Балхаш көлі «табиғи парадокс» және оның құрып кету қаупі

Жоспар

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2) Балхаш көлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3) Балхаштың тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4) Балхаш пен оның ихтиофаунасының зерттеу полигонына айналуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
5)Балхаш көлі «табиғи парадокс» және оның құрып кету қаупі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

6) Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кіріспе.

Экология проблемаларын терең зерттеу ғылымдар жүйсінде ең беделді орын алатынына күмән келтіруге болмайды. Бұл проблемалар адамзатқа өзін қоршаған ортамен одақтасып табиғаттың сырын, өзіндік ара қатынасын зерттеп, оның жандүниедеге болған әсерін сезіп байқап,мүмкін болатын экологиялық зардаптардың мөлшерін,таралған аумағын, экономикаға келтірер зиянын,жер бетіндегі тірі тіршілікке тигізетін қолайсыз құбылыстарын аңғарып біліп,оған қарсы пәрменді күрес жүргізу үлкен мәселе.Табиғатты қорғау мемлекет тің басты міндеті,адамзаттың абзал ісі.Туған табиғатты сүю өз Отанына деген шын сүйіспеншіліктің белгісі.
Ғылым мен техниканың ғарыштап өсуі,өндіріс орындарының географиялық аумақтарда алдын–ала зерттемей,талғамсыз орналасуы,ядролық,бактериялогиялық, химиялық,ракеталық сынақтарды өткізілуі,үлкен қалалардағы урбанизация мәселелерінің күрделенуі,ауылдың жерлердегі жер – суының эррозияға ұшырып жатуы үлкен проблема екені анық. Қазіргі Қазақстандағы экологияның жағдай төмен, тіршілік өмірге қауіпті деуге болады.Мәскеу профессоры «Химия қауіпсіздігі» одағының президенті Лев Федорович айтуынша:« Ресей мен Қазақстан ең бір ластанған экологиялық аймаққа жатады деді».
Совет заманында Қазақстан жерінде асығыс,сұрапыл, сапасыз жүргізілген әртүрлі индустриялды–аграрлы реформалар кесірінен,су – жер және өзге ресурстарды дұрыс пайдаланбаудың,Қазақстан жерінде әр–түрлі ядролық, биологиялық қарудың әскери және өзге де мақсатта жүргізілген сынақтары нәтижесінде қазіргі Қазақстанның экологиясы өте қауіпті жағдайда. Соған мысал ретінде «Тың жерді игеру» желеуімен жүргізілген қате реформаның нәтижесінде Қазақстандағы миллиондаған гектар жер эррозияға ұшырады ( бұның нәтижесінде тек экологиялық емес демографиялық проблемалар асқынып кетті ),батыстың капиталистік елдерімен болған қарсыластықтың нәтижесінде, әскери қару – жарақ жасау жарысында ( гонка вооружений ) Семей полигонында және өзге де Қазақ жеріндегі жүргізілген ядролық сынақтар нәтижесінде, сынақтардан кейінгі болған радиацияның әсері жергілікті тұрғындар үшін ғаламат қайғы–қасіретке айналды. Ал су проблемалары сол кездегі және қазіргі уақыттағы су ресурстарын дұрыс қолданбау,өзен суларының мөлшерден тым көп,ретсіз алынуының нәтижесінде пайда болды. Соған мысал ретінде Арал теңізі мен қазіргі Балхаш көлінің проблемаларын алсақ болады.Қазіргі уақытта Каспий теңізіндегі және оның маңындағы мұнай ресурстарын кеңінен игерілуінен, бұрғылау жұмыстарының көптеп жүргізілуінен оның экологиясы өте қауіпті
Қолданылған әдебиеттер.


« Экологиялық бағдарлама ». Алматы. Атамұра. 2004 жыл.

«Қазақстанның Республикасының экологиялық ахуалы және оны мәдени қайта құру негіздері» Жақсыбеков,Әбдіғапшар ,Сейдуллаұлы.

«Қазақстанның экологиялық қолайсыз аймақтары». Алматы 1991 жыл.

«Қазақстанның қазіргі экологиясы».Нұрихан Нұрманқұлқызы Сейдақұлова. Алматы. Мерей. 2002 жыл.

«Қазақстанның биосферасы : жер,су,радиоэкологиялық жағдайы». Нұрихан Құрманқұлқызы Сейдақұлова. Алматы. 2001 жыл.

«Экология мен табиғатты тиімді пайдалану». Алматы. Ғылым. 2004 жыл.

«Экология Казахстана». Панин Михаил Семенович. Семипалатинск.2005 год.


«Экология». Бейсенова Әлия Сәрсенқызы. Алматы. Ғылым 2001 жыл.
        
        Жоспар
1.
Кіріспе.....................................................................
...........
2) Балхаш
көлі........................................................................
...
3) Балхаштың
тарихы............................................................
4) Балхаш пен оның ихтиофаунасының зерттеу полигонына
айналуы.....................................................................
............
5)Балхаш көлі «табиғи парадокс» және оның құрып кету
қаупі.......................................................................
.............
6)
Қорытынды...................................................................
..
Қолданылған
әдебиеттер......................................................
Кіріспе.
Экология проблемаларын ... ... ... ... ең ... ... күмән келтіруге болмайды. Бұл проблемалар адамзатқа өзін
қоршаған ортамен одақтасып ... ... ... ара ... ... ... болған әсерін сезіп байқап,мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... тірі тіршілікке тигізетін қолайсыз ... ... ... ... ... жүргізу үлкен мәселе.Табиғатты қорғау
мемлекет тің басты міндеті,адамзаттың абзал ісі.Туған табиғатты сүю ... ... шын ... белгісі.
Ғылым мен техниканың ғарыштап өсуі,өндіріс ... ... ... ... ... ... ... ... мәселелерінің күрделенуі,ауылдың
жерлердегі жер – суының эррозияға ұшырып жатуы үлкен проблема екені ... ... ... ... ... ... ... қауіпті
деуге болады.Мәскеу профессоры «Химия қауіпсіздігі» одағының президенті Лев
Федорович айтуынша:« Ресей мен ... ең бір ... ... жатады деді».
Совет заманында ... ... ... ... ... индустриялды–аграрлы реформалар кесірінен,су – жер
және өзге ... ... ... ... ... ... қарудың әскери және өзге де ... ... ... ... ... экологиясы өте қауіпті жағдайда.
Соған мысал ретінде «Тың жерді игеру» желеуімен жүргізілген қате реформаның
нәтижесінде Қазақстандағы ... ... жер ... ... ... ... тек ... емес демографиялық проблемалар асқынып
кетті ),батыстың капиталистік елдерімен болған қарсыластықтың нәтижесінде,
әскери қару – ... ... ... ( ... ... ) ... полигонында
және өзге де Қазақ жеріндегі жүргізілген ядролық сынақтар ... ... ... ... ... ... ... үшін
ғаламат қайғы–қасіретке айналды. Ал су ... сол ... ... ... су ... ... қолданбау,өзен суларының мөлшерден
тым көп,ретсіз ... ... ... ... ... ... ... Арал
теңізі мен қазіргі Балхаш көлінің проблемаларын алсақ болады.Қазіргі
уақытта ... ... және оның ... мұнай ресурстарын кеңінен
игерілуінен, бұрғылау жұмыстарының көптеп жүргізілуінен оның экологиясы өте
қауіпті жағдайда. Соған қоса ... ... ... ... ... кету ... төніп тұр.
Қазақстанның экологиясындағы су проблемасының орны ерекше.Себебі
атақты ... ... алыс емес ... ... су ... ... болғандықтан су басты ресурстардың біріне айналады,
тіпті су үшін ... ... ... ... ... мүмкін.Ал
Қазақстанның өзінің су ресурстарының проблемаларын қарастырып,оны шешуі
болшақ ұрпақтардың жарқын болашағы үшін өте ... ... ... шешілуі керек проблемаларға Арал теңізінің,Балхаш ... ... ... ... мен ... ... ... қайғылы
тағдырларын жатқызса болады.
Негізгі бөлім.
А) Қазақстандағы ең ... көл ... ... деп ... ... миллион шаршы метрді алып жатыр. Арал мен Каспийден кейінгі Балхаш
көлінің ... ... ... ... қоршаған ортаға
келтіріп жатқан кешірілмес қиянаты,келіп жатқан зияны көбейіп көбейіп отыр.
Балхаш көлінің маңындағы ... мыс ... ... және ... бұл ... ... ... зардабы орасан зор.Соның
зардыптарынан жергілкті тұрғындар мен Балхаш көлінің аң–құсы ... ... 14 ... ... балалардың 75%-і,ересек жастардың78%-
і,үлкендердің 64%-і әр түрлі тіс ... ... ... шетінеп кетуі,құстардың жаппай қырылып қалу кең етек
алған.Балхаштың экологиялық жағдай жылдан–жылға нашарлап барады. Ал ... ... ... Балхаш көлінің нәрі–Іле өзенінің өз
жерінен бастау алатын бөліктерінде қарқынды құрылыс жұмыстарын (каналдар
салу,жаңа қалалар ... ... ... ... бастауы. Егер Қытай
көршіміз,Іле өзенінің 15%-ін бөгеп,сол ... ... ... ... апат ... мүмкін. Соған көл маңындағы, Іле
бойындағы ирригациялық жұмыстарды нақты жүйеде жүргізілмеуі, оның ... ... ... және тағы ... ) ... ... ... балықты
заңсыз аулаудың кең етек жайылуы кінәлі. Сол себебті Балхаштың тағдыры тек
Қазақстанның ғана емес, ол ... ... және Іле ... суын ... тікелей байланысты.
Ал енді Қазақстанның экологиялық проблемасының бірі болып ... ... ... ... ... пайда болу тарихы,оның «ата тегі» ерекше.
Геологиялық тарихтың кейінгі ... ... тау ... жоқ ... ... ойысының ауданы тегіс таулардан
тұратын. Сол дәуірде Орталық Азияның ... ... әрі ... ... бұл ... етегін қырыққұлақ басқан ... ну ... ... Басарал аралындағы ақ түсті
каолинді саз ... ... ... сол өте ... ... ... етеді.Кейінірек осыдан 2,5 млн.жыл бұрын жер
қыртысының дифферциялық ... ... ... да,
жердің алғашқы бетінде бірінші ... - ... тау ... болады.Осылайша Шу-Балқаш суайырғының ... ... ... ... ... ... ... және қазіргі
кездегі Жоңғар Алатауының орнында ... ... ... ... ұшырады:ылғалдылығы азайып континентальдылығы арта ... ... ... ... ... ... ... млн.жыл бұрын Шу-Іле суайырғы мен ... ... ұсақ ... ... өсе ... ... жеке ... бұлайша көтерілуі, оның ... бір ... ... ... Алакөл ойысы пайда болды,ол көтерілген барлық таулардың
ортасынан тау аралық Эмел ... ... ... ... ... мен ... пра-көлдердің жағдайлары өте ... еді. ... ... ... әлі ... емес еді, сондықтан да алғашқы ... ... ... төбелерден шығысқа, Алакөл және Эмел (Еміл)
ойысына қарай ... Сол ... ... ... мен континентальдығы
өсе түсуімен сипатталады. Өсімдіктер мен ... ... ... ... өзгеріп отырды: кең аңғарларда ... ... ... мен өзен ... тау ... ... өсіп жатты.
Климаттың жалғасқан суықтауымен континентальдылығының ... ... ... ... бұл ... Алакөл
мен Балқаш ойыстарында орын алады. Мұндағы климат жазды ыстық ... ... ... ... ... ... Оған ... табылған саванналық-далалық ландшафтарын мекендеген Іле түйе
құсы ... ... ... ... ... жаңа ... ... Балқаш өңірінде ұсақ
шоқылы жер бедерінің қалыптасуына алып ... ... ... мен тау ... ... жүйесін
қалыптастырды.Кішігірім төбелер Хантәңірі секілді ... ... ... ... Олар ... 500 мың жыл бұрын бірінші
мұзқұрсануға ... ... ... ... ... күрт ... ... суларының қуатты ... ... бұза ... және ... ... бедерін
айтарлықтай дәрежеде ... ... ... ... (осыдан
200 мың жыл бұрын) Орталық Азияның таулары ... ... ... ... ... ... м ... олардың
тоқтаусыз көтерілуі (жылына 2,5 м жылдамдықпен) уақытша өзен, ... ... ... ... ұласып отырды. Өз ... ... ... жоқ ... тез ... Көтерілген тауарлар күшті тау
ағындарымен араласып отырды. Дәл осы кезде ... ... ... және ... оның ... бөлігі өзен сулармен толыса
бастайды.
Орта антропогеннің ... ... ... 100 мың ... ... ... күшті мұзқұрсануы өтеді де,ал оның соңын
ала – күшті жылыну басталды. ... ... ... ... ... ... Балқаштың бесігі болған Балқаш-Алакөл ойысын ... ... ... ... ... толтырды. Ертедегі
Балқаштың тайыз су батыс бөлігі, ... ... ... ... және мүмкін ... ат ... ... батпақ
иеліктерінен тұрды.
Балқаштың одан ... ... ... ... соң ... ... ... трансгрессия мен ... ... ... ... ... Балқаштың деңгейінің ең жоғарғы
көтерілуі мен төмендеуінің 7 ... ... ... ... ... таулық мұзқұрсану мен мұнда жатқан неотектоникалық процесстермен
тығыз байланысты. Жер ... ... ... ... ... ... пайда болуы мен еруі тау ... ... ... болуы және бұзылуы, өзен ... және ... ... сияқты күрделі табиғат процестері
Балқаштың пайда болуына алып ... ... ... ... ... ежелгі көл шұңқырлар орындары өзгермегенін
дәлелдеп ... Тек ... ... ғана ... ... ... дүниесі қатал да әсем. Жазда мұнда ... ... ... ... ... ал ... ... борандар
құтырады. 480С құбыжық ыстық және ... жаз. ... ... бұл ... тіршілік болмайтындай ... олай ... ... ... ... рет ... белгісіз,
өсімдік пен жануарлар дүниесінің бейімделуге ... ... ... ... Мүмкін сондықтан да Балқаш
өңірінің кез ... ... ... ... ... тоғайы,
немесе кішкене кесіртке т.б.) ... таң ... ... Қуаңшылық дәуірден көлдің деңгейі төмендеп отырған. ... ... ... ... ... кететін және көл
шұңқыры тұтастай ... ... ... ... еді.Климаттың қайталай
ылғалдануы ежелгі Алатау мен Тарбағатай тауларынан ағып ... ... жаңа ... алып ... өзен ... ойыстың суға
толыуын алып келетін. Осы себеп көлдің ихтиофаунасының қайталанбауы мер
түрлік ... ... ... береді. ХІХ ғасырдың ... пен ... ... ... бар жоғы 4 ... 6 түрі ... балықтың қайсысы жеке түр екіендігі жөнінде әзірше бір
шешімге келген жоқ ) ... ... ... ... ... көлдің «кәрі» мекендеушісі
балқаш алабұғасы болатын. Ол ... ... ... ... ... ... пелагиялық (көлдік) нысананың ірі ... (ұз) 50 ... және ... 1,0-1,5 ... ... (солтүстікке таман таралған ... ... және ... Балқаш алабына тап болғаны осы ... ... ... Ертіс пен Солтүстік ... ... ... ... ... осы, ... өзге алапқа
жалғасып бағытын өзгертеуі мүмкін. ... ... ... ... ... подкаменщик және Байкал ... ... және оның ... ... не ... ... ... көкталма),вьюн (жалаңаштар) тұқымдастарына
жатады. Олар таулар арқылы мезгіл-мезгіл ... ... ... деп ... аса зор ... ... негізінен балықтардың өзендік түрлерімен ... ... ... олар ... ... тән ... үшін ... ұрыста тез жеңіліске душар болғанын пайымдайды.
Орта Азия мен ... ... мен ... ... түрі
кездеседі.Бұл балықтарды мамандар тұқы балықтардың ... ...... ... ... ... ... атын
балықтың анальдық тесігінің екі ... ала ... екі ... ...... ... алған.Қызықты ерекшелік:
бұл ... ... ... ... ірі ... ... Қазақстанда шармайдың (қарабалық) 5 түрі бар ... 2 ...... және ... ... ... ... екі түрге – Іле және ... ... ... ... кейбір суқоймалардағы балықтардың биологиясын аз білетініміз
сонша, олар адам ... ... ... шапшаңдап, тіпті
бұл жануарлардың кейбір ... ... ... ... ... өзінде бірнеше экологиялық нысандармен ерекшеленетін,
қазір кездеспейтін Балқаш шармайы ... ... Іле, ... ... ... өзендерінің және көлдің өзге де ... ... ... ... оны тау етегі зонасында ... Іле ... ... ... ... ... ... ал тау ағындарының басында – ... ... ... ең ірі ... ... 80 ... ... кг-нан асатын, Шармайдың денесі типтік өзендік ... жіне ... сары ... қола ... ... ... ... түрлер ажыратылатын екі жұп мұрты бар, ... ... ... теңге қатарлары болмайды. Бұл сипат
теңгешілердің ... ... ... болуымен айқындалады. Алайда, ел
таңқалдыратыны ... мен ... ... уылдықытары аса улы.
Уылдырық шашар уақыт ... ... ... удың ... ... ... бұл балықтардың құрсақ терісіне төселген
көмірдей ... ... улы деп қате ... келді.
Бәрібір,шармайды улы уылдырығы да сақтап қала алмады.
Оның ... ... ... көлге бәсекелес балықтардың
жіберілуі, бейбіт көлде ... ... ... және ... ... көбірек аулау,болып табылады. ... ... үшін ... және «көкбас» атаулары бұл
жерлердің ескі ... ... ... ... ... қана ... Өз кезінде шармай тұран жолбарысы, алматы
апорты ... ... ... шыңдары сияқты өлкенің ... жоқ па ... және ... ... - шармайға қарағанда ұсақ ... ... ... ... ... артында, бүйір
қапталын бойлай, ... мен ... ... ... ... теңгеше басқан болып келеді,алайда олар ... ... ... теңгешелері бір-біріне
асылмайды. ... ... ... мен ... кейде балықшы
үшін «әжептеуір» болып ... ... ... мүмкін,сондықтан да
жергілікті балықшылар ірі балықтарды ... кере ... деп ... балықшыны мұртшаларының, тістерінің, майлы
жүзбеқанаттарының болуы немесе болмауы, ... саны ... ... ... таулық немесе жазықтық салаларында ... өзге ... ... пен ... ... түрлері
тіршілік етеді. Балқаш алабының ... ... ... ... бірнеше ... ... ... және ... талма балықтары. Бұл ... ұсақ ... ... және ... ... ... жолақтармен әшекейленген. Әсіресе,Зайсан ... ... ... ... ... ... негізгі түсі - тік ... ... қола түс; ... мен анальдық жүзбеқанаты қызыл, ... ... ... ақ ... қоршалған.Талма балықтардың
бәрі ... ... ... үшін ... ... қалып отыр.
Жалаңашбалықтар - өзенде жасаушылар. Бұл балықтарды оның ... 3 жұп ... ұзын әрі ... ... сабағынан
және дененсіндегі теңгешелерінің болмауынан жеңіл ажыратуға ... ... ... ... түсі бар. Кез ... ... орындағы күңгірт дақтардан ... ... ... бірдей
бірнеше экземплярларды табу өте қиын. ... да ... ... ... міне жүз жыл бойы ... ғалымдарды
ұйықтатпайды, себебі жалаңаш балықтың ... ... ... бір, ... ... түрі бар екенін ешкім де дәл білмейді.
Жалаңаш балықтың ... ... - ... ... ... ұзындығына дейін. Бұрын Балқаш пен ... ... ... ... «аса зор» ... ... ... Олар аса
салпы ерін балықтар түріне ... ... ... жалаңаш балықтар
қалған жоқ: олар жыртқыштарға ұнағанға ұқсайды.
Осымен Іле-Балқаш ... ... ... ... ... ... ... болар еді, егер ... ... көл ... өзгеріс дәуірін бастан кешпесе. ХХ-ғасырдың
басында ... ... ... онда тіршілік үшін тамаша жағдай
табады.
1929 жылы Түрксіб ... ... ... ... ... тарақ балығын жібереді. 1945 ... ... бұл ... ғана,
үйір сүйгіш тұқы балық тұқымдастарына ... ... ... ... үлгіреді.
Халықтан шыққан «жерсідіргіштер» ... ... ... ... ... мен гидробиологтарға
көптеген бас қатыратын жұмбақтар ... ... ... Алайда,
олардың әрекеттері балқаштың ихтифаунасын реконструкциялау бойынша ... ... ... ... ... ... өкіметі
орныққан соң, « табиғаттан ... ... » ... деп ... табиғатты өзгерту туралы ... ашық деп ... ... қолдан жасалған теңіздер, ал шөлде өзендер пайда
болды. ... құри ... ал дала ... егістікке
айналды.
Жануарлар әлемі де ... ... жоқ. ... аңдардың
ішінде де, ... ... да су ... ... кешірген
радикалды өзгерістер мысалын табу қиын. Тек Орта ... ғана су ... ... ... ... ... Ал Балқаш көлі табиғатты батыл өзгертушілердің
сәтсіздіктері мен қателіктерінен тұратын хрестоматиялық мысалға айналды.
Бірінші рет ... ... ... ... жіберу балықтардың
бағалы түрлерінің реалын ... ... ... ... Іле ... Арал ... ... жетілмеген бірнеше мың
данасы жіберілді. Арал каязы - ірі, тұқы ... тұщы су ... ... жж. ... Арал шоқырының бірнеше ... ... ... ... ... балықтарына жатады және ... ... ... ... ... ... жатпай жай
ғана «бекіре» деп жиі ... ... ... ... ... ... бір жарым метрге,салмағы 20 кгшамасына жетеді. Оған
уылдырық шашу үшін ... ... пен ағыс ... ... ... ... бұрын Іле өзенінің қапшағай
шатқалынан өтер ... ... ... каяз бен ... ... ... мекендеушілері.Себеп - Сырдария мен Іле өзендерінде
жүргізілген су ... жылы ... ... ... ... Зайсан
көлінен ойғақ балығын жіберу сәятсіз аяқталады. ... - ... ... ... арнасы балдыр басқан ... ... ... ... ... ал ...... жұқа әрі
ұсақ теңгешелермен - форельге ( патшабалық ),ал дәмдік ... ... ... тең ... жоқ. Оның еті ... өте ... аздап
тәтті, қантамырларының қалың ... сәл ... ... ... өте бағалайды және оның тұқы балықтан шабан өссе де ... ... ... ... ... ... ... өте тар.
1950-1960 жж.арасында алдымен Қаратал өзеніне, соңынан ... ... ... Алтай өлкесі мен ... ... ... ... Бүгін бұл тұқы тұқымдастардың күй ... ... ... ... ... ... ... көлдерден өзен-
салалардың таулықтелімдеріне ... ... ... - ... ... оттек тапшылығы мен ластанған суға да ... ... ... ... және ... ... ... мерзімге құрғауын
да көтереді. Қазақстанның кейбір көлдеріндегі ... ... ... болғандықтан оларда тек мөңке балық қана ... ... ... балық суқойманың ... ... ... Бозша мөңкенің Балқашта пайда болуы мен оның ... өзі ... үшін ... ластану белгісі болып
табылады.
Бозша ... ... ... ... ... арасындағы сирек
кездесетін тәсілі – гиногенезді ... ... ... ... ... олар ... туыс түрлермен
бірге шашады. Дегенмен олардың ұрпақтарында буданның ... ... ... ... ... тек мөңке болып шығады және түгелдей
дерлік ... ... ... ... 1949 ж. табан балықты жіберу тәжірибесі
табысты өтті. ... ... ... сол ... ... ... ... тұрғыдан негізделмеген шешімге қарсы болды және ... сай ... ... ... ... олардың пікірлеріне
ешкім құлақ та аспады. Табан ... жаңа ... өте ... де өзінің ... ... ... кірісті. Дәл ... ... ... ... көлден шармайдың ығыстырылып
шығарылуы мен сазан санының кеми ... ... ... ... ... ... дейінгі
кезеңде Балқашта ... ... ... ... ... ... аса ірі ... ғана ... ... ... ... ... емес ихтифаунамен-жалаңаш
балықтармен және алабұғамен күресу ... ... ... Қызыл Кітапқа енгізу - бұл есептеулердің дұрыстығы ... ... жаңа ... жерсіндірудегі табыс күткендегіден
асып ... ... ... ... ... және ... ... Алайда Адамның (тілегі) мүддесі мен оның ... ... ... ... әр ... ... келе бермейді.
Жоспарланған балық түрлерін жіберу мен ... ... ... кейбір аборигендері жойып қана қойған жоқ,
сонымен ... ... ... ... трансформациясының
басқарусыз процесі басталады. Қарқынды түрде ... ... ... ... ... тез ... ... жібереді,онан
соң шармайға ауысты,сазан кәсіптік ... ... ... ... өз ... теріс әсер етті. ... ... тек ... мен ... ... ... айналды. Алайда бұл ... тек ... ғана ... ... ... ... өзге де жыртқыштар - беріп,ақмарқа
және жайын ... тап ... ... мен ... алабұға тұқымдастарына жатады және ... ... ... емес ... ... ... өте қиынға
соғады. Ең ... ...... жақ ... төрт азу
тістің және ұзын келген көзінің ... ... ... жақалды
сүйекшенің болуы. Берште азу тістер ... ... ... ... ... дейін ғана. Бұл балықтардың ... да ... ... де ашық ... ... ... ... - ашық
су кеңістіктерін, үлкен тереңдікті және таза әрі ... ... ... Ал берш нулы биотоптарға ... ... ... те ... ... сәт қана ... болуға ... ... ... тез ... Бұл ... уылдырықтарын құмды
қайырларда қазылған ... ... ... ... ... шабақтар пайда болғанша адал қориды,алайды ... ... да ... ... ажырата қоймайды. Айта
кету керек, ... ... де өсу ... ... ... ... ... Жыртқыштар әлемінің
заңдары құрлықта да, суда да ... ... ... немесе еуропалық жайын – дүние
жүзіндегі ең ірі ... ... ... ... 5 ... салмағы 300 кг-ге жетеді. Балқашта мұндай ірі жайындар
әзірше ... ... да, ... ... 2 ... ... және
салмағы 50-60 кг болатын ... ... ... ... емес.
Жайын жылылықты сүйеді, маусым айында атырауларында ... ... ... ... ... жасалған дөрекі ұяға
шашады және ... ... ... қориды. Жыртқыш жайын тамақ
таңдамайды: оның зор ... ... және ... ... оның мәзіріне кіреді. Ірі ... ... ... ... ... үшін ... олжа. Ақмарқа - балқаш ... ... ... ... ... ... шашуы
өзендердің бастауларында ерте көктемде ... Ерте ... - бұл ... ... өзге түрлердің қорғансыз жас
өскіндеріне аңшылық ... ... ... ... ортасы жерсіндіру жұмыстарының жаңа ... ... Бұл ... ... ... ... ... жіберу жұмыстарымен ... ... ... ... каспийлік қаракөз (торта туыстасы) – тұқы ... ... ... ... және сүйікті ... ... ... ... ... маңызды кәсіптік объектіге
айналды,оның аулану көлемі ... ... ... тау ... мен көлдеріне албырттың бірнеше
түрлері ... 1964 ... ... ... уылдырық күйінде
Чехославакиядан әкелінген ... ... ... ... ... ... мәрте Шілік өзеніне, Көлсай,
Қайыңды көлдеріне ... 1966 жылы ... ... ... ... осы ... балық түрін шығаратын негізгі ... ... ... Орта Азия мен ... ... ... Қиыр
шығыстық өсімдік жейтін ... ... ... Бұл ... ... - ... су өсімдіктері мен ... ... өзге ... ... сирек кездеседі. Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... және ... өсімдік ... ... ... сынау
полигонына айналдырылды.
Амур мен дөңмайдың балық - Қиыр ... пен ... ... ... Азия өзендерінің мекендеушілері қореқтенеді, дөңмайдың
балық – желбезектері ... су ... сүзу ... ... ... ... Бұл ... уылдырық шашу
үшін өзен ағысына қарсы жүзеді, ... да ... ... әуіттерде табиғи түрде бұл ... ... ... ... ... ... бөгеті бұл бағалы кәсіптік түрлерінің
санын балқашта ... ... де ... ... Тағы ... тұз қоры мен оның ... ... сәйкессіздік ақиқаты көзге ұрады. Егер Балқаш ... ... ... ... ала отыып есептесек, онда
көлдің жасы бар жоғы 50 ... ... ... минералсыздану
факторларын есепке алсақ,онда кейбір ... ... ... 20-25 мың ... ... ... ... геологтардың
пікірінше, көлдің жасы одан ... көп ... ... ... ... - ... ... зерттеушілер ұрпақтан
ұрпаққа.
ХХ ғасырдың басында көз көргендердің шөл ... ... көл ... ... ... ... ... , әрі
ғалым Лев Семенович Берг ... ... ... Шөл ... атмосфералық жауын-шашының шамасы одан буланған ылғалда
бірнеше есе аз көл ... ... тиіс қой. ... ... «ғылымға
жат» ойлардың терістігін дәлелдеу ... ... 1903 жылы ... ... және таң ... мәжбүр болды. ... ... ... ... ... тұщы көл. Оны ... көлінің
жағасын түгелдей басып өткен топографтар да ... ... ... дәлел климаты құрғақ континентальды елде, шөл ортасында
орналасқан ... ... ... ... ... 200 ... аспайтын, тұйық тұщы көл, географиялық парадокс болып табылады»,
деп жазды ... таң ... ... ... жеңіл қолымен
қазір де көлді осы ... ... ... кезекті
жұмбақтарымен ... ... ... Бергтің көріпкелдік
сөзімен Балқашты «географиялық парадокс» деп атаудан танбайды. ... ... әлі де аз ... де, көл ... қайда жасырады? Сарыесік бұғазымен
Ұзынарал түбегі ... ... екі ... ... ... ... негізінен Іле өзенімен келіп түсетін су бағытта
- батыстан ... ... ... ... ... ... ағысты әрі
тұщы, себебі барлық тұздарды ... ... ... әрі ... ... алып ... ... та, тұздар шөгетін көлдің
шығыс бөлігінің аса ... таң ... көл ... құтылудың бірнеше тәсілін ... ... ... суда ... ... ... тұнбаға
отырады: Батыс Балқашта - олар кальциттер, ал ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... үлкен роль атқарады. Бір қатар тұздарды аса ұсақ ... мен ... суды ... ... ... және оларды
көл табанына шөктіреді. Оңтүстік ... ... ... мен ... ... көл тартылған кезде ... ... ... ... бөлігін сортаңы ... ... Олар ... құрғайды,су буланып кетеді,ал ... ... және оны құм ... Әрине, ұздардың қорытатын
және өзінде жинайтын ... ... ...... нуларын
еске алмауға болмайды.
Сонымен,еріген ... ... ... ерімейтін
қосылыстарға айналдыратын ... ... тұщы ... ... ... ... Бұл көлді тұздардан тазарту
процесінде ... ... мен ... су
өсімдіктерінен балықтар мен құстарға ... ... ... ... ... ... ... текше метр топырағында
қазіргі кезде 100 кг шамасында тұз ... ал ... ... метр ... көмілген тұздардың ... ... 25 ... ... Көл ... ... жағдайда тұз алмасудың осы
үйлесе ... ... өте ... ... ... Онда ... ... тыс қалады ... ... ... желдері
оларды жетісу аумағына шашуды бастайды.
Тұзды қайраңдар өздерінің қорқынышты билерін бастайды. Олар ... ... ... өңірінде сирек емес. Көлдің үнсіз қорғаушыларының
шабыуылдаушы тұз ... ... енді ... ... ... ... ... мыңдаған жылдар барысында
қалыптасса, енді экологялық ... кез ... ... ... апарып соқтырады. Тұздардың кірісі мен шығысы ... ... ... тұщы суды ... ... ... қарқынды тұздану басталады, Балқаш 20 жылға жетпей
құрып кетуі мүмкін !
Балқаштың ... ... - ол оның ... ... ... ... ... Жетісу өзендері суының
құрамындағы ерімейтін саз бен ... өте ... ... ... судағы тасындылардың шамасы ... ... суда ... көлемін төрт есе асып түседі. Дөрекі арифметикалық есептеулер
Балқаш ойысының ... 250-300 ... ... ... ... ... ... мыңдаған жылдар тіршілік етуде! Жұмбақ
көл тасындыларды қайда ғана ... ... ... ... жасағанын айтады.Қатты тасындылардың шабуылын тежеп
ұстау үшін ... ... ... ... ... түскен соң
атырауларында оңдаған және ... ... мен ... ... ... ... ... жинақтаушы көлдер пайда
болады. Су шыны ... ... ... ал атырау біртіндеп
биіктей береді және орнын ауыстырады.
Көлдің тайыздығы және ... ... ... ... аралдар және құмды қайрандар тудырады. Олар ... ... ... ... қатты ... ... ... ... ... туғызады. Желдер мен ... ... ... мен ... ... ... ... азаяды,
жеке иірімдері ... ... ... булануға кеткен
шығын қысқарады және регрессия ... Дана көл ... ... Балқаш деп аталынған, (батпақ деген сөз бе)? Бір
кездерде ... ... ... ... ... туралы әңгімелерді қалай
түсіндіруге болады? Сөйтсек, табиғатынан тайыз көл ... ... ... ... ... екен. Әлдеқашан, XVI ... ... ... ... ... ең жоғарғы сатысында
батпақ деп аталуына ... ... ... ... ... гидродинамикалық ерекшелігін
айқындайды. Еуразияның терең сулы көлдерімен салыстырғанда Балқаштың ... ... ... ... ... ... шөгінділер қабатын
көтеретін қуатты ... ... ... ... жағадағы зор құм
массаларын су айналымына тоғытады. Өз кезегінде ... ... ...... ... ал ... ... бөлігіндегі
тайыз көл иірімдерінде,су айналым ... ... ... ... Олар ... ... аулау кемелерін «аулайды».
Түз алмасу мен тұз ... ... ... өзге көл
зерттеушілерге тағы да бірқатар ... ... ... ... ... ғалымдар көп уақыт түсіне алмай
жүрді. Терең сулы көлдерде ... ығу ... ... түпкі
қабаттарда органикалық заттардың ыдырау өнімдері ... ... ... газ ... тес қос ... ... ... Хемогендік
шөгінділер су түбінен көтерілген көмірқышқыл газдың ұсақ көпіршіктерімен
кездеседі де, олармен ... ... ... және көл ... суда ... бикарбонаттарға айналады.Ал,суы тайыз Балқашта
тұрақты ... ... ... ... көл табанында көмір
қышқыл газы ... да бір ... Іле мен ... ... ... аздығымен байланысты. Балқаштағы ... ... ... жағасын,тайыз сулы мүйістер мен қолтықтарды ... ... ... ба ... ой ... ... ... жазғы ыстықтарда ірі жанды жандырып өтетін
күн ... тік ... ... ... байланысты
Балқашта биоценоздау массасының өсуі болмады, ... ... ... ... күшті дауылдарда тұрақты түрде ... ... ... ... Балқашқа евтрофикация ... ... емес ... оны ... баспайды және
Еуразияның шағын ... ... ... көл ... ... емес. Оны осы кезге дейін
оған жүргізілген кез ... ... ... ... ... ерекшеліктерін ашқаны және ашып ... ... ... ... жаңа ... мен ... ... тізімін
туғызады. Алғашқы болып көл жұмбақтарын ... ... ... ... ... еді. Олар, көлдің 35 млн. ... ... ... ететінін анықтады және осы мерзімде ... ... ... мен ... дәл ... су ... ... стадиясын басынан ... ... ... ... ... ... және көлдің келбетінің 1850
жылдық ... ... ... шөл далада шалқып ... ... Іле ... мен
Жоңғар Алатауынан ақырай ағып шығып, суын ... ... ... тау
өзендеріне қарыздар. Көл солтүстіктегі зор тау ... ... ... геологтар өз кезінде диаметрі ... ... осы ... өте ... алып ... ... болды деген тұжырым айтқан болатын. Демек, ... ... тыс ... ғой?! ... ... ... ... қиын.
Дегенмен де, егер жұмбақ көл ғалымдарға ... ... ... ешкім де таңданбас еді.
Балқаш өңірі ... ... сары ... – күн мен
шөлдің түсіне ... ... ... ... көлі мен ... атырауының жасыл ... ... ... жиек ... ... ... ... мүмкін? Құмдар, аптап ыстық, елсіз» дер
біреу және оның ... рас. Бұл ... ... ... ... және ... ... дүниені ашады. Бұл ... ... ... ... мен ... артында ... ... және ... ... ... ... ... таңғажайып жартастар, тұранғы тоғайлары,Балқаштың құмдақ
жағажайлары бар тып-тыныш мүйістері, шексіз ... және ... ... ... ақ ... ... Бұл ... Бұл өлкені апаттан арашалау және сақтау ... ... ... ... ма ... мен ... өзінің
бойына жинаған,дүниедегі «экологиялық парадокстың бірі» ... ... ... ... зор ... ... ... санасыз жүргізген
саясатынан Балхаштың экологиялық тепе – теңдігі бұзылып, ол жақын уақыттың
өзінде ... ... ... ... сол ... ... істелген
істерінің нәтижесінде аз – ақ уақыттың ішінде құрып ... Арал ... ... ... ... ... өріс ... Қазақстан үшін тек қана
зардабы көптеген жылдарға ... ... апат қана ... ... ... зор көлемде материалды шығын ұшыратады, болашақ
ұрпақтың есіндегі өшірілмес ...... ... және ... жарқын болашаққа еркін аяқ басуымызға үлкен тежеу болады.
Сол үшін біз бұл Балхаштың экологиялық ақуалы болашақ ұрпақтарымыздың
мойына ауыр жүк ... ... ... ... ... ... ... – ғайыр жеріміздегі бұл бір таңғажайып өлкені
сақтап қалуымыз ... ... ... ... ... ... заманнан
бері, ата – бабамыздан келе ... үшін ... ... екенін
ұмытпау керек. Ал,бізге оны болашақ ұрпақ үшін аталарымыз бергендей аман –
есен аманат ... ... ... ... ... үкімет басшыларынан
бастап әр қарапайым қазақстандыққа дейін бір күнмен өмір ... ... ... ... ... айналыспай, болашақтың қамында
ойластырғаны жөн. Ойланбай жасалған кез – келген қадам ... ... және оның өзі ... күтпеген жерден хабар ... ... ... ... сабағы үйрететіндей адамның қолынан ең ... ... ... оған ... ... ... бойы тұрған
табиғаттың ... ... кері ... не бәрі ... жоқ ... ... ... және өзге де Қазақстанның экологиялық проблемаларын шешу
үшін міндетті түрде қолда бар ... ... ... ... ... ... ... және көмекке көптеген дүниежүзілік табиғат
қорғаумен айналысатын әртүрлі бірлестіктерді, ұйымдарды тарта отырып, дүние
жүзіндегі және көрші ... ... ... үстінен қатал
бақылау орнату арқылы, бұл проблемаларды ... ... ... ... үшін ең ... оның ... ... тепе – теңдігін қайта орнына
келтіру керек. Ол үшін ең алдымен Балхаштың су ... ... ... өзендердің суын ауылшаруашылық ... ... ... ресурстарын ретсіз қолдануды тоқтату, көлдің ... ... ... қалдықтарын сыртқа тастауын реттеу,оларға
жаңа ... ... ... ... ... ... қолдану арқасында өнеркәсіптердің табиғатқа ... ... ... ... бұл ... ... өз ... алуы керек. Балхаштың тағдырына қазіргі уақытта Қытай
мемлекетінің ... ... ... ... тұр. ... ... ... бұрын
соңды болмаған экономикалық жарылыс болып,бұл ел ... ... ... ... Қытайдың бұндай қарқынмен дамуы кейбір елдерге қолайсыз жағдай
тудыруда. Сол елдердың бірі Қазақстан. Қазір күшті ... келе ... ... ... ауданын жаппай,кеңінен игере бастады. Бұрынғы қалалар үлкейіп,
жаңа қалалар салына бастады. Өнеркәсіп кеңнен дамып, ауылшаруашылығының
дамуыда да бір ... ... ... жоқ. Қарамай мұнай кенішін игеру
үшін,мол су ресурсы керек деген ... ...... су ... Оның жоспарланған ұзындығы 300 километр,ал ені 22 метр. Ал ... ... ... Рессейдің Сібірі мен Қазақстанның ... мен ... су ... ... ... Егер де ... бұл ... миллион халқы тұратынын ескерсе,жағдай тіпті ... ... ... ... ... ... ... Балхаш көлінің нәрі болып табылатын ... ... ... ... бөгеп , өзінің батыс аудандарын сумен
қамтамасыз ету мақсатында онда құрылыс жұмыстарын ... ... ... Бұл мәселелердің өзі қазірігі уақытта үлкен дау – ... ... бір ... ол, егер де ... өз ... Іле ... 15%-ін
бөгеп онда құрылыс жұмыстарын бастаса және сондай көлемде суды ұстап қалса
онда Балхашта ... ... ... ... апат орын алуы ... апатты болдырмау үшін Қытаймен екіжақты және кеңейтілген келіссөздер
жүргізіп ( көбінесе ... ... өзге ... ... , ... ... ... біраз қыңжылтады ),бұл проблеманы тез арада шешу
керек.
Бірақ адам баласы ... ... ... дау – ... ... жоқ. Сол себебті біздің Балхаштың және өзгеде экологиясы нашарлап кеткен
жерлердің жарқын ... ... ... ... ... ... ... және ауыз аштырар ғажайыптар
өте мол. Бұл ... ... ... адам үшін ... ... Ол дала және ... ... мен ... ... ... ... ғажайып аңыздар туғызды. Әрбір ... ... ... ... ... ... береді. Ежелгі адам
табиғатқа ... ... ... ол ... жаны ... ... ... қазіргі глобалдық экологиялық апат және ... ... ... ... ... ойлы ... проблемасы
актуальдылыққа ие болды. Қазіргі адамның әрбір ... ... ... болғаны жөн. Не үшін қолдан шөлдер ... ... ... да ... олар ... ... ... Экологиялық бағдарлама ». Алматы. Атамұра. 2004 жыл.
«Қазақстанның Республикасының экологиялық ахуалы және оны мәдени қайта құру
негіздері» Жақсыбеков,Әбдіғапшар ,Сейдуллаұлы.
«Қазақстанның экологиялық қолайсыз ... ... 1991 ... ... ... Нұрманқұлқызы Сейдақұлова.
Алматы. Мерей. 2002 жыл.
«Қазақстанның биосферасы : жер,су,радиоэкологиялық жағдайы». Нұрихан
Құрманқұлқызы Сейдақұлова. Алматы. 2001 жыл.
«Экология мен табиғатты тиімді пайдалану». Алматы. ... 2004 ... ... ... ... Семенович. Семипалатинск.2005 год.
«Экология». Бейсенова Әлия Сәрсенқызы. Алматы. Ғылым 2001 жыл.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балхаш көлінің даму тарихы мен экологиялық жағдайы28 бет
Жануарлардың құрып кету себептері7 бет
Акушерлік қан кету5 бет
Анатомия. Артериялық және веналық толық қандылық. Ишемия. қан кету. Стаз.7 бет
Асқазан-ішек жолдарынан қан кету кезіндегі мейірбикенің әрекет ету алгоритмі .9 бет
Есінен танған адамға, жарақаттанған кездегі алғашқы жәрдем және диагностикасы.Қан кету кезіндегі алғашқы жәрдем және диагностикасы. Травмалық шок кезіндегі алғашқы жәрдем11 бет
Жаратылыстану және экология есептерінің дифференциалдық модельдерін құрып-зерттеу44 бет
Жарақаттану және қан кету кезіндегі алғашқы медициналық көмек8 бет
Жылудың аралық кетуі бар адсорбер жобасы18 бет
Компьютерде мәліметтер қоры бойынша тест сұрақтарының қорын құрып, тестілеу программасын жасау65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь