Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері

Архаикалық тип
Мәңгүрттік тип
Маргиналдық мәдени тип
Еуразиялық тип
Қазіргі қазақ мәдениетіндегі негізі мәдениет әлеуметтік типтерге көшейік. Меселенің бұрын зерттелмегенін аңғару қиын емес. Мәдени әлеуметтік тип ғыоымда қалыптасқан қағидаларды талдаудың нәтижесін гөрі, өмір идеяларын жалпылаудің тәжирибесіне жақын.
Архаикалық тип. Мәдени идентификация адамның, белгілі бір нақтылы мәдени ортада өзін-өзі сезіну деңгейіне байланысты. Адам тұғанынан құндылықтар жүсейін, әдетте сол қүйінде дайын қабылдайды. Еркін таңдау қабілеті тек шығармашылық типтегі адамдарға тән. Бұл ретте, әсіресе этникалық сананың тұрақтылығын, рәміздері мен дүниетанымының өткен кезден сусындап тұратын ескерген жөн. Этномәдени сана “біз және біз емес” деген ажыратушылық оппозицияға негізделеген. Бұл сана адамды өткен тарихқа басты назар аударып этностың түп тамырларын құрметтеуге шақырады. Бұл – жағымды әрі қажетті талап. Өзін сийламаған, басқаны да сийламайды.
Алайда этномәдени ментальдықтың әсіре бейнелген типтері бар. Олардың бірі – архаизм. Архаизм- мәдениеттің өтіп кеткен сатыларын қайтадан қалпына келтіруге бағытталған талпыныс. Бұл типке зерттеушілер кейде “дәстұршілік”, “ортодокстық”, “фундаменталисттік”, “партикулярлық” сияқты белгілерді де қосады, Шынында да, мәдени жүйе өзін өзі сақтап қалғысы келеді, тұрақты басатауларынан алыс болмауды қалайды. Екінші жағынан алғанда адамдың шғырмашылығы, жасампаздығы жаңашылдығы белгілі. Осы екі тенденция бір бірімен тайталаста болады. Архаистік бағдар тұралы бірнеше деректер келтірдік.
Бұл мәселені А. Тойнби жан жақты қарастырған. Оның пікірі бойынша архаистік мәдени бағдар мінез құлық бітімдеріне, өнерде, тілде, дінде, экономика мен саясатта байқалады. Мысалы, Алмания тарихындағы тевтонизм таза қнды арийлі кидеялары мен фашисттік корпоративтік мемлекет құру тәжирибесі, Израильдегі өлі тіл ивритті тірілту әрекеті, Үндістандағы сансткритті қалпына келтіру талпыныстары, Рим императоры Августың христиандықты көне тайпалық діндермен алмастыруға тырысуы осы архаизмнің көріністері болып табылды.
        
        Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері
Қазіргі қазақ мәдениетіндегі негізі мәдениет әлеуметтік типтерге
көшейік. ... ... ... аңғару қиын емес. Мәдени әлеуметтік
тип ғыоымда қалыптасқан ... ... ... гөрі, өмір
идеяларын жалпылаудің тәжирибесіне жақын.
Архаикалық тип. Мәдени ... ... ... бір нақтылы
мәдени ортада өзін-өзі сезіну ... ... Адам ... ... әдетте сол қүйінде дайын қабылдайды. Еркін таңдау
қабілеті тек ... ... ... тән. Бұл ... ... ... тұрақтылығын, рәміздері мен дүниетанымының өткен кезден
сусындап тұратын ескерген жөн. Этномәдени сана “біз және біз ... ... ... ... Бұл сана ... ... тарихқа басты
назар аударып этностың түп тамырларын құрметтеуге шақырады. Бұл – ... ... ... Өзін ... ... да ... ... ментальдықтың әсіре бейнелген типтері бар. Олардың
бірі – архаизм. Архаизм- мәдениеттің өтіп ... ... ... ... ... ... Бұл типке зерттеушілер кейде “дәстұршілік”,
“ортодокстық”, “фундаменталисттік”, “партикулярлық” сияқты белгілерді де
қосады, Шынында да, ... жүйе өзін өзі ... ... келеді, тұрақты
басатауларынан алыс болмауды қалайды. ... ... ... ... ... жаңашылдығы белгілі. Осы екі тенденция бір
бірімен тайталаста болады. ... ... ... бірнеше деректер
келтірдік.
Бұл мәселені А. Тойнби жан жақты қарастырған. Оның ... ... ... ... ... құлық бітімдеріне, өнерде, тілде, дінде,
экономика мен саясатта байқалады. Мысалы, Алмания тарихындағы ... қнды ... ... мен ... корпоративтік мемлекет құру
тәжирибесі, Израильдегі өлі тіл ивритті тірілту әрекеті, Үндістандағы
сансткритті ... ... ... Рим ... ... көне ... ... алмастыруға тырысуы осы архаизмнің
көріністері болып табылды.
Фундаменталисттік дұниетаным тіршіліктің негізі принциптеріне сәйкес
келмейді. Дж. ... ... ... бойынша табиғи сұрыптаудың
нәтижесінде ішкі ... ... жүйе ... ... ... Росс Эшби ... және кесімді ұйімдастырылған жұйелерде энтропия
артып , қоллапстық қалып тауді дейді. ... ... не ... бар
деушілердің де табылуы мүмкін.Алайда мәдениет Бүкіл әлемдік заңдылықтардан
тыс болатын “мәңгі двигатель” емес.
Архаистік ... тип ... ... қалыптасқан өмір салты шайқлған
өтпелі кезендерде ерекше байқалады. Ескі құндылықтар жүйесін ... ... ... ... өткен ұйлесімді құндылқтарға жеткізе бермейді.
Бұрынғыдан бас тарту кейде болашаққа емес, ... да ... ... ... ... ... мүмкін.
Қазіргі Қазақстан Республикасын алып ... ... ... ... ... ... айқындалды және төл мәдениеті
жаңғырту ниетіндегі заңды әрі түсінікті ұмтіліс ... ... ... ... ... жеті ... ... рулық тайпалық басқару
жүйесіне, исламның ... ... пен ... ... ... ... шежірешілдікпен ауыстыру осы архаизмның көріністеріне
жатады.
Қазіргі кезде өркениетті елдерде мәдени тұтастанудың ... ... ... ... топ- этномәдениет-үлкен
өркениет-адамзат. Бұл жерде формалық логикадағы ұғымның ... ... кері ... заңды әрекет етеді. Яғни ең мағыналы ... ... ... ... ... ... кеңейе берген сайын
комплиментарлықтың ... де ... ... Енді ... нұсқаны
келтірейік қауым мұшесі- ата баласы-ру-тайпа-жүз-ұлт. Ары қарай байланыстың
ықтимал дәрежесі ... Бұл ... ... ... ... де жеткіліксіз. Түрік халықтарының тарихынан инкорпорациялық
деңгейі жоғары болған этностардың санының тез өскенін байқаймыз. Бұл ... ... ... ... ... қазақтің және әр
жүздің ханын сайлау, шариғат пен қазалық салтты қалпыа келтіру, ... ... ... ... ... ... ... тип. Бұл типке ұлттық салт-дәтүрден жұрдай, оның рәміздік
рәсімдік мағынасын ... ... ... ... ... ... қолданбайтын адамдар жатады.
Мәңгүрттік тип- дәстүршлдің қарама қарсы бейнесі. Бірақ архаист
өмірлік ... өз ... ... ... – сыртқы құштеудің
нәтижесі. Мәдени жадыдан адам ... ... ... ... ... ... экспанцияның ассимиляциялау саясатынан туады.
Мысалы Ресей импреиясының мәңгүрттендіру саясатының кейбір әрекеттерін
еске алайық:
1. Халықтың өзін өзі ... ... ... ... ... Салт дәстұр мен руханилықтың тамырына балта шабу
3. Миссионерлік әрекет төлтума жазбаша мәдениетті щектеу алфавитты
алмастыру орыстандыру орыс ... ... ... ... тілін жоғары мәдени аймақтардан аластап
күделікті тұрмыстық деңгеймен ... ... ... ... қайтадан игеру.
Осыдан келіп “мәңгүртсың” деп быреуды айыптау әділетсіздікке
жатады. Мәселе осы ... ... ... ... ... ... мәңгүрттіктің елестері аз емес. Мысалы, этномәдени
нигилизмды алайық. ... ... ... ... ... ... кездесетін мынандай ... көз ... ... тілі ... ... ... реликт
- қөпшелілер шынайы мәдениетке жете алмаған, “мәдениет” деген сөз
арабша “қала” мағынасын ... ... оны ... үлесі деп жариялау
- “Психологиялық зерттеулер” республикада екі тип бар екендігін
көрсетеді: ... ... ... тип, ... ... ... ... дінге бағдарланған “ортодоксты-азиялық” тип
- Түрік халықтарының мәдени мүрасының түбынде арийлық архетип
жатырб ... ... ... ... ... қалыптасқан. Кейбір зерттеушілердің түпкі атамызда
ақ нәсілдік тип басым болғанб сондықтан олар ... ... ... Бір ... ... ... нәсілдерін
құралау мүмкіндігін ескерген жөн.
Мәңгүрттік менталитеттің өкілдерінің типтік белгілерін
күнделікті ... де ... ... ... мәңгүрттік мәдени типтен
маргиналдықты тұтас қарастыру кездеседі. оның ... ... ана ... ... де ... ... маргиналдық
мәдени тип дегеніміз не?
Бұл ұғымды американ ... Р. Парк ... және ... – “шетте болушы” деп аударалады. Р. парк маргиналдар мен мінез
құлқына тынымсыздық , ... , ... , ... бар ... ... ... Мәдениеттану мен
әлеуметтануда бұл ұғым ... ... ... ... мәдениеттің өкілдерін бейнелеу мақсатында қолданылады.
Әдетте маргиналдық ұғыммен қалыпты ... ... ... ... ... ... ... не қоғамдан өздері аулақ кеткендер, не ... ... ... ... ... дағдарысқа ұшыырап, бұрынғы насаналар
мен мұраттар маргиналдардың саны артады. Мысалы, ауыл селодан қалаға
қоныс аударғандарды алып ... ... ... ... бұл ... ... ... бақылауында болды. Транзитік қоғамда нарықтық
қатынастардың енуіне байланысты ауылдық жердің ... ... ... ... ... ... қалаларға келді. Ал қалалық
мәдениет пен өмір салтына олар онша икемделе алмай, маргиналдың санын
көбейтті.
Француз ... А. ... ... бойынша маргиналдың алдында екі
дол тұр:
- барлық дәстүрлі қарым-қатынастарды бұзып, ... жаңа ... ... ... ... ... ... өзін-өзі өркениетті деп есептейтын қоғам ... ... ... санын көбейтпеуге ұмтылуы қажет.
бұл жерде мәдени адаптациялық жұйелердың қызметының ... ... ... мәдени ортаға жаңадан келгендер өздерініің ғасырлар
бойы қалыптасқан ... ... ... тұсу
тетіктерінен айырылып қалады. ... ... ... ... ... ... Резервациялар мен фильтрациялық
ұжымдарда кұшпен орнатылған басым мәдениеттің тар шеңберінде адамдық
абырой мен намыс аяққа тапталып, ... ... өріс ... ... ... ... ... жоғры мәдениетке
күшпен еңгізу бағдарламасының орнына “мәдениеттер ... ... ... Быр ... ... ... ... “жоғары және
төменгі” деген бөлуден мәдениеттердың тең қалыпты принципын қолдауға
көшті.
Еуразиялық тип. Бұл типті негіздеуден ... ... ... бір теория- С. Хантингонның “Өркениеттер жан жалы” ілімінің бір
қырын қарастырып өтейік. Бұл ілім бойынша әр түрлі суперөркениеттердың
шекаралық аймағы тұрақсызлықпен жанжалдардың ... ... ... Ал ... өзінің геомәдени кеңістігі боынша конфуцийлік
және проваславиелік өркениеттердің ортасында орналасқан. Алйда ТМД-нің
кейбір мемлекеттерімен салыстырғанда, Қазақстанда ... ... пен ... мығым екендігі белгілі.
Мұны көптеген факторлармен түсіндіруге болады. Олардың
арасында мәдени фактордың да алтын орны ... ... ... Қазақстан Республикасының ішкі жағдайын анықтайтын ... ... ... ... еуразиялік менталитет өкілдері жатады.
Қазақстандағы Ресей ықпалы республикадағы ұлкен славяндық
топтың барлығымен ғана емес, қазақ халқының ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... ... мәдениетіне тигізген
теріс әсерлері жөнінде осыған дейін жеткілікті айттық. Алайда, бірнеше
ғасырлар бойы ... өмір ... ... қазақ халқының мәдени
құрылымына біраз өзгерістер болады. Бұл ... ең ... ... және орыс ... ... мәселесін тудырды. Белгілі елтанушы
М. Тәтімовтың дерктеріне сүйенсек, 1992 жылы қазақтардың 25% ... ... Жеке ... бұл процент тым жоғары: Алматыда
–85, Қостанайда- 75, Қарағандыда- 80 процент.
Әрине демографиялік және ... ... ... ... мол. ... тілден айырылдың деп бұл үлкен топты
ұлттық ... ... ... ... да ... ... Мысалы,
шотландтар мен ирландтар ағылшын ... ... ... ... жоқ. Осы ... ... ... және басқа да мүсылман халықтарынынң бірталайы ұлттық салт
дәстұр
мен діни – мәдениет өрісінен алыстап кеткен жоқ. Және ... мен ұлес ... ... ... жоқ.
Қазақ халқының 20 ғасырдың басындағы ... ... ... бар ... көз жеткізуге болады. Оларға төлтума дәстүрлі
мәдениет және батыстық әсер жатады. Еуразиялық мәдени тип дәстұрлі
мәдениетті ... ... ... ... ... ... қазақтардың мәдени диалогқа икемді екендігін
көрсетеді. Бұл тұралы Абай да ... ... Тек ... ... ... антиподы деп қарастырған жасандылық.
Еуразиялік мәдени тип, Гегельдің тілімен айтқанда “айырылған
санаға” ... ол ... пен ... арасында аутқып жұреды. ... ескі ... Ұлы ... жолы ... де ... ... ... мәдениетті тек батыс пен шығыстың ортасындағы
буферлік аймақ ретінде қарастыру да ... бір ... бұл ... бір адамзат тарихындағы екі ... ... ... ... ... тұтастану ұлғысының қалыптасуының куәсы
болып отырмыз.
XXІ ғасырдың ... ... ұлы ... және тұтастануы басты тенденцияға айналды. біз шынында да,
біртектес адамдық мәдениеттің аймағына ене ... ... ... , ... ... “бұкіладамдық ұйге” көшу
басталды. Бұл мәселе қазақ мәдениеті ұшын де өте ... ... Ішкі ... ... ... ... елдермен
жақндасу, халықаралық қатынастардың тұлғасына айналу қазақ мәдениетіне
жоғары талаптарды қояды.
Алайда 20 ғасырдың аяғында ... ... ... мен оың
әрекеттерін жемісін тұтынудың нарықтан басқа әділетті ... ... ... ... жоқ ... қорытындыға келдік. Нарықтың негізі
принципы - жеке адмның өзі ұшын ... ... ... байлықта
арттыруға бағыттау. “Егер мен өзім ұшын болмасам, кім онда мен ұшын”
– дейды нарық ... ... ... ... ... ... ... тек технологиялық әрекетпен шектемей, оны әдеп жүйесымен
толықтырады. Сондықтан “бизнес этикасы” қазыргы ... ... ... ... ... ... Бұл сипатта өркениетті
нарық деген ұғым қалыптасқан.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалық шақ психологиялық зерттеу пәні ретінде10 бет
Дәстүрлі қазақ мәдениетінің тарихы17 бет
Киіз үйдің символикасы6 бет
Қазақ мәдениетінің бастаулары жайлы11 бет
Қазақ сөз мәдениетінің теориялық негіздері78 бет
Қазақтың әдет-ғұрып салт дәстүрі21 бет
Мәдениет аясындағы философияның тарихи типтері45 бет
Қазақстан жеріндегі дәстүрлі шаруашылық-мәдени типтер8 бет
Ежелгі түркілердің наным-сенімдері10 бет
Ежелгі үнді мәдениеті10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь