК ҚАУІПСІЗДІГІН ... ... ... Азық ... ... ... мәні және маңызы.
2. Азық-түлік қауіпсіздігінің құрылымы, негізгі белгілері және деңгейлері
1.3 Еліміздің ДСҰ-ға енуі ... ... ... ... ... ... АЗЫҚ-ТҮЛІК ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ:
НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ДАМУ ... ... ... ... ... негіздері
2.2 Қазақстанның Республикасының азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің
құқықтық аспектілері
2.3 Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз студегі АӨК-інің ролі мен маңызы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
1 ... ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
1. Азық түлік қауіпсіздігінің ұғымы, мәні және маңызы.
Экономикалық қауіпсіздік – елдің экономикалық дербестігінің сақталуы,
мемлекеттің ... ... өз ... ... өз ... шешім
қабылдай ала отырып, өзінің экономикалық мүдделерін ... ... ... ... азық-түлік өнімдерінің қабылданған
үлгіқалыптар мен ... ... ... ... ... және ... қамтамасыздандыратын мемлекеттің мүмкіндігі. Сонымен ... ... ... ... ... ... әлеуетіне (қорлар
мүмкіндігіне), үйлесімді және үдемелі өсу мүмкіндігіне, әлеуметтік ... ... аса ... ... ... ... құқықтық,
геосаяси, саяси – экономикалық(ішкі ресурстарын жегу ... ... ... ... және ... ... пікірлеріне сүйене отырып,
экономикалық қауіпсіздіктің үш маңызды құрамдас бөліктерін атап ... ... ... ... экономиканың тұрақты түрде дамуы;
- Прогресс пен дербес дамуға қабілеттілігі.
Соған байланысты, «экономикалық қауіпсіздік» ұғымына ... ... ... ... ... ... мен оның ... дамуын
қамтамасыз ететін факторлар мен шарттардың жиынтығы. Яғни экономикалық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету ел ... ... ... ... ... ішкі және ... деп ... Азық-түлік
қауіпсіздігі – ішкі экономикалық қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі болып
табылады.
Азық-түлік қауіпсіздігі – экономикалық ... ... ... ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігі
ұғымының қолданылып жүргеніне аса көп уақыт болған жоқ. Ағылшын ... ол ... (food ... екі ... ... ... және ... тапшылығы.
А.Н.Семеновтың пікірінше, аударманың екінші нұсқасы санаттың мағынасын
толығымен ашып тұр, өйткені бұл ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді түсіндіреді, бірақ
сөзбе-сөз аударғанда азық-түлік қауіпсіздігі деген мағына береді.
Н.С.Оглуздиннің ... ... ... - ... экологиялық
таза және ғылыми негізделген нормада, қолжетімді бағада, тұрақты негізде
азық-түлікпен ... ету ... ... ... – қажетті қорлармен, және кепілдікпен
қамтылған, сыртқы және ішкі қауіптерден тәуелсіз, азық-түлік өнімдерінің
қабылданған моделі мен нормалар ... ... ... сапасы және түрлері
мен халықты қамтамасыздандыратын мемлекеттің ... ... ... ... мәнді бөлігі болып табылады. Азық-түлік
тауарлары ... да ... ... ... ... сайын арта түсу
керек. Азық-түлік ...... ... тамақ өнімдерінің
ұсынысы мен сұранысының арасында тепе-теңдіктің орын алуы жүретін нарық
жағдайы.
Елдің ... ... ... өндірістің тиімділігі мен
халықтың табысы арқылы анықталады.
Қамтамасыз ету тиімділігі елдің ұлттық қауіпсіздігінің керекті жағдайы
мен қажеттілігі ғана ... ... ол ... ... әлемдік азық-түлік
қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды бөлігі. Яғни әрбір мемлекет өзінің
азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету арқылы халықаралық ... ... ... ... ... ... ... көмегін тигізеді.
Азық-түлік қауіпсіздігінің қауіптері нақты және потенциалды, оның ішінде
тұрақты және ... ... ... ... түрі ... немесе
мемлекеттің азық-түлікті тұтынуда төлемқабілеттіліктің төмендігінен болмаса
азық-түлік ... ... ... ... де орын алуынан
қиындықтарға тап болуынан туындайды. Азық-түлік ... ... ... бір жағдайларға байланысты, азық-түлікке қол жетімділіктің
экономикалық тұрғыдағы (бағаның ... ... ... ... (жеткізілімдерге эмбарго жариялау және әлемдік рынокпен
сауда байланыстарын шектеу) немесе табиғи ... ... ... ... өрт, ... ... және т.б.) ... байланысты
туындайды.
Азық-түлік ресурстарын көбейтуде ішкі мүмкіндіктерді пайдалану: тамақ
өнімдерінің қол жетімділігін сапалы ... ... ... азық-түлік
тәуелсіздігін қамтамасыз етіп, азық-түлік импортын азайтады.
Тұтынатын азық-түлік ... ... ... өсуі ... ... қауіпсіздікке қауіп төндіреді
Біріншіден, әлемдік азық-түлік рыногының конъюнгктурасының ауытқуларына
объективті тәуелділік ішкі рыноктың ... ... ... ... астық түсімінің нашарлауы импорттық бағаның кенет
көтерілуіне немесе азық-түлік жеткізілімдерінің мүлде тоқтауына алып келуі
мүмкін.
Екіншіден, ауылшаруашылық жағдайының нашарлауына ... ... ... ... ... бағытталған бағалық қысым
жасауы мүмкін.
Үшіншіден, белгілі бір экономикалық және саяси артықшылықтарға ие болу
мақсатында , кейбір ... ... ... өмір ... ... ... ... мемлекеттер әртүрлі формада қысым ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігі жағдайын ... ... ... қол жетімділігімен – тамақ өнімдерінің елдің
барлық ... әр ... және ... ... болуы;
- азық-түліктің экономикалық қол жетімділігімен – ... ... және ... ... ... ... өнімдерін
ең құрмаса минималды көлемде тұтынуына мүмкіндік;
- азық-түліктің ... үшін ...... ... ... ... өндірісін тоқтату, жою, қадағалау.
Ұлттық азық-түлік қауіпсіздігі көп деңгейлі және біржақты ... ... ... 1996 жылы Рим ... 173 мемлекет қатысқан
тамақтану мәселеріне байланысты Бүкіләлемдік конференция өтті.
Конференция баяндалған баяндамаларда ... ... 840 ... ... ... ... қоса, дүние жүзінде өндірілетін азық-
түлік тауарларының 50%-ын әлем халқының бестен бір ... ғана ... ... ... Осы ... 2015 ... ... әлемдегі тойып
тамақ ішпейтін халық санын 2 есе азайту мәселесі қойылған ... ... ... ... ... ... ... 2002
жылдың 22 шілдесінде өткен БҰҰ азық-түлік және ауыл шаруашылық форумында
қойылған ... ... ... ... ... ... ... бойынша әлемде күн сайын 360 адам ... ... ... да ... ... XXI ... да ... маңызға
ие болып отыр.
Халық үшін ең маңыздысы тамақ өнімдерінің экономикалық қол жетімділігі.
Тамақ өнімдері бағасының қарқынды өсуі ... оны ... ... ... жыл ... өсуі халық табысының өсуінен ... ҚР ... ... ... ... , 2007 жылы ... ең көп ... күнбағыс майы (+96,8%), нан өнімдері
(+38,4%), жұмыртқа (+36,9%), сүт және сүт ... ... ... ... тауарлары 2007 жылы 26,6%-ға қымбаттады. 2008 жылдың қаңтар-
маусымында азық-түлік тауарларының бағасы 2007 жылмен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... азық-түлік өнімдерін
халқымыздың 40%-ы ... ... дәл ... еліміздің азаматтары
күнкөріс минимумынан төмен тұрады. Аграрлық секторда өндірістің ... ... ... ... ... жан басына шаққандағы
тамақ өнімдерін тұтыну азайған. Адамға жылына ... ... ... кг ет жеу ... Ал ... ... ... тұрғыны жылына 44 кг ... ... ... Ресейде – 56 кг, әрбір американдық жылына – 115
кг, европалық – 90 кг ет ... ... ... стандарттар жалпы
әлемдік мөлшермен салыстырғанда төмендетілген. Сондықтан да, ... ... ... ... ... нақты жағдайға сәйкес келмейді.
Қазіргі уақытта агроөнеркәсіптік кешеннің ... ... ... ... ... өсімі байқалады, инвестициялық климат
жақсарды. Осы және өзге де мәселелер бойынша, 2008 ... 22 ... ... министрі А.К.Күрішбаев «Айқын» газетіне берген сұхбатында
сөз қозғады. Оның айтуынша, бізде астық өндіру гектарынан 9-10 ... Осы ... айта ... ... ... бұл ... 17 ... тыңайтқыштарды қалыпты мөлшерден 10 есе аз пайдаланады екенбіз. Қажетті
35 кг орнына гектарына 3,5 кг. Сондықтан да ... ... көп ... ... Республикасында статистикалық мәліметтер бойынша, етті қайта
өңдеу жалпы өндіріс көлемінің 14%, сүт және сүт өнімдерінің 4,5%, ... ... ... ... ... өзінің қайта өңдеуші кәсіпорындарының
технологиялық артта қалушылығы, ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі төмен. Егер белгілі бір
өнім түрі бойынша ішкі өндіріс ... 20%-ын ... осы ... ... ... ... Ал егер, бұл көрсеткіш 60 ... ... ... ... ... ... ... бойынша Қазақстанның азық-түлікпен өзін-
өзі қамтамасыз етуі 67-75%. Бұл ... ... ... ... ... ... ішкі қажеттіліктердің 16%-нан
асатын мемлекеттер азық-түлік дағдарыстарына икемді келеді.
Лондондық Economist Intelligence Unit (EIU) ғылыми - зерттеу орталығының
есептеуі ... ... ... ... астық тұқымдастарына баға өсімі
байқалмақ. 2007 жылы бидай ... ... ... 50%-ға және ... 35%-ға
өсті.
Халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету мәселесі ушығып тұр . халықты азық
түлікпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... Азық-түлік сапасының нашарлауы да үлкен мәселе болып тұр. Мамандардың
айтуынша, біздің мемлекеттің азық-түлік ... ... ... ... қана ... ... бірге ішкі олқылықтар да әсер ... ... ... ... және ... министрлігінің жанындағы
Экономика институтының мәліметтері бойынша, елдегі өндіріс ресурстарының
тиімді жұмыс істеу ... өте ... ... ... ... ... - 34%-ға, сұйық маймен - 35%-ға, көкөніс,
картоппен - 10%-ға ғана ... ... Бұл ... кешеннің
тиімді дамуы орын алса отандық нарық толып қалатын негізгі тамақ өнімдері.
Ауылшаруашылығы өндірісінің төмендеуі тамақ өнеркәсібінің ... ... ... ... ... ... жалпы өнімінің
көлемінің 1990 жылғы 34%-дан 2007 жылғы 5,5%-ға төмендеуі орын алды.
Тұтынатын азық-түлік өнімдерінің ... ... ... ... өсуі ... ... ... тікелей қауіп төндіреді.
2011 жылдан бастап агроөнеркәсіптік кешенді тұрақты дамыту ... ... ... ... ... одан әрі ... көзделген.
Қазіргі кездегі агроөнеркәсіптік кешен жағдайының негативті тұстарына
жатады: халықтың ... ... және қала ... ... ауылды
аймақтарда кедейшіліктің жоғары деңгейі, жұмыссыздық, әлеуметтік мәні бар
игіліктердің ауыл халқы үшін қол жетімсіздігі, денсаулық ... ... ... ... мәселелер тудыруда. Осыған қоса,
бұл ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ... ... отыр.
Рыноктық инфрақұрылымның және қалыпты ... ... ... өндірісінің тиімділігі төмен. Агроөнеркәсіптік кешеннің
тартымдылығы төмен болғандықтан оған ... ... ... де ... өндірушіге несиелік ресурстар қол жетімсіз, өйткені банк ... ... ... ... ... істеуді жөн көреді.
Халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету деңгейі мен ... ... АӨК ... тікелей тәуелді.
Соңғы жылдары Қазақстанда елдің азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... етуге,
яғни өзінің аграрлық секторының және аграрлық протекционизмнің дамуына ден
қоюда. ... ... ... ... еңбектерінде келесідей
тұжырымдар кездеседі:«азық-түлік қауіпсіздігі – азық-түлік өнімдерінің 80%-
нан көбін өзі ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігінің қауіптеріне:
- егістік алқаптарының азаюы;
- мал басының азаюы;
- ауылшаруашылығы өнімдерін қайта ... және ... ... ... және ... ... ... тәуелділік;
- ауылшаруашылық машиналарын жасаудың дамымауы;
- табиғи апаттарға дайындықтың болмауы;
- агрономия ... ... ... сапасының төмендеуі;
- ауыл жастарының жаппай қалаға кетуі және т.б. жатады.
Азық-түлік қауіпсіздігінің ішкі және сыртқы қауіптерін жоюға бағытталған
алғашқы кезектегі ... ... ... ... ауылшаруашылығы өнімдерінің бағаларын мемлекеттік және ... ... ... ... стратегиялық түрлері бойынша импорт көлемін
реттеу;
- ТМД елдерінің бірыңғай ... ... құру ;
- ... ... ... ... ... түрлерінің импортын
қысқарта беру;
- ел ішіндегі азық-түлік бағаларын мемлекеттік деңгейде реттеп отыру.
Елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету ауыл ... ... ... ... тәуелді. Республиканың ауылшаруашылық
саласы қашанда табиғи-климаттық факторларға тәуелді. Сондықтан да кез ... ... ауыл ... ... белгілі бір мөлшер мен ... ал ... өзі ... ... ... жүзеге асады. Себебі
ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... және ... және ... өнеркәсіп салаларында шикізат болып табылады.
Сонымен қатар, халықты жұмыспен қамтудың бірден бір ... ... ... қазақстанда бәсекеге қабілетті, дайын өнім шығару мәселесі өткір
қойылып отырғаны белгілі. Бұл ең ... ... ... дамытуда
маңызды орын алады. Елбасы атап ... 7 ... ... ... саласына арналуы да тегін емес.
Елімізде ауыл шаруашылығын мемлекет тарапынан қолдау шаралары ... ... ... ... 2006 жылғы ауыл шаруашылығына мемлекеттен
бөлінген қаржы көлемі 2005 жылмен салыстырғанда 19,3%-ға артып, 77 млрд 25
млн теңгені ... ... өзі ... ... ... ... ... көрсетеді. Алайда, бұл салада түйіні шешілмеген мәселелер де жоқ
емес. Оның ең ... - ауыл ... ... ішкі ... ... ... да ... қабілетін арттыру болып табылады. Мәселен, астық
өндіру 2000-2005 ... ... әр ... 8,4 ... 11,8
центнерге дейін болса, мұның өзі Ресейдегі көрсеткіштен 2 есе, ... есе ... Әр ... алынатын орташа жылдық сүттің көлемі небары ... ... ... ... 30%-ға ... 70%-ға ... ... отыр.
Сонымен қатар, әлемдік рынокта Қазақстан астығының қамырлылық коэфициенті
жоғары ... ... ... оның ... ... Канаданың астығына
қарағанда 2-2,5 есе төмен болып отырғандығы осы салада маркетингтің ... де ... ... ... ауыл ... ... әр ... өсіріп, өндіруге
қолайлы табиғи жағдай болғанымен, оны тиімді пайдалана алмай келеміз.
Тіпті, ... ... ... (АЭА) ... ... өзі ... түрде импортталған тауарларға қарағанда әлі де
төмен. Егер шет ... ... ... ... ... ... өнімдерін алыс қашықтыққа тасымалдауға транспорттық дотациялар
әрекет етеді. Мәселен, Австралияда, Аргентинада, Канадада және АҚШ пен ... ауыл ... ... алыс қашықтыққа тасымалдауда мемлекеттік
дотациялар көлемі тарифтік бағаның 35%-на ... ... Бұл ... ... елдерінде 25%-дан, Оңтүстік –Шығыс Азия елдерінде 40%-дан
төмен ... ... осы ... ... ... ... және ... Батыс және Шығыс жағалаулардағы экспорттық пункттерге
жеткізуге ... ... етіп ... ... ... 1995 жылы ауыл
инфрақұрылымын және ауылдық жерлерде өңдеуші кәсіпорындарды дамыту үшін 300
млн доллар көлемінде ... қоры ... ... ... өнім ... ауыл ... ... қолдау деңгейі Австрияда 44%,
Финляндияда-72%, Швецияда – 47%, ... - 76%-ды ... ... ... ... ... және ... қызмет етуі, олардың
өндірген өнімдерінің бәсекеге қабілеттігінің ... көп ... ... ... етуі ... ... әрі ... проблемаға айналды.
Қазіргі кезде Қазақстанда ауыл шаруашылығына әкелініп жатқан тракторлар
саны орта есеппен 1200-1500, ... 2500 дана ... 2000 ... 4-5 есе ... ... бұл ... ...
техникалық базаның жағдайына оң әсер етіп ... ... 1 ... және ... келетін маусымдық жүктеме шет
елдерге қарағанда анағұрлым жоғары. ... ... 296 МТС ... ... ... ... ... көлемінің айтарлықтай ауқымды емес
екенін атап өтуіміз керек. Жалпы жұмыс көлемінде олардың үлесі шамамен ... ... ... негізгі кемшіліктеріне жеткізу қызметі құнының
жоғарылығы, МТС-тардың ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... жатады. Мұндай жағдайда ірі шаруашылықтар
МТС ... ... бас ... ол ... өз ... ... ал ұсақ ... экономикалық қатынастардың
формальді емес формасына талпыныс білдіреді. Өз ... ... ... ... ... ... қолайлы өндіріске қызығушылық таныта
қоймайды. Мысалы, 2004 жылдың басында республикадағы МТС-тардың саны ... 300-ге ... ... 2 есеге қысқарды.
Бізде отандық азық-түлік тауарларының көлемі жағынан да, ... ... ... да ... ... себебі белгілі. Егіншілік саласын
алсақ, әлі күнге дейін өндірісті әртараптандыру ... ... ... ... 18 млн ... ... болса, соның 65%-на арпа мен
бидай егіледі. Майлы дақылдардың үлес салмағы аз. Соңғы жылдары мемлекеттің
егін ... ... ... оң нәтижелерге қол жеткізе бастадық
деп айтуға болады. Мәселен, 2005 жылы майлы дақылдарды егу ... 33 ... ... 2006 жылы бұл ... 758 мың ... ... ... несиелеу жағдайына келетін болсақ, республикада азық-
түлік бағдарламасының аясында астық қолхаттарын ... ... ол өзі ... ... ... екі ... ... ТМД, Шығыс еуропа,
Қара теңіз бассейні ... ... ... ең ... жүйе ... ... Осы қордың кепілдендіруі мен Дүниежүзілік Банк, Еуропаның
қайта құру және даму ... Robobank ... Natexis bank ... ... ... еліміздің астық шаруашылықтарын несиелендіре
бастады. Оған қосымша қордың кепілдендіруі ... мен ... ... ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге 30 ... ... ... Өз ... ... Банктің Қазақстандағы
өкілдігінің басшысы Лу ... ... ... ... Банк
Қазақстандағы ауыл шаруашылығын көтеруге біраз жәрдемдесуде. Қазақстан мен
Дүниежүзілік Банк арасында осы сала ... екі ... ... ... елдің 40% халқының ауыл шаруашылығына тәуелді болып ... ... ... Ауыл ... ... ... ... қолдану қажеттілігі туындайды. Мұның бір жолы – коммерциялық
банктерге ауыл шаруашылығы саласына, ... ... даяр ... ... несие бөлетін болса, одан ... ... ... 75% мөлшерінде салық жеңілдіктерін ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз. Әрі негіздік жұмыс
істеу саласы банк қызметі болып ... ... ... ... ... берумен айналысуына жеңілдік жасаған жөн. Бұл несие
саласындағы бәсекенің дамуына ... ... ... ... ... ... ... еді. Нәтижесінде, ауыл шаруашылығында қызмет ететін
фермерлер мен бизнесмендер(ауылшаруашылық кәсіпкерлері) арзанырақ несие
алуға қол ... бұл ... ... ... оң ... ... ... мал басы санының тұрақты өсуі байқалады. Осы жылдың
басында мал саны 56666,5 мың бас , соның ішінде қой-ешкі 15216,7 мың, ... 12199,9 мың, ... – 1301,0 мың және құс 28 млн бас ... ... ... ... ... аса жақсы деп айту қиын. Өйткені, ірі қараның, қой-
ешкінің, жылқының, шошқаның 80%-ы жеке ... ... ... ... ... басым бөлігін де солар өндіреді. Мал ... ... ...... қол ... Бұған жағдай жасағанда ғана
қаржы мәселесін шешуге ... ... ... ... ... жасалуы негіз
болса, іргедегі моңғол ... ... ааз ... ... Баға
қалыптастырушылықты дамытуда АҚШ-тың тәжірибесін ұстанған жөн. ... ... ... ... реттеу АҚШ-та – 19 млрд доллар,
Ресейде – 32 млрд ... ... ... жолымен шешіледі. Сүтті мал
шаруашылығын мемлекеттік жыл сайын орта есеппен әр ... ... мың ... ... әр мал басына 316 долларды құрайды. Сәйкесінше
Финляндияда 30 мың доллар және әр мал ... 1,1 мың ... , ... мың ... әр мал ... 510 ... келеді. Жалпы өнім көлемі 300
млн тенгеден жоғары ауыл ... ... 20-40% ... қол ... 100-300 млн ... ... ... бұл
көрсеткіш 15-30% құрайды.
Шаруашылықты дамытудың басты жолы – кооперациялау екендігінде дау жоқ.
Елімізде ... ... үшін кең ... ... база қалыптасқан.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің бәсекеге қабілеттілгін арттыру үшін тағы ... яғни ... ... ... Бүкілқазақстандық ауыл
шаруашылығы электрондық биржасын құру қажет. Сол ... ауыл ... ... ... ... қай ауыл ... тауары қандай бағамен
сатыларын біліп, соңғы ақпараттарды алып отыруына қол ... және ... ... ... ... ауыл ... өндірісін алға
жылжытудың бірқатар алғышарттары жасалды. Олардың қатарына көктемгі далалық
және егін орағы ... ... ... ауыл ... және ... ... құрал - жабдықтарының ... ... ... ... ... химиялық
қорғау құралдарын, элиталық тұқымды тиісті көлемді алуға қосымша қаржы
бөлінді. Дегенмен, толығымен ... ... бәрі ... ... ... ... септігін тигізе алмай отыр. Сондықтан осы салада
жаңа тетіктерді жүзеге асыру қажет. Бүгінде жұмыс істеп ... 180 мың ... ... тек 10 шақты ірі кәсіпорны ғана халықаралық
стандарттарға сәйкес келеді. ... ... ... ... ... ... ... жарақтандыру қажет. Осы тұрғыда, елбасы Н.Ә.Назарбаев
өзінің кезекті халыққа жолдауында: ... ... ауыл ... ... мен өңдеу саласында кластерлік бастамашылықты іске ... ... ... индустрияландыруға айрықша назар аудару қажет деп
санаймын», - деп осы ... ... ... ... атап ... ... қоғамы қанша уақыт өмір сүрсе, азық-түлік қауіпсіздігі оның өмір
сүруінің негізі ретінде өзінің ... ... ... ешқашан жоймайды
және жойған да емес. Азық-түлік қауіпсіздігін ... ету ... ... ең ... оның экономикалық мәні мен құрылымын анықтап,
теориялық қырларын негіздеу қосымша зерттеуді қажет етеді және де ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігінің құрылымы, негізгі белгілері және деңгейлері
Азық-түлік қауіпсіздігінің құрылымы көп деңгейлі иерархия ... Оның ... ... ... ... ... мен ... құрайды. Азық-түлік қауіпсіздігінің басты мәселесі адамның азық-
түлікке деген қажеттілігін қанағаттандыру болып табылады. Бұл ... бір ... ... ... ... қарастырған жөн. Соған
байланысты азық-түлік қауіпсіздігінің құрылымдық сызбасы мына ... ... ... ... ... тұлға |Тұлғаның қызметі |
|Ғаламдық | БҰҰ және ... | ... |
| ... (ФАО, ДСҰ, ... ... тұрақты |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | |ету мен ... |
| | ... құруға |
| | ... ұзақ ... |
| | ... ... |
|Ұлтаралық (мемлекет | Сауда, ... | ... ... ... |стандарттау ... шарт ... ... |
| ... ... |ықпалдасу, мемлекеттік |
| ... ... (ТМД, ... мемлекетаралық |
| ... т.б) ... ... құру ... ... | ... ... | Азық-түліктің сапалық|
| ... заң ... ... ... |
| ... ... дамуы мен |
| | ... пен ... |
| | ... балансты |
| | ... ету, |
| | ... ... |
| | ... құру ... | ... ... | ... ... |
| ... ... ... ... ету, |
| ... |аймақтық азық-түлік |
| | ... құру ... | ... ... | Үй шаруашылығында |
| ... ... ... ... ... ... ... |азық-түлікпен ... |
| | |ету және ... ... |
|Отбасылық | Үй ... | ... ... |
| | |алу және ... |
*Ескерту автордың жеке зерттеулері нәтижесінде жасалған
Азық-түлік қауіпсіздігі мәселесін ... ... ... ... ... бар ... көлемі, шаруашылық жүргізу қағидалары және
т.б) отбасы немесе отбасылар ... ... ... ... ... етудің келесі деңгейі, белгілі бір
территорияда ... ... тұру ... ... ... ... Бұл ... әкімшілікпен басқарылады және оның
міндеттеріне жататындар: тұрғындарының табыс табуына жағдай ... ... ... ... өнімнің сапасын бақылау. Мемлекеттік азық-
түлік мәселесін шешуге мүмкіндіктері көп және бұл мақсатқа жету ... ... ... ... тиесілі. Олардың міндеттеріне экономикалық өсуді
тұрақтандыру, мемлекеттік азық-түлік қорларын құру, ұсыныс пен ... ... ету ... ... ... әдетте, ұйымдастырылу дәрежесі
төмен. Бірақ, оған кері мысалда жоқ емес, ... ... ... пен ... бар, және ... ... дәрежесі де жоғары.
Азық-түлік мәселесін шешудің ең оңтайлы жолы – ... ... ... ... ... әр ... өзіне қатысты нақты
міндеттерді де шешуі керек. Мысалы, ... ... ... мен ... ... алу бұл ... деңгейдегі тұлғалардың қызметіне
қатысты болса, ал тұрғындардың нормаға сәйкес тамақтануын қамтамасыз ету,
бұл мемлекеттік және мемлекетаралық ... ... ... құрылымы мен қатар азық-түлік қауіпсіздігінің
көлбеу құрылымы бар, әсіресе бұл ... ... анық ... Бұған
сәйкес, ұлттық азық-түлік қауіпсіздігін экономикалық және ұлттық
қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін ғаламдық деңгейде ... ... ... ... аса халықаралық ұйымдар бар. Олардың басты міндеттеріне:
- мемлекеттердің экономикалық тұрақты дамуына ... ... ... импорт, азық-түліктік көмек пен барлық халықтың азық-түлікке
қолжетімдігін қамтамасыз ету, азық-түліктік қорларын құруға байланысты
ұзақ мерзімді бағдарламалар жасау ... ... ... ететін басты мекемелер БҰҰ-ның ... ... ... және ауыл ... ұйымы (ФАО)мен Халықаралық ауыл
шаруашылығының даму қоры (МФСР). Нақты азық-түлік қауіпсіздігі мәселесімен
әлемдік деңгейде Дүниежүзілік ... ... (ВПС) және ... азық-
түлік бағдарламасы айналысады.
Қазіргі кезде ФАО екі бағытта жұмыс істейді:
- ... ... және ... ауыл шаруашылығымен ауылдың тұрақты дамуын қамтамасыз ету.
Әлемдік қоғамдастықтың демек, ФАО алдында да ... ... ... де бар. ... ... мыналар:
- халық санының өсу қарқынының жоғарлығы;
- көптеген ... ауыл ... ... деңгейінің
төмендігі;
- дамыған елдердің дамушы елдерге көмек ... ... ... ... азайуы;
- аштықты сезінетін халық санының өсуі;
Қордағы астық көлемі мен жан ... ... ... астық
көлемімен байланысты анықталатын ФАО-ның әдістемесін қолдай отырып, оның
тек жоғары ... - ... және ... ... ... ғана тиімді екенін көреміз. Ал, ұлттық, аймақтық,
жергілікті, деңгейлерді ... үшін бұл ... әлі де ... және ... ... қауіпсіздігінің жағдайын
бағалаған кезде мыналарды негізге алу дұрыс нәтиже береді. Халықтың жасын,
жынысын, кәсібін, тұрғылықты жерін және ... ... ... ... ... ... формуламен сипаттауға болады.
G=Em 1/2q ... ... ... ... энергетикалық құндылығы
Мемлекеттің немесе жеке аймақтың азық-түлік қауіпсіздігін бағалау үшін
мыналар қажет.
Халықтың негізгі топтарының ең көп ... ... ... анықтау.
Бұл өнімдер тамақтану рационында тұтыну мөлшері бойынша жоғары сатыда болуы
керек және бұл өнімдер ... ... ... керек. Калорияға деген
қажеттіліктің 85%-дан кем емес мөлшерін ... ... ... ... ... үшін ... ... өнімдеріне мыналарды жатқызамыз:
- нан және нан өнімдері;
- картоп;
- жеміс-жидек;
- қант;
- өсімдік майы,
- ет және ет ... сүт және сүт ... ... балық;
Бұл өнімдер халықтың тамақтану рационының шамамен 90%-дай қуаттылығын
қамтамасыз етеді.
Негізгі көрсеткіштерді немесе жан басына шаққандағы азық-түліктің ... ... ... ... көрсеткіш пен азық-түліктің қауіпсіздік талаптарын анықтау.
Сонымен, мемлекеттің алдында азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің
белгілері төмендегідей:
- халықтың жеке топтарының ... ... ... ... үлесі;
- азық-түліктің территорияға байланысты қол жетімдігі (бір тауардың әр
аймақтағы бағаларын салыстыру арқылы анықталады);
- шығындарды ... және үй ... ... үнемдейтін жаңа тауарды
тұтыну үлесі;
- тауарлардың сапалық дәрежесі (тауар сапасының адам денсаулығы мен ... ... ... соның ішінде гендік инженирия мен биотехнология
әдістерін қолданудан алынған азық-түлікке байланысты);
Н.С.Оглуздин мемлекеттің азық-түлік ... ... ... үшін
5-балдық бағалау жүйесін қолдануды ұсынады. Оның ойынша мемлекеттің азық-
түлік қауіпсіздігі келесі жағдайларда:
- нарықтағы отандық өндірушілердің ... ... кем ... ... экологиялық таза және денсаулыққа пайдалы, ғылыми негізделген
нормаға ... ... ... ... ... ... , ұлттық дәстүріне байланысты азық-түлікпен қамтамасыз етілсе;
- табиғи апат, соғыс және төтенше жағдай ... ... ... ... стратегиялық қорының құрылуы. Бұл қор мемлекетте азық-түлікті
нормалы бөлу ... ... 5 жыл ... ... ... берілсе;
- агроөнеркәсіптік кешен (АӨК) , орман және балық шаруашылығы тұрақты
дамығанда;
- ғылым дамуының әлемдік деңгейде болуы, мал ... ... ... шаруашылығының дамуын қолдап жақсартып отырғанда ... ... 50-ші ... ... ... өзін-өзі қамтамасыз
ету көрсеткіші қолданыла бастады. Оның ... ... ... өнім ... ... ... сипатталады. Кейінірек
есептеудің тағы екі әдісі қолданыла бастады. Біріншісі ... ... ... ал ... біріншілік калорияны (арнайы мал
шаруашылығы өнімін өндіру үшін ... мал ... ... ... алды ... әдіс ең ... нәтиже береді. Өзін-өзі қамтамасыз ету
коэффициенті 1960 жылдан кейін ... рет ... ... ... - 93%, 1965 ... жылы - 79%, 1975 жылы - 75%. ... бұл
көрсеткіш бойынша , басқа дамыған елдермен салыстырғанда ... бар, ... ... ... ... ... Голландияға қатысты.
Мемлекеттің азық-түлікпен қамтамасыз етілу деңгейі ішкі ... ... ... ... және даму ... стратегиялық азық-
түлік қорының көлемімен сипатталады.
Мемлекет азық-түлік қауіпсіздігін және ... ... ... ... ... ... шегін мына деңгейде ұстап тұруы шарт:
- ішкі рыноктағы отандық ... өнім ...... ... ... экспорт -15-20%
Мемлекеттің импортталатын азық-түлікке тәуелділік коэффициентін
есептеудің процедурасын ... ... ... ... ... ... өнімнің импорт көлемі;
П-осы өнімге деген мемлекет сұранысының көлемі
Сонымен қатар, азық-түлікті тәуелділікті үш ... ... ... ... ... 0,1 мен 0,2 аралығында-қауіпсіз;
- 0,25пен 0,3 аралығында-орташа;
- 0,5тен жоғары болса, қауіпті болып саналады.
Бұл көрсеткіштерді нарыққа өтпелі ... ... ... ... ... келеді. Өйткені, бұл елдердің сыртқы ... ... ... тауарларының экспанциясы отандық
өндірушілерді нарықтан ... ... - 35%, ... ... ресурстары қалыптасуда. Бұл деректерге
сүйене отырып, аталған ... ... ... ... ... ... ғалымдардың пайымдауынша, азық-түлікпен қамтамасыз етудің 7
сатысы ажыратылып көрсетілген:
• Бірінші деңгей жан ... ... ... ... деңгейі 1800-
2300 ккал аралығында, бұл мөлшер созылмалы жете тамақтанбаудың алдын-алуға
мүмкіндік береді.
• Екінші деңгейде жан ... ... ... ... ... ... ккал құрайды, бұл мөлшер жағдайында эпизоттық ашығулар болмайды және
халықтың тұрақты өсуін қамтамасыз етеді.
• Үшінші ... бір ... ... ... ... ... 2800-3000
ккал құрайды. Бұл ... ... ... ... ... ... тамақтану үйлестірілмеген.
• Төртінші деңгейде күніне жан басына ... ккал ... ... және ... ... басқа да қажетті компоненттерді үйлестірілген
тағамдарды тұтыну.
• Бесінші деңгейде тұтыну ... ... ... ... таза ... керек.
• Алтыншы деңгейде үйлестірілген және экологиялық таза өнімдерді орташа
жан ... ... ... ғана ... ... ... топтардың
мүмкіндігі болуы.
• азық-түлікпен қамтамасыз етілудің соңғы деңгейі тамақтану ... ... ... мен өмір ... көбейтумен сипатталады.
Жалпы айтқанда, ғылыми – зерттеу еңбектерінде азық-түлік қауіпсіздігін
қамтамасыз ету үшін ең алдымен оның құрылымы ... ... ... ол әртүрлі қарастырылған, кейбіреуінде негізгі белгілері бойынша
болса, ендігісінде тіпті басқаша ... ... ... ... ... енуі ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз
ету шаралары.
Кез - келген мемлекет өз дамуында тек өз шекарасымен шектеліп ... ... ... қазіргі жаһандану жағдайында ... және ... ... ... отырып, әлемдік
нарыққа ену кез келген мемлекеттің, соның ішінде еліміздегі ... ... ... ... ... ... Әрине, ДСҰ-ға кіру
қажеттіліктерінің бірнеше ... ... олар ... ... ... яғни ... осы ... мүше болса ... ашық ... ... ... ... пен ... ... және оның дамуына ықпал ... ел ... ... ... ... ... ... мен
қызыметтерде ғана емес, ... ... ... ... ... да байқалады. Сонымен бірге, дамыған ... ... ... тұтынудың құрылымы мен көлемінде өзгеріс
орын алады. Төлемқабілетті сұраныстың ... өз ... ... мен ... ... жағдайының жақсарғанын
білдіреді. Үшінші ден, отандық экономикаға шетел ... ... бұл өз ... ... ... ... ... экономикалық өсуі
мен өндірісті жаңалаудың қуатты ... ... ... ... ... ... өсуіне жаңа технологиялардың келуі
мен жұмыс орындарының көбеюіне және жергілікті мамандардың ... ... өз ... ... ... бүгінде ДСҰ-ға 153
мемлекет мүше, Қазақстан сол ... ... ... ... ... және ... мүмкіндік алады. ДСҰ-ға мүше болу
келесідей салаларда, стандарттар, санитарлық, фитосанитарлық ... ... мен ... ... ... ... ... жүзеге асыру және тағы басқа салаларда ... ... ... сақтауды талап етеді. Бесіншіден, Қазіргітаңда ДСҰ-да АҚШ,
Жапония, ЕО ... ... ... ... ... ... ... ықпалы
мүлде жоқ десе де болады. ТМД елдердің ДСҰ-ға енуі бұл ... ... Бұл ... ... ... ... ретінде дамушы елдердің ДСҰ-ға
мүддесін көздейтін саясат қалыптастыра алады. Енді осы ... ... ... ... 1995 жылы ... ... ... және саяси
қатынастарды ретеу мен халықаралық сауда либерализациялау мақсатымен
құрылған халықаралық ұйым. ДСҰ жаңа ... ... ... ... мүшелері қол қойған және олардың парламенттері ратификацсяланған
барлық келісімдердің сақталуына ... ... ... талқылау және
либерализациялау жаһандық мәселелері мен әлемдік сауда дамының болашақ
перспективасы бойынша ... ... ... сауда келіссөздердің
шеңберінде шешілеі. ДСҰ-ның штаб-пәтері Швейцарияның Женева ... ... ... 153 ел мүше ... ... ... саудада
ұйымның басқа мүшелеріне барынша қолайлы жағдай туғызуға міндетті болып
табылады. Бүгінде ДСҰ ... ... ... ... ... мәртебесіне ие. Қазіргі таңда әлемдік тауар айналымының 95%-ы ДСҰ-
ға мүше елдердің ... ... ... ... ... ... сауда экономикалық өсу мен тұрғындардың ... ... ... ... жасайды деп санайды. Көптеген зерттеулерден
байқағанымыздай бүгінгі ... ... ... ... 5 ... ... Саудада дискриминациядан болмауы; Ешқандай мемлекет тауар экспорты мен
импортына шектеу қою арқылы елдің дамуын ... ... Кез - ... ішкі ... ... және шетелдік өнімдерді сату ... ... ... ... Сауда кедергілерін төмендету. Сауда барьерлері ретінде қандайда бір
елдің ішкі ... ... ... ... ... ... айтады. Олардың қатарына, ең алдымен кедендік баж ... ... ... ... ... ... әкімшілік
кедергілер мен валюта бағамдарын айырбастау саясатын анықтау да ... ... ... ... және ... ... ... мен үкімет сауда шарттарының кенет әрі ... ... ... болуы керек.
4. Халықаралық саудада бәсекелестікті ынталандыру. Әртүрлі елдердің
фирмалары тең ... үшін ... ... жаңа өткізу
нарықтарын жаулау үшін ... ... ... ... ... ... әдістерін тоқтату қажет.
5. Нашар дамыған мемлекеттер үшін халықаралық саудаға жеңілдіктер. Бұл
қағида алдыңғысына ... ... ... ... мемлекеттермен тең
дәрежеде бәсекелесуі үшін алыс аймақтардағы нашар ... ... ... ... үшін қажет. Сондықтан да
нашар дамыған елдерге ерекше ... ... ... ... ... алғанда, ДСҰ протекционистік кедергілермен күресіп,
фритридерства идеясын насихаттайды.
ДСҰ ... ... ... ... ... белсенді
қатысушы көптеген мемлекеттер қол қойған үш халықаралық келісім жатыр.
Олар; Тауар саудасы туралы Бас ... ... ... ... туралы
Бас келісім,(ГАТС) және зияткерлік меншік құқығының сауда аспектілері
туралы Бас келісім(ТРИПС). Бұл келісімнің негізгі ... ... ... ... ... ... ... келісімдерін орындау, тек қана ұзақ мерзімді табыстар ғана емес,
көптеген қиыншылықтар да әкеледі. ... ... ... ... ... ... ... тауарларды
алуын жеңілдетеді, бірақ егер олар өзіндік құны жоғары өнім өндіретін
отандық өндірісті құлдыратуы ... ... ДСҰ ... ... мемлекеттерге қарастырылатын өзгерістер тез емес,керісінше
кезеңді түрде «прогрессивті либерализация» қағидасы ... ... ... ... бірге, әдетте дамушы мемлекеттерге олардың
иіндеттемелерін толық ... үшін ... ұзақ ... береді.
ДСҰ-ның барлық мүшелерінің өздеріне қабылдаған еркін сауда ... ... ... тлық ... үшін ... ұзақ ... ... барлық мүшелерінің өздеріне қабылдаған еркін сауда
ережелерін сақтау бойынша міндеттемелері «көпжақты ... ... ... импорттаушы елдер мен экспорттаушы елдерді ... ... ... ... осы ... ... болып
табылады. Алайда, бірқатар мемлекеттер бұл жүйеге кірмейді,сондықтан
да «бүкіләлемдік» емес «көпжақты» деп ... ... ұйым ... негізгі қызметін төмендегідей қарастыруға болады:
• ДСҰ-ның барлық келісімдері талаптарының орындарын қадағалау;
• Сыртқы экономикалық қатнастар ... ... мүше ... ... үшін ... ... Сыртқы экономикалық сауда саясаты мәселелері бойынша мемлекеттер
арасындағы дауларды реттеу;
... мүше ... ... ... ... саясатын
қадағалау;
• Басқа да халықаралық ұйымдармен ынтымақтастық;
ДСҰ келісімдерінің мәтіні сыртқы экономикалық қатнастарға қатысушы
көптеген елдермен жасалып, қол ... олар жиі ... ... ... ... Келіссөзге қатысушы тараптар жиі-жиі әртүрлі
мақсаттарды алға тартады. Бұдан бөлек,келісімдер мен келісім-шарттар,
болашақта да жиі талқылауды қажет етеді. Сондықтан ... ... бірі ... ... ... делдал қызметін
жүзеге асыру және дауларды реттеуге ықпал ету болып табылады. Даулы
мәселелерді ең дұрысы ... ... ... базаға негізделген
және тараптардың тең құқығы мен ... ... ... ДСҰ
шеңберінде қол қойған келісімдер мәтініне дауларды ... ... ... міндетті түрде қосылады. Мысалы, дауларды реттеудің
ережесімен процедурасы бойынша келісім-шарт мәтінінде «ДСҰ шеңберінде
дауларды ... ... ... ... ... ... және
қауіпсіздігін қамтамассыз етудің негізгі элеметі болып табылады»
қамтамассыз етудің негізгі элементі болып табылады» деп ... ... ... ... ... ... бұзуға қарсы біржақты
әрекет тәртібін қолданбауға міндеттеме алады. Бұған қоса олар даулы
мәселелерді, дауларды шешудің ... ... ... ... оның ... мен шешімдеріне бағынуға міндеттенді. Даулы
мәселелер бойынша шешім қабылдау ... ... ... консенсус әдісімен жүзеге асырылады, ал бұл ДСҰ
қатарындағы келісімдерді нығайтуға қосымша ынталандыру болып ... және ... ... ... ... ... кеткендей,
Қазақстанның ДСҰ-ға кіруге талпыныс білдіруі ең біріншіден,жаһандану
үдерісінің талаптарымен байланысты. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... отыр. Әлемнің 167
елімен сауда-экономикалық ... ... он ... ... айналымымен бес есеге артырады. Қазақстан экономикасының
дамуына жаһанданудың әсерлері бірнеше ... ... ... бірі ... ... ... толық құқылы қатысушысы
ретінде ДСҰ-ға кіру болвп ... ... ... мүше ... 26 қаңтарда ресми өтініш берген болатын. ... ... ... ... ... ... жалғасуда.
Әрине,пікірсайыс және талқылаулар заңды құбылыс. Себебі, ... ... ... оң ... ... ... тұстары да
аз емес. Оны ДСҰ-ға мүше ... ... ... көруге болады.
Мәселен, 2001 жылы ұйымға Қытай мүшелікке ... ... ... бәсекеге төтеп бере алмаған 25 000 жуық к/о банкрот
деп танылды. Мұндай ... ... алу ... үшін ... Осы орайда, отандық аграрлық ... ... ... әлі де ... ... қолда бар ... ... үшін ... ... саясат қажет,
саланың бәсекелестікке қабілеттілігін ынталандыру субсидиялау,
салықтық ... ... үшін ... қол ... артуы,
лизингтің және фьючерстік мәмлелердің ... мен ... ... ... ... асады. Жан – жақты зерттеп
қарастырулардың нәтижесінде ДСҰ- ға мүше ... ... ... мен ... атап ... ... ... артықшылықтары мен кемшіліктері
| ... ... ... |
| ... ... ... ... қол жеткізуде |1.Өзіндік құны жоғары өнім өндіретін |
|жаңа мүмкіндіктердің пайда болуы; |кәсіпорындар ... ... |
| | ... ... ... ... |2. Ауыл шаруашылығының өзін өзі ... ашық ... ... ... ... ... ... ел ретінде танылуы, ДСҰ |экономикалық дағдарысына әкеледі. ... ... ... ... ДСҰ- ... ... |
|қатынас орнатуы; ... ауыл ... ... |
| ... қолдай алмайды; |
|3.Тауарды өткізудің қосымша жаңа |3. ... ... өнім ... ... ... ... ... саланың үлесі төмен болса |
| ... ... ... тәуелді|
|4. Қысқа және орта мерзімдік |болады; ... ең ... ... |4. ... ... - жабдықтар |
|өнеркәсіп пен жоғарғы технологиялы |ескі болса, ... ... ... ... ... |төмендейді, сәйкесінше, бұл жағдай |
|келуі; ... ... ... ... ... ... ... дауларда |түседі; ... ... ... ... |5. ... мен ... ... шешуге қол жеткізу; |сыйымдылығы ... ... ... ... Ұлттық мүддеге сүйене отырып, |маңызға ие болуы қажет. Елімізде бұл |
|әлемдік сауданы ... ... ... ... қалуда. Саладағы әр |
|жасауға қатысуға құқылы ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюымен байланысты |кірген соң шетелдік ғылыми ... кең ... мен ... ... ... мен ... ... бағаға қол жеткізеді. |бағдарламаларға тәуелді болады. |
| | |
| | |
| | ... ... ... жеке ... нәтижесінде жасалған.
Бізде бәсекеге қабілетті салалар біріншілік өнім өндіретін салалар
және ... ... ... ... салалары болып табылады. Басқа
салалар және табиғи ресурстарды барлау, өңдеу салалары. Басқа ... ... ... ... бұл ... кезекте
ауылшаруашылығы саласы мен жең»л өнеркәсіпте қатысты. Қазақстан ... ... соң ... ауыл ... ... өндірушілердің тікелей
қаржылай қолдау, квота жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... ... әлемдік экспорттық
3,25%-ын құрайтын сала ... ... ... ... ... ... әлемдік саудаға үлесі келесідей; ауыл
шаруашылығы өнімдері-0,18%,қайта ... ... ... ... ... ... ... әлемдік саудадан алатын ұтымдар да төмен болады. Бұдан
өзге, Қазақстан ... ... ... ... ауыл ... жаңа ... ашылады. Ал, бұл шетелдік ... ... ... ауыл ... саласын құлдыратады,
сондай-ақ ауыл тұрғындарының әлеуметтік-экономикалық жағдайына кері
әсер етеді.
Сонда аграрлық саланы жан-жақты қолдау және қорғау ... ... ... бірі ... ... кіру ... мүмкін болатын негативті сардарларды еңсеру
үшін республиканың ауыл шаруашылығы ... ... ... үшін
келесідей шараларды іске асыру керек деп санамаймын:
- қайта ... ... ... ... ... ... ... шикізаттық базасын дамыту;
- жаңа қаржылық құралдарды өнімді хиджерлеу, қоймалық және элеватолық
жазбалар,форвардық және фьючерлік мәмілелер,лизингтік қатынастар т.с.с
енгізу ... ... ... ... ... ... және ауыл ... баға паритетін таңдау;
- саладағы өндірістің мерзімділігі,капиталдың баяу ... ... ... ... саясаты,азық-
түлік импортының артуы ескерілген ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін
несиелеудің тимді механизмдерін ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізудің
заманауи әдістерін қолдану.
Халықаралық еңбектің бөлінуімен, ұдайы өндірістің жиынтық
процесіне жаңа елдердің ... ... ... ... бірден-бір маңызды факторына айналуымен және халықтың әр түрлі
тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... елдер арасында тауарлар мен
жұмыс күштерін ғана емес, сонымен қатар,капиталдардың да ... ... ... ... арқылы құнның біржақтама да алмасуын
(тауар мен ақшалай формада) болып табылады. Бұл процесс ... ... ... ... алу ... ... ... халықаралық еңбектің бөлінуін елдер ... ... ... ... ... ... ... болады. Ол жекеленген елдердің тұрақты және ... ... ... сүйенеді(белгілі өнім өндіретін)
және олардың арасында өндіріс нәтижиелерімен ... ... ... өзара алмасуға келеді.
Халықаралық еңбектің бөлінуіне көмектесетін жиынтық факторлар бар:
Табиғи ... ... ... байлықтардың таралуындағы
айырмашылықтар;өндірістің тарихи дәстүрлері.
Құн заңы дүниежүзілік еңбектің ... ... ... ... күш ... ... тауарлар интернаионалдық құнды
құрады және дүниежүзілік рыноктың заңына бағынатынын ... оның ... құн ... да сәйкес алмасады.
Әлемдік рынокты реттеуде, қоғамдық ұдайы өндіріс процесінің
нақты жағдайын көрсететін оның жағдайы(рынок конъюктурасы)маңызды рол
алады.
Ол жағдайды құратын жиынтық ... ... ... ... ... ... ... өнімді көп шығаруды және шаруашылықтың ұдайы өндіріс
құрылымын қосады: рынок,оның сыйымдылығы мен құрамы(сатылатын ... ... ... даму ... ... ... және
т.б.); шаруашылықтың ұйымдық құрылымы(өндірісті және ... ... және т.б); ... мен ... ... ... ... коммерциялық жағдайлары.
Бәсекеге қабілеттілікті анықтайтын факторлар - экономикалық әлеует
және экономиканың өсу қарқыны; өндіріс ... ... ... ... ішкі ... серпінділігі мен
сыйымдылығы;ғылым мен ... даму ... ... ... ... қаржылық жүйенің айқындылығы мен
икемділігі; экономиканы мемлекеттік реттеудің ... ... ... деңгейі мен олармен қамтамассыз етілуі;
әлеуметтік - ... және ішкі ... ... ... жоғары деңгейі экономикалық
бизнестің дамуымен, әлемдік сұраныстың ... ... және ... ... ... ... анық таңдауымен;
қатаң және мәні жоқ бәсекелестік күрестен бас тарта ... ... ... тез ... жаңа рыноктарды игерумен;әлемдік
сұраныстың ғаламдық құрылымын білуімен және қажетті бағытта ... ... ... ... ... болу ... және ішкі баға белгілеу
құн заңымен сипатталады. Сонымен бірге, ... ... да ... әсер ... ... ... ауытқуы, рыноктарды
монополиялау бағаны мемлекеттік негізде реттеу, инфляция және т.б.
Әлемдік рыноктарда кұн заңы тек ... ... ... ... сұраныс
ұсыныстан жоғарлаған жағдайда тауар бағалары өседі, ал ... ...... төмендейді.
Мемлекет тауар өндірушілерге баға деңгейін елдің ішкі рыногында жоғары
ұстап тұруға ... ... ... ... ... арттыру үшін оларға баға деңгейін төменірек қояды.
Ішкі рынокта бағаны ... ... ... ... ... ... беру ... және өндіріс шығындарын демеу қаржы бөлу
арқылы іс жүзінде асырылады.
Сыртқы экономикалық қызметті ... үшін ... ... ... ... қажет, олай болмаған жағдайда сапалы сыртқы ... ... ... қорыта айтқанда мемлекеттік реттеуді мына төмендегі
топтарға бөлуге болады: сырқы ... ... және ... ... ... кеден алымдары, шекаралық
теңестіру ... ... мен ... ішкі ... ... ... ... әкелу мен шетке шығаруды лицензиялау және
үлестеу,экспортт өз еркімен шектеу; саудадағы техникалық ... мен ... ... ... ... ... ... мен нормалары; тауарларды
сертификаттау жүйелері: ... ... ... сақтау нормасы және т.б; ұлттық шетке шығарушыларға сәйкес
келетін және ... ... үшін ... ... өлшемдері;валюталық-
қаржылық өлшемдер-есепті банк мөлшерлемелерін икемдеу,ұлттық валюталық
бағамен жоғарлатуға немесе төмендетуге бағытталған іс-әрекет; несиелік
механизмдерді пайдалану;сауда-саттық және басқа да ... ... ... ... үшін құқықтық жағдайлар қамтамасыз етуге
қаражаттар.
Қазақстан аграрлық азықты таза-шеттен әкелетін ... ел ... ... ... ... ДСҰ-на кіру агроөеркәсіптік сектордағы
ахуалды ауырлатады деп ... ... ... Осы ... ... ... ... мен артықшылықтарды бағалау
сараланған ... ... ... ... ... ... төмендету, ең алдымен, бюджет табыстарында көрініс
табады(тауар өндірушілердің ... емес ); ... ... заң
шығарушылықты үйлестіру отандық аграрлық ... ... ... ... ... және сыртқы рыноктарға бәсекеге қабілетті ауыл ... мен ... ... басқаруда сол рыноктардың
талаптарын жақсы білуіміз керек. ... ауыл ... ... ... шешу тек ауыл шаруашылығы экономикасын қайта
құрылымдау, ... ... ... ... ... тиімді формаларын дамытуға бағытталған статегия қажет.
Осыған байланысты экономикалық ғылым мен ... ... ... адамның еңбек ету қызметінде материалдық механизм құру қала
береді. Олай ... ... ... өнім ... басқаруда,
дамыту да мүмкін емес.
Біздің зерттеулер,тарифтеу процесі мен ,белгілеген бағаларды ... ... қол ... барлық уақытта қамтамассыз ете
бермейтінін көрсетті. Ішкі ... ... үшін ... ... ... әр түрліліктерді пайдаланады.
ІС ЖҮЗІНДЕ БАРЛЫҚ ЕЛДЕРДЕ, ДСҰ-ға МҮШЕ ЕЛДЕРДІҢ БӘРІНДЕ ТАРИФТЕРМЕН
БАЙЛАНЫСТЫ БОЛҒАН МӨЛШЕРЛЕМЕЛЕРДІҢ МӘНІ АУЫЛ ... ... ... ... ... ... Мысалы, (2006-2008жж)
Үндістанда бұл көрсеткіш ,тиісінше,-124,3 %және 59,05,жалпы алғанда
-67,4%, Польшада-52,8% және ... ... ... ... Түркияда-
63,9% және 40,7%,жалпы 44,1%.
Тарифтердің қолданыстағы мөлшерлемелері қатты бидайға (2008ж)
оның құнына пайызбен белгіленген: Аргентина мен ... үшін ... мен ... ... ... мен Беларусьда-5; Қазақстанда-
1; Украинда-15; Венгрияда-41, Польшада-250. Мал шаруашылығы өнімдеріне
шеттен әкелу тарифтердің орташа мөлшерлемесі де оның ... ... ... ішінде сүтке-17,сиыр етіне-13;
Қытайда-тиісінше,-46,6; 25 және 25; Ресей беларусь және ... және 15,5; ... және ... ... ... мүмкін болатын артықшылықтары АӨК үшін
мына төмендегідей деп атап көрсету керек:
-экспорттық әлеуетті дамыту және әлемдік рыноктарға шығу;
-тасымалдау ... ... ... ... ... географиялық
орналасуын пайдалану;
-банк саласында бәсекелестік орта құру;
-халықаралық еңбектің ... ... және ... ... ... ... ... өндірушілерді мемлекеттік қолдау нашар;
-инфрақұрылымдардың дамымауы,тиімді көтерме сауда жүйесінің және тауар
қозғалысының болмауы;
-өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы тауарларына баға ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді:біріншісі-ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау
деңгейімен байланысты,екіншісі-рынокты ... ... ... ... ... ... ... маңызды факторлар болып ... ... даму ... отандық көтерме сауда жүйесін азық-
түлік тауарлармен қорғау және ... ... ... ... ... –ДСҰ-ға мүше елдерінде қызметтің осы ... ... ... ... ... даму ... ... дамыған елдерге қарағанда он еседен де төмен.
Сондай-ақ,азық-түлік рыногының ... ... ... ... ... есте ... керек,ал оны қайта
қалпына келтіру елеулі қаражат пен уақытты талап ... ... ... ... АӨК үшін ... ... осы ... деп санауға болады.
Осыған байланысты,отандық азық-түліктің бәсекелестік қабілетіне
нұқсан келтіретін негізгі ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. ДСҰ-дың
талаптарына сәйкес мемлекеттік қолдау деңгейі қарастыратын,ал отандық
тауар өндірушілердің ... ... ... ... ... жан-жақты ойластырған мемлекеттік саясат қажет. Ол саясат
сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... болады. Тиісті өзгертулер мен қосымшалар
енгізуді талап ... заң ... ... ... ... ... ... туралы» Заңын жатқызуға болады. Ол заңда отандық
өндірушілердің мүдделері және ішеі ... ... үшін ... ... толық есепке алынбаған.
ДСҰ-дың талаптарына сәйкес өнеркәсіптің ... ... ... заң ... ... ... ... халықаралық нормалар мен ережелерді орындауын және
елдегі өңірлік ... ... мен ... ... ... ... ... қажет. Бүгінгі
таңда,экономиканың жаһандануы мен ... ... ... ... ... саясатының маңызды міндеті болып
елдің бәсекелестік артықшылықтарын дамыту саналады.
Кейсиандық теория мемлекеттің экономикаға дискрециялық қазына саясаты
жолымен белсенді ... ... ... ... кейсиандық теңдеуден туындайтын жиынтық шығындар
мен олардың элементтеріне ... ... ... ... ... ... ... саясатының кейсиандық әдістерін жаңа
индустриалды Азиядағы елдерде тиімді пайдаланылады: Гонконг,Малайзия,
Тайланд,Сингапур,Тайвань. Өнеркәсібі ... ... ... ... мен ... ... ... өзгерту саясатын
белсенді жүргізіп ... ... ... ... және ... ... ... дәрежесі бойынша елеулі жоғары
рейтинг-9. Оған ие мемлекеттер: Гонконг, АҚШ, ... ... және ... Ол ... ... ... айтсақ ЖІӨ-дегі мемлекеттік шығындар
үлесі,қаржылық рыноктың жұмыс істеуіне ... ... және ... ... орын ... ... ... дәулеттілігі адам капиталының бәсекеге
қабілеттілігіменде ... ... ... Адам әлеуетінң даму
индексі қазіргі уақытта әмбебап ... ... ... ... Ол өмірдің болжалдық индексінен,демек, осы елдің
денсаулық сақтау және және ... ... ... ... ... ересек халықтың сауаттылық
дәрежесі мен халықтың бастауыш,орта және ... ... ... жан ... ... ЖІӨ ... елдегі азаматтардың табыс
деңгейінің көріністерінен тұрады.
Біріккен ұлттар даму бағдарламасына (ПРООН) сәйкес (Қазақстандағы
адам дамуының ... ... ... ... ... 2000 ... көрсеткіштен 6%-ға жоғары(АҚШ-та-0,939,
Белгия мен Нидерландыда-0,936).
Қазақстанда ауыл ... ... ... ... ... ... ... қалып отыр. Талдау жұмыстары,мемлекет бюджетінен
ауыл шаруашылығының жалпы ... ... ... ... ... ... 0,7% ... үлесі-1,5;. Бұл көрсеткіш ДСҰ-ға ... ... және 34,8%, ... ... ... ... қолдау үлесі
(жекелеген елдерде 2005-2008жж.),%
|Елдер ... ... ... ... ... ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... АҚШ | ... ... | ... | ... | ... мәліметі бойынша автор құрастырған. ... ... ... тауар өндірушілеріне
демеуқаржы көлемі 2007ж. 1,7 пайыздан 2012ж. 14,0 пайызға дейін ... яғни ауыл ... ... ... ... ... ... өсуі керек. Оның ішінде ... ... ... ... ... мал
шаруашылығына,тиісінще,1,9 дан 15,6млрд.теңгеге дейін, ... ... ... ... ... ... мен ... жоғарлатуда-1,0ден 8,2млрд.теңгеге
дейін,су жеткізіп берудің құнын төмендетуге-0,7ден ... өнім ... ... ... ... ... ... ұстауға, мерзімдік жұмыстарды жүргізуге
айналым қаржылар бөлуге мүмкіндік бермейді. Ал Қазақстандағы негізгі
өндірістік қорлардың тұрақты қысқарып отыруы-олардың толық ... ... ... капиталдың қысаруы олррдың істен шығу
коэффицентінің жағалау коэффицентінен жоғары болу есебінен орын алуда.
БЮДЖЕТ ... ... ... ТАУАР
ӨНДІРУШІЛЕРДІҢ НЕГІЗГІ ПРОБЛЕМАСЫ ОЛАРДЫҢ өнімдеріне төлем қабілетті
бар ... ... ... ... есте ... керек. Қазіргі
жағдайда ауылшаруашылық тауар өндірушілерге мемлекеттік ... ... ... ... кеңейтілуге бағытталуы
тиіс. Ол үшін отандық өнімдердің бәсекелестік қабілетін ... ... ... ... ... салу керек, отагдық
өнімдерді мемлекеттік қажеттіліктер үшін міндетті сатып алу ... ... жөн. ... ... мен ... деңгейінің жоғарлатуға
бағытталған макродеңгейде және басқа да бағдарламалар дайындау керек.
Қазақстан ауыл ... ... ... мына ... ... тиіс: салық салу, баға белгілеу, қаржы несие
саясаты,сақтандыру,инфрақұрылымдары ... ... және ... ... ... кезектегі шаралардың негізгі
бағыттары, агроөнеркәсіп кешенін 2006-2011 жж. ... ... іс ... асыру бойынша, ауылшаруашылық ... орта және ірі ... ... ... ... бағытта мына төмендегідей шаралар қарастырылады:
- көктемгі-дала және жинау жұмыстарын жүргізу үшін жанар-жағар ... ... ... ... және суаратын суды
жеткілікті қаражаттандыру;
-шағын тауар ... ... ... ... ... сауатын ... ... жәңе т.б.), ... ... мал шаруашылығы өнімдері мен шикізаттарды алғашқы қайта
өңдеуге мини-цехтар құруына несие беру жолымен жәрдемдесу;
- ... ... ... ... үшін мал ... ... бағдарламасына қатыстыру.
Жалпы қорытып айтар болсақ, Қазақстанның ДСҰ-ға мүше болып
кіруі ең ... ... ... талаптарымен байланысты болып
отыр. Аталмыш ұйымға мүше болу елімізге ... ... ... ... ел ... ... міндеттер жүетейтінін
де естен шығармаған абзал. Осы орайда, ... ... ... ... тауарларының импорты жоғары жағдайда азық-түлік
қауіпсіздігін ... ету ... ... Әрине, Қазақстанның ДСҰ-
ға мүше болып кіруі ең біріншіден жаһандану ... ... ... оң ... деп ... талдау мүмкін емес. Себебі,
оның ... ... ... да ... Өз ... мүше болу ... өнімінің сапасының артуына, ел заңдарының
халықаралық нормаларға сәйкестенуіне, ... ... ... ... ... да ... ... АЗЫҚ-ТҮЛІК ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ:
НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ДАМУ БОЛАШАҒЫ
2.1 Еліміздің ... ... ... ... ... ... ету ... еліміздің азық-
түлік кешенінде қолайсыз жағдай қалыптасып отыр деп ... ... ... отандық өндірістің өнім өндіру көлемдерінің төмендеу үрдісі жалпы
тұтынудағы импорттық азық - ... үлес ... ... ... және ... тепетеңсіздігі орын алып отыр.
Бүгінгі күні республика азық-түлік және ауыл ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығы өнімдерін -
ет пен ... ... ... ... 26 ... ... кіреді.
Қазіргі кезде ұлттық нормалар бойынша негізгі тұтыну өнімдеріне
халықтың қажеттіліктері отандық өндіріс есебінен ... ... ... ... ішкі ... бірнеше мәрте асып түседі, оның
маңызды бөлігі ... ... ... ... бұл ... ішкі
нарықтағы төмен сұраныстың аясынан қалыптасқан және әлемнің ... ... ... және ... ... сақтау ұйымы ұсынған
нормадан қазақстанда халықтың нақты тұтынуы жан басына шаққанда өте төмен.
Мәселен, 2007 ... ... ... ... ... ... ... ішкі тұтынудағы импорт үлесі шектеулі мүмкіндік табалдырығынан
асып кеткен.
4-кесте
Импортталатын тамақ өніммдерінің үлесі *
|№ ... ... ... ... ... үлесі |
| | ... ... ... |29,3 ... |Шырын |32,2 ... ... ... | 51,7 ... |Жеміс пен көкөніс |90 |
| ... | ... ... сүт |23,3 ... ... ... |38,5 ... |Ет консервілері |48,3 ... |Сыр |55,9 ... ... сүт |84,4 ... |10 ... |80 |
* ... көзі. http://www.stat.kz
Тез бұзылатын өнімдерді сақтау базасының ... ... ... ... әсер ... Ет өнімдері, сүт өнімдері, өсімдік
майы, консервіленген көкөніс және жемістің ... ... ... ... ... алдымен қайта өндеу саласы дамуының жеткіліксіздігі
және терең қайта өңделетін тамақ өнімдерінің: ... мен ... ... азық-түлік қауіпсіздігі түсінігі бұрынғы КСРО, қазіргі ... ... ... тек 70 жылдары ғана қолданысқа енді. Оған дейін ол
ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... ... Ал,
қазір азық-түлік қауіпсіздігі жеке экономикалық зерттеу ... ... ... ... институционалдық құрылымдық
жақтарына мән берген жөн. ... азық - ... ... ... ... ... ... болып келуі:
- халық топтарының жынысына қарай;
- халық топтарының әлеуметтік мәртебесіне қарай;
1. Зейнеткерлер
2. Студенттер
3. Мүгедектер т.с.с.
- халық ... ... ... ... ауылдық елді мекендеріне
қарай;
- халық топтарының жас ерекшелігіне қарай;
Бұдан бөлек, азық - ... ... ... ... талдау үшін келесі
көрсеткіштер қолданылады:
- Жаң басына шаққанда азық - түліктің өндірісі;
- Жан ... ... азық - ... ... ... импортының қүрылымы;
- Жан басына шаққанда импорттық азық-түліктің тұтынылуы;
- Жылына бір ... ... ... ... азық ... өзін - өзі ... ету ... тұрғындардың өзін-өзі азық-түлік өнімдерін қамтамасыз ету
деңгейі ең алдымен олардың ... ... ... ... ... ... ... айында орташа айлык, жалақы 63250 теңге болса, мұның өзі 2007
жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 18,3 ... ... 2008 ... жоғары жалақы деңгейі ... сала ... ... ... ... өзі ... орташа деңгейден 2 есе көп, тау - кен
өнеркәсібінде 110000 ... (1, 7 есе) ... ... ... 98900 ... (1,6 есе), ... және байланыс 86300 теңге (1,4 есе).
Бүгінгі күнде барлық салада қызметтің ... өсуі ... ... ... 2008 ... ... ... салыстырғанда жалақының
өсуі келесідей болған: ауыл шаруашылығында - 34,2 ... ... ... - 23,8 пайыз, сауда - 23,7, жылжымалы ... ... - 23,3 ... ... - 20,1 ... Толығырак, келесі
кестеден көруге болады.
5-кесте
Экономика салалары бойынша жалақы өсімі* (2008-2009ж.ж.)
|№ ... ... ... ... мың т. ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | |2008ж |2009ж | ... ... ... |29385 |31350 |6 ... ... саласы | |127341 |125220 |7 ... ... ... |69586 |71385 |4 |
| ... | | | |
| ... | | | ... |Көлік және байланыс |94000 |93954 |4 ... ... | |42316 |44185 |5 ... ... беру | |35770 |38066 |6 ... ... ... | |37018 |37614 |1 ... ... ... |50202 |52160 |3 |
| ... | | | | ... ... | |59988 |61343 |4 ... ... Һttp:llwww.stat.kz
Жалақы деңгейі тек қана қызмет саласы бойынша ғана әртүрлі болмайды,
ол сондай-ақ аймақтардың ... ... ... аймақтардың
мамандануына да байланысты. Мәселен, 2008 жылы анағұрлым жоғары жалақы -
Атырау облысында - 8388 ... ... ... 100668 ... Астана
қаласында - 93627 теңге, Алматы қаласында - 90459 теңге ... ... бұл ... ... аймақтарда орташа деңгейден
анағұрлым төмен. Мысалы, Жамбыл облысында - 43791 ... ... ... ... 2009 ... ең төменгі жалақы деңгейі
10515 ... 12000 ... ... ... ... кейбір дамушы
елдермен салыстырғада бұл көрсеткіш әжептәуір төмен. Мәселен, бұл көрсеткіш
Латвияда 16 лат немесе 363 ... ... ... 194 лат ... 440
доллар, Литвада 162 лат немесе 368 долларды құрайды. Егер 2010 ... ... ... болсақ" онда қазақстандағы бұл көрсеткіш тіпті
100 Ақш долларына да ... ... ... ... ... ... лат немесе 2,18 доллар. БҰҰ-ның бағалауы ... ... ... 3 ... ... ... шекті мөлшер болып табылады.
Күнкөріс шегі дегеніміз - бүл бір ... ... ... ... құнына тең минималды ақшалай табыс. Минималды ... ... өмір сүру ... ... ету үшін ... тамақ өнімдері,
тауарлар мен қызметтердің натуралды және құндық көрінісіндегі минималды
жиынынан тұрады. Ол азық-түлік ... мен ... емес ... ... ... жұмсалатын шығындар үлесін қамтиды. 2009 жылдың l шілдесі
не дейін елімізде жан ... ... ... шегінің орташа мөлшері
10515 теңгеден, 2008 жылдың 1 шілдесінде 13183 ... ... ... ... ... 7910 ... азьқ-түліктік емес тауарлар мен
ақылы қызметтер 5273 ... ... ... 2008 жылы қайта жанданған
инфляция процесі тағы да күшейе түсті. Сонымен ... ... ... негізін құрайтын азық-түлік өнімдеріне бағаның өсуі ... 2009 ... ... бойынша тамақ өнімдерінің минималды жиынына
бағаның өсуі 30%, ал ақылы қызметтерге 18-20%-ды ... ... 2 ... ең ... ... ... және БҰҰ анықтаған кедейшілік
шегінен (күніне 3 доллар) төмен табысты иеленеді. Ал, 2009 ... ... ... шегі 161,91 ... ... 368 ... құрады.
Біздегі парадокс мынада: ең төменгі күнкөріс шегі 13183 теңге, ал ... ... 12000 ... Ең: ... ... өзі ... ... 8,9%-ға төмен болып отыр. Тіпті зейнетақы, шәкіртақы мен әлеуметтік
жәрдемақыларды сөз етудің қажеті ... ... ... ... ... ... ... табыс
деңгейі елеулі рөлге ие болатыны сөзсіз. Сондықтан, нормаға сай тамақтануды
қамтамасыз ету үшін ... ... ... өсіріп отыру орынды, алайда ол
инфляциялық процестерді күшейтетінін де ескеру қажет. Сондықтан екі жағын
тең ... және ... ... үшін ... ... ... ... басым бағыттарының бірі болып қала бермек.
2.2 Қазақстанның Республикасының ... ... ... ... аспектілері
Кез - келген экономикалық жүйенің қызмет етуі оның қызметін құқықтық
қамтамасыз ету шараларына байланысты оның, кез келген ... ... ... ... ... және ... өмірдегі өзгерістерге
тәуелді. Осы орайда, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған
шараларды құқықтық қамтамасыз ету ... ... ... физикалық қолжетімділігі мен оның адам денсаулығына қауіпсіздігін
қадағалауға, сондай-ақ реттеуге бағытталуы тиіс.
Азық-түлік ... ... ... ... ... үш ... ... орынды:
1. Отандық аграрлық өндірістің дамуын реттейтін заңдар, соған сәйкес
бағдарламалар.
2. Ауыл ... ... ... механизмдерін реттеуге арналған
заңдық құжаттар.
3. Тамақтанудың физикалық нормаларға сәйкестігін реттейтін
Аграрлық ... ... ... ... ... ... және ... аумақтарды дамытуды мемлекеттік
реттеу туралы" ҚР-ның заңы екендігі белгілі. ... ... 3 ... ... 3 тармақшасында азық-түлік қауіпсіздігін ... ... ... ... ... реттеудің мақсаты ретінде
анықталған. Бірақ, агроөнеркәсіптік кешен ... ... ... ... бірден-бір сала екенін ұмытпаған жөн. Алайда, қазіргі
таңда азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... жеке ... қажеттігі туындап отыр. Өйткені, азық-түлік қауіпсіздігі өте
ауқымды, ... ұғым және ... ... ... мен
саясатының басым бағыттарының бірі болып ... ал ... ... ету ... ... заңдық құжаттарда көрініс
тауып отыр. Тіпті ол нормалардың кейде бір-біріне қарама – ... ... ... ... ... да ... ... туралы" заңды
жасап, қабылдау өмір ... ... ... яғни ауыл ... ... ... реттеуге арналған заңдардан: ... ... ... ішкі рынокты қорғау шаралары туралы" ҚР-ның
1998 жылғы 28 ... Заңы ... ... Бұл жердегі тауарлар
импорты бірінші ... ... ... ... ... ... ... қазақстанның кейбір азық-түлік түрлері бойьнша импортқа тәуелді
болып отырғанын елбасы ... өз ... ... ... ... өз ... " ... біз қазір консервіленген жеміс- жидек өнімдерінің 80
пайызын, ет өнімдерінің жартысын, құрғақ сүттің 53 ... ... ... - ... болатын.
Соңғы жылдардағы статистикалық деректерге сүйене ... ... ... экспорты мен импорты арасындағы
айырмашылық өте үлкен больп отыр. (6-кесте)
6-кесте
Негізгі азық-түлік ... ... мен ... Ақш доллары
|Өнім атаулары |Экспорт ... |
| |2008ж |2009ж |2008ж |2009ж ... мал және мал |66,3 |69 |304,1 |354,2 ... | | | | ... | | | | ... майлары |14,0 |14,7 |93,2 |94,1 ... ... ... |147,1 |154,4 |1155,7 |1164,1 ... |869,9 |913,3 |188,4 |191,2 ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... өзара салыстыратын болсақ, мысалы
2008 жылы 66,3 млн АҚШ ... мал ... ... ... ... сол жылдағы сәйкес өнімдерінің импорты 304,1 млн ... ... ... ... экспортталған 237,8 млн Ақш долларына немесе
4,5 есе артық. Өз кезегінде мал шаруашылығы өнімдерінің экспорты 304,1 ... ... ... болса, 2009 жылы бұл көрсеткіш 50,1 млн долларға
артып 354,2 млн АҚШ долларын ... ... да ... ... ... осындай үрдіс қалыптасып отыр. Демек, отандық ауыл шаруашылығы ... ... және ... ... ... ... күн ... мәселе. Егер дәл қазір мұндай жағдай қалыптасып отырса, күні ертең
ДСҰ-ға мүшелікке ... ... ... ... ... ... аса қиынға түспейді. Алайда, жоғарыда атап өткен заң өз
мақсатына сай ішкі ... ... ... ... ... жоқ. ... ... механизмі заң жобасын қабылдаумен ғана анықталмайды. Аталған
заңда импорт жағдайында ішкі рынокты ... ... ... мен ... әлі де ... мен ... қажет етеді. Одан
өзге заңда, қорғау шаралары ұғымының ... ... ... нақ механизмдері, әдіс-тәсілдері мен амалдары ... ... ішкі ... ... ... ... ... құқықтық қүжаттың
болуына қарамастан, қорғау шаралары басқа да шаралармен реттеледі және бұл
жоғарыда айтып кеткеніміздей ... ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан, аталған заңды құқықтық,
сондай-ақ институционалдық тұрғыда жетілдіру қажет.
Тұтастай ... бұл ... ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс:
- Мемлекеттік сатып алу мен тауар интервенциясын реттеу;
- Ішкі сауданы ... ... ... ... ... және ... сай ... азық-түлік қауіпсіздігінің негізгі атрибуты ... Олай ... ... сай ... ... ... ... оның
белгілі бір шегі мен мөлшерін белгілеу объективті қажеттілік. Бұл ... ... ... ... ... ... мен ... құқықтьқ реттеу;
-азық-түлікті тұтыну нормасын реттеу; . .
-әлеуметтік ... ... ... ... ... және қорғау
шараларын құқықтық реттеу.
Бүгінгі таңда азық-түлік өсімдерін сапасын ... мен ... ... ... ... ... тағамдардан бөлек, қарапайым
жолмен дайындалатын өнімдердің де адам денсаулығы мен өміріне қауіпсіздігін
қадағалау өзекті болып ... Бұл ... ... ... ... «Тамақ
өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21-ші
шілдедегі заңы.
Заңға сәйкес, тамақ өнімдері ... - адам ... ... ... ... ... тамақ өнімдері, ауыз су, тамақ ... ... ... ... қоспалар, адам үшін тамақ көздері болып
табылатын жануарларға берілетін азықтар және азық ... ... ... ... қауіпсіздігі дегеніміз-қауіпті
факторлардың іске асу ьқтималдылығы мен оньң салдарының ауырлық ... ... ... aдам ... мен ... зиян ... және
тұтынушылардьң заңды мүдделерінің бұзылуымен байланысты тамақ өнімдерін
әзірлеудің, ... ... ... және ... ... ... жол
беруге болмайтын қатердің болмауы болып табылады. Тамақтанудың үйлесімді
құрылымы қазіргі жағдайда тамақтанудың ... ... ... Одан ... ... негізіне тұтыну бюджетінің қалыптасқан
мөлшерлері салынуы мүмкін.
Тамақ өсімдерінің қауіпсіздігінің қамтамасыз ... ... рөлі ... Оның ... мен қағидалары жоғарыда аталған
заңның 4 ... ... ... ... мен ... және ... ... тамақ өнімдерінің
қауіпсіздігін;
-тұтынушылардың заңды мүдделерін қадағауды;
- экологиялық қауіпсіздікті;
-ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
2)кәсіпкерлікті дамытуға жәрдемдесу;
3)адам өмірі мен денсаулығын, түтынушылардың заңды ... ... ... Республикасьньң заңнамасын хальқаралық
нормалармен және ережелермен үйлестіру;
4)отандық өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
5)халықаралық сауданың дамуы үшін жағдайлар жасау болып табылады.
Қағидалары:
1) адам өмірі мен ... және ... ... ... үшін тамақ
өнімдері қауіпсіздігінің басымдығы;
2) адам денсаулығына және қоршаған ортаға ықтимал зиянды әсердің алдын алу;
3)мемлекет жүзеге ... ... ... жариялылығы, қолжетімділігі, дұрыстығы;
5)қатерлерді бағалаудың ғылыми негізділігі;
6)тамақ өнімдерін әзірлеудің: (жасаудың), ... ... ... ... және ... барлық процестерінде
(сатыларында) тамақ өнімдерінің қадағалануы;
7) тамақ өнімдерін ... ... ... (дайындаудың),
айналымының, кәдеге жаратудьң және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудегі
субъектілердің жауапкершілігі принциптері негізінде жүзеге асырылады.
Заң бойынша тамақ ... ... ... және айналымы мен кәдеге
жарату процестеріне ... да бір ... ... ... ... ... 12 бабының 2 тармағында жан-жақты баяндалған:
1) субъектілердің Қазақстан Республикасының ... ... ... заңнамасыньң талаптарын сақтауы;
2) субъектінің тамақ, өнімдерін әзірлеу (жасау), өндіру ... және ... ... ... ... Қазакстан
Республикасының тамақ ... ... ... ... талаптарға сәйкестігіне өндірістік бақылау жүргізуі;
3) тамақ өнімдерінің Қазақстан Республикасының техникалық ... ... ... ... ... растау;
4) санитарлық-эпидемиологиялық жәпе ветеринарлық-санитарлық сараптама
жүргізу;
5) ... ... ... ... ... ... шараларын
қолдану арқылы қамтамасыз етіледі.
Бұған қоса тамақ өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... және жазу;
- субъектілер арасындағы өзара іс-кимылдар туралы ақпарат;
- деректер алмасу жолымен ... ... ... ... Республикасыньң Конституциясының бірінші
бабына сәйкес Қазақстан демократияльқ, әлеуметтік, ... ... Ал, ... ... ... ... бірі - ... әлсіз топтар мен аз қамтылған отбасыларын мемлекеттік қорғау және
қолдау болып табылады. Қазахстан Республикасы бұл ... ... ... ... бабы құқықтық негіз болып табылады.
Жалпы алғанда, азық-түлік қауіпсіздігін ... ... ... ... Құқықтық тұрғыдан алғанда, ... ... бірі ... ... Алайда, құқықтық, реттеу тек азық-
түліктің физикалық және материалдық қолжетімдігін ғана ... оның ... мен ... ... ... ... ... бағытталуы тиіс.
2.3 Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз студегі АӨК-інің ролі мен ... ... ... шаруашыльқтың ерекше құрамдас бөлігі
және әлеуметтік - экономикальқ маңызы бар ... Ол ауыл ... ... ... ... және ... дейін жеткізумен байланысты
экономика салаларының жиынтығы болып табылады. Аграрлық сектор ... ... мен ... ... ... ... жағдай жасайды.
АӨК-нің құрамына 3 өндірістік және бір қызмет көрсету сферасын жатқызады:
- Бірінші сфераға ауыл ... ... ... мен ... ... ... өндіретін өнеркәсіптің салалары жатады. Бұларға
мыналар жатады: тракторлар мен ауыл шаруашылық ... ... ... мен ... ... ... пайдаланылатын құрал-жабдықтарды
жасау, мелиоративтік техника жасау, тыңайтқыштарды өндіру.
- Екінші сфера ауыл ... ... және мал ... ... ... шаруашылығы жатады.
- Үшіншісі, ауыл шаруашылық шикізатын қайта өндейтін салалар.
- Төртіншісіне АӨК өнімін сақтау, тасымалдау және өткізумен ... ... ... ... ... ... ... өнімдерінің жетіспеушілігі айқын
сезілуде.
Мұндай жағдайдьң орын алуы Жер бетіндегі адам санының өсу ... ... ... көлемінің сәйкес келмеуі мен байланысты
түсіндіріледі. Сонымен қатар, көптеген ... ... ... ... отын ... өндіруге қолданылады.
БҰҰ таратқан мәліметке сүйенсек, 2025 жылы Жер шарын мекендеген ... 8 ... асып ... ... ... ... ... мәселесін қазірден қарастырмасақ" жағдай одан ары шиеленісе беретіні
сөзсіз. ... ауыл ... ... ... елдер ең
алдымен, ішкі рынокты азық - түлік ... ... ... ... ауыл ... ... ... табиғи-климаттьқ факторларға
тәуелді екенін ескерсек, бұл мақсаттың сол елдер үшін маңыздылығын ... ... Осы ... ... ... үшін ... ... какао, шай,
кофе, жүгері, қант т.б азық-түлік өнімдерін өндірушілер жыл сайын аталған
өнімдер экспортына шектеу енгізуде.
Қазіргі таңда, Жер ... 6 млрд ... 1,5 ... ... ... Олардың көпшілігі ауыл шаруашылығы өнімін өсіруге қолайлы
елдерде тұрады. ... ... ... өсіруге қолайлы елдердің
барлығы қазақстанның астығына тәуелді. Егер ... ... ұзақ ... бойы
аштық салдарынан әлеуметтік тұрақсыздық орын алса, көп кешікпей оның
зардаптары қазақстанға да ... ... Егер ... болса, 2007 жылы
әлемде қаржы дағдарысымен ... ... ... да орын ... ... салдарын азайту мақсатында Үкімет ... ... ... бас ... ... 1 қыркүйекке дейін шектеу қойды. Қазіргі
таңда ішкі ... ... ... ... ... 250000 тонна. 2007 ... ... ... рекордтық көрсеткішке, айына 1 млн ... ... Ал, 2008 жылы ... ... жалпы көлемі 9,1 ... Шет ... көп ... ... ... ... азық-
түлік өнімдерін сырттан импорттауға мәжбүрміз. Мысалы, 2008 ... ... 670,0 мың ... ұн, 4382,2 ... ... ... 25 ... күріш, 2,967 тонна сұйық май импортталған. Негізгі ... ... ... ... ... ... Қытай және
Ауғанстан. Алайда, Республика бірнеше жылдардан бері сүт пен ... ... пен ... ... ... ... арақ-шарап өнімдерін Украина мен Ресейден тасымалдап келеді. Оған ауыл
шаруашылығы өндіріс көлемімен таныссақ, толық көз жеткізуге ... ... ... ... *
| ... ... |2005ж |2006ж |2007ж ... |
|өнімдерінің жалпы жиынтығы | | | | ... мыңт | | | | ... ... мың т | |13781,4 |16511,5 |20137,8 |15578,2 ... ... мың т | |439,8 |458,9 |459,4 |414,0 ... мың т | | |83,6 |86,4 |84,9 |85,1 ... мың т | | |2520,8 |2361,6 |2414,8 |2354,4 ... ... ... |- |2168,8 |2059,2 |2196,4 |2280,0 ... ... мың т | |762,2 |808,6 |838,2 |874,2 ... мың тг | | |4749,2 |4926,0 |5073,2 |5198,0 ... ... ... ... - Алматы, 2007. N212(96)
Дерек көзі: www.stat .kz
Агроөнеркәсіптік кешенді ... ... ... ... ... бағыттарьн төрт топқа бөліп қарастыруға болады:
Біріншіден, күш-жігер АӨК ұлттық бәсекелестік артьқшылықтарын дамытуға
бағытталатын болады.
Біздің аграрлық сектордың бәсекелестік күресте табысты ... ... ... мен елеулі іске асырылмағ'ан әлеуеті бар.
Бұл - шикізат өндіру мен оны ... ... ... ... ... өндірістің ішкі тұтыну көлемінен айтарлықтай асып түсуі; әр түрлі
табиғи-климаттық аймақтардың болуына негізделген алуан турлі өнім ... ... ... мүмкіндіктері, шикізат өндіру саласындағы
бизнестің белсенділігі.
Ықпалдасу резервтерін пайдалану негізінде ... ... ... ... технологияларды жетілдірудің және жабдықтарды жаңғыртудың
катализаторы кластерлік өзара қарым - қатынастарды дамыту болады.
Екіншіден, АӘК-ті индустрияландыруды жүзеге ... ... Бұл ... ... және ... ... егу алаңдарының
құрылымында өтімділігі жоғары дақылдардың үлесін арттыру, мал шаруашылығын
өнеркәсіптік негізге ... ... ... ... ... ... әзірлемелерді енгізу арқылы қамтамасыз етілетін болады. ... ... үшін ... ... ... ... ... ынталандыру және ірі ... құру ... ... ... ... ... АӨК ... одан әрі дамытылатын болады. Азық-түлік
тауарларыньң қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін ұтымды жүйе
құру жоспарланып ... бұл ... ... басты шарттарының бірі болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... салауаттылығын қамтамасыз ету мәселесі көтеріледі.
АӨК өнімдерінің сапасын бакылау және қауіпсіздігінін: тәуекелдерін бағалау
жүйесін жаңғырту аса маңызды сәт ... ... Оны шешу үшін ... ... ... мсн стандарттарды әзірлеу және енгізу, АӨК
субъектілерінің сапа мен қауіпсіздік менеджментінің халықаралық жүйесіне
көшуін ... ету, ... ... ... құру және
оларды халықаралық нормалардың ... ... ... жабдықпен
жарақтандыру ұсынылып отыр.
Сондай-ақ АӨК-тің қаржылық және сақтандыру инфрақұрылымын дамыту алда
тұр. Ауыл ... ... ... беру, кепілдік беру және оны
сактандыру ... ... ауыл ... ... ... түрлерін кеңейту көзделуде.
Ауылдық ақпаратгық-концультациялық ортальқтар желісі арқылы
маркетингілік ақпарат беру ... ... ... ... кеңейту, ауыл
шаруашылығы білімдерін, алдыңғы қатарлы технологиялар, ғылым жетістіктері
мен инновациялар туралы ақпаратты тарату және беру ... ... ... ... ... консалтингі жүйесін қалыптастыру
жолымен АӨК субъектілерін ... және ... ... ... ... ету ... ... арнайы жабдықталған дайындау-сатып ... ... ... құру арқылы тауарларды өндірушіден
тұтынушыға дейін жылжытудьң айқын жүйесін түзу ... бұл АӨК ... ... ... ... және елдің
азық-түліктік қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Мұндай шаралардың қажеттігін ауыл ... ... ... ... ayытқyы және тиісінше азық-түлік тауарларының ішкі
нарыққа әрқилы жеткізілуі көрсетіп отыр, бұл өз ... ... ... және ... ... себебі болып табылады. Бұдан
басқа, ... ... және ... ... нарықтарының
теңгерімсідігі орын алып отыр.
Бұл факторларды ниверлеу үшін Үкімет ... ... ... сатып
алу және баға интервенцияларының тетіктерін пайдаланады, ауыл ... ... ... және ақпараттық инфрақұрылымы бар
коммуналдық көтерме нарықтарын құрады, ... ... ... ... іске ... ... ... өнімдерінің ішкі, сол
сияқты халықаралық нарықтарда да ... ... ... ... кездегі Республиканын, агроөнеркәсіптік кешеннің жағдайы
өндірістің дамуымен, каржы нарығының қызметтерін ауылда ... ... өмір ... ... ... жылдың қорытындысы бойынша ауыл шаруашылығында өндірілген өнімнің
жалпы құны 1316,4 ... ... ... ал өндірістің өсімі 8% болды.
Ауылдық аймақтағы жұмыссыздың көрсеткіші 2008 жылы 6,2% ... ... ... инвестиция жыл сайын өсуде, егер 2002 ... ... ... ... 2008 бұл ... 55,9 ... ... бұл
2002 жылғы көрсеткіштен 3,2 есе көп.
2007жылғы жалпы жиналган ... ... 20,1 млн. ... болса, 2006
жылда бұл көрсеткіш 3,6 млн. тоннаға артық. Сәйкесінше, 2008 ... 13,3 ... ... ... 2007 жылы ... 1,6 центнер кем
өндірілген. Бұл астық ішкі мұқтаждықты толығымен қанағанаттандырып қана
қоймай 9 млн. ... ... ... ... Жан ... ... астық
көлемі 1058 килограммды құрап, бұл ... ... ... ... ... шықты. Жалпы бидай эспорты бойынша жетінші орын алды.
Өндірілген астық ... өсуі ... ... ... ... байланысты. 2008 жылы егін егілген
алқаптың 1/3 бөлігі (5,2 млн. га) осы ... ... және осы ... ... ... жоғарылығы да өз әсерін тигізді.
Өсімдік шаруашылығының дамуында міндетті сақтандыру ролі өте зор.
Қолданыстағы өсімдік шаруашылығында 1 га ... ... ... сақтандыру жүйесі көрсетіп отыргандай, 2006 ж. ... ... ... 2008 жылы егін егілген алқаптың 1/3 бөлігі ... осы ... ... және осы жылы ... тұқымдардың
сапасының жоғарлығы да әсерін тигізеді.
Қазақстанда 65,1 % ... ... ... қамтылған, оның ішінде
Қостанай облысында - 92%, Ақмола - 74,8, Шығыс қазақстан - 75,5, ... ... ... ... 64,2, ... қазақстан 0,6%. Барлық
сақтандырылған ауданнан дәнді ... ... ... ... бойынша
96,6% болды, оның ішінде Ақмола облысы - 100%, Ақтөбе - 100, Алматы - ... ... - 69, ... ... - 100, ... - ... ... сыбаға салмағы сақтандырылған ауданнан қазақстан бойынша
3,2%, о.і. ... ... - 24,4, ... ... - 30,9, ... - ... ... дақылдар құрылымында Сақтандырылған ауданының сыбаға
салмағы (2006ж) (2004жылмен салыстырғанда) 66,7%, майлы дақылдардың - 51,5,
Кант ... - 25,8, ... ... ауданы - 0,9%.
Сақтандырылған егістік ауданының көлемі республика бойынша 34,1 млрд.теңге.
Ауылшаруашылық тауар өндірушілер Сақтандыру компанияларына 756 млн ... (22%). ... ... үш ... ... ... ... керек (еңбек ақы, тұқымдар, жанар-жағар материалдар). 1 га
егістікке аударымдардың ... ... ... ... 78 теңге, о.і.
Ақмола облысы бойьшша - 64 ... ... - 133, ... - 79, ... -
82 ... тәжірибе көрсетіп отырғандай ауылшаруашылық тауар өндірушілерге
сақтандыру сыйақылар төлеуде және Сақтандыру зияндарының орнын толтыруда
(компаниялар) ... ... ... ... болды (мемлекеттің
қатынасуымен).
Ол проблемалардың негізгісі себептері ... ... өзі өте ... және ... ... ... 1 га егістікке нормативті
шығындарды бағалаудың өзі, сақтандыру мөлшерін төлеу және зияндарды қайтару
мәселелері ... ... ... және т.б. ... ... пайдалана отырып, алдағы өнімнің Сақандыру ... ... деп ... Оны егістік аудандарының мөлшеріне, ауылшаруашылық
дақылдарының орташа өнімділігіне (5 жылда қалыптасқан) және ... ... ... ... тиісті жылдық бағаларына байланысты жүргізу
керек.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... сыйақыларын демеу
қаржыларды есептеу үшін мемлекет белгілеген мөлшерлемелерден анықтау ... ол ... ... ... ... шартта көрсетілген құннан
10% мөлшерінде беріледі. ... 50%-ын ... ... ... керек.
Ауылшаруашылық тауар өндірушілері мен сақтандыру ... ... ... шарт негізінде құрылуы тиіс.
Өсімдік шаруашылығының дамуын тежеп отырған мынадай мәселелер бар:
- дақылдарды өсіруде экстенсивті технологияларды пайдалану;
- отандық селекциямен тұқым ... ... ... ... ... ... ... төмен болуы;
- химияландыру деңгсйінің төмен болуы;
- қазіргі ... ... ... ... болмауы.
Бұл аталған мәселелерді шешу үшін мемлекеттік қолдау бағыттары ... ... ... ... ... одан ... керек.
Республика территориясында тұрақты ... фито ... ... жылы 205 мың ... ... ... ... және тыңайтылған
егіс көлемі 2279 мың гектар құрады, бүл 2003 жылдағы көрсеткіштен 7 ... ... бұл ... ... ... қажеттіліктің 9% ғана
құрайды.
Егін шаруашылығын тиімді жүргізу үшін, топырақ ... ... ... өндіру үшін тыңайтқыштарды кең көлемде және рационалды пайдалануды
одан әрі нығайту керек.
Ет өндіру мен ... ... ... ... оны ... әкелуді
қысқарту мүмкіндігін көрсетіп отыр, оны тұтыну үлесі ... ... Бұл ... ... тауықтарды қысқарту есебінен жүреді (58,8
мың тоннадан 20 мың ... ... Бүл ... Ресейден әкелінетін еттен
қайта өңделген азық-түліктің мөлшері өзгертілмейді ... ... ... ... ... қолдау үшін және ішкі ... ... ... ... үшін ... ... тарифтер енгізу
ұсынылады.
Етті шетке шығаруды көбейту қарастырылып отыр. Егер 2005 ж. ол 1,0 ... ... ... 0,1 %-ы), 2010 ж. - 16 мың ... ... өседі
яғни 1,7%-ды құрады. Сыртқа шығару тауарлары қатарында сиыр, қой, шошқа
еттері мен тірі мал ... ... ... ... ... өсуі мен оның ет пен ет ... ... жоғарылауына байланысты етті қайта өңдеу ... ... ... ... ... ... ... пайдалану коэффициенті 73,7%-ғ'a дейін артуы
мүмкін (жұмыс істемей тұрған кәсіпорындарды қайта конструкциялау есебінен).
Бұл ... ет және сүт ... ... 2,2 есеге ұлғаяды немесе 63,6 ... ... Ірі ... қой, ... ... еттерін кайта өңдеу қуаттары
сақталады, ... ... орын ... ал ... ... ... жоғарылайды (2005 ж. - 14,5% болатын). Осыған сәйкес, 2010 ж. 2005 ж.
салыстырғанда өнім өндіру 28,0 мың тоннаға көбейеді (4,3 ... құс ... ... ... ... да ... денгейінде қалады, ал
пайдалану ... 201О ... ... ... ... сәйкес,
өнім шығару да
2 1,6 мың тоннадан (2005 ж.) 35,6 мың тоннаға дейін ... ... 2010 ... Ет және етті ... өндеп концервілеудің қуаттары осы қалпында (12
мың тонна) сaқталады, ал консервілердің өзін өндіру 76,2%-ға ... ... мың ... ... ... пайдалану коэффициентін 1,7 есеге
арттыру есебінен). Шүжық заттарын өндіру қуаты
өзгермеиді, ал өнім шығару қуаттарды пайдалану ... ... ... артады немесе 39,0 мың тонна болады, ал 2005 ж. 15,8 мың тонна
болған. ... бұл ... ... ... ... ... ... басының 800/0 жеке меншік ұсақ шаруалар қолында шоғырлануы;
-асыл тұқымды мал үлесінің аздығы (барлық мал ... ... ... ... ... ... өндіру мен қайта өңдеуде ескірген технологияларды пайдалану;
-мал шаруашылығындағы ... ... ... деңгейінің төмендігі;
-жем-шөп базасының әлсіздігі, мал қорымы мен мал соятын ... ... ... ... сай ... ... ... эпизотиялық жағдайын жақсарту және мал
шаруашылығы өнімінің қауіпсіздігін ... ету ... ... ... жүргізу де.
Сонымен қатар, мемлекеттің ветеринария саласындағы іс-шараларына кері
әсерін тигізетін ... ... ... шаруашылық шикізатын қайта өңдейтін ... ... ... ... ... ... материалдық-техникалық жабдықтандыру
деңгейінің төмендігі, ... ... ... мал қорымы мен мал
соятын орындардың құрылысын ұйымдастыру ... ... ... ... біліктілігінің төмендігі:
АӨК-тің қайта өндеу саласының қазіргі жағдайын тұрақты және өндірістің өсу
әлеуеті бар деп сипаттауға болады. Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... өсу ... ... салыстырғанда 2007 жыл ауыл шаруашылық шикізатын қайта өндеуде
сүт өнімдері 33%-ға, ет- 24%-ға және ... 37%-ға ... ... ... ... 2007 жылы 573,8 ... теңгенің өнімін өндірді,
бұл 2006 жылмен салыстырғанда 7,4%-дан артық және бұл ... ... 7,3% ... ... ... ... мен кәсіпорындар қызметін халықаралық
стандарттарға сәйкестендіру бағытында бірқатар жұмыстар ... ... ... ИСО және ... стандарттарына негізделген сала
менеджменті жүйесін 184 кәсіпорын еңгізді.
Сонымен қатар, бірқатар шешімі табылмай ... ... ... ... ... ... өңдейтін кәсіпорындардың техникалық құрал-
жадықтарының тозу дәрежесінің жоғарғылығы (50%-дан жоғары);
-соған байланысты кейбір өнім түрлерін импорттау көлемінің жоғарлығы;
-ХАС СП қағидаларын еңгізу ... ... ... де ауыл ... техникасын жасаумен 120-дай кәсіпорын айналысады.
Негізгі өндірістік-өнеркәсіптік қорлардың тозуы 43-80%, ал машина мен
жабдықтар ... ... ... ... ... машиналары мен оның бөлшектерін импорттау олардың ішкі
өндірімен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... таңда,
импорттық тәуелділікті азайту мақсатында, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... шешу үшін ... жасау кәсіпорындарын мемлекеттік
ынталандырудың құралдарын жасау қажеттілік туындап отыр.
Машина-тракторлық паркті жаңарту ... ... ... 2007 ... ауыл ... техникасы сатып алынды.
қазақстанның ауыл шаруашылық машина-тракторлық паркінің тозу дәрежесі 80%-
ға дейін. Ауыл шаруашылық техникасының ... ету ... ... ... жыл ... ... қызмет мерзімі 10-нан асқан тракторлар 94,5%, ал
комбайындар 77,7%-ды кұрайды. Жыл сайын тракторларды ... 0,87 ... 3,2% ... ... техникаларының ... ... | |2005 ж |2006 ж |2007 ж |2008 ж ... | | | | | | ... | | |44,1 |46,2 |48,5 |49,9 ... ... | |10,5 |11,7 |12,9 |13,8 ... ... техника | |41,9 |43,8 |44,2 |46,1 ... | |20 |21,9 |23,1 |24,6 ... ... | |19,4 |20,9 |21,6 |22,3 ... ... | |0,2 |0,3 |0,4 |0,6 ... ... |-|0,1 |0,3 |0,5 |0,8 __ ... ... | |0,2 |0,4 |0,6 |0,9 ... | | | | | | ... | | |7,1 |7,3 |7,6 |7,7 ... ... ... көлемінің тұрақты түрде өсу тенденциясы жалғасуда. 2007жылы ауыл
шаруашылық өнімі мен азық-түлік тауарлары экспортының жалпы құны 2,3 ... ... Ең ... ... ... және оны ... өңдеу өнімдерін
экспорттау болып табылады. 2007 жылы 6,9 млн. тонна ... ... ... жылмен салыстырғанда 49,2% артық және 1,5 млн. тонна ұн ... 2006 ... ... ... ... өсуіне мемлекеттік қолдаудың тиімді жүргізілуі ... ... ... жылы ... ... ... ... бір шама
өсті. Егер 2002 жылы бұл мақсатқа республиканың бюджетінен 27,3 млрд. ... 2007 жылы 77,9 ... ... ... және бұл 2,8 есе ... ... субсидиялар көлемі 21,5 млрд. теңге, несиелер _6 2 ... 2008 жылы ... ... ... ... ... ... кредиттер 52,6 млрд.
қазақстан Республикасының аграрлық секторы елдің ішкі жалпы өнімінде
айтарлықтай ... ... ие. ... кешеннің бәсекеге
қабілеттілігін арттыру ... ... ... шетелдік тәжірибелерге
талдау жасау және оның біздің экономикаға сай ... ... ... ... ... ... ... ондай механизмдер әлемдік
қолданыста көп уақыттан бері қолданылып, ... ... ... ... экономикасы дамыған әлем елдеріндегі аграрлық секторды мемлекеттік
қолдау тәжірибесін зерттеп, талдау қазақстан ... үшін ... ... ... ... білдіреді. Соған сәйкес, осы бөлімде аграрлық
саланы мемлекеттік қолдаудың ... ... ... нидерландыдағы
қаражат инфрақұрылымы, Чехиядағы салық жүйесі, Германиядағы өнімді өткізу
инфрақұрылымы және сол ... ... ... агроөнеркәсіптік
кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыруда қолдану мәселелерін қарастыратын
боламыз.
Нидерландыда аграрлық секторды қолдау банк инфрақұрылымын ... ... ... ... ... Бұл ... де, сонымен бірге фермер
үшін де тиімді, өйткені жақсы фермерлерге өз ісін кеңейтуге, банкке несие
саясатының ... ... ... өз ... көмектесуге
мүмкіндік береді. Бұл жүйе өзі құрылған сәтінен бастап 60 ... ... ... ... ... ... ... бірыңғай ауыл
шаруашылығы саясатының ажырамас бөлігі болып табылатын және өнім ... мен ... ... ... ... инвестицияларға қатысты
қолданыстағы субсидиялар банк несиелерін сенімді әрі инвестицияны ақтайтын
фермерлерге бағыттауға ықпал етеді.
1950 жылдың аяғынан бастап Еуропалық ... ... ... өсе ... ... ... қаржыландыруды қамтамасыз ету қажеттігі
туындады. ... ... ... және ... ... ... ... және тек кәсіби тұрғыда ... ... ... ғана бұл ... ... қалатыны белгілі болды. Осыған
байланысты инвестицияларды біліктілікпен ... ... ... ... несиенің өзін-өзі ақтау есебін жасап бере алатын біліктілігі
жоғары сарапшыларды ... ... ... Сарапшылар жоғарыда
айтылғандарды фермерлердің шаруашылық, ... және ... ... ... ... ... Сонымен қатар, жергілікті банктерде несиені
ресімдеу мүмкіндіктерін қарастыру процедурасы және оған ... ... өте аз ... мен ... ... ету ... қарапайым
да аз сатылы болуға тиіс. Бұл ауыл шаруашылығымен оған қабаттас өндіріске
инвестицияның көп ... және ... ... ... ... ... кезде жергілікті банктерде 4 млн-ға дейін голланд гульденіне
(2,5 млн АҚШ доллары) несие беру ... ... Олар мұны ... банк ... ... да бір ... қаржы институты тарапынан
келісім алмай-ақ жүзеге асыра алады. Рабобанк Голландия ауыл ... ... ... ... 90 пайызына дейін ұсына алады, сонымен қатар ... ... да ... жұмыс істейді. Голландиядағы ауыл шаруашылығына
қатысы жоқ ұсақ кәсіпорындарға несие бөлу ... оның ... ... астам, ал жылжымайтын мүлікті кепілдікке алып несиелер ... ... - 30 ... ... ... ... ... жеке
салымдардың 40 пайызға жуығы осы банкке шоғырланған. Оның активтері 300 ... ... ... ... (170 млн АҚШ ... ... Банк
капиталындағы меншікті қаражаты 7 пайыз, ал баланс ... ... ... каржы институттары санатына жатқызуға мумкіндік береді.
Жергілікті банк өз операцияларының тиімділігі, несие саясаты, кірісті ... ... ... жақсы болуы үшін толық жауапкершілікте болады.
Берілген ... ... ... ... ... ... ... басқа да шығындарға байланысты қалыптасуы ... ... ... сақтандыру үшін, барлық банктер өздерінің
әдеттегі операцияларынан ай сайын ұжымдық ... ақша ... ... ... ... ... ... өтемақы тиісті зерттеулерден
кейін және жергілікті ... ... және ... құрылымдарын
реттегеннен кейін, сондай-ақ банк саясатындағы шешімінің күткен өзгерістер
жөніңде әзірленген ... іске ... ... ... ... ... үшін де, ауыл ... секторы үшін де несиелерді ұсынудағы
тәуекелділіктерді басқару мәнді роль атқарады. Рабобанктің Голландия ... ... ... ... ... ... ұйымдары
шығындар мен тәуекелділік қаупінің бір бөлігін өз мойнына алатын ... ... алып ... ... несиелеу қажетті қамтамасыз етуді ұсыну мумкіндігі жоқ жас
шаруалар үшін бес ... ... ... және ... ... 50 ... несиелер ессбінен жерді және ондағы ... ... ... ... Мұндай несие жоғарыда ... ... қоры ... ... ... ... салық жүйесін жетілдіру тәжірибесі
қазақстан үшін пайдалы. Чехияда жаңа жүйе бойынша ... ... ... ... ... ... ... арқылы ынталандыру біртұтас жүйе
бойынша жүзеге асырылады. 3аңнамалык, актілерде салық және ... түрі ... ... есептеу, төлеу тәртібі мен мерзімі жөніндегі
ережелер егжей-тегжейлі белгіленген. Жекелеген жағдайларда ... ... ... ... мен ... заңнамада нақты аталып
көрсетілген. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өнімдері үшін қосымша құн ... ... ... ... ... бірге қаржы ведомоствасы ауыл
шаруашылығы тауар өндірушісіне қосымша құн салығын ... ... 25 күн ... ... ... ... бұл интервал басқа
салық төлеушілер үшін 15 күнді құрайды. Бұл жалпы сомасы
8 млрд-қа жуық крон құрайтын пайызсыз соманы ... ... ... 10 ... ... мүмкіндік береді. Арнайы каулымен аграршыларға төленген
қосымша құн ... ... жабу ... ... ... ... жер телімдері мен ғимараттарға салынатын салықтан
тұрады. ... ... ... ... ... ... ауыл ... жарамды жерге салынатын салық үшін ... ... ... өніммен жыртылатын жерлер, шабындықтар, жүзімдіктер,
жеміс плантациялары мен жайылымдарға ... баға ... ... ... ... Чехия 13 мың кадастрлық аумаққа ... ... 1 м2 үшін ... 12 ... дейін белгіленген.
Жыртылған жерлер, жайылымдар мен жеміс плантациялары үшін салық қойылымы
жердің ... ... 0,75 ... ... шабындықтар, ормандар және
балықты қарқынды өсіруге арналған көмектер үшін ... ... - ... құрайды. 1 О гектарға дейінгі ауыл шаруашылығына арналған ... иесі ... ... оған ... ... Мемлекеттің және
муниципалитеттің меншігіндегі жер телімдері, жер ... ... ... ... ... ... ... және мемлекет пен қоғамдық
ұйымдарға қарасты жер салығынан босатылған. Заң ... ... ... ... ... сол кадастрдағы басқа телімдерге
қарағанда ... ... ... немесе өнеркәеіп салаларының орналасу
салдарынан оларды пайдалану шектелген ауыл ... ... үшін де ... ... ... ... Германияның шығыс аймақтарының нарықтық экономикаға
өту тәжірибесіне Қазакстан Республикасы айрықша қызығушылық танытқан ... ... ... ... ... ауыл ... кәсіпорындары
күрделі жағдайға тап болды. Германияның шығыс аймағындағы ауыл шаруашылығы
өндірушілері жеткілікті жоғары әлеуеттің: жоғары білікті ауыл ... ... ... ... ... ... ... өндеудің көп жылдық тәжірибесінің, сондай-ақ түпкілікті тұтынушыға
жақындығының болуына қарамастан өткізу нарығынан айырылып калды.
Германияда дәнді-дақылдар немесе қант қызылшасы ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан шамалы дәрежеде ғaнa реттеледі.
Германияда өңдірушілерді бірігуі ауыл шаруашылығы ... ... бір түрі ... табылады. Олар ұсыныстарды шоғырландыру мен
босату бағасын реттеу мақсатында жеке ... ... ... ... ... ... ... бірлестік арқылы сатуға міндеттеледі
бірақ, едәуір тиімді өткізу базарларын ... ... ... тарта алады. Келіп түскен өнім сапасы жөнінен бірлестік ... ... ... ... ... ... өндірушілер қандай да бір
өнімнің болашақтағы өндірілу көлеміне қатысты бірлестіктің ұсыныстарымен ... ... Бұл ... ... конъюнктура өзгерісіне жедел
мән беруге мүмкіндік береді,
өйткені мұндағы ... ... ... ... ... ... ... тікелей өнімді өткізумен айналысатын ... ... бере ... Осылайша, бірлестіктер көтерме сауда нарығына шығуға
алғышарттар жасайды және ... ... ... ... ... Бірлестік сипаттайтын өнім көлемі басты сатып алушыны бөлшек сауда
дүкендері желісінің көтерме сауда фирмалары мен сатып алу ... ... ... ... ... көп ... ... басылымдылығы сақталып келе жатқан
фермерлік шаруашылықтарды мемлекет тарапынан басқару мен ... ... ... ... ... ... асырылып отырады. Ол өнім өндіру көлемін
арттыруға, өнім сапасының жақсаруын қамтамасыз етуге, бірқатар экономикалық
және әлеуметтік жaғдайларды реттеуге бағытталады. ... ... ... ... ... ... мемлекеттің көмегі орташа есеппен алғанда
тауарлы өнім құнын 40-50%-ын құрайды, ал Жапония мен Филиппинде ... ... ... ... ... ... мақсатына
қарай топтастырылып отырады, Солардың ішінде қазақстанның агроөнеркәсіптік
кешені үшін маңызды тұстарын құрастырып шығуға болады:
өнім өндірушілер табысына қолдау ... Оған ... ... ... ... ... толтыру төлемдері, яғни компенсация; табиғи апаттардан
келген шығынның ... ... ... ... ... ... болатын шығындарының орнын толтыру төлемдері;
- баға деңгейлеріне араласу арқылы азық-түлік нарығында әсер ету шаралары,
соның ... ... ... ішкі ... ... ... ... жасау; квота мен тарифтерді белгілеу; азық-түлік тауарларының
экспорты немесе импортына ... салу ... ... ... орнын толтыру өндіріс құралдарын сатып алушы өндірушілерге
субсидиялар бөлу; тыңайтқыштар, жем-шөп және улы химикаттарды ... ... ... ... ... және ... ... бөлу;
- нарықтық қатынастарлың дамуына жағдай жасау. Бұл шараларға мемлекеттік
қаржының есебінен нарқық бағдарламаларын жасау мен оны ... ... ... үшін ... ... ... ... өнімдерін
тасымалдау және басқалар транспорттық жұмыстар жүргізуге кететін шығындарға
субсидиялар бөлуін қарастыру жатады;
- өндіріс ... ... ... жасау. Оған ұзақ мерзімді
сипаттағы шараларды мемлекеттік қаржыландыру жатады. Аталған іс-шаралар
өндіріс ... ... ... ... шаруашылық құрылымдары мен
ирригациялық жобаларды жүзеге асыру шығындарын және жерді қайта өңдеуге
субсидиялар бөлу; ... ... ... ... жағдай
жасау;
- аймақтық бағдарламаларды жүзеге асыру. Бұған өндірісті дамыту ... ... ... асыруды қаржыландыру жатады.
Мемлекеттік қолдаудың бұл түрі Еуропалық Oдaққa мүше елдерде, ... ... ... ... ... макроэкономикалық саясат. Бұл топта агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік
реттеуде саламен тікелей байланысты болмайтын бірақ оның ... ... ... ... жеңілдетілген салық саясатын жүргізу, ұлттық валютаны
қолдау, сыртқы сауда қызметін жандандыру және т.б ... ... ... шаруашылығы тауар өндірушілерін жан-жақты қолдау көптеген ... ... ... ... ... ... табылады.
Сонымен қатар, көптеген ... ... ... ауыл ... ... ... жағымды конъюнктурасын қалыптастыру
негізінде бюджеттен тікелей төлемдер, ... ... ... ... ... құрылымын жақсартуға арналған субсидия ... ... ... және ... ... сонымен бірге аграрлық сектордағы
өндірістік экономикалық қатынастарды жаңартуға қажетті жағдай ... ... ... ... ... ... даму тәжірибесін ... ... ... ... ... ... ... өзекті
болып отыр. Әрине, дамыған елдер қатарына қосылу үшін сол елдердің ... ... ... ... оның ... ... ... қажет. Бұл әлемдік қолданыстағы іс-тәжірибелерді елімізге ... ... сөз ... ... адамзат қоғамы неше уақыт өмір ... ... оның өмір ... ... ... өзінің өзектілігін ешқашан
жоғалтпайды. Демек, адам еңбегінің ... ... ... танылған ауыл
шаруашылығы азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде өз басымдылықтарымен
шешуші рөлін ... ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігінің алдын алу шаралары әлемнің әртүрлі
елі әртүрлі шешуде. Әрине, бұл ... ... ... екі ... ... ... ... импорттық тәуелсіздігіне қол жеткізу
болса, екіншісі ... ... ... және ... ... дамыту,
экспортты әртараптандыру. Одан өзге азық-түліктің тек қана физикалық және
материалдық қолжетімділігі ғана емес, оның адам ... ... ... ... ... ... келесідей қорытындылар жасауға негіз бар ... ... мәні өте кең, осы ... азық-түлік
қауіпсіздігін қамтамасыз етудің институционалды ... ... ... Диплом жұмысында бұл ... ... ... ... азық-түлік құрылымын әртүрлі
критерийлерде қарастырады. Олар бір-бірінен айырмашылығы болғанымен ... де бар. ... осы ... ... ... ... ... үлгісі жасалған.
Сыртқы сауданың либерализациялануы жағдайында ... ... ету ... ... ЖаҺанданудың негізгі атрибуты
өзара тәуелділік. Өзара тәуелділік жағдайында отандьқ ... ... ... ... ... негізгі бағыттарының бірі болып ... ... ... ... ... етуі ең ... табысына байланысты, соған сәйкес, азық-түлік себетінің де мөлшері
әртүрлі болып келеді. Азық-түлік себетін дайындау кезінде халықтың ... ... ... ... ... ерекшеліктері де
есепке алынуы тиіс. Диплом жұмысында аталған ... ... ... ... ... ... ... айтып кеткеніміздей, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз
ету тек қана экономикалық емес, ... ... ... ... ... ... ... өзінің бастауын азық-түлік өнімдерінің
адам денсаулығына және ... ... ... ... ... ... ... анағұрлым қолжетімді және
экологиялық таза ... ... қол ... қамтамасыз ету болса,
оны құқықтық қамтамасыз етудің негізгі міндеті, сол азық-түлік ... ... ... өлшемдерінің сапасы мен қауіпсіздік
нормаларының сақталуын ... ... ... бұл ... жан-жакты
зерттеліп қана қоймай, құқықтьқ ... ету ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігіне жауап беретін бірден-
бір экономика саласы. Кез - келген қолайлы ауыл шаруашылығы жерлері мол
мемлекет оны ... ... ... Сонымен қатар, экологиялық
тұрғыда таза өнім тек осы агроөнеркәсіптік ... ... ... бұл ... ... орасан зор. Мәселе сол әлеуетті тиімді пайдалану
болып отыр. Республика сол ... ең ... ... ... ... ауыл ... өндірісін дамытады. Жұмыс барысында осы
айтылған ... ... ... ... ... ... отандық
агроөнеркәсіптік кешеннің қазіргі жағдайына ғылыми-зерттеу тұрғысында баға
беріледі. нақты айтқанда, ... ... адам ... ... ... ... табылады. Сондықтан да оның жүзеге асыру
тәсілдерін жетілдіру отбасылық ... ... ... ғана ... кең ... ... жаҺандық мәселе деп айтуға болады. Азық-
түлік қауіпсіздігі адам өмірінің негізі болса, агроөнеркәсіптік кешен азық-
түлік ... ... ... негізі болып саналады. Сондықтан азық-
түлік қауіпсіздігін ... ету ... ... ... ... ... асуы тиіс. Ал аграрлық өнеркәсіпті дамыту мәселесі
еліміздегі елбасы Н.Ә.Назарбаевтың үкіметтің ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ... бар ... олар ... ... ұтымды орналастыру, өсімдік және мал
шаруашылығы өнімділігін арттыруға ... ... озық ... ... ортаның әртүрлі құлдырау формаларының ауыл шаруашылығына
әсері. ... ... ... ... басым бағыт – халықты
жоғары сапалы отандық ... ... ету, ... азық-түлікпен
толықтыру. Азық-түлік қауіпсіздік мәселесі – бұл стратегиялық маңызды
мәселеге жатады, оны мемлекетімізде тұрақтылықты ... ету үшін ... ... қажет. Әрине, оны шешу әрбір елдің ұлттық ерекшеліктеріне
байланысты. Мемлекет қоғамда ... және ... ... ... ... ... керекті көлемде қажетті азық-
түлікпен ... ету ... ... ... ... Бельгибаев К.М.,Сулейменов Ж.Т. Аграрная экономика./Учебное
пособие/ -А. 2005. -320б.,115-125б.
2.Н.Ә.Назарбаев ...... мен ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауы. Астана. Ақорда. 2009 жыл 6 наурыз.
3.Видяпин В.И.,Журавлева Г.П. ... ... ... ... ... –М.. ... – 2000. -304с.
5.Ә. Құланбай. «Ауыл шаруашылығы біртіндеп өркендеп келеді». «Айқын» -
Алматы. – 2008. ... Р. Как ... ... ... //Российский экономический журнал.
-2007. №9.-с61-65.
7.Корбут А.В. Продоволственная безопасность населения //Аналитический
Вестник Совета Федерации РФ.-2006. -№3. ... А. ... и ... ... продоволственной безопасности страны //АПК. Экономика,
управление. -2008. с.2-6.
9. «Тамақ өнімдерінің ... ... ... ... ... 21 ... №301 Заңы.
10.Статистикалық бюллетень.
–Алматы. -515б.
11.Оболонцев И., М. Корнилов Продовольственная безопасность//Экономист.
-2008.-с.39-42.
12. Нурманов А.А. Қазақстанда бәсекеге қабілетті ауыл ... мен ... ... ... ... ... ... Алматы, 2009
13. Қазақстан Республикасы Статистика агеннттігі, Негізгі бет, ... ... ... 2008 ... Айтаханов Қ. Бастаған істі орта жолда қалдырмайық //Егемен Қазақстан 18
қазан 2008 жыл
15. Азық-түлік қауіпсіздігі мәселесі – ең негізгі және өзекті ... ... ... Қаз ... ... Алматы. 2008 жыл
16. Байжан К. Ауыл шаруашылығын әртараптандыру – бүгінгі күннің басты
талабы, Егемен Қазақстан // Экономика, 21 Мамыр 2010 ... ... ... ... ... ... ... 2009-2011 жылдарға арналған шаралар кешені
18. Бақтияр Т. Жеңілдетілген несие ... ... ... ... ... Егемен Қазақстан, Экономика, 23 Сәуір 2010
19. Сатыбалды С. «Қаз АгроҚаржы» қолдаған жобалар// Егемен Қазақстан,
Экономика, 07 ... ... ... www.goverment.kz

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанда бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы мен азық-түлік өндірісін басқару мәселелері37 бет
Қазақстанда азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің нормативтік-құқықтық негіздері63 бет
Қазақстандағы азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесі және жетілдіру жолдары87 бет
Аграрлық саясат9 бет
Гені бұзылған организм6 бет
ИСО 22000:2005 “Тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. Тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар”8 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
«Сиыр табынын толтыратын ұрғашы бұзауларды азықтандыру»26 бет
«Суалған буаз сиырды азықтандыру»20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь