Трансшекаралық өзен су ресурстарын пайдалануды басқаруды жетілдіру

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Су мәселесі
Су ресурстары және оның ұтымды пайдаланылуы
Халық шаруашылығының және халықты сумен қамтамасыз ету жағдайы
Трансшекаралық өзен су ресурстарын басқару проблемасы
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының президенті 2012 жылдың ақпан айында жолдаған «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту-Қазақстан дамуының басты бағыты» атты дәстүрлі Жолдауында «Біз Қазақстан жариялаған Жаһандық энергиялық-экологиялық стратегияны жүзеге асыру үшін барлық күш жігерімізді жұмсауға тиіспіз»- деп атап көрсетті.
Қазақстан Республикасы өзен су ресурстарын басқару дағдарысы су ресурстарын қолдану шегінің табиғи мөлшерінің азаюы кезеңінде анық байқалады. Оның себебі табиғи-ресурстық потенциалдың азаюында емес, оны тиімсіз басқару және пайдалануда болып отыр. Су ресурстарының тапшылығынан елдегі бар ауыл шаруашылығы өндірісінің потенциалын жүзеге асыруға, өнеркәсіп салаларының даму мүмкіндіктерін арттыруға, коммуналды-тұрмыстық секторды қажетті мөлшерде сумен қамсыздандыруға мүмкіндік болмай, халық шаруашылығын басқарудың қалыптасқан жүйесінің кемшіліктерін көрсетеді. Бұл кемшілік, әсіресе Қазақстандағы вегетациялық кезеңде қатты байқалады.
Шекаралас мемлекеттер территориясынан келетін су ресурстары көлеміне Қазақстанның тәуелділігі артқан сайын, трансшекаралық үдеріс жағдайында өзен су ресурстарын пайдалануды зерттеудің өзектілігі арта түсуде. Су тапшылығы жағдайын ірі өзендердің Республиканың шет аумағынан ағуы және ішкі өзен бассейіндерінің су аздығы қиындатады, нәтижесінде өз территориямыздың аумағында су қоры жеткіліксіз қалыптасып, тең мөлшерде бөлінбеуіне әкеп соғуда. Қазіргі кезде Қазақстанның кең көлемде су ресурстарын қолдану және қоршаған ортаға жаңа проблемалар туындатпай шаруашылық айналымға қосу мүмкіндігі азайған. Сондықтан, су ресурстарын рационалды пайдалану және қорғау Қазақстан Республикасының және трансшекаралық бассейіндері ортақ мемлекеттерінің басты міндеті болып табылады. Қазақстанның шекаралас мемлекеттермен проблемаларды бейбіт жолмен шешуді ұстанатын ел екенін атап өту керек.
Шекаралас мемлекеттердің экономикалық және экологиялық даму балансын сақтау, шаруашылықты қауіпсіздікті және экологиялық жағдайды ескере отырып жүргізу, яғни қоғам мен табиғаттың гармониялық даму талаптарына сәйкес болу - трансшекаралық өзен су ресурстарын басқару механизміне жаңаша қараудың қажеттілігінен туындады.
Сонымен, Қазақстан Республикасының трансшекаралық өзен су ресурстарын басқаруды жетілдіруді қажет ететін қалыптасқан проблеманы шешімі халықаралық деңгейде, үкіметтік және азаматтық қоғамның бірігуі арқылы, трансшекаралық бассейіндердегі мемлекет аралық байланысты күшейтудің жаңа механизмдерін талап етеді.
        
        |ӘОЖ 351.79 (574.54)                  | ... ...                  ... ... ... өзен су ... ... жетілдіру
(Қызылорда облысының мәліметтері негізінде)
6М050600 – Экономика мамандығы
Экономика және бизнес магистрі академиялық дәрежесін алу ... ... ... ... Ата ... ... ... университетінде орындалған.
Ғылыми жетекші: ... ... ... ... ... профессор
А.А.Шаханов
Магистрлік диссертациямен Қорқыт Ата атындағы Қызылорда ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының президенті
2012 жылдың ақпан айында ... ... ... дамуының басты бағыты» атты дәстүрлі Жолдауында «Біз ... ... ... ... жүзеге асыру үшін
барлық күш жігерімізді жұмсауға тиіспіз»- деп атап көрсетті.
Қазақстан Республикасы өзен су ... ... ... ... ... ... табиғи мөлшерінің азаюы кезеңінде анық
байқалады. Оның себебі табиғи-ресурстық ... ... ... ... ... және ... ... отыр. Су ресурстарының тапшылығынан
елдегі бар ауыл шаруашылығы ... ... ... ... салаларының даму мүмкіндіктерін арттыруға, коммуналды-тұрмыстық
секторды қажетті мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің кемшіліктерін көрсетеді. Бұл
кемшілік, әсіресе Қазақстандағы вегетациялық кезеңде қатты байқалады.
Шекаралас мемлекеттер территориясынан келетін су ... ... ... ... сайын, трансшекаралық үдеріс жағдайында
өзен су ресурстарын ... ... ... арта ... ... жағдайын ірі өзендердің Республиканың шет аумағынан ағуы ... өзен ... су ... ... ... өз
территориямыздың аумағында су қоры жеткіліксіз ... тең ... әкеп ... ... ... Қазақстанның кең көлемде су
ресурстарын қолдану және қоршаған ... жаңа ... ... айналымға қосу мүмкіндігі азайған. Сондықтан, су ресурстарын
рационалды пайдалану және ... ... ... ... бассейіндері ортақ мемлекеттерінің басты міндеті ... ... ... ... проблемаларды бейбіт жолмен
шешуді ұстанатын ел екенін атап өту керек.
Шекаралас мемлекеттердің ... және ... даму ... шаруашылықты қауіпсіздікті және экологиялық жағдайды ескере отырып
жүргізу, яғни қоғам мен табиғаттың гармониялық даму талаптарына сәйкес ... ... өзен су ... ... ... жаңаша қараудың
қажеттілігінен туындады.
Сонымен, Қазақстан Республикасының трансшекаралық өзен су ... ... ... ... ... проблеманы шешімі
халықаралық деңгейде, үкіметтік және азаматтық қоғамның бірігуі ... ... ... ... ... ... жаңа
механизмдерін талап етеді.
Табиғи ресурстық потенциалға кері әсерін азайту және ортақ қолданыстағы
су ресурстарын, оның ішінде ... ... және су ... өндірісті кооперациялау, тәжірибе алмасу, келіссөздер мен ұзақ
мерзімді келісім-шартқа отыруда компромисске келу, т.б ... ... ... ... және ... ... одан әрі
ғылыми зерттеулердің қажеттілігі туындайды және өзектілігінің артады. Соңғы
жылдары әлемдегі су ... ... ... ... сумен қамтамасыз ету мәселелері ұлттық ... ... ... ... сумен қамтамасыз ету проблемасының
өзектілігі бар су ресурстарының ... ... ... ... ... ... шегіндегі елеулі өзгеріспен, трансшекаралық өзендер
сулары ластануының жоғары деңгейімен сипатталады. Келешекте ... ... өзен ... қысқаруына, сондай-ақ климаттық
тұрғыға орай жергілікті ағыс ресурстарының азаюына байланысты республиканы
сумен ... ету ... ... ... Өзен ... ... ... салдары Қазақстанның орнықты әлеуметтік-экономикалық
дамуына және экологиялық қауіпсіздігіне елеулі қауіп ... ... оның ... су ... ... түбегейлі реформалау
тұрақты сумен қамтамасыз ету проблемаларын шешуге ... ... ... ... ... мақұлданған «Қазақстан
Республикасының 2015 жылға дейiнгі су экономика ... ... және ... ... ... бойынша іс-шаралар жүзеге асырылуда.
Су ресурстарын қорғау, сонымен бiрге су қатынастарының заңға сүйеніп
реттелуі ... ... ... ... ... әсер ... Тап осы
негізде су қорларының қолайлы, ұқыпты және ... ... ... ... ... керек. Мемлекеттер арасында трансшекаралық өзендердің
суын пайдаланудың шарттарын қамтамасыз ... ... ... су ... ... ... талап ететiн жолдарды іздестіру. Сондықтан
қойылған мақсаттың табысты болуы, су қорларын басқарудың ... ... ... отырып, ұлттық заңдардың бір-бірімен
жақындасуына ... ... Бұл ... ... заңды базаның жасалуы,
халықаралық тәжiрибеге сүйене отырып, сөз жоқ аймақтық жағдайлар есепке
алынуы ... ... ... ... ... ... ... ынтысақтастықты нығайту керек.
Ғылыми зерттелу дәрежесі. Трансшекаралық өзендердің суын ... ... ... ... зерттеуде шет елдік ғалымдар Г.Д. Кулагина,
Е.Г. Григорьев, В.И. Соколов, А.А. Голуб, Е.Б. Струкова, Л.Л. ... ... және тағы ... өз ... ... ... ... өзен су ресурстарын тиімді пайдалану
сұрақтары терең зерттеліп, Отандық ... ... М.С. ... ... Т.Т. ... Н. ... А.Д. Рябцев, Р.К. Ниязбекова,
С.Р. Ибатулин, К.Б. Қойбағарова, А.К. ... С.Т. ... ... А.К. ... В.А. ... Р.И. ... ... еңбектерінде
кеңінен көрініс тапқан.
Халықаралық тәжiрибенi есепке ала отырып ұлттық және ... су ... ... ... бойынша ғылыми зерттеулер
жүргізу Орталық Азияның су қорларының пайдаланудағы көп ... ... ... ... ... орнықты экономикалық дамуы өзара
мемлекетаралық қатынасқа және ... су ... ... ... ... ... негiзiне қатысты болады.
Диссертациялық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Диссертациялық
жұмыстың негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік негізін тұжырымдау.
Аталған мақсатқа сай мына ... ... ... ... етеді:
- трансшекаралық өзен су ресурстарын басқаруды теориялық ... оның ел ... ролі мен ... ... ... өзен су ... ... шет мемлекеттердің
тәжірибесін және оның Қазақстан Республикасының ... ... ... ... өзен су ... ... ... елдегі су
шаруашылығының даму қарқынын және қазіргі жағдайын талдау;
- ... ... су ... пайдалануда Сырдария трансшекаралық
өзенінің су ресурсын басқару, оның ... және ... ... ... ... ... су ... пайдалану тиімділігін арттырудың
трансшекаралық өзен су ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының трансшекаралық өзен су
ресурстары және Сырдария трансшекаралық өзені.
Зерттеу пәні. Қазақстан Республикасының су ... және ... ... су ... ... ... ... негіздері. Жалпы зерттеудің теориялық
әдістемелік негізі ретінде заңдылық актілер, Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... өзен су ресурстарын пайдалану проблемаларын зерттеген
отандық және ... ... ... ... ... ... нормативтік – ақпараттық базасы. Ақпараттардың
негізгі көздері: ҚР статистика бойынша агенттігінің, ... ... ... ... және ... ҚР АШМ су ... жөніндегі Комитет есептері, Сумен
қамсыздандыру жөніндегі аймақтық бағдарламалар, Арал – ... су ... ... ... ... ... Абстракты-логикалық, статистикалық-экономикалық,
салыстырмалы ... ... ... ... ... жүргізілді.
Диссертациялық зерттеудің ғылыми жаңалығы. Жүргізілген зерттеулер
қорытындысында жұмыстың ғылыми жаңалығын айқындайтын мына төмендегі ... қол ... ... өзен су ресурстарын басқарудың теориялық аспектілері,
қағидалары және әдістері айқындалды;
- трансшекаралық объектілердің жіктелуі және ... ... су ... ұзақ ... ынтымақтастығының
алғышарттары қарастырылды;
- өзара тиімді ... ... ... – экономикалық
дамуға, трансшекаралық өзен су ресурстарының экологиялық және әлеуметтік
ролі мен ... баға беру ... ... су ... ... ... кешенді талданды;
- экономикалық есептеулер жүргізу арқылы трансшекаралық өзен ... ... ... ... ... іске ... ... ұсынылды.
Қорғауға ұсынылған негізгі қағидалар:
- трансшекаралық үдерістердің теориялық негіздері тұжырымдалды және
трансшекаралық ... ... ... ел экономикасында
трансшекаралық өзен су ресурстарының ролі мен әсері айқындалды;
- трансшекаралық үдерістердің әлемдік тәжірибесін және қазіргі ... ... ... ... ... ... ... негізделді;
- экологиялық талаптарды ескере отырып, аймақ экономикасының барлық
салаларының дамуында, қалыпты әлеуметтік ... ... өзен ... ... ... ... ... Сырдария өзенінің су балансын ... ... ... ... және ... тиімділігі дәлелденді.
- Арал-Сырдария бассейні су қорын тиімді пайдалану жөніндегі мемлекет
аралық келісімдердің тиімділігін ... ... ... шешу
бағыттары айқындалды;
Зерттеудің ғылыми - тәжірибелік ... ... ... трансшекаралық өзен су ресурстарын тиімді басқарудың ... ... ... қол ... қорытындылар мен ұсыныстардың
қолдану мүмкіндіктері айқындалды. Зерттеу материалдары облыстық табиғи
ресурстар және ... ... ... су шаруашылығын дамыту
мақсатындағы бағдаламаларды жасауда қолдануға болады. ... ... мен ... ... жоғарғы оқу орындарында «Ауыл
шаруашылығы экономикасы», «Сала экономикасы», «Экономиканы мемлекеттік
реттеу», ... ... ... және әр түрлі курстарда
экономикалық пәндерді оқытуда қосымша материалдар ... ... ... ... ... ... байланысы.
Диссертациялық жұмыс Қорқыт Ата ... ... ... ... ... бағдарламасына сәйкес
орындалды.
Зерттеу нәтижелерін ... ... ... ... ... концептуалдық жағдайлары аймақтық ғылыми басылымдарда жарияланған:
«20 жыл: экономикалық өрлеу және тәуелсіздік туы» Экономика ... ... ... ... ғылыми-тәжірибелік конференция, Қызылорда,
25.01.2012 жыл, 36-39 б.; «Жаһандану жағдайында ... мен ... және ... ... ... ... өзекті
мәселелері»Халықаралық ғылыми-тәжірибелік ... ... - 2012 ж, 26 ... 20-24 б. ... 2 мақала, жалпы көлемі
0,4 б.т. авторлық мәтінмен жарық көрді.
Зерттеу жұмысындағы қорытындылар мен ұсыныстар ... іс ... ... ... ... ... ресурстар және қоршаған ортаны
қорғау департаментінде қолданылды.
Диссертациялық жұмыстың құрылымы мен көлемі. ... ... ... мазмұндалған, кіріспеден, үш негізгі ... ... ... ... тізімінен тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Су мәселесі бүгінгі таңда тек Орталық Азияда ғана емес, тіпті жаһандық
тұрғыда талқыға ... ... ... ... кешендерден
бастап тұтастай ел экономикасының қарыштап дамуы бірінші ... су ... ... ... қамтамасыз етілуіне
байланысты.
Су ресурстары және оның ұтымды пайдаланылуы - ... ... ... ... ... және еліміздің өңірлеріндегі ... ... бір ... ... ... ... ішкі ... Қазақстан аумағы солтүстік жарты шардың аридтік құрғақ аймағына
жатады. Еліміздің ... ... алып ... белгілі Қызылқұм,
Бетпақдала, Мойынқұм, Каспий маңы ойпаты, Үстірт, Сары-есік ... ... ... ... ... 100-150 мм. ... ал еліміздің
солтүстік-шығыс және орталығында орналасқан Сарыарқа, Ұлытау, Көкшетау,
Баянаула, Қарқаралы сияқты аласа тау ... оның ... 300-500 ... ғана ... Ал ... ... ғана ... алып жатқан
Тарбағатай, Жетісу Алатауы, Іле Алатауы, Талас, Қаратау, Шу-Іле ... ... ғана ... жауын-шашын қабаты 500-900 мм-ге дейін
өседі. Қазақстанның табиғи ... тағы бір ... - ... жыл
сайын ағып өтетін 100 - 120,5 км3 өзен ... ... ... тыс ... ... ... олар транзиттік жолмен ағып
өтеді.
Қазақстан – географиялық орналасу ауқымы ... ... ... ... ... нәрі ... табылатын су көздерінің біршама бөлігі,
негізінен, көршілес елдерден бастау алып, өзендер арқылы елге келеді, ... ... ... бір ... ... жоғары басында орналасқан
көршілеске тәуелдіміз. Алайда ондай ... ... ... ғана емес, өңір экологиясына да ... жыл ... ... ... ... суды тиімді ... ... ... ... ... ... Республикасында күтілетін су тапшылығы жағдайында мәселенің
шешімі су ... оның ... ... өзен су ... ... және қорғау негізінде үнемді пайдалануда жатыр. Су
ресурстарын интеграциялық ... ... және ... ... ... басқару принциптері бүкіл әлемде маңыздылығымен
танылды. Әлемдегі көптеген мемлекеттер сияқты ... да СРИБ ... ... ... ... су ... ... басқару туралы
міндеттеме қабылдады. Бұл жұмыс барысында бізге Норвегия Үкіметі және ... ... ... ... ... ... ... келесі түсініктермен негізделеді:
- «интеграциялық» - деген ұғым тек адамдарда ғана емес сонымен
қатар қоршаған ... ... суды ... ... арасындағы тепе-теңдікті білдіреді. әлеуметтік
және экономикалық дамудың қажеттідіктерін су обьектілері мен су
бөлімдерінің қалыпты ... ... және ... ... ... ... бассейн
аумағындағы судың сапасын басқару және су ... ... ... жер ... және жер асты ... су
ресурстарын басқаруға жатады;
- «тепе-теңдік» халықтың кедей бөлігінде дәулетті тұратын ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандырылуына қажетті
суға қолдары жетімді болуы тиіс;
- «тұрақтылық» көбіне ... ... ... ... ... ... су ... және су тораптарының жақсы жағдайын қамтамасыз
ету дегенді білдіреді немесе олардың қазіргі ... ... ... ... ... ол ... және
қаржылық мүмкіндіктерге байланысты;
- «суды үнемдеу» су ресурстарының шығынын барынша төмендетуді білдіреді.
Халық шаруашылығының және халықты сумен қамтамасыз ету жағдайын ... ... – су ... ... ... өндірістік базасы
құрылғанын: су қоймаларын, суды зиянды әсерлерден және су ... ... ... ... ... мен ... су
құбырлары, су реттеуін су қоймалары бар салалық және кешінді гидротораптар
түріндегі су ... ... ірі ... ... қорлар
құрылғанын көрсетіп отыр.
Ескерту – экономикалық ... ... ... құрастырылған
Сурет 1 – Ұлттық деңгейдегі су ресурстарын басқару
Қазақстандағы су ресурстарын мемлекеттік басқарудың өкілетті органы ... Ауыл ... ... Су ... ... ... ... су шаруашылығы басқармалары, жергілікті мәслихаттар ... ... ... атқарады.
Экожүйелік тәсілдің стратегиясының қол жеткізу мерзімі ... және ... ... ... су
ортасының табиғи биологиялық функцияларын қалпына ... ... ... ... Экожүйенің маңызды ерекшелігі болып, суды ... ... шешу ... ... ... ... ол су ... рөлі
мен өзара байланысын, экожүйесінің ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді: экожүйелік тәсілді
жүзеге асырудың табиғи аумақтық ... ... ... ... ... Су
ресурстары бойынша комитеттің қол астындағы 8 ... су ... өзен ... ... су ... ... етеді.
Ескерту - экономикалық әдебиеттер негізінде автормен құрастырылған
Сурет 2 – Су ... және ... ... байланысы
Трансшекаралық өзен су ресурстарын басқару проблемасы оларды қайта
бағалаудан кейін ... ... ... ... азия елдерінің ішінде су
тапшылығы орын алған ... үшін су ... ... ... ... Су ... азаюы экономикалық көрсеткіштерге, экожүйе мәселесін
шешуге, сумен қамсыздандырудың ... ... де ... байланысты.
Сонымен бірге, елдің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін суды
тұрақты тұтыну стратегиясы қағидасын ұстану су ... ... ... ... байланысы мен өзара байланысы бар екенін
көрсетеді.Сонымен қатар, елдегі табыстың деңгейі мен экономикалық ... ... ... ... ... бар. ... өндірістік
және үй жай тұрмыстық сектоларда судың қолдану көлемі жоғарылаған ... ... ... ... ... соғұрлым жоғарылайды. Керісінше
ауылшаруашылығына берілген судың қамтылу ... жан ... ... ... орта және ... ... ... бөлімі болып
табылады.
Табыс деңгейі жоғары елдер үшін су ресурстарын экономика ... ... жөн. ... күштерді таратуды анықтауды және ... ... ... ... су бұл ... маңызды
факторларының бірі болып табылады. Ауыл ... су ... ... ... ... су сыйымдылығымен түсіндіріледі.
Суармалы жерлердің жоғары өнімділігін барлық елдерде аумақтардың ... әсер ... ауыл ... ... ... жартысынан
көп бөлігіне әкелді.
Үй жай тұрмыстық сеторындағы су ресурстарын пайдалануға барған сайын
шектеу койылуда, тұщы судың ... су ... ... ... өмір сүру ... ... себепші. Өз кезегінде таза ауыз
суға шектелген рұқсат санитарлық – эпидемиологиялық ... ... ... ... ... ... бойынша әлемде су ресурстарын
пайдалану қалыптасады.
Кесте 1 - Суды ... мен ... ... ... ... |Су ... млн.м3 |Қажеттілік, млн.м3 ... |2934,60 |2046,30 ... ... |656,50 |452,40 ... ... |7022,00 |4971,80 ... секторлар |108,21 |76,20 ... ... |7546,70 ... ... ... |1092,0 ге төмендеді |546,0 ге төмендеді ... ... |(6,7%) ...... ... негізінде автормен құрастырылған |
Су ... ... ... барлық тармақтар бойынша үлкен
шығындарға, төмен сапалы су ... ... ... ... ... қанағаттандырушы көздерінің болмауымен түсіндіріледі,
бұған себеп су ... оған ... ... ... ... ... жеткіліксіз шараларда қолданылуы.
Елдің экономикалық дамуы - территориялық - ... ... және жеке ... ... көпшiлiгiнде елдiң су қорларымен
қамсыздандырылғанына байланысты. ... жер ... су қоры ... 100, 5 км3 ... оның 56,5 км3 ... аумағында
қалыптасады. Қалған 44,0 км3 су көршілес мемлекеттерден түседi: ... ... ... - 14,6; Қырғызстаннан - 3,0; Ресейден -7,5 км3.
Қазақстан ... ... ТМД ... ... ... ... Меншiктi сумен қамтамасыздандыру 1 км2 жерге 37 мың м3 және бiр
кiсiге 6,0 мың м3-ке ... әр ... ... ... ... ... су
қорының 90% көктемдегi мерзiмде өтеді. Сонымен қатар, жер беті сулары аумақ
бойынша бір келкі орналаспаған, жылдар ... және ... ... ... ... ... әр түрлi облыстарда және экономика салаларында
сумен қамту әртүрлі. Сумен жақсы қамтамасыз ... ... - ... 1 км2 жерге - 290 мың м3. Сонымен бiрге судағы ... ... ... ... ... ...... тұщы су жоқтың
қасы.
Өзеннiң су ... ... ... ... үшiн ... мүмкiн емес, өйткенi Сырдария, Орал, Тобыл, Іле, ... ... Шу ... ... ... балық шаруашылығы және санитарлық
талаптарды қанағаттандыру үшiн жылына берілетін судың жиынтық көлемi, 29,0
км3 құрайды; ... ... ... су ... көлiк-энергетиялық шығындар
мен бiрге Ресейдiң үлесін қосқанда 13,1 км3 құрайды; өзендердiң су қоймасы
және алаптарындағы ... және ... ... шығындары 13,5 км3
бағаланады. Сондықтан, жылдардағы сулылыққа қарай республика ... су ... 25 км3 - тан 43 км3 –қа ... ... ... ... ... су қорларының жетіспеушілігінен және
интенсивтi өнеркәсiптiң өсуінен су шарушылығының ластануы орын ... ... ... ... ... жетіспеушілігі және
жасанды жүктеменiң аралығындағы алшақтық, еліміздегі барлық ... ... ... ... ... әкеп ... экономика салаларының қазiргi деңгейiндегi су ... 19,5 км3 -ке ... ... ... ... ... ... сулылығына, сонымен қатар экономика салаларындағы
ұйымдастыру - құрылымдық ... ... егiн ... ... және тиімсіз дамуы, сонымен бiрге
су ресурстарының аридті ауа райына қарамай ... кіші және ... ... су ... ... бағдарламасы ауызсудың проблемаларын түбегейлi шешедi деген
үмiт бар. Алдағы онжылдықта ... ... ... ... іске асырылу мерзімі ретінде 2011 – 2020 ... ... Осы ... ... 2 ... тұрады: I кезең – 2011 – ...... ... ... ... жабдықтауға қол жеткізуді
АЕМ-нің жалпы санынан 54 %, шағын алаларда – 85 % ... ету; II ... 2016 – 2020 ...... ... ... сумен жабдықтауға
қол жеткізуді АЕМ-нің жалпы санынан 80 %, ... ... – 100 ... ... ... ... ... қойылатын негізгі нысаналы индикаторлар
мыналар: әр аудан орталығында ... ... ... ... ... мен ... құру; жеке
капиталдың қатысуымен, оның ішінде концессиялық ... мен ... ... негізінде жасалған су шаруашылығы ұйымдарының санын 15 бірлікке
дейін арттыру; суды есептеу ... ... ... - 100 % ... елді ... - 80%; ... ... ауылдық елді мекенді жер асты
суларының қорларымен қамтамасыз ету; қалалар мен ірі елді ... ... ... ... ... жер асты ... 165 кен орнын және
топтық су арнасы үшін 15 кен орнын қайта барлау; 86 қала мен 7002 ... ... ... ... ... ... ... қамту; халықты
тәулігіне 24 сағат ауыз сумен жабдықтау.
Қызылорда облысының аумағында пайда болатын жер беті су ... сулы ... 120 млн м3 ... ... ... жер ... кейбір
айларында жиналатын уақытша су ағындары мен ... ... ... ... ... және қорғаудың кешенді мәселелері ... ... ... ... болады. Осының нәтижесінде Сырдария
өзенінің гидрологиялық және гидрохимиялық ... тез ... ... Сондықтан, Сырдария өзені алқабының Қазақстан бөлігіне судың келуі
табиғи факторға емес, антропогендік ... ... Бұл ... су ... ... деңгейіне талдау ... ... ... егін ... ... ... 3 –Қызылорда облысының егіс алқаптары мен суландыру жүйесінің
орналасуы
Бірнеше ондаған жылдар бұрын облыс ... ... ... ... 287 мың ... жеткен еді. 2001-2011 жылдары инженерлік жүйеге
келтірілген суармалы жер көлемі 172 мың ... ... ауыл ... ... ... ... ... сала ретінде күріш шаруашылығына берілген. Облыстағы
өндірілетін негізгі дәнді дақыл күріштің ... 2007 жылы 40,9 ... 2011 жылы бұл ... 47,8 ц/га ... 16,8%-ға көбейген. Демек,
бұл көрсеткіштерге сүйене отырып, егіс көлемінің елеулі артпағанымен де,
одан ... ... ... ... мәне беру шараларын жүргізу
нәтижесінде жоғарылағаны байқалады.
Күріштің маусымдық суару мөлшері кеңес жылдары аралығында 26-28 ... ... ... ... ... бұл мөлшер бірсыпыра азайып 23-25
мың текшеметр болды. Қазақтың күріш жөніндегі ғылыми зерттеу институтында
атқарылған зерттеулерге қарағанда ... жаз бойы суды ... ... ... мың ... құрайды. Күріш егісінің алғашқы суға бастыру кезеңінде
берілетін су ... ... ... ғылыми мекеменің мәліметі ... мың ... ... Күріш атызында жаз бойы топыраққа төмен
қарай сүзілген су мөлшері 4,5-5 мың ... Осы ... үш ... ... 16,5-18 мың текшеметр болады. Бұл мөлшер күріш дақылына
шын мағынасында қажет ылғал көлемін ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізіп осы дақылды өсіп-өндіруге кететін су мөлшерін
әлі де 4-5 мың ... ... ... ... тұр. ... ... өзенінен егіске алынатын су ... ... ... Бұл
біріншіден, кіші Аралға құятын су мөлшерін көбейтеді. Екіншіден, Сыр ... ... ... жүктемені азайтады. Соның негізінде
егістіктің экологиялық-мелиоративтік жағдайын жақсартуға жол ашылады.
Қызылорда облысының егін ... ... ... ... ... ... күріш ауыспалы егістігінің дренаждық-қашыртқы
жүйелерінің көп жылдардан бері ... ... ... ... ... қабілетінің азаюы (60%), осыған байланысты егістік жерлердің тұздану
процесі артып отыр. Бұл жұмыстарды атқаруға шаруашылықтарға ұзақ ... ... ... несие бөліну қажет; облысының егіншілік саласы толығымен
суармалы жүйеге ... яғни ... ... өзен су ... ... Барлық егістің 54 пайызын алып отырған күріш дақылы 90
күн суда тұрып өсіп жетіледі. ... да ... ... ... ... суды 10т есе көп ... ... - Сырдария бассейні аумағында қоныстанған елді ... және ... ... ... ... ... даму жоспарына сай жүзеге асуда.
Қызылорда облысы маңызды минералды – шикізаттық ресурс потенциалға ие.
Мұнда 66% – ванадий, 20,1% – ... 13,1% – ... 13,6% – ... 2,1% ... 1,5% – газ, 0,2% – ... және ... Қазақстандық су қорында
3,2% – су асты сулары бар. ... ... ... ... аграрлық аймақтан
мұнай өндіруші аймаққа айналды. 2010 жылы 2000 ... ... ... 2,3 ... ... 2 - ... облысы өнеркәсіп кәсіпорындары және олардың іс–қызметі
|р/с|Атауы ... ... түрі ... ... өндіріс |
|1 ... ... ЖШС ... қ–сы |Машина жасау |
|2 ... ЖШС ... ... ... ... |
|3 ... АҚ ... ... ... ... |
|4 ... ... |Қызылорда қ–сы ... ... |
|5 ... ЖШС ... ... |Труба шығару |
|6 ... ... ... ЖШС |Қызылорда қ–сы |Шыны пластикалық қайықтар|
| | | ... |
|7 ... ... ... ... тас ... |
|8 ... Сүт» ЖШС ... ... |Сүт және сүт ... |
| | | ... |
|9 ... ЖШС ... кенті |Әр түрлі сала ... ... ... БК |Қызылорда қ–сы |Газ өңдеу ... ... және М» ЖШС ... ... |Ұн және жем ... ... |«Шалқия Цинк» ЖШС |Қызылорда қ–сы ... тас ... ... |«Шапағат ЛТД» ЖШС |Қызылорда қ–сы ... ... ... мұнай, газ және су өндіру мен тарату ... ... АҚ ... қ–сы |Электр энергиясын |
| | | ... ... ... ... ... ... қ–сы |Электр энергиясын |
| ... АҚ | ... және ... |
| | | ... ... ... Энергосбыт» АҚ|Қызылорда қ–сы |Электр энергиясын |
| | | ... ... ... БК ЖШС ... ... ... және газ ... |
|18 |«Қор» АҚ ... ... ... және газ өндіру |
|19 ... ... АҚ ... ... ... және газ ... ... – Қызылорда облыстық статистмка департаментінің мәліметтері ... ... ... ... ... ... су ресурстарымен
қамсыздандырылу болып отыр. Қызылорда ... ... және ... сумен жабдықтау көздері: Сырдария өзенінің бекетінде фильтрленіп
тазаланған, өнімділігі тәулігіне 22,5 ... ... ... жер үсті
сулары; Тасбөгет кентінде; Қалалық су желісіне ... ... ... елді ... әр ... ... орналасқан су ұңғымалары.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Су ресурстары
комитеті елімізді сумен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жарлығын орындау мақсатында «2030
жылға дейінгі Қазақстанның даму ... iске ... ары ... ... және ... Республикасының үкiметiнiң хаттамалық
шешiмiне сәйкес жасалған «Қазақстан Республикасының 2010 ... ... ... секторының дамуы және су шарушылық саясатының тұжырымдамасы»
бойынша іс-шаралар жүзеге ... Арал ... ... ... ... дүние жүзі елдерінің
назарына ілінген «Сырдария өзенінің ... ... және Арал ... ... сақтау» жобасының (САРАТС) бірінші кезеңінің құрамындағы
Көкарал бөгетінің құрылысын 2005 жылы бітіруі және ... мол ... 2006 ... наурыз айында Кіші Аралдың суы
жобада қарастырылған деңгейге жеткізді.
Ондағы бөгет салынғаннан кейінгі ауланған балық мөлшері (шамамен жылына
1500-2000 ... ... ... ... ... ... мөлшерінен (
51.5 -700 тонна) 2,5 -3 есеге өсті.
Оңтүстік Қазақстан және Қызылорда облыстарының аумақтарында жыл сайын
қаңтар-наурыз айлары ... ... ... ... ең ауқымды іс-
шаралар және жедел әрі жоспарлы ... ... да ... ... 3 - ... ... Сырдария өзенінде су тасқыны салдарларын ... ... ... шығыны, млн. тг
|Жылдар |Қаражаттың мақсатты бағытталуы |Қаржыландыру |Бөлінген |
| | ... ... млн. |
| | | |тг |
|1 |2 |3 |4 ... |Су ... ... шаралар |Облыстық |1,300 ... ... ... ... ... |3,000 |
| ... | | ... ... ... ... ... |12,500 |
| ... ... ... ... | | |
| ... өзен табанын тазалау | | |
| ... ... ... ... ... |2,000 ... |Гидроқұрылыстарды құрылыстарды қайта |Республикалық|280,000 |
| ... ... ... ... | | |
| ... өзен табанын тазалау | | ... ... ... қайта |Облыстық |41,380 |
| ... ... ... ... | | |
| ... өзен ... тазалау | | ... ... ... ... ... |
| |қалпына келтіру, жөндеу, ... ... | |
| ... өзен ... тазалау | | ... ... ... ... ... |132,510 |
| ... келтіру, жөндеу, бөгеттерді | | |
| ... өзен ... ... | | |
| ... ... ... ... |30,126 |
| |мұз жару ... | | |
| ... ... ... ... |
| ... ... жөндеу, бөгеттерді | | |
| ... өзен ... ... | | ... | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | ... |424,892 |
| ... эвакуациялау, азық-түлік, |Республикалық|71,000 |
| |мұз жару ... | | |
| ... ... ... қалпына |Республикалық|93,271 |
| ... | | |
| ... ... ... ... |75,934 |
| ... | | |
| ... ... ... ... |
| ... ... | | |
| ... ... ... ... |Облыстық |77,935 |
| ... | | ... ... ... ... ... |273,338 |
| ... ... ... ... | | |
| ... өзен табанын тазалау | | ... ... ... | ... ... - ... облысы табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау |
|департаменті мәліметтері негізінде ... ... ... ... қабілетінің шектеулілігінен артық сулар
Арнасай сағасына үнемі жіберіліп тұрды. Ал Өзбекстан су ... ... 2004 жылы ... екі ... құрылыстарын (бөгеттерін) салды.
Сол уақыттан бері Шардара су қоймасынан Арнасай көлдері жүйесіне суды төгу
көлемі су ... ... ... ... ... 2160 ... секундына 600-700 текше метрге дейін шектелді. Бұл бағыттағы ең
өзекті ... бірі ... ... ... сағасындағы өзен ағысын
реттеу болып табылады, оның ... осы ... өзен ... ... ... қамтамасыз етеді. Осы жағдайларда
Қазақстан үшін «Сырдария өзенінде Көксарай су реттегіші құрылысы» ... ... ... ... ... су ... ... 150-ден астам
құрылыс ұйымы тартылды. Жұмысшылар саны 7 500 ... ... ал ... саны 3000 ... астам және 900 бірліктен астам қосалқы
техникалар мен жабдықтар, оның ішінде бір ауысымда ... ... ... метрді құрайтын 3 бетон түйіндері болды. Құрылыс жұмысшыларының көбі
жергілікті халықтан болды, ал бұл өз ... ... ... ... оң ... ұстап тұрды және ... ... ... ... әлеуметтік проблемаларды шешті. Әлемдік дағдарыс
жағдайында ... ... ... мәселесі және ... ... ... ... ... ... күні мемлекетаралық су қатынастарын реттеу бұрынғы одақ кезінде
игерiлген су қорларын кешенді пайдалану мен ... ... ... іске ... ... кез ... ... шектес елдер су
бөлісу, яғни су қорларының ... ... ... ... ... енгізе алады. Бұл әсіресе Арал ... ... ... үшiн ... мәселе.
Экономикалық тиімділікті жалпы алғанда нәтижелер мен шығындарды
салыстыру ... ... ... және ұзақ мерзімді жобалардың уақыт
факторын есепке алу арқылы нақты шығындар мен ... ... ... ... ... ... баға беруге болады.
Есептеулер үшін Көксарай су қоймасы құрылысының ... ... ... ... жұмыстарын қоса есептегенде құрылыс құны 138,45
млн. АҚШ долларын және жылдық эксплуатациялық шығындары сомасы 1,4 ... ... ... су қоймасының құрылысына қаражат салу үшін
Сырдария ... оң ... ... ... ... бағдарлама
экологиялық жағынан да тиімді, су тасқыны қаупі азаяды және еді ... ... ... және ... ... ... (кешенді есепке алуда
әлеуметтік әсерлер көбірек есепке алынады) жылдық таза табыс 33,4 млн. АҚШ
долларына тең; ... ... мен ... ... ... ... сәйкес
Коксарай су қоймасының ... ... ... ... ... ... жұмыс режимі жағдайында суармалы егіс көлемі 300
мың гектарды құрады. Суармалы жерлердің сумен қамтамасыз етілу ... ... ... ... яғни ауыл ... көлемі артады: дәнді дақылдар 200,1 мың ... оның ... 53, 9 мың ... жем ... ... ... дақылдары 178,5 мың
тонна. Сонымен қатар, жыл ... ... су ... ... шығындары 13,5 млн. АҚШ долларына бағаланады. Қысқы және
көктемгі уақыттарда төменге су ... ... ... су ... мен ... ... 0,2…2 млн. АҚШ доллары шамасындағы ... ... ... ... ... және ... су, оларды тазалауға
кететін басқа да шаралармен ... 12…15 млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... қатар, балық шаруашылығында
аулау көлемі артып, 0,125…0,150 млн. АҚШ долларға дейін табыс артады.
- мамандардың есептеуінше, жобаның өтелу ... 7- 10 жыл ... ... 10 ... аламыз.
- дисконттау коэффициенті – 8%.
Қаражататтарды ірі жобаларды ... және іске ... ... ... ұзақ ... міндеттеледі. Әлемдік
тәжірибеден байқалғандай, пайызы артқан ... ... ... ... ... әкелетіндіктен, 8-12 % шегіндегі дисконттау коэффициенті
қолданылады. ... ... су ... ... ... ... ... формула бойынша есептеуге болады:
, ... Э – су ... ... ... ... ... ... сомалары);
ПУ – Көксарай су қоймасы құрылысын салу арқылы ... ... ... ... ... ... ретінде алынады. Сонда, (2000 жылдан бері
неғұрлым байқалған) 2004 жылғы залал сомасы 330 млн. ... ... 2,5 ... ... шығын статьясы экономикалық тиімділік ретінде есепке алынды.
З – су қоймасы құрылысының құны;
ЕЭЗ – жыл сайынғы эксплуатациялық шығындар;
r – ... ... 3 – ... су ... ... ... тиімділігі
есебі
| Жылдар ... ... ... мәліметтер бойынша формула негізінде уақыт
факторын ескере отырып есептеліп, аталған жобаның тиімділігі мен ... ... яғни ... ... ... ... бірлігінде
экономикалық тиімділік береді. Су қоймасы ... ... ... 8 ... ... ... ... 1-ден жоғары болады
және дисконтталған шығысқа қарағанда, дисконтталған кіріс ... ... ... таза ... таза ... ... ... арқылы анықтауға болады. Кесте мәліметтері ... ... ... ... ... 267,2 млн. АҚШ ... 192,92 млн.
АҚШ долларына дейін төмендеді. Сәйкесінше, пайыздық ... ... ... таза ... шамасына әсер етеді.
Жылдар арасында теңдей бөлінген болашақ таза ... ... ... үшін ... ... ... ... Болашақ таза табыстың
уақытылы құны уақытылы ... ... ... айырмасы арқылы
есептеледі:
33,4 5,7456 – 138,45 = 53,45 млн. АҚШ долл.
Болашақ таза табыстың уақытылы құны су ... ... ... айқындайды. Егер қаражат салымдарының көлемі болашақ таза табыстың
уақытылы құнынан ... ... онда су ... ... мәні ... Егер де ... таза табыстың уақытылы құны қаражат салымдарынан
артық болса, онда құрылыс экономикалық жағынан тиімді болғаны.
Қазақстан тарапынан осы мәселелерді ... ... ... ... ... құру туралы ұсыныс енгізіліп, оның тұжырымдамасы да
әзірленіп қойды.
Қазақстанға ағып келетін өзендердің көпжылдық ... ... ... ... 30 ... ... 25,3 ... шақырымға азайғаны
байқалады (жергілікті сулар бойынша – 10,3, трансшекаралық сулар бойынша –
15,2). Бұл ауа ... ұзақ ... ... ... ... келеді.
Трансшекаралық ағып келетін сулар азаяды деген болжамдарды ескергенде 2020
жылға қарай ... су ... әрі ... ... ... 86 ... ... жетпек. Жерасты су көзі әдетте ірі өзендердің бассейніне
жинақталған. Бұл жер үсті ... ... ... байланысы бар
екенін көрсетеді. Сондықтан да оларды ... ... ... ... ... бір ... ... тыс пайдалану екіншісінің жағдайына
міндетті түрде әсер етеді. Табиғи-климаттық факторды да ... ... ... ... мен су ... ... біртұтас дүние ретінде қаралуы керек. Су нысандары ахуалын
шынайы біліп ... үшін ... ... ... жүргізілуі. Ол суды
қауіпсіз пайдалану және қауіпті жағдайлардың алдын алу үшін ... 2 – ... Азия ... үшін ... өзен су ... экономикалық механизмі
Қызылорда облысында қоршаған ортаны қорғау саласы бойынша төмендегідей
іс шаралар ... елді ... ... ... ... ... мен шабындықтарды суландыру мақсатында каналдарды, су
қашыртқыларын тазалау, су тоспаларын жөндеу және насос қоңдырғысын ... 2009 жылы 438,1 ... ... ... ... 2008 ... ... көлемі 4 есеге өсті, бұл ... ... 167,4 ... ... 27 ... 6,7 ... құрайтын 2 қашыртқы
тазаланып, 9 гидроқұрылыс жөнделді, ... ... елді ... аяқ ... ... 20 ... ... орнатылды, 2010 жылы осы мақсаттарға
304,9 миллион теңге, оның ішінде ұзындығы 134,66 км ... 20 ... 9 ... ... ... ... проблемалар елдiң экологиялық қауiпсiз-
дiгiне нақтылы сыртқы қатер болып табылады, оларды шешу халықаралық
келісім-шарттар шеңберiнде ... ... ... iс-
қимылдарымен қамтамасыз етiледi.
ҚОРЫТЫНДЫ
1 Орталық Азияның басқа ... ... ... үшін де су ресурстары
әлеуметтік-экономикалық дамуды анықтайтын негізгі факторлардың бірі ретінде
экономикалық дамуы негiзiнен, территориялық - ... ... және жеке ... ... ... елдiң су қорларымен
қамтамасыздығына тәуелдi. Су ресурстарының құндылығын ... және ... үшін ... ... ... экономикалық, құқықтық, саяси
аспектілермен толықтырылған басқару механизмі ... ... ... ... ... Қазақстан да СРИБ қағидалары
мен тәжірибесін пайдалану арқылы су ресурстарын тиімді ... ... ... Су ресурстары бойынша комитеттің қол астындағы 8
бассейіндік су шаруашылық ... өзен ... ... ... ... ... ... Елдегі табыстың деңгейі ... ... ... ... ... тікелей тәуелділік бар. Су
ресурстарын басқару мехенизмін жетілдіру мақсатында ҚР шетел тәжірибесін
тиімді ... ... ... ... әділ әрі ... ... мәселелерін шешу -
Қазақстан сыртқы саясатының басым міндеттерінің бірі. Өңірдің тұтас ... ... мен ... көп ... ... ... ... дамуына байланысты. Қазақстан су қорларының
саласында өзінің көршілері Қытай, Ресей, Қырғызстан және ... ... ... тәуелділікте болып отыр. Су қорының күрделі жағдайына
байланысты Оңтүстік Қазақстан және ... ... ... өзенінде қосымша Көксарай су қоймасын салынды.
4 «Сырдария өзенінің арнасын ... және Арал ... ... ... ... ... ... тиімділігіне
талдау жасар болсақ, Арал ауданы бойынша 2010 жылдың 1 шілдесіне 299 ауыл
шаруашылығы құрылымдарында 40019 бас ... ірі ... 151213 бас қой ... 16643 бас ... мен 19012 бас түйе малы ... ... Әр ... 107 қозы-лақ, 73 құлын, 44 бота, 73 бұзау алынып отыр. 2009 жылдың
осы кезеңімен ... ... ірі қара 346 ... уақ мал 1798 ... 290 басқа, түйе 37 ... ... Мал ... ... өнім ... ... түсуде.
5 Қызылорда облысы Сырдария өзенінде су тасқыны ... жою ... ... ... ... Сырдария өзенінде Көксарай су
реттегіші құрылысының маңызы дәлелденді. Сонымен, ел ішінде су ресурстарын
қорғау мен ... ... үшін ... ... ... ... керек және тұтастай оңалту жұмыстарын, қолданыстағы су
шаруашылығы инфрақұрылымын жетілдіру ... Жаңа су ... ... ... ... ... енгіз керек. Су қорын пайдалану және қорғау инфрақұрылымын ... ... ... беру ... қарастыру керек.
Диссертацияның тақырыбы бойынша жарияланған еңбектер тізімі:
1. Трансшекаралық өзен су ... ... //«20 ... ... және ... туы» ... ... тәжірибелік
конференциясы. - Қызылорда, 2012ж.
2. Су ... ... ... ... //
«Жаһандану жағдайларындағы тауарлар мен қызмет ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-тәжірибелік
коференция материалдыры. Қарағанды, 2012ж.
РЕЗЮМЕ
Нурмаганбетова Альбина Курмангалиевна
Развитие управления водными ресурсами трансграничных рек
Предмет и ... ... ... ... ... процесс
управления водными ресурсами Республики Казахстан.
Объектом исследования являются водные ресурсы трансграничных рек
Республики Казахстан.
Цель ... ... ... в ... ... ... ... трансграничных рек РК и разработка научно-
практических рекомендаций.
Теоретической и методологической основой исследования выступают рабочие
программы и ... ... ... в сфере водных ресурсов,
Стратегия ... ... ... ... ... ... и нормативные акты Республики Казахстан,
отчеты Комитета по водным ресурсам МСХ РК, статистические ... ... ... по ... годовые отчеты Арало-Сырдарьинского
бассейнового водохозяйственного управления.
Научная новизна диссертационной работы заключается в ... ... ... основы трансграничных процессов и предложена
классификация трансграничных объектов, обоснованы роль и значение ... ... рек для ... ... на ... ... ... опыта развития трансграничных процессов
и современного положения, сложившегося в Республике Казахстан, обоснованы
предпосылки и направления к ... ... ... разработан экономический механизм управления водными ... рек для ... ... ... ... ... ... эффективности строительства
контррегулирующего Коксарайского водохранилища.
Апробация работы. ... ... ... ... на международной конференции и в научных изданиях.
SUMMARY
Nurmaganbetova Albina Kurmangaliyevna
Razvitiye of water resources management of the ... ... and object of ... An object of research is ... ... ... of the Republic of ... of research are water resources of the ... rivers ... Republic of ... purpose of ... work consists in ... reasons ... ... management of the RK cross-border rivers and development ... and ... ... a ... and ... basis of research working ... projects of the international organizations in the sphere of water
resources, development Strategy ... regional programs ... supply, ... and regulations of the Republic of Kazakhstan,
reports of Committee on the RK water resources, ... data of ... the Republic of ... on the mute, annual ... of an ... ... water economic board act.
Scientific novelty of dissertational work consists in the following:
- ... bases of ... ... are ... ... of ... objects is offered, the role and value ... ... of the ... rivers for national economy are ... on the basis of studying of world ... of development of cross-
border processes and the modern situation which has developed in ... of ... ... and the directions to stimulation of
long-term cooperation of the participating states are ... the economic ... ... water ... of the ... for the countries of Central Asia is developed;
- it is settled an invoice ekologo-economic efficiency of ... a ... ... water storage ... ... The main scientific results of research were reported
at the international ... and in ... ... ... қол ... 60х94 1/16. ... ... басылым. Көлемі 1,0 б.т.
Қорқыт Ата атындағы ҚМУ баспаханасы
Қызылорда қ., ... би к., ... ... Үкіметі
ҚР АШМ су ресурстары
жөніндегі Комитеті
ҚР АШМ су ресурстары
Жөніндегі Коммитеті
МЕМЛЕКЕТТ І К
БАҚЫЛАУ
ҚР Қоршаған ортаны
қорғау Министрлігі
Бассейндік су ... ... ... су шаруашылығы
объектілері және ғимараттары
Өнеркәсіптік қауіпсіздік облысындағы өкілетті
мемлекеттік ... ... ... ДСМ ... ... ... су
шаруашылығы объектілері
және ғимараттары
ҚР АШМ ветеринария
Комитеті
Су тұтынушылардың кооперативтері
және ассциациялары
Фитосанитарлық бақылаудың өкілетті мемлекеттік органы
Облыстар, аудандар,
қалалар, ауылдық огругтер
Сақтау шарттары:
- су ресурстарын мақсатты және ... ... су ... ... және и тиімді пайдалану және қорғау;
- судың жаңа көздерін іздеу және ... ... ... ... емес ... таза ресурстар іздеу және ауыстыру;
- таза технологиялық жобалар жасау, оларға жан жақты қолдау көрсету және
т.б.
оң әсер ... ... ... тәуелділігі;
- тәуелділік: климаттық жағдайлар, географиялық орналасу жәнет.б.
Жағымсыз әсерлер,
су ресурстарына кедергі
Су ресурстарының сандық және сапалық ... ... ... су ... ... ауыл ... ... тұрмыстық сектор және т.б.
Экономикалық даму негізі
Су ресурстарын рационалды пайдалану және қорғау
Тұрақты су тұтыну ... ... ... ... консорциумы
ҚР трансшекаралық өзен су ресурстарын басқарудың механизмін жасау
- лицензиялау (рұқсат беру) тұрып қалған және ... су ... ... ;
- ... + материалды жауапкершілік (ластану лимиты тұрақсыз, оларды
қысқарту бағдарламасымен бірге қабылданады);
- квота бөлу, қайта бөлуді көздейді (өзара ... ... ... ... ... ... кінәліге залал келтіру сомасын төлеуді
міндеттейді;
- қаржылық несиелік ынтымақтастық
- Қайсыбір трансшекаралық мемлекеттің ынтымақтастықтан ауытқуы ... ... ... жақсарту есебінен жабылады
Механиз өзара төлемдер төлеуді емес, экологиялық проблемаларды шешу ... ... ... ... ... су ресурстарын келтіру
Қазақстан және Орта Азияға сібір өзендері суларын жібері жобасын іске асыру
Сырдария бассейні ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Су мәселесі5 бет
Қазақстанның экологиялық проблеммалары6 бет
Банктік менеджмент, құрылымы және оның қазақстандағы қажеттілігі67 бет
Банктік менеджменттің сипаты37 бет
Мемлекеттің қаржы ресурстарын жұмылдыру мәселелері25 бет
Алматы қаласындағы ірі сейсмикалық қауіптер10 бет
Конвенция20 бет
Ластаушы заттардың трансшекаралық ауысуы туралы түсінік9 бет
Су ресурстарын бірігіп басқару (СРББ) жайлы түсінік18 бет
Трансшекара11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь