Ұлыстардың құрылуы

Кіріспе
1. Ұлыстардың құрылуы.
2. Саяси және әлеуметтік құрылысы.
3. Жаулап алудың зардаптары.
Қолданылған әдебиеттер
Отпен өртеп, қылышпен қырып, орасан зор империя құрған Шыңғыс-хан өзінін, төрт ұлының әрқайсысына үлес бөліп берді: кіші ұлы Төлей Шыңғыс-ханның негізгі жұртын - Монғолияның өзін, сондай-ақ монғолдың тұрақты 129 мың адамдық армиясының 101 мыңын алды. Монғолиядан батысқа қарай жаулап алынған ұлан-ғайыр аумақ үлкен ұлдарына бөлінді, бұл орайда олардың әрқайсысына тұрақты армиядан 4 мың адамнан бөлініп берілді. Шыңғыс-ханның үшінші ұлы Үгедейге Батыс Монғолия мен ұлысының орталығы орналасқан Жоғарғы Ертіс пен Тарбағатай аймағы қарайтын болды. Өзін ұлы хан деп жариялағаннан кейін (1228/29-1241) Үгедей Орхонда, Қарақорымда тұрды.
Шыңғыс-ханның екінші ұлы Шағатайдың иелігіндегі жерлер Оңтүстік Алтайдан Әмударияға дейінгі, «ұйғырлар өлкесінің шекарасынан Самарқанд пен Бұхараға дейінгі жерлерді», яғни Шығыс Түркістанды, Жетісу мен Мауаран-нахрдың денін қамтыды. Жамал Қаршидін деректері бойынша, Шағатай иеліктерінің негізгі бөлігін құраған елке Аларғу елі деп аталды; оның басты қаласы Алмалық болды. Шағатайдың жазғы ордасы Іле өзенінің алқабындағы Құяш деген жер болды. Оның мираскорларынын, ордасы, Жувейни деректері бойынша, түрікше Ұлығ-Иф (Ив) деген атпен, яғни «Үлкен үй», ал нумизматика деректері бойынша Орду әл-Азам деген атпен мәлім болған. Шағатай мен оның мирасқорлары иеліктерінің құрамына Балх және Хорасан өлкелері де кірді
1. 7 сынып Қазақстан
2. 8 сынып. Қазақстан тарихы.
3. Қазақ ұлттық энциклопедиясы.
4. Қазақстан тарихы. Көне заманнан бүгінге дейін.
5. Қазақстан тарихы. Әлібаев Мырзабеков.
        
        Жоспары
Кіріспе
1. Ұлыстардың құрылуы.
2. Саяси және әлеуметтік құрылысы.
3. Жаулап ... ... ... ... қылышпен қырып, орасан зор империя құрған ... төрт ... ... үлес ... ... кіші ұлы Төлей Шыңғыс-
ханның негізгі жұртын - Монғолияның өзін, сондай-ақ монғолдың тұрақты ... ... ... 101 ... алды. Монғолиядан батысқа қарай жаулап
алынған ұлан-ғайыр аумақ үлкен ұлдарына ... бұл ... ... ... ... 4 мың ... ... берілді. Шыңғыс-ханның
үшінші ұлы Үгедейге Батыс Монғолия мен ұлысының орталығы орналасқан Жоғарғы
Ертіс пен Тарбағатай аймағы қарайтын болды. Өзін ұлы хан деп ... ... ... ... Қарақорымда тұрды.
Шыңғыс-ханның екінші ұлы Шағатайдың иелігіндегі ... ... ... дейінгі, «ұйғырлар өлкесінің шекарасынан Самарқанд пен
Бұхараға дейінгі жерлерді», яғни ... ... ... мен ... ... ... ... Қаршидін деректері ... ... ... ... ... елке ... елі деп ... оның басты
қаласы Алмалық болды. Шағатайдың жазғы ордасы Іле өзенінің алқабындағы ... жер ... Оның ... ... ... ... бойынша,
түрікше Ұлығ-Иф (Ив) деген атпен, яғни «Үлкен үй», ал нумизматика деректері
бойынша Орду ... ... ... ... ... ... мен оның
мирасқорлары иеліктерінің құрамына Балх және ... ... де ... ... ҚҰРЫЛУЫ
Отпен өртеп, қылышпен қырып, орасан зор ... ... ... ... ... үлес ... ... кіші ұлы Төлей Шыңғыс-
ханның негізгі жұртын - ... ... ... ... ... ... ... армиясының 101 мыңын алды. Монғолиядан батысқа қарай ... ... ... ... ... бөлінді, бұл орайда олардың
әрқайсысына тұрақты армиядан 4 мың адамнан бөлініп берілді. Шыңғыс-ханның
үшінші ұлы ... ... ... мен ұлысының орталығы орналасқан Жоғарғы
Ертіс пен Тарбағатай аймағы қарайтын болды. Өзін ұлы хан деп ... ... ... ... Қарақорымда тұрды.
Шыңғыс-ханның екінші ұлы Шағатайдың иелігіндегі жерлер Оңтүстік
Алтайдан Әмударияға дейінгі, «ұйғырлар өлкесінің ... ... ... ... ... яғни ... ... Жетісу мен Мауаран-
нахрдың денін қамтыды. Жамал Қаршидін деректері ... ... ... ... ... елке ... елі деп ... оның басты
қаласы Алмалық болды. Шағатайдың жазғы ордасы Іле өзенінің алқабындағы ... жер ... Оның ... ... Жувейни деректері бойынша,
түрікше Ұлығ-Иф (Ив) ... ... яғни ... үй», ал ... ... Орду әл-Азам деген атпен мәлім болған. Шағатай мен ... ... ... Балх және Хорасан өлкелері де кірді.
Шыңғыс-ханнын үлкен ұлы Жошының үлесі Ертістен ... ... ... ... ... ... мен ... татар аттарының тұяғы
тиген жерлерге дейінгі» ұшы-қиырсыз ... алып ... ... ... ... және Төменгі Еділ бойына дейінгі жерді қоса бүкіл Шығыс
Дешті Қыпшақты қамтыды. Рашидад-Диннің ... ... ... ордасы
Ертісте болған, бірақ басқа деректемелер бойынша ол Сарысуға жақынмаңда,
«қыпшақтар ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеуі бойынша, ХІІІ ғасырдың орта шенінде Жошының баласы
Орда-Ежен ... ... ... ... ... байланысты Жошы
ұлысының саяси өмірінің орталығы Төменгі Еділге ауысты.
Сонымен Қазақстан аумағы монғолдың үш ... ... ... ... — Жошы ... құрамына, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс
Қазақстан - ... ... ... солтүстік-шығыс бөлігі -Үгедей
ұлысына кірді.
Шыңғыс-хан (1162-1227).
Шыңғыс-ханның тірі кезінде ұлдарына бөліп берген жерлер олар үшін ... ... көзі ... бірақ империя басшысына бағынышты болып қала берді.
Ол өлгеннен кейін жағдай өзгерді. Монғол державасының ұлан-ғайыр ... ... ... ... ... ... империя орталығынан
шалғайлығына байланысты жергілікті жерлердегі билік қана шын ... ... ... ... ... ... бастамасы, ұлыстардағы іс жүзіндегі
биліктің Шыңғыс-ханның ұлдары ұрпақтарына ауысуы ұлыс қарауында ... күші бар ... ... өз ... толығымен дербес етіп
алуға, ал ұлыстарды тәуелсіз иеліктерге айналдыруға итермеледі. ... ... ... ... ... ... көшіп, империя
бірнеше дербес мемлекетке ... Оның ... ... ... монғол езгісіне қарсы күресі, көптеген ... ... ... ... өзіне қаратып алған империяның іргесінің берік
еместігі, қырық құрау болып, үнемі жалғасқан өзара қырқыстар, ... ... ... болмауы еді.
Шағатай ұлысы. Шағатай әкесі мен ағасы Жошы өлгеннен кейін ... ... ... зор ... ие ... 1228-1229 жылдары ол
Үгедейді ұлы хан деп жариялаған ханзадалардың басшысы ... еді. ... мен ... ... ... ... ... білген
Шағатайдың билігі зор болғаны соншалықты, тіпті ұлы хан ... өзі ... ... қандай болса да маңызды шешімдер қабылдамайтын
болған. Ұлы ... ... ... ... ... ... ... үлкені Қара-Хулагуды өзінің мирасқоры етіп тағайындады. 1241
жылы ... одан ... көп ... Шағатай да елді. Монғол империясында
патшалар арасындағы бес жылға созылған ... ... ... 1246 жылы
ғана құрылтайда Үгедейдің үлкен ұлы ... ұлы хан ... ... ... бойынша Шағатай ұлысына Қара-Хулагудың орнына жаңа ханның
жақын досы Шағатайдың баласы Есу-Мөңке қойылды. Бірақ көп ... ... ... ... ... мен ... ұрпақтарының арасында билік үшін
күрес басталды. Батыйдың қолдауымен 1251 жылы ... ... ұлы ... ... ... жарияланды.
Жаңа ұлы ханның билік басына келуі жазалаудан басталды; Шағатай мен
Үгедей тұқымынан ... ... ... ... ... ... деп
айыпталып өлтірілді немесе жер аударылды, сөйтіп Шағатай тұқымының мәні
біраз уақытқа дейін жоққа сайылды. Бірақ ... ... ... өмір ... ... жесірі оның Емелдегі ордасында қалды, ал ... ... ... ... ... ... ұлы ханның келісімімен Шағатай
ұлысының билеушісі болды. 1254 жылы ол Шағатай ұлысының әміршісі ... хан ... ... ... Иранға бара жатқан әскерін Алмалықта қарсы
алды,
Іс жүзінде XIII ғасырдың ортасында импери І Төлей мен Жошы ұрпақтарының
арасында бөлісілген болатын. Ұлы хан ... мен Жошы ... ... ... ... ... Рубруктың дәлелдеуі бойынша, Талас пен
Шу өзендерінің арасындағы жазықта өткен. Сөйтіп Жетісу, XIII ... ... ұлы ... ... ал ... ... ... Мауараннахр
уақытша Жошы тұқымының ықлалына кірді.
XIII ғасырдың 60-жылдарында Монғолия империясының бірлігіне ақырғы
соққы ... 1259 жылы ... ... ... оның екі інісі Арығ-Бұға мен
Құбылай арасында таққа отыру жолындағы күрестен туған өзара қырқысқан соғыс
басталды. 1260 жылы олардың ... де бір ... ұлы хан деп ... хан да ... Түркістанды, Жетісуды және Орта ... ... ... ... Құбылай Жетісуға өзінің қойған адамы Шағатай
ұрпағы Әбішкені (Мүтігеннің немересі) Шағатай ... ... алу ... алайда жол бойында Әбішкені Арығ-Бұғаның жауынгерлері қолға
түсіріп, ... ... өз ... ... ... Алғұйды
«Шағатай ұлысының патшасы боласың және сол маңдарды Кұбылай ... және ... ... ... ... ... жарлық»
беріп батысқа жіберді.
Алғұй қысқа мерзім ішінде атасының иелігінде болған ... ... ... ... Жошы ... ... ... Отырарды жеңіп алып, ол бұрын
Алтын Ордаға ... ... мен ... ... бөлігін де басып
алады. Бастапқыда ол Арығ-Бұғаның атынан қимылдап, кейіннен одан бөлініп
кетті. 1264 жылы ... ... ... ... ханы болып
жарияланды. Батыстағы ... оған ... ... ... ... ... Алғұй және содан кейін Шағатай ұлысындағы Хайду іс
жүзінде тәуелсіз әміршілер болды.
Алғұй өлгеннен ... ... ... ... ... тағы да
шиеленісті. Талас-тартыстар салдарынан билік Шағатай ұрпағынан Үгедей
ұрпағына, оның ... хан ... ... ... ... ... ... Хайду тұсында Шыңғыс ұрпақтарының Орта Азиядағы
мемлекеті біржола ... 1269 ... ... Талас жағасында
құрылтай болып, онда ұлы ханның иеліктеріне тәуелсіз ... ... ... ... ... Жаңа ... жері ... табыстарға
немесе жеңілістерге байланысты біресе кеңейіп, біресе тарылып отырды. Оған
Оңтүстік Қазақстанның Жент пен Үзкент жазираларын қоса ... ... ... мен Жетісу кірді. Шығыс Түркістанда ... ... ... ... бір белігі Құбылай иелігіне көшті. Хайдудың
үлкен ұлы және оның Орта Азиядағы тағын ... ... ... - ... ... иеленген жерлерінде хан болып жариялануына қарағанда, Үгедей мен
Шағатай ұрпағы ұлыстарының арасындағы шекаралар анық белгіленбеген.
XIV ғасырдың басында Шағатай ... Орта ... және ... ... ... Хайлу өлгеннен кейін көп кешікпей, 1306-1307 ... ... ... ... ... баласы, Шағатайдың шөбересі
Туваға (Дуваға) ауысты. В. В. ... ... ... ол ... ... салушы» болған.
Шыңғыс-ханның тұсында-ақ монғол феодалдарының арасында қарама-қарсы екі
саяси бағыт байқалған еді. Біріншісі жаулап алушылардың көшпелі тұрмыс пен
қырдағы ... ... ... ... елдердің халқын
қырып жіберуге дейін аяусыз, ... ... және ... ... мал жайылымына айналдыруды жақтады. Екінші бағыттың ... ... ... ... жаулап алынған отырықшы-егіншілікпен
айналысатын елдердің дәстүріне сүйене отырып, хан билігі күшті ... ... ... Бірінші бағытты неғұрлым табандылықпен жүргізушілер
Шыңғыс-хан, ал оның ұрпақтарынан -Шағатай мен ... ... ... Шағатай ұлысының әміршілері, Орқына-хатун, Барақ хан және ... ... ... ... ... және ұлыс ханы ... күшті билік болуын және тізе бүккен халықтармен қатынастарды
біраз ретке ... ... ... аталған екі бағыт ... ... мәні ... ... аумақтардағы халықты ... ... ... сондай-ақ «бағындырылған елдердің феодалдық үстем
тобымен жақындасу туралы, олардың феодалдық мемлекеттілігін, идеологиясын
және мәдени дәстүрлерін қабылдау туралы мәселеге» ... ... ... ... ... оның ... ... мемлекетінің ыдырауы қалайда екінші әдісті таңдап алуды өктем
талап етті. XIV ... ... ... ... ... орталықтану
және Мауараннахр халқымен жақындасу жағына қарай бетбұрыс ... ... ... ... ... ... хан ... неғұрлым елеулі қадам
жасады. Көшпелі дәстүрлерден қол үзіп, ол Іле ... ... ... ... ... ... ... жәрдемдесті. Ол ақша
реформасын жүргізді, ұлысты басқару жүйесін едәуір өзгерткен әкімшілік
реформасын да ... сол деп ... ... ... ... ... құрамында. Шыңғыс-ханның үлкен ұлы
Жошы өз ұлысын тәуелсіз мемлекет етуге күш салды; 1227 жылғы қыста ... ғана ... ... ... ... ... болған еді. Жошының
мирасқоры оның ұлы Батый болды. Батый қолының Руське және Еділден батысқа
қарайғы басқа да ... ... ... жорықтары Жошы ұлысын Алтайдан
Дунайға дейінгі байтақ өлкені алып жаткан, ... ... ... ... ... ... ... әдебиетте бұл
мемлекеттің Алтын Орда деген атауы орнықты. Алтын ... ... ... ... ... ... болды, кейінірек астана Сарай-Беркеге Еділ
бойымен (Сарай-Батудан жоғарырақ) көшірілді.
«Алтын ... ... ... емес: бір жағдайда Алтын Орда деп Батый мен
оның мирасқоры Беркенің жеке ... ... яғни ... Еділ ... ... Кавказ, ал енді бір орайда түгелдей Жошы ұлысы ... ... зор ... ие ... және іс жүзінде империяны өзінің
қолдауымен таққа отырған ұлы хан Меңкемен бірге биледі. Алайда Батый ... ... да ... ... ... біртұтас мемлекетті басқа-
рушылар болмады. Жошы ұлысы үлестерге-оның көптеген ұлдарының ұлыстарына
ыдырады. Өз кезегінде Алтын ... ұлыс ... ... ... ... ... ... келтірілген аңыз бойынша Батый «солтүстік
елдеріне» - Шығыс Европаға (1236-1242) - ... жеті ... ... ... ... ... ... былай деген: «Бұл жорықта сен
біздің ісіміздің ... ... ... он мың отбасынан
тұратын халық саған беріледі»; енді бір аудармада «сол сенің әкең ... яғни ... ... ... ... ... ... Әдет-ғұрыпқа
бағып, Батый өзінің басқа бауырларына да үлес берген.
2. САЯСИ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК ҚҰРЫЛЫСЫ
Монғолдардың жаулап алуы бағындырылған елдер ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық-
саяси өмірі мен тұрмысына айтарлықтай өзгерістер енгізді. Отырықшылық-
егіншілік өңірлердегі ... ... ірі ... және ... ... монғол хандары мен феодалдарының тірегіне айналды, ал
еңбекшілер екі жақты экономикалық және ... ... ... ... ... ... Шыңғыс ұрпақтарының бірлесіп билейтін
меншікті жері деп ... ... ... ... мен бүкіл ел хандық
дәрежесі бар бір адамға ғана сеніп тапсырылған сияқты көрінгенімен, - ... ... - ... бүкіл ұрпағы мен немере ағалары ... ... ... ортақтаса пайдаланды».
Шыңғыс ұрпақтарының басшысы державаның ең жоғарғы әміршісі ... ұлы хан ... Ол ... ... ... ... атрибуты
болған «қаан» («қаған», «хақан») деген атаққа ие болды. Ұлы ханның мемлекет
басшысы ретіндегі құқықтары ... заң ... және ... ... ... өкімет билігінің бірлігі идеясы империя өмір ... ... ... ... ... көрініс тапты. Түрлі ұлыстардың
қалаларында, оның ішіңде Орта Азия ... да ... ... ... түрде болды, оларда ұлы хан ... ... ... ойылып жазылуы едәуір сирек кездесетін. Алтын Ордаға келген шет
жерлік елшілердің Қарақорымға жіберіліп ... ... ... келіссөз жүргізу құқығы ұлы ханда болған.
Құрылтай. Монғол империясының ... ... ... ... ... ... шонжарларының жалпы империялық жиналысы - ... ... зор рөл ... ... ... жоғарғы екімет билігінің жоғары органы болды,
құрылтайда ірі әскери әрекеттерге байланысты мәселелер, ішкі саясат, ... ... ... бөлу мәселелері шешіліп отырды. Құрылтайда хан
жариялау және оны салтанатты түрде таққа отырғызу ... ... ... ... ... немесе билік жүргізіп отырған рудың
жасы жағынан үлкен мүшесі шақыратын. Оның ... ... күні ... ұлыстарға адам жіберу арқылы жария етілетін. Тағайындалған
мерзімде (әдетте көктемде) және ... бір ... ... өзен жағасына)
империяның түкпір-түкпірінен «ханзадалар, күйеу балалар, ханшалар, түмен
және ... ... ... бұл жерге сондай-ақ олардың қол астындағы
патшалар мен сұлтандар ... ... пен ... алып ... ... іс ... Шыңғыс ұрпақтарының, әскер басыларының және
азаматтық әкімшілік ... ... мен оның ... күні ... ... ... ... әрі орындау үшін
қабылдауға арналған жиналысы болды және ол ... ... ... 1259 жылы ... ... өлгеннен кейін жалпы монғолдық құрылтайлар
шақырылған жоқ.
Шыңғыс әулетінің және ... ... ... ... ... Ибн ... ... қарағанда, мұндай жиналыс Шағатай
ұлысында «той» деген түрікше атауға ие болып, жыл сайын ... ... ... ... ... бас тартуы қалыптасқан дәстүрді бұзу
болып саналды және оған қарсы ... ... ... үшін ... ... мүмкін еді. Ибн Баттутаның ... ... ... ... ... ... өлкелердің билеушілері мен атақты әйелдер
жиналатын болған.
Ұлыстық құрылтайлар мақсаттарының бірі өзара қырқыстарға жол ... (1269 ... ... ... 1309 жылғы құрылтай). Алайда Шыңғыс
ұрпақтары арасындағы феодалдық қақтығыстар тоқталмады; ... ... іс ... кұрылтайдың шешімімен емес, оның әскери күш-қуатымен
анықталып отырды.
Яса. ХІІІ ғасырдың басында ... ... ... мемлекетті
басқару үшін ортақ жазбаша баянды етілген құқықтық ... мен ... ... қажеттігін туғызды. Жаңа жағдайларға сай ... әрі ... ... ... ... осы мақсатқа
орайластырылды. Заңдар мен ережелердің жиынтығы Шыңғыс-ханның «Ұлы ... ... ... ... ... ясақ ... - дзасак) «қаулы», «заң»
дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... орамаларға («тұмар») жазылып, Ясаны терең білетін ... ... ... Яса ... ... және үзінділер
мен мазмұны қысқаша баяндаулар түрінде ғана белгілі. Яса ... ... ... ... Жувейниде және XV ғасырдағы араб
жазушысы Макризиде (И. Березиннің аудармасында басылып шыққан) ... ... ... үшін Яса ұзақ уақыт бойы биік бедел болып
қалды. ... ... ... хан ... ... білік («білім»)
деген түрік сөзімен аталған Шыңғыс-ханның ... ... ... ... ... ... Шағатай ұрпақтары мемлекетінің мемлекеттік-саяси өмірінде
елеулі өзгерістер болды. ... ... ... ... хан ... делінетін реформалар арқылы жергілікті мәліктердің еркін
құқықтары жойылды, ел түмендер деп аталатын ұсақ ... ... ... ... ... ... ... басқарды.
Мемлекеттегі ақша шару ашылығының жайын, сондай-ақ хулагулық Иран ... ... ақша ... ... ... ескере отырып, 1321 жылы
жүргізілген ақша реформасының нәтижесінде, ... ... ... Шағатай
ұрпағының атынан соғылатын жақа жалпы ... ... ақша ... ... ... ... қақтығыстар, хан билігінің әлсіреуі
Кебек хан реформасының нәтижелерін жоққа сайды. Елді ... іс ... ... қолында болды, бар айырмашылығы - ... ... ... ... ... ... түрік-монғол
тайпаларының басшылары келді.
Алтын Ордада Жошы ұлысының мемлекеттік құрылысының түп негізі сақталды.
Жошы ұрпақтарының мемлекеті саяси ... ... ... ... ... ... неғұрлым ұсақ үлес-иеліктерге бөлшектенген әдеттегі
көшпелі мемлекет болған еді.
Алтын Орданың ішкі басқару жүйесінде ... ... ... ... ... ... ... аппарат маңызды
орын алды, олардың ... ... ... ... - ... ... Еділ ... мейлінше елеулі рөл атқарды. Армияны
және мемлекеттің ішкі ... ... ... үшін ерекшетеріс кезқарас
орын алып келген еді.
3. ЖАУЛАП АЛУДЫҢ ЗАРДАПТАРЫ
Шыңғыс-хан әскерлерінің шапқыншылығы жаулап алынған ... үшін ... ... ауыр апат ... ол ... халықтардың экономикалық және
мәдени прогресін, олардың саяси, әлеуметтік және этникалық ... ... ... ... ... алуы салдарынан өндіргіш күштер
талқандалып, адамдар жаппай қырылды, өркендеп тұрған ... жер ... ... ... және мәдени қазыналар жойылып кетті, ондаған мың
тамаша шеберлер мен қолөнершілер құлдыққа айдалды. Араб тарихшысы Ибн ... ... ... алуы ... «бұл күн мен түн ... ... жаратылғанның бәрін жайлаған орасан кесапат ... ... ... апаттың болғаны айтылмаған» деп жазды.
Француз королі IX Людовиктің монғол ханы Мөңкеге жіберген елшісі Рубрук
монғол шапқыншылығынан кейін отыз ... сәл ... ... ... соң, ... жылдары Қазақстан аумағы арқылы өтіп бара жатып, егіншілік мәдениеттің
күйрегені туралы, Жетісудағы, атап айтқанда Іле ... ... ... ... ... бірі ... ... қалдырған. Ол
былай деп жазған: «Біз оң жағын биік тау ... ал сол ... ... ... ... бе, әлде көл ме, ... ... өте әсем жазықпен жүрдік.
Бұл жазықтаудан басталып әлгі аталған теңізге келіп құйып жатқан ... ... ... Жазда бұл теңіздің (яғни Балқаштың. — Ред.)
солтүстік беткейі арқылы қайттық бұл беткей де ... ... ... Жоғарыда
аталған жазықта бұрын көп қала болған, бірақ олардың көпшілігін өздерінің
малын бағуға жағдай жасау үшін ... ... ... ... онда ең тамаша жайылымдар болған».
Бір кезде гүлденіп тұрған, ... жиі ... қала ... әрі отырыкшы-егіншілік және мал шаруашылығы бар ... ... ... ... ... ... және ... тез айырылды. Мұның бірнеше себебі болған еді.
Оңтүстік-Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... алушылары үшін маңызды стратегиялық өлке болып шықты. Бұл ... ... ... пайда болған неғұрлым ірі үш ... ... ... ал оның ... осы ... арасында бөліске түсті: Жошы
ұлысына Балқашқа жақын жатқан Жетісудың бір бөлігі тиді; Іле ... ... ... ... жазираларына қоса Шу, Талас
өзендерінің аралығы Шағатай ұлысының ... ... ... ... бөлігі Үгедей ұлысынан шалғай болса да, маңызды бөлігін құрады, ал
Үгедейдің ордасы Тарбағатай ауданында орналасқан еді.
Жошы мен ... ... көп ... яғни ... ... ... бар ... ордалары да Жетісуда орналасты. Бірнеше ондаған жылдар
бойында жаулап алынған ... ... мал ... ... ... ... тобы осылай қарай ағылды. Ұлыстар құрылғаннан
кейін Жетісуға көшпелілердің қалың топтарының келіп ... ... ... ... ... күрт азайып, экономиканың көшпелі мал
шаруашылығы ... ... ... ... ... түсті. Елді
мекендерді қирату, егістікті ... ... ... ... жойып жіберу, отырықшыегінші халықтың қырылып, босып кетуі, оның
көрші қалалармен және егіншілікпен шұғылданатын ... ... ... ... ... ... күрт тарылуы — осының бәрі
Жетісудағы қалалар тіршілігінің экономикалық негізін әлсіретті. Көшпелі мал
шаруашылығы егіншілікті ығыс-тырып шығарды, ... ... соң ... ... ... өсіресе Шағатай ұлысындағы саяси ... да ... ... шаруашылықтың құлдырауына
себепші болды. ... ... ... ... де, ... ... де ... алмады. Шағатай ұлысында, оның үстіне негізінен
Жетісу аумағында хан ... ... ... ... ... ғана ... Жошы мен ... ұрпақтарының арасында да толассыз
соғыстар жүріп жатгы. Рашид ад-Дин былай деп атап көрсетті: «XIII ... ... ... ... ... сонша-лықты, Іле
алқабында ашаршылық басталып, көптеген халық қырылып ... ... ... 1269 жылы ұлы ... тәуелсіз Хайду мемлекеті құрылғаннан
кейін мұның пайда болуының өзі жергілікті феодалдық ... ... ... ... ... ... ... жергілікті отырықшы-егінші
халықгы одан өрі күйзелуден сақтауға өрекет ... ... ... ... олар ... ... ... Махмұд ибн Уәли ... бұл ... ... былай деп жазды: «Ол кездерде... көптеген
адам кырылды, өлкелер қаңырап бос ... ... ... ... ал ... танаптар құрғап қалды. Ешбір жерде ешқандай да
маңызды іс ілгері басып, тиянақтапқан жоқ. ... ... ... ... мен ... ... екі жақ бірдей көптеген жауынгерлерінен
айрылды, ат-көліктен қоң кетіп, көтерем болды. Екеуінің де ... мен ... ... ... ... мен құрылы-стар киратылды, ал
адамдар оларды тастап, қаңғыбастарға айналды».
XIV ғасырдың ортасына ... ... ... ... ... және ... ... бар өлкеден көшпелі әрі жар-тылай
көшпелі мал ... ... ... ... ... ... Мұны ... көрген XIV ғасырдың бірінші жартысын-дағы араб
географы өл-Омари бүл туралы өбден ... ... ... ... енді азды-көпті сақталған үйінділерді ... ... ... ... ... ... айналасы жасыл ... Оған ... ... тұрғындармен жүздесерміз деп
үміттенесің, бірақ үйлер ... бос ... ... бүкіл тұрғындары —
көшпелілер және егіншілікпен мүлде айналыспайды». Мырза Мұхаммед ... ... ... деп атап ... ... кең-байтақ жерінде
қандай да болсын елеуге тұрарлық бір қала немесе қыстақ сакталма-ған, бұрын
м үнда ... ... ... ... ... өз ... ... аңыздардан ғана білуге болады, ал қайсыбір қаланың ор-наласқан жерін
енді ешкім де ... ... 7 ... ... 8 сынып. Қазақстан тарихы.
3. Қазақ ұлттық энциклопедиясы.
4. Қазақстан тарихы. Көне заманнан бүгінге дейін.
5. Қазақстан ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтын орда ұлыстардың құрылуы16 бет
«Алтын орда» мемлекетінің құрылуы туралы13 бет
Қазақстан тарихындағы Монғол мемлекеті21 бет
Ерте орта ғасырлардағы алдыңғы қатарлы оқымысты, тарихшы, түркі ұлыстары15 бет
Шибан ұлысы76 бет
Ұлыстың ұлы күні Наурыз6 бет
Ұлыстың ұлы күні наурыз жайлы27 бет
"Алтын орда."6 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь