Мұхаммед Хайдар Дулати еңбектері

"Тарих.и Рашиди"
Тарих.и Рашиди еңбегінің бөлімі "АЛЛАНЫҢ ОҒАН МЕЙІРІМІ ТҮССІН", дүниеден өтуі туралы ескертпесіне тоқталсақ:
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Ол - ел ішінде Мұхаммед Хайдар, достар арасында Мырза Хайдар, ғалымдар ортасында Дүғлат-лакап атымен танымал еді. Атадан-балаға мүра болып келе жатқан саяси биліктің және ғалымдардың ортасында өскендіктен ол өзі де саясат, ғылым, әдебиетке жақын көрнекті тұлға болды. Мырза Хайдар ибн Мүхаммед Хүсейін - "Тарих-и Рашиди" тарихи-әдеби еңбегінің және "Жаһаннама" дастанының авторы.
В.В.Бартольд: "Мүхаммед Хайдардың тарихи шығармасы, еуропалық данышпандардың пікірінше, Қашқарда парсы тілінде жазылған жалғыз-ақ маңызды әдеби шығарма. Бұл еңбек кейінірек бірнеше рет түркі тіліне тәржімаланды"-дейді. Мұндағы Қашқарда жазылған шығарма деуі оның қашкарлық дегенді меңзейді. Ал, түркі тіліндегі аударма нұсқалары ғылымға әзірге белгісіз.
Мұхаммед Хайдар Мырза туған атасы 1464/65-1480/81 жыл аралығында Қашкарда өте тыныштықта, әрі дәулетті жағдайда ғүмыр кешті. Қашқарды ол 24 жыл үзіліссіз биледі. Ол 16 жыл дербес биледі, қалған уақытында ханға тәуелді болды. Мүхаммед Хайдар Мырза Моғолстанның Юнус ханымен күдандалы еді, кейде тату, кейде қату қатынаста болды.
Кезінде Шыңғыс хан Мырза Хайдардың арғы атасы Өртөбеге жеті артықшылық берген. Ал, Тоғлық Темір осыған тағы екеуін косып, Әмір Болатшыға тоғыз артыкшылық берді. Әмір Хұдайдат оған үш артықшылық косып он екіге жеткізген еді. Он екі артықшылық Әмір Хүдайдаттан кейін баласы Әмір Мүхаммед Шаһ Гурганға өтті. Әмір Мүхаммед шаһтан кейін немере інісі Әмір Сайид Әлі Гурганға өтеді. Әмір Сайид Әліден кейін ұлы Мұхаммед Хайдар мырзаға одан баласы Мүхаммед Хүсейін мырзаға өтеді. Бұл аталық жол "Тарих-и Рашиди" кітабының авторы Мырза Хайдардың саяси болмысының калыптасуындағы факторлардың бірі болып табылады.
1. Қазақ халқының философиялық мұрасы. 4 том. Ә.Нысанбаев, Д.Кенжетаев. Астана: Аударма, 2005ж., - 534б.
2. Дулати М.Х. Тарих-и Рашиди. Ауд. И.Жеменей. А., "Тұран", 2003.
3. Бартольд В. Орта Азия түріктерінің тарихы. Ауд. Ғ.Хосейни. (парсы тілінде). Теһран, 'Тус", 1997ж.,-1376.
4. Қойгелді М., Жеменей И., Тарих-и Рашиди және қазақ мәдениеті. // Әл-Фараби атындағы қазақ университеті, М.Х.Дулати ойшыл, тарихшы, жазушы, колбасшы. Халықаралық ғылыми-теориялык конференция. А., 3-4 маусым, 1999.
        
        МҰХАММЕД ХАЙДАР ДУЛАТИ
Ол - ел ішінде Мұхаммед Хайдар, достар арасында Мырза Хайдар, ғалымдар
ортасында Дүғлат-лакап атымен танымал еді. Атадан-балаға мүра ... ... ... ... және ғалымдардың ортасында өскендіктен ол өзі де
саясат, ғылым, әдебиетке ... ... ... ... Мырза Хайдар ибн
Мүхаммед Хүсейін - "Тарих-и Рашиди" тарихи-әдеби еңбегінің және "Жаһаннама"
дастанының авторы.
В.В.Бартольд: "Мүхаммед ... ... ... ... пікірінше, Қашқарда парсы тілінде жазылған жалғыз-ақ маңызды
әдеби шығарма. Бұл еңбек кейінірек бірнеше рет ... ... ... ... ... жазылған шығарма деуі оның қашкарлық дегенді
меңзейді. Ал, түркі тіліндегі аударма нұсқалары ... ... ... Хайдар Мырза туған атасы 1464/65-1480/81 жыл аралығында
Қашкарда өте тыныштықта, әрі дәулетті ... ... ... ... ол ... ... биледі. Ол 16 жыл дербес биледі, қалған уақытында ... ... ... ... ... ... Юнус ... күдандалы
еді, кейде тату, кейде қату қатынаста болды.
Кезінде Шыңғыс хан Мырза Хайдардың арғы атасы Өртөбеге жеті ... Ал, ... ... ... тағы ... ... Әмір ... тоғыз
артыкшылық берді. Әмір Хұдайдат оған үш ... ... он ... ... Он екі ... Әмір ... ... баласы Әмір Мүхаммед Шаһ
Гурганға өтті. Әмір Мүхаммед шаһтан кейін ... ... Әмір ... ... өтеді. Әмір Сайид Әліден кейін ұлы Мұхаммед Хайдар мырзаға ... ... ... ... өтеді. Бұл аталық жол "Тарих-и Рашиди"
кітабының авторы Мырза Хайдардың ... ... ... бірі ... табылады.
Мырза Хайдардын шешесі Жүніс ханның үшінші кызы Хүб-Нигар ханым
Үндістанда патшалық ... ... ... шешесі Меһр-Нигар
ханыммен ағайынды. Демек, Бабыр мен ... ... бөле ... ... Хайдар
үш жасқа келмей жатып шешесі қайтыс болды. ... де ... ... бұйрығы
бойынша оның адамының қолынан Хорасанда шәһид болады. Осы оқиғадан кейін
Мырза Хайдар Мырза Ханның ... ... Оның ... ... Хүсейін
Сұлтан Жүніс ханның Исан Дулат Бегімнен туған қызы Хуб-Нигар ... ... ... ... ... ... ... Жүніс ханның екінші әйелі
Шаһ Бегім Бәдәхшиден туған қызымен ... еді. ... ... ... ... ... мен ... Ханның әкесі Сұлтан Махмүт Мырза бажа
болған. ... ... ... ... мақсатында Бабыр патша Мырза Ханға
бұйрық хат жөнелткен: ... ... ... ... яғни ... Мырзаның баласы сенің жаныңда екен. Сенің аймағыңның ... мен ... ... ... ... ... ... бұл
жай мені алаңдатып отыр, енді оның сонда қалуы мүлде мүмкін емес. Сондыктан
оны бізге жібергенің жөн".
Осы ... ... ... ... Хан ... ... ... аттандырады.
Мырза Хайдар 1509 жылдың казан-караша айында ... ... ... ... ... ... ... барып, оның ілтипатына бөленеді: сауатын
ашады, тәрбие ... ... ... ... Ол 1512 ... ... Бабыр патшаның қызметінде болады. Кейін Сұлтан Саид ханның сұрауы
бойынша және Мырза Хайдардың өз ... ... оны ... Саид ... баруына рұқсат етеді. Бабыр өз кітабында Мырза Хайдар жайында
былай деп жазған: "Ол орнықты, байсалды азамат ... ... ... ... естідім. Жазуға, сурет салуға машық, жебе жасауға, зергерлікке, ... июге ... ебі бар. Он ... өнер ... ... Ақындық
дарыны да бар еді. Ол менен кешірім сұрап хат жазыпты, сөз саптауы ... Саид ... ... 1533 жылдың маусым айына дейін, яғни ханның
өмірінің ... ... ... мемлекетінің кажетіне керек адам ... ... ... ... ... Саид ханның қызметіне кіріскен күннен
бастап аталарының саясаттағы мол мұрасын өз тәжірибесімен ұштастырып шыңдай
түсті. ... Саид ... ... немере ағасы Сейіт Мүхаммед Мырза
Ханға Мұхаммед ... ылғи ... ... ... ... ... хан да оған ... ілтипатпен қарайтын болған. Содан 24 жыл
ханның сарайында тұрып, әр түрлі өнер-білім, ... ... оқу, ... ... өлең шығару, шығарма жазу, сурет салу, алтынмен аптау, қолөнер
түрлерін, асыл ... ... ағаш ою, ... ... ... оқ ... ию, сауыт, кездік соғу, жабу, ат әбзелдерін жасау, құрылыс жұмыстары,
ағаш ұсталығы ісінде аса үлкен ... ... ... ... ... ... мемлекет жұмыстары мен соғыс
әдістері, садақ ату, аң аулауды ... ... ... ... ... 30 ... ... барлық кызметтерді бар ынтасымен аткарды. Хан
әмірлердің жиналыстарында Мырза Хайдарға әдеп ... өз ... ... ... және ... ... ... үйретті. Жиырма беске
шыққан кезде Мырза ... ... ... ... ... ... араласуына жол ашты. Жасы отызға толған кезде жанына ... ... ... ісін ... ... бірнеше жорықтарға
катынасқаннан кейін жиналыстар мен кеңестерде өз ой-пікірін ... ... ... Мырза Хайдар саяси өмірінің ... ... ... ... ... ... тәжірибе жинады.
Бұлардың бәрін тізбелеп баяндаудағы ... - ... ... ғазауатына, Кашмир және Урсанг жорықтарына қатысқаны Мырза Хайдардың
Кашмирде 1540 жылдың 22 карашасынан бастап соңғы демі біткенге ... ... ... оның ... ... бейнесінің қалыптасу жолдарын
аңғарту еді.
Мырза Хайдар Кашмирді ... ... ... ... ... ... дін ... айрықша көңіл бөлді. Ол ислам дінінің сунна мазһабы,
Әбу Ханифаның жолын ұстаған саяси тұлға еді. ... ... ... іске асыруға бар күш жігерін жұмсады. Сеніміне орай шәһид болғанын
болжауға болады.
Шығармашылық жолына келсек, Мырза Хайдардың діни ... ... ... ... ... ... ... еді. Мырза Хайдар талай ... ... ... Әбу Саид ... ... Қожа ... ... Махмүт
Зияратдаһи және ұлы ғұлама Шейх Әл-Ислам сынды ғалымдар мен сопылардың
алдында болып, ... ... алып ... ... оның рухани өрісінің
биіктігін, өмір кітабының тереңдігін байкаймыз.
Мырза Хайдар "аяз" деген ... ... 1529-30 жылы ... ... ... ... дастанын жазғанын білеміз. Бұл дастанның
Берлин және Қашқарлық нұсқасы бар. Иран ... Әмин Рази ... ... ... ... ... ... дарьнын айта келіп, оның ел
ішінде кеңінен таралған өлеңдерінен мысалдар келтіреді.
Мырза Хайдар кітабының не ... ... ... ... ... былай деп жазған: "Кітаптың "Тарих-и Рашиди" аталуының
мынадай үш түрлі себебі бар. Оның біріншісі, ... ... хан ... ... ... ... ... Екінші бір себебі Тоғлық
Темірге дейін-ақ исламды Барақ хан, одан кейін Кебек хан қабылдаған ... осы ... ... ... ... ... дұрыс жол таба алмады. Ал
құдіретті де мәртебелі Тоғлық Темір хан мен бақытты моғол ... ... жол ... ... бет ... Үшіншіден, қазіргі уақытта моғол ханы
Әбдірашид хан болғандықтан, бұл тарих соған арналып, оның ... ... Осы үш ... бұл ... ... деп аталынды.
Бұл тарих екі кітаптан тұрады. Бірінші кітапта Тоғылық Темір ... ... ... хан ... ... болып отырған
Әбдірашид ханның өміріне ... ... ... ... өмірі,
естігендері, көрген-білгендері, өзбек, шағатай хандары мен сұлтандарының
тарихы және өз замандастарымыздың оқиғалары баяндалады".
Мырза ... ... ... ... ... ... Фазлоллаһтың "Жамиғ'ат-тауарих" дәстүрінен бастау ... ... ... үлгісіндегі шығарма. Автордың өз еңбегін
жазуға үлкен даярлықпен келгенін байқау ... ... ... ... ол
жөнінде: "Мен шарасыз және алсіз халімды ... ... ... ... ... бай ... бұрып, бұл еңбекті жазуыма мынадай ... ... Егер мен ... ... мен ... ... ... моғол хандары жөнінде жазу ісінде белсенділік
танытып, қолыма ... ... ... ... бұл ... ... қалатын
түрі бар. Ал егер бұл істі білімді бір ... ... олар ... ... ... еді. Өйткені олар хандардың ықпалы мен жағдайын анық біле
бермейтін. Ал мендей ... көп ... оған ... ... ... ... да бар ... осы оқиғаларды шарасыз беттерге, қуатсыз
қаламмен түсірдім".
Мырза Хайдар өз ... ... көзі ... ... ортада мәлім болған
еңбектерді түгелдей алмаса да, олардың ... ... ... өзі ... ... Жувейнидің "Тарих-и-Жаһангоша", Рашидеддин
Фазлуллаһтың "Жамиғ'ат-тауарих", Хамдолла Мүстуфидың "Тарих-и Гузиде",
Шарафеддин Әли ... ... ... ... ... "Тарих-и
Мәнзум" және Мырза Ұлықбектің "Төрт ұлыс" атты еңбектерін бөліп айтады.
Міне, бұл айтылғандар ... ... ... Рашидиді" жазуға үлкен
даярлықпен келгендігінен, сондай-ақ еңбектің деректік негізін ... ... ... хабар берсе керек. Мәселен, автор еңбегіне
Қасым хан ... ... ... ... деректік материалдарды қазақ
хандығында 24 күн бойы қонақтап қайтқан Сұлтан Саид ... ... ... ... ... рет естігендігін білдіріп: "Саид хан Қасым ханмен болған
соншалықты жүздесуін өмірінің соңғы сәтіне дейін ұмытпай ... ... алып ... еді", - ... ... ... Хайдар еңбегінің қазақ халқы мен қазақ
хандығының ... ... ... анықтауда өзге еңбектермен
салыстырғанда ерекше орын алатындығын бөліп айтуы, әрине, әбден ... ... ... дәлелді де нанымды фактілер қазақ халкының
қалыптасу барасында ... ғ. ... ... ... болғандығы туралы
пікірді негіздей түседі.
"Тарих-и Рашиди" ең алдымен Орта Азияны мекендеген түркі халықтарының
1347-1541 ж.ж. жүріп өткен жолының ... Олай ... ... ... Елтеріс қағандар калаған түркі өркениеті бұл тарихи ... ... ... ... ... ... түркі халыктарына тиесілі қандай
тарихи оқиғаларды өз қаламына арқау етті?
Бар болғаны екі ... ... яғни ... ... ... ... ... халықтары екі бірдей империяның - Алтын Орда және Темір
мемлекетінің пайда ... ... ... ... Қанды қақтығыстарға толы
бұл тарихи кезеңнің ... жеке ... ... ... ... қалыптасуына ұласты. "Тарих-и Рашиди" авторының өзбек, өзбек-
қазақ және өзбек-кырғыз терминдерімен ... ... ... ... ... ... тайпалық атауларды тең қолдануы осы тарихи процестің
айқын көрінісі болатын. Бірақ, өкінішке орай, бұл жеке ... ... ... ... ... жеке ... ... мүддесіне сай қарқынды
бағытта жүрді деп айтуға негіз жоқ. Түркі халыктарының, ... ... ... өзара қанды қактығысуларынан, саяси билік үшін тынымсыз
күрестен әбден шаршап-шалдыққандығы соншалық, олар енді ... ... ... Әмір ... ... сияқты қуатты мемлекеттік жүйені құруға шамасы
келген жоқ. Кезінде қуаты ... ... ... еткен Түркістанның ендігі
уақытта тәуелсіз өркендеу мүмкіндігінен айырылып, шығыс (кытайлық) жәпе
батыс (орыстық) болып ... ... ... ... ... болса керек.
Мырза Хайдар айтқандай: "Әйгілі гүлденгсн ... тек ... ... ... ... ... ғана ... өз еңбегінде Моғолстан хандары мен сұлтандарының билік ... ... ... қана ... жоқ, ... ... ... ұлы ғалымдар
сияқты өзі зерттеген тақырып үлгісінде жақсылық пен жамандықтың, ... ... ... мәңгі үзілмес байланысын да ... ... ... ақыл – ... ... жол сілтеушісі. Ақылдылық ... ... оқ пен ... ... Жебе ... ... ... жеңіске тек акыл ғана жетелейді", - деп жазған. "Тарих-и
Рашиди" ... ... ... ... философиялық тұжырымдары да өте
маңызды.
Әдеби түрғыдан оның стилін, көркемдігін, идеологиялық негіздерін жеке
тақырыптар ретінде зерттеуге болады. Хайдардың ... ... ... ... өнер адамдарының туындыларымен етене жақын таныс болғанын,
атап айтқанда Сағди, Жами, Әнсари, Фердоуси, ... ... тағы сол ... ... ой ... оның ... көрініс тапқанын байқаймыз.
"Тарих-и Рашидидің" тілдік ерекшелігіне келер болсақ, ол ... ... сүре ... аса ... ... ... соның арқасында
философиялық, идеологиялық дүниетанымын айқындай ... ... ... ... да ... ... желісіне қарай өз ретімен келтіріп
отырған. Ал бүгінгі қазақ тілінде жазылып, айтылып жүрген ... ... ... ... ... дәлел ретінде қосалқы, сауын, талқан, ... ... ... ... ... ... энциклопедиялық туынды деуге
толық негіз бар.
Тарих-и Рашиди еңбегінің бөлімі ... ОҒАН ... ... дүниеден
өтуі туралы ескертпесіне тоқталсақ:
Мейірімді, рақымды Алланың атымен бастаймын!
Адамдарды ... ... ең ... ... ... ... ... пен білімнің хош иісті самалын жеткізді, әрі оларды уайымсыздық ... қара ... ... ... ... тура жол және ... ... Олардың теріс ісіне кайғырды һом иман мен дұға ... ... ... үшін оны ... мен періштелерді жіберіп,
оның сөздерін аяттардың куәліктерімен және ... ... мың да бір ... Оның және оның ... мен ... мен ... ... [Алланың нүры жаусын].
Сонан жұрттан оңаша әрі беймәлім өмір сүретін Мұхаммед Қази ... ... ... Мүхаммед ибн Бурһанаддин былай дейді, бірде мәжілісте
Фаридун патшадай абыройға ие ... ... ... сол бір ... ... ... ... әлемді жаулаушылық, ұлылық пен құдірет
аймағының күні, бақыт ағашының жемісі, ... ... ... қара ... ... және ... гүлдендіруші, батырлық даласының
шабандозы, әлсіздердің көмекшісі және ғалымдардың қамқоршысы, ... ... ... ... ... ... көлеңкесі Мүхаммед
Хайдар ибн Мүхаммед Хүсейін керегенді таныстырды, «Алла тағала оның ... ... ... ... және оның шын ... ... ... мен
қайырымдылығын арта түсірсін». Өлең:
Пайғамбардың атымен, әулиелік сырымен:
Күшті болып қаруы, артсын абырой-беделі,
Сыртқы ықпалдың күшінен қалмасын тек ... ... ... шаңырақ.
Әмірлері әлемнің оған келіп бас исін,
Тағдыр менен жазмыш күл боп кызмет көрсетсін,
Алла нәсіп еткен соң, мәңгі жұмақ ... рухы ырза ... ... ... ... әлем аман тұрғанда,
Ол да аман-сау тұрып, саламат болсын әмәнда.
Мен ... ... ... ... ... ... деп ... орай бұл әлсіз қаламмен ауыр күнәлар туралы бірқатар жолдар жазылып,
мемлскетті баскару шарттарына катысты ... мен ... ... ... ... мәртебелінің сарқылмас ілтипатының шексіз
мейірімінің аркасында ол патшаға ... ақ ... ... осы
трактатына күптарлық көреген көзбен ... шын ... ... тілеулестерінің қаламының қателіктерін патша көңілмен ... ... Алла ... ... пен ... ... апаты мен
кесапатынан аман сақтасын. Әрдайым уақыттың ... оның ... ... оның ... күні оған ... ... мәңгі жарқырап
туратындай, ал оның бақытының саясын мызғымастай етсін.
Шындығында жалған дүниенің ... ... ғана ... ... ... ... ... дүние тұрақты емес, өткінші. Әділеттілік пен ізгілік
салтанат құрғанда ғана және имандылық бақыты бұл ... ... ... ғана ... ... Бұл туралы шексіз айта ... ... ... ... және ... ... қайта оралсақ:
Мына сөздердің мәнін біл: зандарды ашушы ғалымдар мен ... ... ... ... ... – екі ... ... сүйіспеншілігі
деп есептейді. Құдайдың құлы бұл дүниеден өтерде құдіретті Жаратушыға ... ... мен ... бірге ала кетсе, онан асқан бақыт болмас
еді. Егер жүрек жаман қылықтардың тікенектері мен коқыстарынан ... ... ... ... пен ... кәусарымен Алланың
таңдаулыларының ережесі бойынша суарылса, онда ол дами отырып, махаббат
деңгейіне жетеді және ... ... ... ... ... - ... [Аллаға] деген жалынды шарпитүғын әлемді,
Ғашықтықтан басканы аямайды, ортейді.
О, ... пәк ... ... ... емшісісің, сен біздің
Тәкаппарлық тежеуіші сен біздің,
Қуана түс, Аплатон мен ... ... ... да біл, қымбаттым, күнәларға катысты кайшылықтар өте ... ... ... оған ... ... ... түрі бар деген сөзін келтіреді. Біріншісі - пұтқа табынушылық, құдай
мұнан ... ... - ... адам ... ... - адал ... кір келтіру; төртншісі - жетім-жесірдің мүлкін негізсіз иелену;
бесіншісі - өсімқорлықпен айналысу; алтыншысы - ... ... ... ... екі ... ... ... жетіншісі - ата-ананы тыңдамау;
яғни әке мен шешеге мойынсынбау. Кейбір қадірлі адамдардың айтуынша, заңгер
оған дәл ... ... ... ... ... ... қылықтар да күнәға жаткызылады.
Алайда ұлы зерттеушілер қатарына жататын және сөздері ұқсас болып
келетін шайық Әбу ... ... ... ... ... ... күші")
атты еңбегінде барлық тақуа адамдардың бірауызды пікірін келтіреді: он жеті
ауыр күнә бар, ... ... болу ... ал ... - ... ... -
олар кешіріледі. Осылардың төрт күнәсі жүрекке қатысты: біріншісі - пұтқа
табынушылық, құдай онан сақтасын; екіншісі - ... ... ... көп ... ... ... үмітін үзу; үшіншісі - ... ... ... ... ... ... ... төртіншісі - күнә қылыктар
жасаудағы табандылық.
Келесі төрт күнә тілге байланысты. Біріншісі - жалған куәлік беру;
екіншісі - ... ант ішу, яғни ... ... ал өтірікті шындық етіп
көрсету; үшіншісі - тақуа адамдарға жала ... ... - ... ... қолға қатысты: біріншісі - ұрлық жасау; екіншісі - нақақ
қан төгу. Онан кейінгі үшеуі асқазанға ... ...... ... — жетімнің малын заңсыз ... ... - ... екі күнә ... ... ... біріншісі - зинақорлық,
екіншісі - содомия (ләззат). Кімде-кім осы он жеті ауыр ... ... оның ... өзге ... ... да ... Және бұл ... Кейбір беделді білімді адамдардың айтуынша, бір жұма намазды атқару
келесі жұмаға дейін жеңіл күнәларды жоюға жағдай жасайды.
Осылайша, ... ... оны ... күнәлардың қоқысынан тазарып,
жүректің ауқымы қарсыластың шамынан азат болғанда, шынайы ... ... ... орын ... ... лайық болады. Шындығында патшалар ... ... оны ... ... деп аятта айтылғандай, ол да бұрынғы
тәртіпті бұзып, ғибадат пен ... ... ... еш ... қауышады.
Егер кімде-кімнің үлесіне құдайдың құлдарына қамқоршы болу және
патшалықты басқару ... ... ол ... ... ету ... діни
істердің де, тіршіліктің де атқарылымында тәртіп болмайтын шарттардың ... ... Ел ... ... ... етуі тиіс бірсыпыра
құқылары бар, ал ол қамтамасыз етілмесе, ол ана дүниенің ... ... ... ... патша санасуы тиіс құқылары болатынын
біліп жүр. Мысалы, ол ... ... ... ... және ... таңдайсымауы керек. Құдіреті күшті Алланың тәкаппарлар мен қара
ниеттілерді дұшпан санайтынын, оның мықтап есіне сақтағаны ... ... ... ... абзал, өйткені кейін сол үшін өкінетін болады.
Әсіресе адамгершілігі жоқ, өзімшіл және ... ... ... ... өйткені олардың барлығы әңгімені жеке ... сай ... - ... ... ... ... деп ... Мынадай бір әңгіме
бар, бірде әлдебір кісі мүміндердің әмірі Әлиге ... ... сөз ... ... ... ... "Біз мұны тексереміз, егер сен шындықты
айтсаң, онда біз сені сөз ... ... ... ал егер ... ... ... Егер ... деп тәубеңе келсең,
кешіреміз. Сонда ол адам: "0, ... ... мен ... ... ... ... мен теріс кылықтары үшін ... ... ... ... келтіретін қылықтардан ... ... ... болса, оны артқа қалдырмаған ... ... ... ... абзал. Кімде-кім басқалардың күнәсін кешірер
болса, қиямет-кайым күні Алла тағала оларды да ... ... Алла ... ... ... ... аян түсіргені де
белгілі: "0, Жүсіп! Сен өз бауырларыңды кешіргендіктен, біз ... ... ... Қазақ халқының философиялық мұрасы. 4 том. Ә.Нысанбаев, Д.Кенжетаев.
Астана: Аударма, 2005ж., - ... ... М.Х. ... ... Ауд. ... А., ... 2003.
3. Бартольд В. Орта Азия түріктерінің тарихы. Ауд. Ғ.Хосейни. ... ... ... 1997ж.,-1376.
4. Қойгелді М., Жеменей И., Тарих-и Рашиди және ... ... // ... ... ... ... М.Х.Дулати ойшыл, тарихшы, жазушы,
колбасшы. Халықаралық ғылыми-теориялык конференция. А., 3-4 маусым,
1999.
Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... Еуразия Ұлттық Университеті
«Философия» кафедрасы
Реферат
Тақырыбы: Мұхаммед Хайдар Дулати
Орындаған: Ф-11к ... ... ... Данысбекова Х.Б.
Астана 2008

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М.Х. Дулати – қазақ мемлекетінің алғашқы тарихшысы77 бет
МҰХАММЕД ХАЙДАР ДУЛАТИ13 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати заманы46 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати туралы3 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати-өмірбаяны11 бет
Мұхаммед Хайдар Дулатидің «Тарих-и-Рашиди» еңбегі8 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой пікірінің пайда болуы мен қалыптасуы9 бет
Қазақ жеріндегі XV-XVI ғғ. саяси және тарихи -әлеуметтік өзгерістер мен Мұхаммед Хайдар Дулатидың тұлға ретінде қалыптасуы25 бет
Қазақ халық көне аспаптарының тарихи даму кезеңдері9 бет
Қасым хан ( 1518 – 1523 жж.)3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь