Өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу

І.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.5.
ІІ. Негізгі бөлім.
2.1. Ғылымдар жүйесіндегі өзін.өзі тәрбиелеу, қайта тәрбиелеу түсінігінің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.11.
2.2. Өзін.өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеудің педагогикалық және философиялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12.14.
2.3. Абай мұрасының жастардың өзін.өзі тәрбиелеуі мен қайта тәрбиелеуіне ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15.16. 2.4. Жеке тұлғаның дамуы мен қалыптасуындағы өзін .өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеудің ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17.21.
2.5. Қиын балалардың өзін .өзі тәрбиелеуі мен оларды қайта тәрбиелеу жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.24.
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25.
IV. Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26.
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Бүгінгі таңда Қазақстандағы білім беру саласымен қатар ғылымдар жүйесіне жалпы тәрбиелеу, соның ішінде өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу мәселелері өзекті болып отыр. Себебі адамның өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу жұмыстарына соңғы жылдары ғана көңіл бөлініп келеді.
Жаңа типтегі оқу жүйесінің мақсаты - студенттерге білім, білік, дағдылар жиынтығын беріп қана қоймай, сонымен қатар өмірдегі өз орнын анықтай алатын, сапалы білім арқылы мүмкіндіктерін жүзеге асыратын, үнемі даму үстінде өз-өзін өмір бойы оқуға, жетілдіріп отыруға қабілетті тұлғаны қалыптастыру болып отыр.
Сондықтан бүгінгі күні жоғарғы оқу орнындағы оқу тәрбие үрдісі студенттердің өзін-өзі жан-жақты жетілдіру, өзінің қоғамдағы орны мен даму деңгейін айқындау, өзінің ішкі сезімдері мен сапалы қасиетерін өзі тану, тәрбиелеу, қабылдау, сыртқы ортамен сарапқа сала отырып дамытуға бағытталуы қажет.
Менің осы тақырыпты таңдаған себебім өзін өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу мәселесі әлі толық зерттелмеді және көптеген енгізулерді қажет етеді.
Өзін-өзі тәрбиелеу арқылы білім беруді жүзеге асырушы субьектінің Ш.А.Амонашвили, В.В.Сериков еңбектерінде тұлға ретінде өзін тану үшін, өз құндылық бағдарын таңдап алу керек, білім әлеміне ену, ғылыми және өмірлік проблемаларды шешудің шығармашылық тәсілдерін меңгеру оның өзіндік «Мендік» рефлексивтік дүниесін ашуға ықпал етеді делінген. Педагогика мен психология ғылымында теориялық әдістемелік еңбектерімен қатар, аталмыш мәселенің нақты практикалық аспектілеріне қатысты, психологиялық кеңес беру, өзін-өзі тәрбиелеу, қайта тәрбиелеу және оқыту саласында нақты шұғылданып жүрген мамандардың зерттеулері аз емес. Өзін-өзі танудың және тұлға дамуының жалпы теориалық методологиялық аспектілерн талдайтын еңбектер (Б.Г.Ананьев, Л.И.Божович, Л.С.Выготский, П.Р.Чамата, И.И.Чеснокова, В.С.Мерлин, В.С.Мухина, С.Л.Рубинштейн, А.Г.Спиркин, И.С.Кон, А. Н.Леонтьев, Е.В.Шорохова).
С.А.Назарбаеваның басшылығымен қазақстандық ғалымдар әлемдік тәжірибеге сүйене отырып, Қазақстан ұрпағының ішкі жан дүниесінің бай рухани болмысының жоғары дамуына терең жол ашатын «Өзін-өзі тану» пәнінің тәжірибелік бағдарламасының негізін қалады. Көптеген қазақстандық ғалымдар Х.Т.Шерьязданова, Т.А.Левченко, М.Х.Балтабаев, А.А.Семченко, Е.Е.Бурова, Л.К.Көмекбаева, З.Б.Мадалиева, А.Н.Нысабаев, Г.ГСоловьева өз еңбектерінде тұлғаның өзін-өзі тану және тәрбиелеу, қайта тәрбиелеу мәселесі бағдарламасының негізін қалауға ат салысты.
Зерттеудің мақсаты: Өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеудің теориялық алғышарттарын қарастыру.
1.Орлов Ю.М. Самопознание и самовоспитание характера : Беседа психолога со старшеклассниками: Кн. для учащихся. –М.:Просвищение, 1987.-224 с.
2. Педагогика. Под редакцией П.И. Пидкасистого. -
М.: Росс.пед. агенство, 1996.-602с.
3.Пидкатистый П.И. Самостоятельная деятельность учащихся Педагогика.М.: 1972.-528с
4. Ушинский К.Д. Избранные педагогические сочинения . М.: 1964 – 482с
5. Скаткин М.Н. Проблемы современный дидактики .М.: 1980 г.
6. Талызина Н.Ф Формирование познавательный деятельности младших школьников . М- Просвещение , 1988 г.
7. ҚоянбаевЖ.Б.,Қоянбаев Р.М. Педагогика, Астана, 1998 ж.
8.Педагогика/Абай атындағы Алматы мемлекттік педагогикалық университеті, педагогика кафедрасының авторлар ұжымы , Алматы, 2003.
9. игенбаева Б. Қ. Мен –адаммын. //Жеке тұлғаның рухани адамгершілігін дамытуға арналған әдістемелік құрал. Алматы:Дәуір, 2000,111 б.
10.Қалиұлы С. “ Қазақ энциклопедиясының теориялық негіздері мен теориясы” Алматы “ Білім” 2003ж.
11.Назарбаева С.А.Познать себя и сделать мир лучше:Выдержки из пресс. Конф. Президента фонда «Бөбек» о новом школьном предмете «Самопознание»/Записала Н. Тодорова/ Казахст.Правда -2001. 18сент.
12.Тойлыбаев Б. Өзін-өзі тәрбиелеудің философиялық негіздері \\ Ізденіс\\ 2005ж.№1
13.Педагогика-психологиядан терминологиялық сөздік Алматы, 2004.
14.Серікбаева Қ. Жеке тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеу түсінігінің мәні \\Саясат \\ 2003ж№10
15.И.Р.Халитова. Абай мұрасының жастарды өзін-өзі тәрбиеленуіндегі ықпалы. \\ Открытая школа\\ 2004 ж №1
16. Ысқақова Б. Дидактикалық материал үлгілері// Бастауыш сынып //2004
17.Смагулов Е .Ж Развитие самостоятельности мышления в процессе решения простых задач .// Бастауыш мектеп// 2003 № 10
18.Құнантаева К. Халитова И. Қазақ мектебіне негіз іздегенде.// Қазақстан мектебі //1993 ж.
19.ҚазҰУ Хабаршысы. «Педагогикалық ғылымдар» сериясы,№18.
20.Қазақ тәлім тәрбие тұжырымдамасы.Алматы, «Қазақстан мұғалімі» 1993,5-ақпан.
        
        ЖОСПАР
І.Кіріспе...................................................................
.............................................4-5.
ІІ. Негізгі бөлім.
2.1. Ғылымдар жүйесіндегі өзін-өзі тәрбиелеу, қайта ... ... ... ... мен ... ... ... және
философиялық ... Абай ... ... ... ... мен ... тәрбиелеуіне
ықпалы......................................................................
........................................15-16. 2.4. Жеке тұлғаның дамуы ... өзін -өзі ... мен ... ... Қиын ... өзін -өзі ... мен оларды қайта тәрбиелеу
жұмыстары..................................................................
.....................................22-24.
III.
Қорытынды...................................................................
..................................25.
IV. ... ... ... ... таңда Қазақстандағы білім
беру саласымен қатар ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу мәселелері өзекті болып отыр. ... ... ... мен ... ... ... соңғы жылдары
ғана көңіл бөлініп келеді.
Жаңа типтегі оқу ... ... - ... ... ... ... ... қана қоймай, сонымен қатар өмірдегі ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін жүзеге
асыратын, үнемі даму үстінде өз-өзін өмір бойы ... ... ... ... ... болып отыр.
Сондықтан бүгінгі күні жоғарғы оқу орнындағы оқу тәрбие үрдісі
студенттердің ... ... ... өзінің қоғамдағы орны
мен даму ... ... ... ішкі сезімдері мен сапалы
қасиетерін өзі тану, тәрбиелеу, қабылдау, сыртқы ... ... ... ... ... ... осы тақырыпты таңдаған себебім өзін өзі ... мен ... ... әлі ... зерттелмеді және көптеген енгізулерді қажет
етеді.
Өзін-өзі тәрбиелеу арқылы ... ... ... ... ... ... ... тұлға ретінде
өзін тану үшін, өз ... ... ... алу ... ... ену, ғылыми және өмірлік ... ... ... ... оның ... «Мендік» рефлексивтік дүниесін ашуға
ықпал етеді делінген. Педагогика мен психология ... ... ... ... аталмыш мәселенің ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу,
қайта тәрбиелеу және ... ... ... ... жүрген
мамандардың зерттеулері аз емес. Өзін-өзі танудың және тұлға дамуының
жалпы ... ... ... ... ... ... Л.С.Выготский, П.Р.Чамата, И.И.Чеснокова,
В.С.Мерлин, В.С.Мухина, ... ... ... ... ... басшылығымен қазақстандық ғалымдар әлемдік
тәжірибеге сүйене ... ... ... ішкі жан ... ... ... жоғары дамуына терең жол ашатын «Өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ғалымдар Х.Т.Шерьязданова, Т.А.Левченко, М.Х.Балтабаев,
А.А.Семченко, Е.Е.Бурова, Л.К.Көмекбаева, ... ... өз ... ... ... тану және ... ... мәселесі бағдарламасының негізін қалауға ат салысты.
Зерттеудің мақсаты: Өзін-өзі ... мен ... ... ... қарастыру.
Зертеудің міндеттері :
- Өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу түсінігінің мағынасын,
мазмұнын, ... ашып ... ... ... мен қайта тәрбиелеудің түрлеріне талдау
жасау;
- Берілген мәселеге қатысты Абай ... ... ... объектісі: Өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу
процестері.
Зерттеудің пәні : Өзін өзі ... мен ... ... оқу ... ... ... кіріспеден, негізгі бөлімнен,қорытынды бөлімнен және
әдебиеттер тізімінен тұрады.
I. ... ... ... ... ... ... деген
педагогикалық терминді қажет етеді. Оның негізі болып ... ... ... Өсіп келе жатқан бала педагог ... әрі ... ... ... ... «Өзін-өзі тәрбиелеу»
тәрбиеленушінің субъективтілігін ... ... ... ... бүгін эмансипацияланған және өзінің «Менін» өзін-
өзі тәбиелеудің объектісіне айналдырған.
Эмансипация ... ... ... ерте ... екі ... ... алып «Мен өзім! »деп айтады,бес
жасында өзін ... ... ... жауып, жалғыздыққа
кетеді, «Не істейтінімді және ... өмір ... өзім ... ... заңды құбылыс субъектіге өзіне-өзі тәрбиеші ... ... ... ... ... ... ... сапасын көрсетеді. Педагог ... ... ... белгісі пайда болғанда жалғыз қалдырады ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
тәрбиелеудің әлеуметтік-педагогикалық механизмдерін білу керек, осыған
орай ... ... ... ... ... «өзін-өзі
бақылау», «өзін-өзібағалау», «өзін-өзі тану», «өзіне-өзі бұйыру», «өзін-
өзі сендіру», «өзін-өзі дамыту».
Өзін-өзі ... ... ... ... әр адам өзінің түрлі
қасиеттері мен қылықтарын талдай алатын, қоғам мен ұжым ... ... ... ... сын көзбен қарай алатын қабілетке ие болуы тиіс.
Әлеуметтік тұрғыдан кәмелетке ... адам өз ... ... ... төмендігін, тәрбиесінің нашарлығын, мұндағы барлық
жауапкершілікті мұғалім мен ата-анаға үйіп-төгіп, өзін ... таза ... ... жоқ. Әр адам жан ... даму ... ... ... өтіп, өзін-өзі тәрбиелеуі ... ... ... ... әкелгісі келсе, кімде-кім оқуда, еңбекте табысқа ... ... ... ... жан ... ... сол адам өз ... өзін-
өзі тәрбиелеу жолында еңбегін сарп еткені жөн.
Өзін-өзі ...... жеке ... ... түсу ... жеке
әрекеті. Өзін-өзі тәрбиелеудің бағыт-бағдары адамның өмірлік мұратына, яғни
оның кім болғысы ... ... ... ... әсіресе балғын шақта
аса маңызды. Осы кезде өзін-өзі тәрбиелеудің алғы шарты – адамның өзіндік
санасын ... дами ... ... ... ... ... адамның өзін-
өзі бағалай алуы болып табылады. Бұл осы ұғымның дәл мағынасына ... ... не өте ... ... ... ... ... білу адамның жеке басының құнды болуы үшін аса
қажет сипат.
Өзін-өзі ... аса ... ... әлсіз жақтарын жеңіп, жетпей
жатқан қабілетінің олпы-солпы жақтарын жетістіруге бар ... ... ... ... ... әсіресе тұлғаның жарық дүниені тікелей
көріп, естуден түрлі ... ... ... ... ... ... ... ішінде «қайта тәрбиелеу»
термині де кіреді. «Қайта»- деген сөздің өзі бір ... ... ... ... , ... емес ... ... дегенді
білдіреді. «Қайта тәрбиелеу» түсінігін әлеуметті қолдау таппаған мінез-
құлық ... ... ... ... ... қолданады. Мысалға,
бала ерішік, ... ... және ... ... таза емес. Жағымсыз
қасиеттерді ... яғни ... ... ... ... ауыстыру қажет. Бірақ бұл ұсыныстың өзі ... егер ... ... ... онда ол ... және
ұстамды болады; егер еңбексүйгішттікті қалыптастырсақ, жалқаулық ... ... де жоқ. ... ... ... ... ... болады ма? Балаға қарым- қатынас кезінде ... ... ... ... ... ... ... орын қалмайды.
Тәрбие үрдісіндегі өзін -өзі ... ... ... ... өте күрделі мәселеге саналады. ... ... ... ... құлқұнда ортаға үйлесімсіздік, іс
-әрекетіндегі қоғамдық талаптарға ... ... оғаш ... үшін ... ... деп атап ... ... мұғалімдерді
ерекше толғандырады. Кейде мінезі солай болса, не ... ... ... ... ... ... де бар. Бірақ ол ... ... ... ... тыс өмір сүре алмайды, ендеше ... ... ... әдеп ... орындау керек. Онсыз
болмайды, өйткені тұлға ... ... ... ... ... ал қоғамнан, ортадан жырақ кетпеуді ... ... ... жол ... ... жүріп адас» деп түйіндеу
жасайды. Әрине, мұнда сыңаржақ ... ... ... ... ... ... ... деп жүрген тұлғаларды қайта тәрбиелеудің және ... өзін -өзі ... ... мойын ұсынып, іс
-әрекетке кірістіруде педагогикалық ... мән беру ... ... ... ... ... ... қатарына
үлгерімі төмен, немесе оқуға ықылас көрсетпейтін мінез ... ... ... т.б ... ... Ал оларды жөндеу ниетіндегі адам
алдымен сол ауытқушылықтардың себеп-салдарын айқындап алуға тиіс. ... ... ... ... ма, әл де ... топтардың мектеп
тәрбиесіндегі кері әсері ме, жүйке ауруының ... ма т.б ... ... ... ... ... тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу
түсінігінің мәні
Өзін-өзі тәрбиелеу - адамның өзінің теріс қылықтарын ... ... ... ... ... ... ... Өзін-өзі
тәрбиелеу элементтері мектеп жасына дейінгі балаларда кездеседі. Бұл кезде
бала өзінің жеке ... ... ... Бірақ өзінің мінез-
құлқының үлкендерге ұнайтын-ұнамайтынын ұғынады. ... ... ... және өз ... ... ... алды жаста байқала бастайды.
Жеткілікті әлеуметтік тәжірибенің және психологиялық дайындықтың жоқтығынан
жасөспірімдер өз қылықтарының ... ... ... ... көмегінсіз өзін-өзі тәрбиелей алмайды. Оларда міндетті түрде
педагогикалық жетекшілік қажет. Жеке адамдық қасиеттер ... ... ... ... оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу жеткіншек
алды жасқа қарағанда ... және ... ... ... ... ... ... – адамның моральдық қасиеттерінің бір түрі. Адам өзінің іс-
әрекетін, ақыл-санасын іштей бақылап, ... ... ... ... ... ... ... жақсы әдеттерін, жағымды мінез-құлқын
дамытып жетілдіреді. Өзін-өзі бақылау, тәрбиелеп жетілдіру үшін еркін берік
ұстауы, ұстамдылығы, саналы әрекеті ... келе ... ... ... ... ... Ол
педагогикалық талаптарды орынды белсенді қабылдайды және өзінің сапалық
қасиететрін өзі ... және ... жою ... ... ... ... деп ... өзгерістер қоршаған ортамен
шын өзара қатынас барысында жүреді.
Өзін-өзі тәрбиелеу оқушы тұлғасын жан-жақты ... мен ... ... ... ... ... ... шын деңгейін
есепке алмай жалпылама жүргізілген ... ... ... ... ... ... жібереді. Өзін-өзі тәрбиелеу осы
кемшіліктердің орнын толтырады.
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуін ... ... жас ... алу ... ... ... ... тіпті кіші мектеп жасындағы
оқушылар бойынан байқалады.
Жасөспірімдік шақта бала өз беттілікке ... ... ... ... ... ... келмейді.
Дүниетанымның қалыптасуы, өз абыройын және кемшіліктерін ұғыну өзін-
өзі тәрбиелеу бағдарламасын мазмұнды, ... ... жуық ... ... ... өз ... тәрбиелеуге ерекше зейін аударады. Бұған
өзінің өзбетіндігін табиғи ұмтылысы ... ... ... ... тәрбиелеуін ұйымдастыру мақсатында мұғалім
ең алдымен төмендегідей ... ... ... түрде жүзеге асыруы
керек: оқушылардың өзін-өзі ... ... ... ... ету ... ... көмек беру; өзін-өзі тәрбиелеудегі қоғамдық
құнды іс-әрекеттерді тудырып отыру.
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуге ұмтылуын қалыртастыру үшін ... ... ... ... ... ... тұлғалық сапаларын
дамытудағы өз жігерінің ролі жөнінде хабардар етіп отыру ... ... ... ... тәрбиелеу тәжірибесі, өз тұлғасында сапалық
қасиеттерді қалыптастыру жолдары мен тәсілдері ... ... ... ... ... ... күрделі міндеттерін іскерлікпен,
мақсатты, сырттан басқарусыз, дұрыс шешу бірігіне ие болады, өзбеттілікке
өзіндік қажырлы еңбегімен ғана ... ... ... және ... ... өмір сүре отырып, қоршаған
ортасында адамдармен және табиғатпен өзара әрекеттестікке түсіп, қоғамдық
өндіріске ... адам өзін ... ... мен ... ... ... басқаратын күрделі жүйесі ретінде көрсетеді. Бұл жүйе
жеке, дара ... ... ... тұлғаның объективті көрінісі қоршаған ортасымен барлық ... ... ... ... ол адамның өзінің «Менінің»
өмірде және қоғамда өзі ... ... ... сана-сезімнің) барын
саналы түрде сезінуі барысында танылады.
Тұлға дегеніміз – адамның психикалық рухани негізі, ол мынадай әр ... ... ... ... ... маңызды қасиеттерінің жиынтығы;
2. Қоршаған ортасымен қарым-қатынасы және өзіне ... ... ... ... ... ... жүйесі, мінез-құлқының
көрінісі;
4. Қоршаған ортаны саналы түрде жете түсінуі және өзін сол ортада
көруі,
5. Қажеттіліктер ... ... ... ... ... Сыртқы жағдайларға т.б. жауап беру жиынтығы.
Осының бәрі жеке ... ... ... ... Бала ... жеке тұлға
болып қалыптасу үшін тек педагог пен тәрбиеленушінің арасындағы өзара қарым-
қатынас пен өзара әрекеттестік қана ... оның ... ... ... ... өз бетінше білім алуға деген ұмтылысты тудыратын ішкі
белсенділік болуы қажет. Орыс педагогы, әрі ... ... ... ... ... арқылы, немесе дамытқандығының
әсерінен емес, керісінше, өз ... ... ... ... адамдар», -
деген.
Өзін-өзі тәрбиелеуге бағытталынған жеке тұлғаның белсенділігін
қарастыра ... ... ... ... ... ...... тұжырымдарды кездестіруге болады. ... ... ... үшін ... оны шынайы көріністерден ада, яғни өзін-
өзі тазартуы сияқты қарастыратын идеялистік тұжырымдарды ... ... ... ... ... ... ... философтар мен
психологтардың пікірлерінен де көруге болады. Олардың еңбектерінде өзін-өзі
тәрбиелеу қоғамдық жағдайлар мен ... ... ... ... ... ... ... деп түсіндіріліп, адам баласын ... ... ... ... ... ... Мәселен,А. Журавлев
адамның қоғамдық жағдайларға тәуелсіз «күш еркіндігін» уағыздаса, Р.Гаудик
жеке тұлға ... ... ... адам ... өз ықтиярымен
істеп, өзін-өзі тәрбиелеуінің нәтижесі деп санайды.
Өзін-өзі ... ... ... жеке ... ... дамуына
септігін тигізеді. Адам өз алдына өзімді-өзім тәрбиелеймін деген мақсат
қоймаған күннің ... де, ... тән жеке дара ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсуі барысында, не болмаса
мәдениеттің, тағы да ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан
өзін-өзі тәрбиелеу жеке тұлғаны өзгертуге әкеліп соқса да, кез келген өзін-
өзі өзгертуді өзін-өзі тәрбиелеу жеке тұлғаны өзгертуге ... ... ... ... өзгертуді өзін-өзі тәрбиелеу екен дей беруге болмайды.
Өзін-өзі тәрбиелеу ... ... үшін ... осы ... ... ... ... керек. Мақсат адам іс-әрекетіндегі
қажетті жағдайлардың бірі ... ... да ... рөл ... ... қана адам ... ... мен сипатын заң секілді ... ... ... ... ... мен өз ... жұмыс істеу түсініктерін салыстыра
қарау әдепкіде қисынды көрінеді. Бірақ адам іс-әрекет барыснда өз тұлғасын
өзгертеді, өзін-өзі тәрбиелейді, қайта ... ал өз ... ... ... ... ... ... бермейді және өз бетінше күш
жігерін ... ... ... ... ... тәрбиелеу болып
саналмайды. Неше түрлі бағытқа бағытталған адамның ... ... адам ... ма, жоқ па оған қарамй-ақ оның тұлғалығында көрініс
беріп отырады.
А.Г. Ковальев өзін-өзі тәрбиелеу түсінігін басқаша ... ... ... – жеке ... ... және ... іс-
әрекетінің жемісті болуы үшін өз бойындағы жаңа ... ... ... ... ... ... жоспарлы, саналы түрде жұмыс
істеуі». Бұл анықтамасында ол өзін-өзі тәрбиелеудің ... ... осы ... ... ... ... үшін ... орынды түрде
берген, бірақ А.Г. Ковальев өзін-өзі тәрбиелеу ... ... ... ... атап ... ... тәрбиелеудің
құрамына жүйелі және жоспарлы түрде өз бетімен жұмыс істеуін ... да, оның ... ... әлі де ... ... түрде
берілеген деп айта алмаймыз. Себебі ... ... ... ... алдын-ала құрылған жоспармен іске аса ... ... ... бар. Біріншіден, адамның әлдебір қасиеттерін тәрбиелеуге, ... ... ... ... ... ... оны қоршаған
жағдайларға байланысты.
Кейбір авторлар өзін-өзі тәрбиелеу ... ... ... ... ... деп санайды. Мәселен, А.Я.Арет былай деп ... ... ... – бұл ... өзі ... ұжымның көмегі арқылы өзінің
жағымды қасиеттерін дамытуды және де жағымсыз қасиеттерін өзгертуі». ... ... ... ... ... ... қасиеттердің объективті
маңыздылығымен ұдайы сәйкес келе ... ... ... сол ... ... жағымсыз деп тануы да мүмкін. ... А.И. ... ... «өзін-өзі тәрбиелеудің жағымсыз мотивтері болмайды, егер
өзін-өзі ... ... ... ... онда бұл ... ... ... жоғалтуы, бұзуы».
Олай болса, өзін-өзі тәрбиелеу дегеніміз – ... өз ... ... ... ... ... ... және дағдыға
айналдыру жолындағы жүйелі де, саналы іс-әрекеті.
Өзін-өзі тәрбиелеудің қажеттілігі мен оны сәтті орындап шығуы туралы
шешім ... ... ... ... өз ... ... түрде сынап, бағалау қабілеті, шынайы мақсат пен ... ... ... ... тәрбиенің түпкі мақсаты-тәрбиеленушінің ... ... ... ... ... Ал ... ... өзін-өзі байқау
мен бағалай алу қабілеті дағдыланып, ... ... ... ... ... сәйкес өз мінез-құлқын үйлестіре білгенде ғана қоғамдық
еңбек пен оқу іс-әрекетінде ... ... өз ... ... ... тұрақты орындауы,
күнделікті іс-әрекетіндегі кездескен қиыншылықтарды жеңу, өзіне көп не аз
мөлшерде болсын ... қоюы ... ... итермелейді. Өзін-өзі
тәрбиелеудің алғашқы элементтері мектеп жасына дейінгі ... мен ... ... Бұл ... баланың өз қылығына қоршаған ортасындағы
ересек адамдар негативті реакция берген жағдайда ғана оны ... ... ... ... Бұл ... ... басты ерекшелігі сол, бала
мінез-құлықтың нақты формасын, яғни ... ... ... тек ... өзгертуге ниеттенеді. Себебі психологтардың пайымдауынша, сәби
өз бойындағы тұлғалық қасиеттерін саналы түрде сезіне ... ... ... тудыратын түрткілерді – олардың іс-әрекетіндегі, яғни
ойын ойнау барысындағы еріктерін өзін-өзі ұстай алуын ... ... ... ... ... ... ... алуға қолайлы формада үйрету керек.
Себебі мінездік қалыптар жеткілікті деңгейде ... ... ол ... ... ... ... басты ерекшелігі тұлға
ересек адамдарға еліктеп, өз ... ... өз ... ... ... яғни ... қылықтары арқылы қасиеттерін танытады».
Осылайша, өзін-өзі тәрбиелеудің алғашқы міндеттері алдынан шығады.
Бұл кезеңде педагогтың ... да ... рөл ... ол ... ... ... алдына қойған мақсаттарын іске асыра алатындығына ... ... ... ол ... ... талпынысына сенуі керек және
қалыптасып өсіп келе жатқан тұлғаға құрметпен ... өз ... ... орынды болмақ. Ол үшін оқушыға үйде, не мектепте болсын өзін-
өзі тәрбиелеудің әр алуан ... мен ... ... сынау, өзін
иландыру, өз еркін бағындыру, басқа бір ... ... ...
ойша ауысым жасай білу т.б.) таныстыру керек.
Қайта тәрбиелеу ... ... ... П.И. ... ... ... - өткен педагогикалық кездің ... бала ... ... ... бола ... ... ... көрінеді. Жағымсыз қасиеттерді «алып тастау», ... ... деп, ал ... – егер бала ... ... оған педагог қажетті таза жазулармен касета салып, ал нашар
жазулармен ... ... алып ... сияқты жойылғандардың орнына
қалыптастыру деп ... ... ... бұндай педагогикалық көзқарастар
бөлімдері әлі ... ... ... ... ... ол
медициналық аналогияға теңеледі: педагог хирург ... ... ... ... алып ... ... ... органды»
«саумен» ауыстырады.
Қазіргі кездегі педагогикалық ойлар және ... ... ... ... оның ... даму ... ... атап көрсетеді. Осы жаңа гуманистік позициялардан «қайта
тәрбиелеу»термині өткен ... ... ... ... аяғы мен XX-
ғасырдың бірінші жартысының ойшылдары ... ... ... жасады, оның барлық күші тұлғада ... ... ... ... ... ... әдеттер
жақсы әдеттердің қалыптасуымен жойылады деп ... Ауыр ... ... әлеуметтік ауытқушылықтар бар ... ... ... , әрбір баланы ... ... ... ... деп есептеді.
Жеткіншекті өздігінен жұмыс істеуге ... ... ішкі ... ( ұжым алдындағы міндеті, әртүрлі есеп
берулер мен ... т.б.) ... ... ... ... ұйымдастыру
қажет. Сонымен бірге ересек адамның сөздері ықпалды болып және ол өзін-өзі
сендірумен, мақұлдаумен үйлесе, ... әсер ... ... ... есейген сайын өзін-өзі тәрбиелеу өз
қылықтарын сынаудан, кемшіліктерін білуден басталатындығын және оған ... мен ... ... оған ұзақ ... мен ... ... ... түсінеді. Өзін-өзі тәрбиелеудің мақсаты балаға жас үстіне
жас қосынған сайын күрделеніп, өзгере түседі. ... ... ... ... ... ... деген көзқарасының қалыптасу процесі және өзін-
өзі тәрбиелеу мен өздігінен ... алу ... ... нығая түсуі
қарқынды жүреді. Яғни әлеуметтік рөл мен ... ... ... ... түрі ... тәжірибе жинақтала бастайды, сонымен қоса бұл кезеңде
адам тек қылығымен ғана емес, жеке ... де ... ... ... бағамдайды.
Балаң жастағы бала үшін өзін-өзі тәрбиелеудің негізгі мотиві «өзіңді-
өзің жаса», әлеуметтік және кәсіптік қарым-қатынасты ... өзін ... ... ... ... ету болып табылады. Осы кезеңдегі
тұлғаның ... ... ... қызығушылығын педагог қолдай отырып, өз
тәрбиеленушілерінің құлықтық тәрбиеге деген сенімдерін бекітеді. ... өзін ... ... ... да бір көзге көрінетін нәтижесіне жетуге
тырысады. Өзін-өзі ... ... ... ... ... ... отырып, өзінің өмірлік тәжірибесімен ортақтастырылады. Бұл
кезеңде негізінен өнегелік мәні бар, ... ... ... толы ... ... рөл ... ... үшін өмірлік
міндеттерді шешуге реализмнің көп мөлшерде болуы, ... іске ... пен ... ... ... ... саналады. Сондықтан да,
психологтар осы кезеңдегі жастардың жұмыс жасауын ... ... ... ... деп аталады.
Сонымен қоса, тұлғалық қасиеттерді қалыптастыруда өзін-өзі тәрбиелеу
мен ұжымдық ... ... ... ... ... жетуге
болады. Себебі әрбір индивидтің өз қабілеттерін жан-жақты дамытуы ... ... ... ... ... тәрбиелеу» деп ... әсер ету ... ... ... ... жою ... тұратын жүйе аталады. Қайта тәрбиелеу ... ... ... бірі. «Қайта тәрбиелеу» мен «түзету»
ұғымдары мағынасы ... ... олар ... ... мамандар олардың ерекшеліктерін атап ... – бұл ... ... ауытқушылықтарды алып тастау және мақсатты
тәрбие жүйесінің ... оны ... ... алып ... ... тәбиелеудің нәтижесі. Қайта ... іс ... ... ,ал тузету -іс-әрекет пен тәрбиеленушіден
тұрады деген қөзқарастар да бар. Бірақ ... де, ... ... ... тәрбиелеленушіге өзара әрекетінсіз мүмкін емес.
Ресейде қайта ... ... ... ... М.Н. ... А.С. ... ... Б.С. Уветский,
Е.Г.Ширдинт т.б. зерттей бастады. ... ... ... келді: қайта тәрбиелеу – бұл қоршаған орта ерекшеліктері
мен ... ... ... ... ... тәрбие
процесі.Қайта тәрбиелеудің мақсаті, талаптары, құралдары мен әдістері
тәрбиелеудің ... ... ... ... ... мен ... ... педагогикалық және
философиялық негізі.
Тәрбие үрдісіндегі тұлғалық кісілік қасиеттерін қалыптастыруда ықпал
етеін факторлар жүйесінде өзін-өзі ... ... ... ... сол, оған ... ... ... ақылдасып шешу. Бұндағы
көздейтін негізгі мақсат, тәрбиенің міндеттеріне сай ... ... ... тәрбиелеудегі міндеттерімен ұштастыра жүргізу. Осындай
жұмыстардың негізінде жалпы тәрбиелік мақсат пен міндеттер өз ... -өзі ... ең ... жеке тұлғаның адамгершілік және
интеллектуалдық жетілу формасында ... ... ... жан ... ... ... адамгершілік қасиеттері жетілген сайын олар мінез-
құлқындағы кемшіліктерге, жолдастары мен ... және ... мен ... ... сын ... ... бастайды.
Әдетте өзін-өзі тәрбиелеу процесі жеткіншек шағынан басату алады.
Осы кезеңде олардың қылықтарында үлкендерге еліктеу, бой түзеу, өз ... ... ... ... ... және әр нәрсеге қызығушылығы
артады. Есейген сайын өздері мен жолдастарының қылықтарына сын ... баға ... ... мен ... ... ... өздері
оқыған әдеби кітаптағы кейіпкерлері мен көгілдір экраннан көрген жағымды
бейнелерге ұқсауға ... ... ... -өзі тәрбиелеуді өзіңді-өзің саналы, жоспарлы, жүйелі түрде
қолға алу деп ... ... Ол жеке ... ... ... ... ... өз кезегінде бұлар қоғамның талаптарына тәуелді келеді.
Бұндай өзара қатынас, тәрбие жұмысының мақсатын нәтижелі етіп ... мен ... ... ... ... ... саналы әрекеті мен белсенділігін, құштарлығын дамытады.
Өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеуде міндетті ... ... ... болуы керек. Түрткі – тұлғаның мақсатқа жетуде,
оны ... ... ... ... ... ... тұлғаның өзінің қажетсіну
сезімінің пайда болуының мәні зор. Түрткімен мен ... ... ... мәні зор. ... мен ... - ... тәрбиелеудің және қайта
тәрбиелеудің қозғаушы күші болып табылады. Өзін-өзі тәрбиелеудегі ... ... пен ... ... ету. Олай ... ... ... тәрбиелеуде де қайта тәрбиелеуде де нәтиже болмақ ... ... ... және дара ... ескеру міндетті.
Өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу ... ... бар ... ... бірі - ... ... ... болып табылады.
Философияда өздігінен қозғалу концепциясы қозғалушы затта, дамушы ... ... түрі деп ... ... ... ... қозғалушы
затқа қатысты қандай да бір сырттай, оған ... және ... ... ... ... ... көзін анықтайтын «сыртқы
түрткі» концепциясына қарсы тұрады. ... ... ... ... белсенді субъект белгілерінің болуын талап етеді. Өздігінен ... ... ... ... ... идея causa ... оның өзінде); өзі әрекет ететін, өзі ... ... ... ... ... ... жердің және адамның
дамуының канттық идеясы; Ф.Шеллинг философиясындағы эволюция ... ... ... ... ... ... концепциясы бір жағынан материалистік
дүниетанымымен, ал екінші жағынан қарама-қайшылықтың бірлігі мен ... ... ... ... ... Біз ... ... концепциясының құнды болуының себебі адам индивидтің
қозғалу формаларының бірі ретіндегі өзін-өзі тәрбиелеуді анықтағанда ол ... ... ... ... ... ... өзінен, адам индивидіне
тән ішкі қарама-қайшылықтардың күресі ретіндегі осы ... ... ... тобы қатынастарымен, қарым-қатынаспен, іс-әрекетпен
және өзара әсерлесумен байланысты. ... ... ... ... ... мезеті ретінде ұсынылады. Кез-келген заттың өмір сүруі,
оның өзіндік ерекшеліктері мен қасиеттері, дамуы оның ... ... ... ... ... ... байланысты қандай да бір
құбылыстың дамуынан оның басқа құбылыстарға қатынасы өзгереді, бір қатынас
жойылып екінші қатынас ... ... Адам өзі ... ... ... ... өзі ... дүниеде ол өзін-өзі түсінеді, ол өзіне-өзі
адам ретінде қатынас жасайды. Сонымен мынаны тұжырымдауға ... ... адам ... ... сан ... қатынастар оның санасын
қалыптастырудың қажетті ... ал ... ... ... өз ... нәтижесіне, қоршаған дүниеге, басқа адамдарға қатынасты өзгеруі
бойынша оның даму барысы жөнінде пікір айта ... ... ... жаюы ... ... типі ретіндегі «педагог-тыңдаушы»
педагогикалық өзара әсерлесудің негізгі, ал ... ... бұл ... ... бейнесі болып табылады.
Философияда іс-әрекет категориясы, мәні адамның қоршаған ... ... ... жасалынатын ерекше адамдық байланыс тәсілі
ретінде анықталады. Қоршаған дүниені өзгерту адамның өзін-өзі өзгертуінің
шарты және ... ... ... Біз үшін мынау маңызды: бір жағынан
адам өз іс-әрекетінде қоршаған дүниемен әр ... ... ... ... ... ол ... таниды; екінші, қоршаған дүниені өзгерте
отырып , адам өзін ... ... ... ... ... ... ... жасаудың тәсілі ретінде ... ... ... ... ... әдейілеп жасайтын қарым-қатынас актысына,
ақпарат алмасуға және әлеуметтік психологиялық ... ... ол ... ... ... Ол ... ... байланыстылығын және
тіршіліктегі өзара байытатындығын, олардың тұлғасының даму тәсілі ретінде
көрінетіндігін білдіреді. Біз үшін ... ... ... ... пен бала ... ... мәнділігі жөнінде
қорытынды жасауға мүкіндік береді. Қарым-қатынас жасайтын екеудің біреуінің
тұлғасы екінші тұлғаның дамуының қажетті шарты ... ... ... ... категория өзара әсерлесу категориясы болып
табылады. ... ... ... бір-біріне материялар қозғалысты,
тасымалдау ... ... ... ету ... ... күйі ... ... ретінде түсіндіріледі. Оның мағынасы мынау: ... ... ... ... ... қасиеттері бірін-бірі бейнелейді.
Нәтижесінде олар өзгеруі мүмкін. Өзара ... ... ... ... себебі мынада: тұтас педагогикалық процесс шеңберінде
оқытушы мен тыңдаушы тұлғаларының ... ... ... ... ... мен ... ғана емес, сонымен бірге оның тұлғалық
сапасының қалыптасуы маңызды.
Философиялық идеялардың үшінші тобы ... ... ... ... ... ... терминінің мазмұны әр
түрлі. Мысалы, Д.Ж.Локк рефлексияны бақылау ... ішкі ... ... ... ерекше көзі деп санаған. Лейбниц рефлексияны
бізде болып жатқанға назар аудару деп ... ... үшін ... ... ... бейнеленуі. Философия рефлексия термині сананың
өзіне-өзінің қарайласуы дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... талдау, бағалау,белсендіру және т.б,). Біз үшін рефлексия ұғымы
өзіне бағытталған ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу
рефлексивтік процестердің бүкіл кешенімен қажеттілікпен байланысады.
Философиялық идеялардың келесі тобы қарама-қайшылық ... ... ... ... ... аударатынымыз
философиялық идеясы өздігінен қозғалу концепциясы. Материалистік диалектика
көзқарасы тұрғысынан қарама-қайшылық кез келген қозғалыстың, дамудың көзін
білдіреді.
2.3. Абай ... ... ... ... мен қайта тәрбиелеуіне
ықпалы.
Мұратқа жету жолдарының бірі- өзіне сын ... ... ... қолынан келе бермейтін өте күрделі белгілердің бірі. Бірақ бұл
парасаттылықтың басты белгісі. Абай ... ұлы ... ғана ... ... мән
берген және өздері сондай қасиетті адамдар болған. Сондықтан да, ұлы
аттаққа жете ... ... ... бола ... ... ... түстім толғандым,
Өз мінімді қолға алдым
дегенінен өзін сынағанын көреміз. Мұндай қасиет, әрине, ... ... ... ... ... сын ... қараудың тәлім тәрбие теориясындағы мәселелері көпке
белгілі болғандықтан, бұл ... оны ... ... ... жоқ.
Сондықтан, жас буынның бойында осы қасиеттерді қалыптастыру ... ... ... ... Абай ... қасиеттерінің бір белгісі ретінде
қараған. Ол «егерде есті ... ... ... ... ... ... ... жұмасына бір, ең болмаса айында бір өзіңнен есеп ал. ... есеп ... ... өміріңді қалай өткіздің не ... ... не ... жарамды, күнінде өзің өкінбестей қылықпен өткізіпсің?»-
дейді. Бұдан жастардың ойға түйері мыналар болса керек:
1. Күніне, аптасына болмаса айына бір рет ... есеп ... ... пайдалы, не болмас басқаларға пайдалы қандай іс
қылғандығын ескеру;
3. Әлде уақытыңды не ... ... өзің де ... бе, ... ... ақын «Жапырағы жараған үмітпен » деген өлеңінде өзінің ... бос ... ... ... өзін ... ойлы болуды және өзін
танып білуге ынталы ... ... өз ... ... ме ... ... ой ... қуат пен күш?
Деп адамның санасын өзіне аударуын, өз жандүниесін тексеріп көруге ... өзін тану үшін ... ... байқау, демек, қайырым,
мейірім, әділет, ар ... ... ... жүрек ісі өз бойыңда бар ма, жоқ па?
Соны тексер. Өз бойыңдағы қуаттың күші қалай? Немесе, ерік – ... ... ма? Дене ... сапалылығы, денсаулығы қалай – міне осыны байқа десе,
мына жолдарда:
Көптің аузын ... күн ... өзің ... кел шырағым,
деп тағы да әр кімді өзіне назар салуға үндейді. Елді мынаудан бұрын өзіңді
таны – үйретеді. Абай ... ... ... ұйқы ... өлеңінде
өзін сынаудың өлщемдерін ақылды мен наданды салыстырып ... ... ... ... ермек, ойды жеңбек; ақып таппақ, мал таппақ, ... ... - қара ... қақ бөлетін әділ; ақылды өзінің іс-әрекетін
таразыға ... әр ... ... баға ... – міне ... өз ... бір күн ... ойланбақ керек деп түйіндейді өз пікірін.
Өзін осы Абай айтқан ... ... көру - өзін түзу ... ... ... ұстанатыны. Мұндай өзін-өзі тәрбиелеудің, ... ... ақын ... ... ... ... оның мына ... кімге де болса өзін-өзі сынаудың өлшемдері бола алады: 1. Бес
нәрседен қашық бол, бес ... асық бол: 2. Ақыл тап, мал тап; 3. ... ... ... ... жақсы қылық тап; 4. Аз білгеніңді көпсінбе, ... ... 5. ... ... ар ... 6. Адал ... адал жүр; 7.
Жігерлен, сілкін, қайраттан, беркін; 8. Ерінбей еңбек қыл; 9. ... ... ... ... 10. Әр ... ақылмен тап; 11. Досыңа достық қыл;
12. Дұшпаныңа әділ бол; 13. Асығыс түбі өкініш ойланып ... бол; ... ... ... ... өлең ... ... өзіне сын көзбен қарауының мәні,
өзін-өзі бақылып, байқаудың жоспары мен ... да бар. ... ... ... және ... ... жоюдың жолдарын қарастыру; одан
соң жүрегіңді тексер, егер онда жаман нәрселер болса оны ... ... деп ... бәрі ... деп біл; ... бәрі ... қызығудан
шығатынын біл де ендігі жерде ақыл мен білім іздеуге ғана қызық; айла ... бас ... ар, ... да ... ... ... мен ... сенбе, міне , өзін-өзі танып білудің салған сара жолы
осындай. Бұл адам өзіне сын көзбен қарауға дағдыланса ғана іске ... ... ... ... ... адам алдымен өзіне сын ... ... ... бастаса деген пікірге жақындайды.
Ақын 28 қара сөзінде «Жоқ, сен жақсылық, жамандықты жаратқан – Құдай,
ләкин ... ... ... ... ... Құдай, ауыртқан Құдай емес,
байлықты, кедейлікті жаратқан Құдай, бай қылған, кедей қылған ... ... ... ... ... ... жоқ , сол ... өзіңді-өзің сына, кел,
шырағым »-дейді. Абай мұрасын зерттеуші А.Көбесов, Т.Айтқазин, Ғ.Есім,
М.Орынбеков секілді ... ... ... ... етіп алу ... ... ... құдіретті Алла тағаланы және пайғамбарларды мұрат еткенін
дәріптейді.
2.4. Жеке тұлғаның дамуы мен қалыптасуындағы өзін -өзі ... ... ... ... ... келгенде, біз адам туылды дейміз, яғни ... ... ... ... ... ... өту процесі
адамның биологиялық дамуымен еш байланыссыз қасиеттерді ... ... ... қасиеттер мен сапалар өмір сүру ... және ... ... ... ... ... ... ортақ түсінік «тұлға» деген тар және ... ... ... ... ... ... қалыптасқан әлеуметтік қасиеттер. Мысалы: жауапкершілік,
ар ұят индивидуалдық, қоңғамдық белсенділік, ... мен ... ... дамудың өзінің мінез-құлқымен іс-әрекетін
басқаруға мұмкіндік беретін ... ... ... ... және оған ... беру ... басты және ... ... ... ... ... ... тұлғада қандай да ... ... ... қайшылықтар
болады, оның ішкі өмірінде қақтығыстар , ... ... ... деп ... ... түсінігі оның ... ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеуіндегі жетеші күштер болып
белгілі ... ... ... ... ... ... мазмұнын түсінуге
көмектесетін ... ... ... ... ... механизімінің келесідей ерекшеліктері бар: тәрбиеленуші
өмірдің ... ... ... өзін қоғамда өмір ... ... ... ... үшін ... ... Аталған өзін-өзі тәрбиелеу факторлары арасында ... ... пен ... бар: ... ... бір, ал
еліктеу екінші ... ... ... ... ... өзін
жетілдіру сезімі мен шынайы өзін-өзі тәрбиелеу арасында сәйкессіздік
пайда ... және ... ... ... күшімен
әрқашан шешілмейді.
А.И.Кочетов өзінің еңбегінде өзін-өзі тәрбиелеудің ... яғни ... ... ... ... ... ... адамгершілік, еңбек, эстетикалық,
еріктік, кәсіби, кешенді);
3.тұрақтылық (кездейсоқтық, эпизоттық, әрдайымдылық);
4.тұлғаны қалыптастырудағы тиімділік ( ... және ... ... ... ... ... тәрбиелік мақсат аталған
қарама-қайшылықтардың ... ... ... ... екендігімен
және өзін тану елікткушілік бағыттылық, өзін ... ... ... ... қоғамдық даму жағдайында қоғамның ... ... ... рөлі ... ... ... идеалы
еліктеуге алып келеді деген ортақ ой бар. ... ... ... тұлғасының адамгершілік тәрбиелік эталоны керек, ол ... ... болу ... еңбек сүйгіштік;
• еңбекке шығармашылық қатынас;
• мінез-құлықтың жоғарғы мәдениеті.
«Адамдар тұлға ... ... жеке бас ... ... ... әбір жеке ... қалыптастыру, тәрбиелеп
жетілдіру қажет. өзіне немқұрайлы қарайтын ... ... ... ... өмір ... менде солай өмір ... деп ... ... шын ... ... олай емес. Жеке ... ... ол оның ... тән мінез-құлқындағы, іс-
әрекетіндегі, ... ... ... - деп ... ... даму дегеніміз өзнің өмірдегі орнын, ... ... және ... ұрақ ... ... ... ... түсіну және өзін-өзі үздіксіз, бір қалыпты жетілдіру.
Жастарға ... ... ... беру адам дамуының тәндік, жандық,
рухани үйлесімділігін, өмірді ... деп ... ... табиғатпен үйлесімділікте ұстай біліуін, ... ... үшін ... қажеттілігін түсінуді қамтамасыз етеді.
Рухани ... ... ... ... ұстанымдарын тәрбиелейді,
адамның ақыл-ой мен іс-әрекеттерін жүрек арқылы ... ... ... ... ... ... көзқарас
қалыптастырады. әр адам ... ... ... үшін өзін
тірбиелеуге өздігінен ... ... ... ... ұмтылуы тиіс.
Соңғы жылдарда педагогикада ... ... ... ... ... ... ... дамыту тұлғаны өзгеден дараландыратын
басты ерекшелік. ... ... ... ... ... ... Осыдан туындайтын тәрбиенің мақсаты - ... ... ... дамытып, бойындағы ерекшелігін өзгеге көрсетуі және
оны басқаға ... ... ... Студенттерді өз бойындағы
даралығына сенуге баулу, олардың ... ... ... осы қасиеттерді студенттің санасында ... ... ... ... ғана оқытушы өз ... бір шама ... ... өзнің даралық сипатын түсіну арқылы өзін-өзін танып
білуге, өзін-өзі ... ... ... жол ашады. Болашақ ұстаздар әрдайым өз қабілеті ... ... ... ... , ... бойында рухани-адамгершілік
құндылықтарды қалыптастыру арқылы біз өз ... ... ... ... ... ... арасында «Діндер
тарихы» немесе «Дін және ... атты ... ... ... ... танымдық және тәрбиелік жағынан жетілдіруді ... ... Ол үшін ... ... ұсынылған ой-түйіндерді
іске асыратын, студенттердің рухани- ... ... ... парасаттылық ой ... ... өмір ... ... ... ... шешуге
бағытталған, өзара қарым-қатынас құра ... ішкі ... өз іс- ... ... ... жетілдіретін әдісрама
қажет деп ... ... ... тану арқылы рхани-адамгершілік
құндылықтар негізінде ... ... ... субьектілік
бағытталған жолдарын іске асырудың ... әдіс ... ... ... ... Осыған сәйкес зерттеушілер
идеяларына сүйенсек, өзін-өзі тану ... ... ... ... ... және тұлғалық
компаненттерді қамтуы керек болады:
• құндылық ... ... ... ... ... тұлғалық мәнді құндылықтардың ... ... ... ... танымдық компоненттердің ... ... тани ... даму ... ... ... ноосфера туралы ғылыми білімдерін қамтамасыз етеді:
• әрекет-шығармашылық компонет - студенттерде ... ... ... ... ... ... көркем өнер және басқа ... өз ... ... ... ... қажетті
әртүрлі әрекет тәсілдерін, шығармашылық, қабілеттерін қалыптастыру
арқылы ... ... ... ... ... оның ... тән ... отырып, көзқарасындағы даралықты анықтап өмірде болып жатқан
өзгерістерге, ... ... ... қарамайтын шын мәнінде
өмірдегі өзін қоршаған адамдарға жанашарлықпен, ... ... ... ... ... ... ... іс.
Тәрбиені ізгілендіру басты мақсат - студенттерді ұлттық ... ... ... ... ... ... дағдыларды
игеруге, өзін және өзгелерге жауапкершілікпен қарауын қалыптастыруға
назар ... ... ... ... ... ... ... жүргізу тиімділікке жеткізеді. Ол үшін ... ... өмір сүре ... ... тұлға аралық
қатынатарды, дағдыларды игеруіне, өзіне және өзгеге ... ... ... ... ... ... Жетілген тұлға ақыл-
ойын, ... ... ... ... ... өнегелі мінез
қалыптастырып, адамгершілік қағидаларды меңгерген адам. Оның ... мен ... түп ... ... құрметтеу, жақсы
көру, сүю , өз ... ... ... ұмтылысы басым болады.
Көптеген еңбектерде өзін-өзі тәрбиелеу тұлғаның ... ... мен ... бір ... ... мен өзін-өзі тәрбиелеудің мақсаты - ... ... ... ... жалпы адамзаттық құндылық болмыс ... ... Бұл ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу түсінігінің ауқымын кеңейту, ... ... ... ... ... мен ... ... арасындағы үйлесімділікті сақтап,
тәрбиені мәдени құндылықтарды сақтай ... ... ... ... негізігі анықтамаларды биологиялық,
әлеуметтанулық, діни, ... ... ... философиялық-педгогикалық ой-пікірді дамыту педагогикалвқ
тағылымдармен рухани - ... ... ... оның
философиялық мәнін іздеу;
• педагогика ғылымының болашағын дамыту үшін жаңа ... ... ... ... ... ... - адамгершілік құндылықтардың өзін-өзі тану
негізінде қалыптастыруды жүзеге ... оның ... ... ... ... көрсеткіштерін айқындайтын теориялық
моделін ... ... ... ... алуды қажет
етеді.
2.5. Қиын балалардың өзін-өзі тәрбиелеуі мен ... ... ... ... отбасындағы беріктігі және өнегелі отбасында өнегелі
ұрпақ тәрбиеленетіні сөзсіз. Қиындықты шешудің ... жолы - ... ... ... отбасы жағдайын зерттеуден бастайды. Ол баланың
сабақ үлгерімінің жақсаруымен қоса денсаулығының мықты болуына, ой-өрісінің
кеңеюіне көңіл бөлді және ... 3-4 ... ... бір ... ... келіп, 4-сыныптан кейін өзгере бастайтындығын түсіндірді.
Ересек кезең – бала тәрбиелеудегі ең қиын ... ... айта ... ... ... ... шақырады.
Отбасының қоғам мен мемлекет, тіпті күллі адамзат алдындағы атқаратын
қажеті сан қырлы . «Отан отбасынан басталады» десек, адам ... ... ... ... , ... тану бала бала ... жанұяда
басталатыны баршаға аян.
А.С. Макаренко: «Тәрбие –баламен сөйлесумен, оған ақыл-кеңес берумен
ғана шектелмейді.Тәрбие-тұрмысты дұрыс ... ... ... әркімнің
өз жеке басы арқылы үлгі -өнеге көрсетуінде»,-деген ғой.Баланы жас ... ... ... бағалап, дұрыс сөйлеп, дұрыс қарым-
қатынас жасаған абзал.
Баланың ... ... ... ,ақылдасқысы келген мәселесін ата-анасы
тыңдап, ақыл-кеңес ... ... ... ... сыйлап, құрметтесе ,кішілерге ... бала да ... ... ... ... болып өсуіне
берекелі отбасының әсері мол екені белгілі.
Л. Керімов қиын балалар тәрбиесі ... ... ... оқушыны зерттеуді, ең алдымен ,отбасынлағы тәрбие ... ... ... ... ... ... орны ерекше екенін
түсіндіре келе, оқушыға қиын атануға алып келетін ата-аналардың балалармен
,мұғалімнің оқушылармен қарым-қатынасындағы бірнеше ... ... ... ... негізгі бірден-бір жолы - ... ... ... .
Баланы дұрыс тәрбиелеу үшін отбасы қоғаммен тығыз байланыста болуы
керек.Ғалым-педагог ... ... ... 5 ... және
бос уақытты демалуды ұйымдастыру.
Демек,отбасында ата-ана осы қасиеттерді ... ... ... және ... жағынан білімі ,психалогигалық әдіс-
тәсілден хабардар болса,отбасындағы ахуал ерекше болмақ.
М.Жұмабаев «Педагогика» ... ... «жас бала ... бір ... ... қай ... иіп ... сол иілген күйінде қатып ... ... ... ... ... алуға ,олардың ішкі қасиеттерін анықтап,
дарынын шыңдап,сол арқылы өздері көздеген тәрбие бұлағына жағдай жасауымыз
қажет.
Оқу-сан қырлы рухани өмірдің тек бір ғана ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынастар болған жағдайда оқушылар толық мәнді рухани өмір сүре алады.
Тәрбие күшіне ену дегеніміз - өз жұмысына ... ... ... жерде ғана,нағыз талашылдық ,еңбек тәртібі болады.
Қазіргі жас ұрпақтардың болашақтағы еліміздің ертеңі ... ... ... ... үшін өзін-өзі
басқаруды нығайтып, ұжымдық шығармашылық істерге дағдыландырудың тәлім-
тәрбиелік ... ... ... тыс уақытта оқушының таңдауына сәйкес келетін,олардың
қабілеті мен ішкі қажеттілігін қамтамасыз ететін іс-әрекеттерді ... сай ... ... ... мүмкіндік туғызатын спорт,
дене ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдастырылады.Әр оқушы кез-келген үйірмеге
,секцияға, клубқа өз жүрегінің қалауымен қатынасып, өзінің жеке басына ... яғни ... ... басқаларға танытуға мүмкіндік алады.
Әсіресе, ұстаз бен оқушының өзара түсіністігі ... ... ... ... ерік ... ... адамгершілік қасиеттерін танытуда, өзін-өзі
тануға,өзін-өзі тәрбиелеуге жағдай туғызады.
Ең бастысы,тәрбие ісінің нәтижесін ... іске ... ... ... ... бен ... ... арқылы іске асыру.
Қиын оқушылардың пайда болуына себепті факторлар:
• Отбасы тәрбиесінің дұрыс ұйымдастырылмауы, яғни тұрмыстағы ұрыс –
талас, даужанжал, ... ... ... ... ата – ананың біреуінің болмауы, т. б.;
• Қоғамдық ұйымдар мен жұртшылықпен жүргізілетін ... ... ... микроаудандарда күрт төмендеуі;
• Қиын балалардың пайда болуына бірден – бір себепті болатын ... ... ...... ... Оның ... ... жүріс-тұрыстарын қадағаламау, оның көзінше арақ
– шарап ішу, дау- ... ұрыс ... ... ... ... әдет-дағдыларын қалыптастырмау, баланың жан
дүниесіне көңіл аудармау, отбасындағы ажырау және жаңа ... ... ... ... қайта тәрбиелеудің негізгі шарттары:
1) Әрбір қиын баланы жан – жақты зерттеп, мінез – ... ... ... оның ішіндегі адамгершілік типтегі қасиетін іріктеп алу;
2) Әрбір оқушының адамгершілік ... ... құра ... соның
негізінде тәртіпті, айналасындағы өмірге көзқарасты, ұжымдық қарым ... ... ... ... Әрбір жеке тұлғаның ... мен ... ... ...... орай, қабілеті мен икемдектерін дамыту,
қоғам жұмыстарына қатыстыру;
4) Кейбір қиын оқушылардың оқу – тәрбие ... ... өмір ... ... ... ... ... дер кезінде одан сақтандыру,
оны туғызатын әрекеттерді жою. Әңгімелеу оқу – тәрбие ... ең ... ... жеке ... түскен жағдай, оны ортаға салуға болмайтындай
болса, онда мұғалім тәжірибелі ... ... жеке ... ... ... ... қайта тәрбие жұмыстарын жүргізу кезінде талапттар
қойылуы қажет. Одан ... ... ... ... ... ... қабілетіне, мінез-құлқына сай онды шығармашылық қасиеттерін
ұйымдастырып ... ... ... – ақ ата – ана, ... ... күшін біріктіре отырып, көшенің жолдастарының теріс
ықпалдарынан ... ... ... ... қиын баланы тәрбиелеуде моральдық тұрғыдан әсер ... бір ... қиын ... бағдарын, мақсаты мен міндетін қайта құру.
Бұл әдістің құндылық мәні – ... ... ... өзін - ... бағдарламасына жол береді. Мектептегі нерв жүйесі нашарлаған
қиын балалармен тәрбие жұмысын ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерімен қатар, сырқаттарына
байланысты өзгешіліктері бар. ... ... бірі қиын ... ... ... ... ... жағынан
қолданудағы тәрбиелеу жүйесінің кезеңдері:
- Бірінші кезең - дайындық кезеңі,қиын баланың тәртібінің төмендеуіне
себепті ... ... ... ... кезең - қиын оқушылар мен ... ... ... ... ... Үшінші кезең - өзгеріс кезеңі. Жеткіншіліктердің мінезіндегі теріс
қылықтар, әдет дағдылар мен ... ... жаңа ... ... ... басталады.
- Соңғы кезең - бекіту кезеңі, бір қиын ... ... ... мәнді өзгерсітер болған сайын, өзін - өзі ... оңды ... ... Қиын ... қайта тәрбиелеу,
алдын ала олармен бірге атқарылатын іс шараларын ... ... ... ... ... ... ... жолға түсіндіре отырып, аяқтай күрес
жүргізулері керек.
III. Қорытынды
Қорыта айтқанда, өзін-өзі ... ... ... ... ... мен ... сәтсіздіктерді үнемі сын көзбен
қарап, оларды болдырмаудың тиісді жолдарын іздестіруді көздейді.
Өзін-өзі тәрбиелеу деп - ... келе ... ... ... айналады. Ол педагогикалық ... ... ... және ... сапалық қасиететрін өзі ... ... жою ... ... іс-әрекеті өзін-өзі тәрбиелеу деп
аталады. Бұл ... ... ... шын ... ... барысында
жүреді.
Өзін-өзі тәрбиелеу оқушы тұлғасын жан-жақты ... мен ... ... ... сапалық қасиеттерінің қалыптасуының шын ... ... ... ... ... ... салалары тәрбие
міндеттерін шешуде кемшіліктер ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуін басқаруда олардың жас ерекшелік терін
есепке алу керек. Өзін-өзі тәрбиелеу нынандары тіпті кіші мектеп ... ... ... ... ... бала өз ... ұмтылуын байқатады, ел
тәрбиенің пәрменсіз объектісі ... ... ... өз ... және ... ... ... тәрбиелеу бағдарламасын мазмұнды, жан-жақты, шындыққа жуық ... ... ... өз ... тәрбиелеуге ерекше зейін аударады. Бұған
өзінің өзбетіндігін табиғи ұмтылысы ықпал етеді.
Оқушылардың өздерін өздері ... ... ... ... ... ... өзара байланысты міндетті түрде жүзеге асыруы
керек: оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуге ... ... ... ету ... ... көмек беру; өзін-өзі тәрбиелеудегі қоғамдық
құнды ... ... ... ... ... тәрбиелеуге ұмтылуын қалыртастыру үшін олардың
адамдар өміріндегі өзін-өзі тәрбиелеудің мәні, өзінің ... ... өз ... ролі ... ... етіп отыру қажет. Оқушылар,
әсіресе жасөспірімдер өзін-өзі тәрбиелеу ... өз ... ... ... ... мен тәсілдері туралы хабарларды қызыға
қабылдайды. Осылардың арқасында ... ... ... іскерлікпен,
мақсатты, сырттан басқарусыз, дұрыс шешу білігіне ие болады, өзбетіндігін
өзіндік қажырлы еңбегімен ғана жетуге ... ... ... Ю.М. ... и ... ... : ... со старшеклассниками: Кн. для учащихся. –М.:Просвищение, ... ... ... Под ... П.И. ... ... Росс.пед. агенство, 1996.-602с.
3.Пидкатистый П.И. Самостоятельная деятельность учащихся Педагогика.М.:
1972.-528с
4. Ушинский К.Д. Избранные педагогические ... . М.: 1964 – ... ... М.Н. ... ... дидактики .М.: 1980 г.
6. Талызина Н.Ф Формирование познавательный ... ... . М- ... , 1988 ... ... Р.М. ... Астана, 1998 ж.
8.Педагогика/Абай атындағы Алматы ... ... ... ... ... ... , Алматы, 2003.
9. игенбаева Б. Қ. Мен –адаммын. //Жеке тұлғаның ... ... ... ... ... Алматы:Дәуір, 2000,111 б.
10.Қалиұлы С. “ Қазақ энциклопедиясының теориялық негіздері
мен теориясы” Алматы “ ... ... ... себя и ... мир ... из ... Президента фонда «Бөбек» о ... ... ... Н. ... ... -2001. 18сент.
12.Тойлыбаев Б. Өзін-өзі тәрбиелеудің философиялық ... ... ... ... ... ... 2004.
14.Серікбаева Қ. Жеке тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеу түсінігінің ... \\ ... Абай ... ... өзін-өзі тәрбиеленуіндегі
ықпалы. \\ Открытая школа\\ 2004 ж №1
16. ... Б. ... ... ... ... ... Е .Ж Развитие самостоятельности мышления в процессе решения
простых задач .// Бастауыш мектеп// 2003 № 10
18.Құнантаева К. ... И. ... ... негіз
іздегенде.// Қазақстан мектебі //1993 ж.
19.ҚазҰУ Хабаршысы. «Педагогикалық ғылымдар» сериясы,№18.
20.Қазақ тәлім ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
21 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты18 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерін талдау5 бет
Тарихи өлкетану курсының жұмыс бағдарламасы.30 бет
Фирманың экономикалық мақсаттары10 бет
Шет елдерде сот шешімдерін қайта қарау институтының пайда болуы және дамуы50 бет
Экономика ілімдерінің тарихы249 бет
ҚР-ның аймақтық саясаты6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь