Алаштың ұлы-Ахмет

Кіріспе
1.тарау Алаштың ұлы.Ахмет
2.тарау А.Байтұрсынов.ұлы ағартушы
3.тарау А.Байтұрсынов және Алашорда
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Адамзат баласының тарихында миллиардтаған жандар келді және өтті. Олардың басым көпшілігі қара басының қамынан аса алмай өмір кешті. Ахаң сөзімен айтсақ ,«сасық ми,салқын жүрек санасыздар алаңсыз ақ малтасын езіп жатыр». әрине барша пенде жер бетінде өз бсынан аса алмай өтсе, әлемді Назым Хикмет айтқандай қара түнек басар еді.
«Егер де сен жанбасаң,жанартау боп атылып,
Егер де ол жанбаса, аруақты шақырып,
Егер де біз жанбасақ, замананы сапырып,
Басар сонда барша әлемді,түнек пенен қапырық»,-деп Назым Хикмет тебіренсе, Ахаң тұрып:
«Мен бұқтым, жаттым,
Сен бұқтың жаттың
Кім істейді қызмет?!»-деп, ұлтына қызмет істер перзент іздеуі, «ұл туып, ұлы жолда қызмет етсе, онан зор ұлтқа бар ма ырыс» деген үндеуі. Осыдан дана өз заманасынан озып туады, тозық елді озқ етемін деп халқының алдына шығып өрге сүйрейді. Жолында тұрған кесапаттарды өңшенінен түйрейді.Сондай хх ғасыр даналарының бірі-Ахмет Байтұрсынов.
1.Шәріпов Ә., Дәуітов С. «Ахмет Байтұрсынов шығармалары» Алматы, «Жазушы» 1989жылы (3-19 бет)
2. «Ұлт ұстазының ұлы жолы» «Саясат» Алматы 1998 жылы қазан (3-10 бет)
3. «А.Байтұрсынов-хх ғ. Ұлы реформаторы» «Егемен Қазақстан» 1998ж
4. «А.Байтұрсынов тіл тағылымы» «Ана тілі» Алматы 1992 жылы (8-29 бет)
        
        Жоспар
Кіріспе
1-тарау Алаштың ұлы-Ахмет
2-тарау А.Байтұрсынов-ұлы ағартушы
3-тарау А.Байтұрсынов және Алашорда
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Адамзат баласының тарихында ... ... ... және өтті.
Олардың басым көпшілігі қара басының қамынан аса алмай өмір ... ... ... ... ... ... санасыздар алаңсыз ақ малтасын езіп
жатыр». әрине барша пенде жер ... өз ... аса ... өтсе, әлемді
Назым Хикмет айтқандай қара түнек басар еді.
«Егер де сен жанбасаң,жанартау боп атылып,
Егер де ол ... ... ... де біз ... ... сапырып,
Басар сонда барша әлемді,түнек пенен қапырық»,-деп Назым Хикмет ... ... ... ... ... ... істейді қызмет?!»-деп, ұлтына қызмет істер перзент іздеуі, «ұл туып,
ұлы жолда қызмет етсе, онан зор ұлтқа бар ма ... ... ... ... өз ... озып ... ... елді озқ етемін деп халқының алдына
шығып өрге ... ... ... кесапаттарды өңшенінен түйрейді.Сондай
хх ғасыр даналарының бірі-Ахмет Байтұрсынов.
1-тарау. Алаштың ұлы-Ахмет
Қазақ тілі білімінің ірге тасын қалаушы ғалым, ... ... ... ... ағартушы-педагог, сөз құдіретін танытқан тамаша ақын,
қазақ бапасөз ... ... ... көрсеткен, талантты публицист, туған
халқының рухани дүниесін көтеруге өп күш жұмсаған ... ... ... 1873 жылы 28(15) ... сол кездегі Торғай ... ... ... 5-ші ... ... ... ... жерде (қазіргі
Қостанай облысы Торғай ауданы күні кешеге дейінгі Южный деп аталған ал бұл
күнде ... ... ... ... орналасқан жерде) дүниеге келген.
Әкесі қарапайым шаруа адамы,Байтұрсын Шошақ баласы Арғын-Үмбетей батырдың
немересі. Шошақтың төрт ұлы ... ... ... ... ... ... жаратылысынан қажырлы, намысқор адамға болғанға ұқсайды, сондықтан
болар Байтұрсын жергілікті ... көп ... ... ... ... билеушілердің зорлық-зомбылығына көнбейтіндігін көрсетеді. Сол
үшін уезд басындағы полковник Яковлев 1885 жылдың қазан ... ... ... ... Ақтас пен Байтұрсынды ұстамқ болады. Сол сәтте ауылда
болмай шыққан Ақтасты «тауып бермедіңдер» деп елге ойран салады, ... ... ... сабап, бастарына қамшы үйіреді. Ояз бен оның ... ... ... алмаған Байтұрын Яковлевтің өзін атынан аударып алып,
қамшының астына алады, нөкерлерін ... қуып ... ... ... киргиздің» бұл қылығы жауапсыз қалмайды. Көп ұзамай ауылға
жазалаушы ... ... ... өртеп, мал-мүлкін талап, бала-шағаны шулатып,
еркектерді ұрып-соғып, ағайынды Ақтас, Байтұрсынды және Ерғазыны ... ... ... ... ... ... сот соттайды. Байтұрсын мен ... ... он бес ... ... каторгіге айдалады.
Ақтас пен Байтұрсынның балаларын Шошақтың үшінші ұлы ... ... ... ... ... мен Байтұрсынның баласы
Ахметті Торғайдағы екі ... ... ... беріп оқытады. Бұған
дейін Ахмет ауылдың мұсылманша сауатты адамдарынан хат ... ... ... жылы ... мен ... ... ... жүрген (олар елге 17 жылдан ... ... ... ... көп ... ... ... кезде Ахмет
кедейшілік, жоқшылық тауқыметін тартады. Соған қарамастан әрі ... ... Осы ... ол ... оқу ... де, Орынбор
қаласына барады. Онда баяғыда Ыбырай Алтынсарин салдырған ... оқу ...... ... ... түседі. Мұнда төрт жыл
оқып, 1895 жылы бітіреді. Бітірісімен ағртушылық ісіне кіріседі. Өзге
қызметті ... ... ... ... ұлы перзенттерін туғызады. Ұлттың ұлы перзенттері қашанда
тамыршыдай замана талабына жауап берер ұлы идеяларын ұсынады. Екі ... ... ... ... ... бастаған қазақ
оқығандарының ұлт үшін ұсынған ұлы жолы ағартушылық жолы болды.
Ахмет Байтұрсыновтың еңбек жолын ... ... ... мәні
бар. Өткен ғасырдың соңы мен үстіміздегі ... бас ... ... ... ... ... Петербург, Омбы, Қазан, ... ... т.б. ... оқып, мұсылманша немесе орысша білім алған
қазақ жастары шыға бастады. Олар ... де, ... да, ... де ... ... ... ... алғандардың көбі әкімшілік-сот
орындарында ... ... бас ... өз ... ... болған. Ахмет
Байтұрсыновтың өз тілімен айтқанда, ... мал, ... мен ... ... ... ... адам аз боп» тұрғанда, оқу-білімнен кен де қараңғы
қазақ ... ... ... ... беру жолын қалап алғандардың бірі, бірі
ғана емес, бірегейі Ахмет Байтұрсынов еді. ... ісі сол ... ... тіршілігінде ең қажет, ең игілікті әрекет болатын.
1895-1909 жылдарда Ахмет Байтұрсынов ... ... ... ... болыстық мектептерінде бала оқытад, екі ... ... ... Бұл ... ... ... ... Омбыға барып, қазақ халқының тарихын, ... ... ... А.Е. ... ... ... ... қарағанда, оның бұл танысуы қазақ халқын оқу-білімге тарту
жөнінідегі миссионерлердің ниет-пиғылдарын жақын ... ... ... ... бұл ... көзқарасы мен мақсатын айқындай түседі.
Ахмет Байтұрсынов оқу-ағарту ісін өзінің азаматтық міндеті мен
өмірінің мақсаты деп ... Ол 1911 ... ... ... ... ... ... маса,
Сап-сары, аяқтары ұзын маса.
Өзіне біткен тері өзгерілмес,
Дегенмен қара я қызыл маса.
Үстінде ұйықтағанның ... ... жеп, ... ... аз да ... ... пе ... құлағына ызыңдаса,- деп, білім-ғылымнан кенже қалған, мал
бағып жатқан қазақ халқын ол қараңғылықтан маса ... ... ... ... күрес жолының мақсаты етіп қояды.
Оның қазақтар үшін өз алфавитін жасау әректіне де, тілін ... ... да, ... жол ... бай терминология дүниесін жасауына
да, тіпті қоғамдық- әкімшілік істеріне араласуына да алып ... ... ... ... ... Балаларға білім берудің бірінші
басқышы-бастауыш мектеп. Сондықтан Ахмет Байтұрсынов ... ... ... ... аударады. 1914 жылы «Бастауыш мектеп» атты көлемді
мақаласын жриялайды. Мұнда автор қазақтың бастауыш мектептері ... ... ... ... ... сол кездегі қазақ жеріндегі ауыл мектептерінің
жағдайы мәз емес екендігін, оларда ... оқу ... ... ... жетіспейтіндігін айтады. Бастауыш мектеп
миссионерлік ... ... ... керек дей келіп, халық сауатын ана
тілінде ашуы керек, атап айтқанда, ... ... бес ... болсын,
ал,ашқы үш жылда балалар ана тілінде, кейінгі екі жылда орысша оқысын деген
ұсыныс білдіреді. ... ... : оқу, ... дін, ұлт ... ұлт
тарихы, есеп, жағрпия, шаруа-кәсіп, жаратылыс ... ... ... деп
нақты айтады. Оқу мәселесін Ахмет Байтұрсынов жан-жақты сөз етеді. Бірде:
«Қазақта балаларды оқытатын әзірге жосықтар(программа) мен ... ... ... ... жазу ... және арнаулы педагогтік білім алатын
оқытушылар даярлайтын ... ... енді ... «білімнің бас құралы-
кітап» деп, «білім конкурсы» деренді ... ... да ... ... ... Байтұрснов ағартушылық қызметін Алашорда үкіметі кезінде де,
Қазан революциясынан кейін де ешбір тоқтатпаған. Алашорда ... ... ... ... председатлі болып, қазақ халқының жаппай
сауатын ашып, білім беру программасын жасайды. Ал 1919 ... ... ... үкіметі тұсында да, әсіресе алғашқы кезеңдерже қазақ даласында ... ... ... ... әлде де қиыншылық кешіп отырғанын, ол
үшін не ... ... ... ... Қазақстан», «Жаңа мектеп» сияқты
журнал ... ... ... ... 1920 жылдардың басынан бастап әр түрлі мемлекеттік
басқару істеріне, қоғамдық жұмыстарға араласа жүріп, ... ... ... Ол 1921-1926 жылдары Орынбордағы ... ... ... деп ... оқу орнында, 1926-1928 жылдарда Ташкенттегі
Қазақ педагогика институтында қазақ тілі мен ... ... ... оқиды. 1928 жылдың соңында, қыркүйек айында Алматыда Қазақ
мемлекеттік ... деп ... ... оқу орны ашылады. Бұған сабақ
беруге Москва, Ташкент сияқты орталықтардан мамандар шақырылады. ... ... ... Ахмет Байтұрсынов келеді. Қазақ мемлекеттік
университетінің директорының 1928 жылғы қазан айының 15 ... ... осы ... қазанның бірінен бастап Ахмет Байтұрсынов қазақ тілі
мен әдебиетінің профессоры ... ... ... Бұл ... оқу ... «университет» деп 1930 жылдың 24 жолтақсанына дейін аталып ... ... ... ... бұйырығын «Қазақтың ... ... ... деп ... Бұл кейінгі Абай атындағы
пединституты еді. Қазіргі аты Алматы мемлекеттік университеті болды.
3-тарау Ахмет Байтұрсынов және ... ... ... жылдарында Ахмет Байтұрсынов саясатпен де
айналысады. Атап айтқанда, ... ол ... ... отаршылдық саяатына
қарсы революциялық қозғалысқа қатысады. «Қазақтың ... ... яғни 1905 жылы бір топ ... ... ... ... ... басқару орнына петиция жолдайды. Онда ... ... ... ... жер мәселесінде қазақтрдың мүддесі көзделуін,
қазақ даласында оқу-ағарту ісін ... қою ... ... ... ... күресі үшін Ахмет Байтұрынов 1907 жылы Қарқаралы
түрмесінде біраз отырып ... Ал 1909 жылы 1 ... оны ... Тройницкийдің жарлығымен жандермерия тұтқынға алып, әуелі
Қарқаралы түрмесіне, ... ... ... қамайды. Оны түрмеде ешбір
тергеусіз ... ай бойы ... ... 1910 ... 21 ... екі ... жері топырағынан кетуге ұйғарылады, яғни административтік ... ... ... 9 ... Орынборға келіп, Ахмет Байтұрсынов 1917
жылдың соңына дейін сонда ... ... ... «Ғалия» медресінде оқып
жүрген қазақ жастарының, «қазақтың ерте оянған тобының» инициативасымен,
елден ... ... 1913 жылы ... атты ... ... ... ... Ахмет Байтұрсыновты қалайды. Сөйтіп ол 1913 жылдың
соңғы ... ... осы ... ... болып қыруар еңбек етеді.
Патша үкіметінің өз қол астындағы халықтарға ... ... ... ... ... ... ... жазғаны үшін жергілікті
үкімет орындары тарапынан бұл газетте бірінші рет штраф салынады. ... ... ... бес ... өмірінің ішінде бастан-аяқ біркелкі бағытта
болған жоқ, оның ... ... ... ... сипаттағы
материалдар ғана орын алып қойған жоқ. Дегенмен әр құбылысты, әр нәрсені
қазіргі өлшеммен ... өз ... ... қарап бағалау деген
марксизм-ленинизм қағидаларына сүйенсек, «Қазақ» газетінің ... ... ... орын алуға тиістігі көрінеді. Оның үстіне, тілі
мен стилі жағынан бұл газет революцияға дейінгі ... ... ... жақсы үлгісінің бірі, ол әсіресе қазақ әдеби тілінің нормаларын
қалыптасрып, таза ... ... ... ... ... ... орган болды. Мұнда редактордың саналы түрде жүргезген жұмысы мен
сіңірген еңбегі көзге түседі.
Ахмет ... 1917 ... ... ... кетіп, осы кезден
бастап 1919 жылдың наурызына дейін «Алаш» ... ... ... атты ... ... кеңесінің оқулықтар жазу жөніндегі
комиссиясының құрамында қызмет етеді. «Алаш жылдың ортасында құрылып, ... орта ... ... ұйым ... ... ұсақ буржуазиялық
идиологияны негізге алған бұл партияның алғашқы ... ... даму үшін ... ... бұл идея сол ... ... арқылы жетуге
болады деп танып, осы майданда ширек ғасырдай аянбай тер төгіп, ... ... ... Байтұрсынов сияқты адамды елеңдетпей тұра алмайды. «Алашқа»
қызмет ете ... ол өзге ... да ... ... мен ... ... оны ... халқы үшін қайсысының программасы қолайлы
деген ой толғандырады. «Алаш» ... ... ... ... ... ... қазақ қоғамының әрі қарай дамуына
қол емес екенін түсінеді. Сондықтан ол 1919 ... ... ... ... өз
қалауымен Совет үкіметі жағына шығады да, бірден мемлекеттік істерге
араласады. ... ... ... ... ... мүшесі
болып жұмысқа кіреді.
Бұл комитет РСФСР комиссарлар Советінің қаулысы бойынша 1919 жылы 24
маусымда құрылған болатын. Қаулыға В.И. Ленин қол ... еді. ... ... ... үкіметі тұсында мемлекет қайраткері ... ... ... ... бастайды. Комитеттің шаруасымен В.И. ... ... ... сөйлеседі. Қазақ өлкесінің саяси және экономикалық
жағдайларын баяндайды, ағартушылық жұмыстарындағы ... ... ... мен ... ... С.С. ... екеуін жақсы қабылдап,
сөздерін тыңдайды, өлкені басқару жөніндегі бірнеше ... ... ... ... ... ... және граммофон күйтабақтарына
жазып, халық арасына тарату керектігін айтады. 1922-1925 ... ... ... ... ... жанындағы ғылыми-әдеби комиссияның
председателі, қазақ өлкесін зерттеу қоғамының құрметті председателі болды.
Советтердің Бүкілроссиялық ... мен ... ... ... және ... ... ... дейін Кирвоенкомның
мүшесі болып қызмет атқарады. 1920-1921 жылдары Қазақ АССР-нің оқу-ағарту
комиссары және ҚазЦИК-тің ... ал ... ... ... ... жанындағы Академиялық Орталықтың председателі болды.
1920 жылдың соңында Қаз.компартиясының Бірінші хатшысы Ф.И. ... жылы ... ... және В.И. ... «көшпелі халықтардың момын
тартып алып, кедейлерге бөліп ... ... ... ... ... 1928 ... ... Қазақстанда мал-мүлік конфискациясын
жүргізіп, әрі қарай астық дайындауды ... ... деп ... ... ... ... іске асырғаны, сөйтіп, ұазақ елін мейлінше
тонап, ашаршылыққа ... ... ... ... ... ... бұл ... жұтпен бірдей деп ашық ... ... ... ... ... деп ... наразылық білдірді. «Кіші
Октябрь» деп аталған осы ... ... ... ... ... өзіне
қарсылық білдірген қайраткерлері мен интеллигенттеріне «ұлтшыл» ... ... ... ... біржола жоюды қолға алды. Әсіресе көтеріліске дейін
қалыптасқан қазақ интеллигенттеріне шүйіліп, ... отыз ... ... Солардың бірі- «ұлтшылдардың рухани көсемі» Ахмет Байтұрсынов ... ... ... ... өзі ... ... ошақ-ьасы
жұбайы Александра мен қызы Шолпан Томск облысына жер аударылады.
Дүниежүзілік Қызыл Креске М.Горьеийдің ... Е.П. ... ... ... ... 1934 жылы мерзімінен бұрын ... ... ... ... ... қайтып оралады. Бірақ ешқандай
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... Көп ұзамай 1936-1937 жылдардың зобалаңы басталып, НКВД
органдары ... ... ... рет ... ... ... Бірқатар
мәліметтерге қарағанда, 1937 жылы желтоқсанның 8 күні атылған.
Жариялық пен ... ... пен ... бел ала ... ... сталиндік режимінің құрбаны болған, жазықсыз сотталып, еңбегі ем,
тұзы сор болған кезінде халқына, жаңа қоғамға ... ... ... ... жандардың есімі туған халқына қайырылып отыр. «Керуен тонап, ... ... ... ... ... қолына қару алып,
ешкімге оқ атпаған, жаңа советтік құрылысқа , коммунистік идеологияға ... ... ... ... ... ... жоғарғы соты
1988 жылы қарашаның 4 күні ешбір қылмысы жоқ деп тауып, оны толық ... ... ... ... ... ... тілініңәліппесі мен
оқулықтарының авторы соңынан із салған ... ... ... ... негізделген қазақ жазуының реформаторы. Бұл жазу үстіміздегі
ғасырдың 10-жылдарынан бастап, 20-жылдардың соңына ... ... ... ... ... етті. А.Байтұрсыновтің алфавиті күні бүгінге
дейін қолданыс тауып келкді:ҚХР, Ауғаныстан, Иран ... ... ... ... осы ... ... баспа дүниелерін ... ... ... ... Байтұрсынов-қазақ әдебиеті мен тілін,
мәдениет тарихын зерттеуші тұңғыш филолог, тарихшы ғалым және ... ... ... ... ол ... ... ... үкіметіне адам қызмет еткен ірі қоғам қайраткері.
Міне, қазақ халқының абзал ұлдарының бірі, хх ғасырдың бас ... ... ... ... ... интеллигенциясының ең ірі,
ең беделді өкілі, бір емес екі рет ... ... ... ... ... ... ... осылай танимыз.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1.Шәріпов Ә., Дәуітов С. «Ахмет Байтұрсынов шығармалары» Алматы, «Жазушы»
1989жылы (3-19 ... «Ұлт ... ұлы ... ... Алматы 1998 жылы қазан (3-10 бет)
3. «А.Байтұрсынов-хх ғ. Ұлы реформаторы» «Егемен Қазақстан» 1998ж
4. «А.Байтұрсынов тіл ... «Ана ... ... 1992 жылы ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алашорда10 бет
Ахмет Байтұрсынұлы өмірі және шығармашылығы14 бет
Алаш партиясының құрылуы мен мақсаты7 бет
Алаш философиясы әлем қазақтары мәдениеті контексінде4 бет
Абай және Ахмет шығармашылық үндестігі37 бет
Алаштың алдаспаны11 бет
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
Алаштың бас шығармасы13 бет
Алаштың жолы15 бет
Алтын Алаштың ардағы-хан кене18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь