XХ ғасырдағы батыс еуропа музыкасы

КІРІСПЕ 3
1 XX ҒАСЫРДАҒЫ БАТЫС ЕУРОПА МУЗЫКАСЫ 6

1.1 XX ғасырдағы Батыс Еуропа музыкасы: өзгерістер 6
мен даму жолдары

2 XX ҒАСЫРДАҒЫ ҚАЗАҚ МУЗЫКАСЫ 12

2.1 XX ғасырдың басындағы қазақ музыкасы 12

2.2 Қазақстандағы кәсіби музыка өнерінің қалыптасуы мен дамуы 21


ҚОРЫТЫНДЫ 40
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 41
XX ғасырдың күрделі оқиғаларымен тығыз байланысты болып (яғни, тарихи кезеңімен, оның саяси-әлеуметтік жағдайымен), қоғам өмірінің тынысын музыкалық, поэтикалық тілмен баяндайды. Өнерде Кеңестік заманның идеологиясына, оның күшті насихат құралына бейімделініп, дәуір сұранысына сәйкес туындылар пайда болды. Мұнда ұлт музыкасының байырғы түрлері жаңа идеялармен сомдалып, жаңа дәуірге үндес тақырыптармен мазмұндалды.
Қазақтың жиырма ғасырлық рухани дүниесінде – ауызекі әдебиетінде, поэзиясында, музыкасында, қолөнерінде – халқымыздың даналығы мен дарындылығы, өміршеңдігі мен кең пейілдігі, тектілігі мен парасаттылығы, діні мен ділі кеңінен бейнеленген. Бұл ұлт құндылықтары Ұлы даланың ұлы перзенттері Әбу Насыр әл-Фараби, Мұхамед Хайдар Дулати, Қадырғали Жалайыр, әл Қыпшақи, Шоқан Уәлиханов, Әлкей Марғұлан, Мұхатр Әуезов, Ахмет Жұбановтардың мұралары жан-жақты қарастырылды. Ал, жоғарыда аталған рухани қазынамыздың ішінде музыка өнерінің мағынасы мен мазмұны ерекше. Сонау байырғы дәуірдегі сарын, мақам, әуеннен нәр алған өнердің бұл саласы өз тарихында әртүрлі кезеңдерден өтіп, ауызекі түрінде қалыптасып, өзінің қол жетпес көркеюін, «алтын ғасыр» аталған XIX ғасырда тапты. Орыстың ғалымы, түркітанушы Л.Н.Гумилевтің анықтауы бойынша бұл дәуірде қазақ халқы нағыз «көшпелілердің өркениетін» орнатты. Өнердің әр саласында (ән, күй, орындаушылықта) керемет классикалық мағынаға ие болған асыл тарландар, дара кемеңгерлер дүниеге келді. Олар – Құрманғазы, Дәулеткерей, Тәттімбет, Естай, Біржан сал, Ақан сері, Мәди, Балуан Шолақ, Жаяу Мұса, Алтынай, Майра, дина және т.б.
Бұл өркендеген дәстүрлі музыка, оның талантты өкілдерінің шығармашылығында, орындаушылық шеберлігінде халық музыкалық творчествосымен өзектес болып, жаңа жазба өнердің, оның еуропалық жүйеге бет бұрысып, кәсібиліктің жаңа түрін игеруде сарқылмас өзегін құрастырды.
Зерттеу тақырыбының өзектiлiгi. XX ғасырдың алғашқы онжылдықтарында ұлттың дәстүрлі мәдениеті (оның ішінде поэтикалық, прозалық, музыка, қолөнері мен орындаушылық өнері және т.б. түрлері) өзінің жалғасын тауып, көркемдік құндылығы, кәсіби даму, жанрлық байлығы және стильдік өзіндік ерекшелігі жағынан ең биік шыңына жетті. Ұлы даланың кең байтақ жерінде аймақтық жағынан ерекшеленетін, бірақ біртұтас қазақтың музыкасын құрайтын мектептер жалпы түрде қалыптасып, өз болмысын көрнекті өкілдерінің шығармашылығында айқындады. Олар – Жетісу өңірінен классикалық мұра қалдырған жыр алыбы Жамбыл, оның жолын қуушы дарабоз ақын, халық композиторы Кенен, асқан дарын иелері Қалқа, Қапез, Бейсебай, Дәнеш; оңтүстік жақтан Нартай, Құтбай; Арқаның ән мектебінен қазақтың ән мәдениетін жаңа сатыға көтерген классик ақын Сәкен Сейфуллин, асқан сазгер, халық композиторлары Естай Беркімбайұлы, Иса Байзақов, Мұхаметжан Өтелбайұлы, Ахат Құдайбердиев, Ғали Дүйсеков, Манарбек Ержанов, Қосымжан Бабақов. Батыс аймағының ән мәдениетін жаңа деңгейге көтерген Аманғали Кенжеахметұлы, Ерғали Аязбаев, Сарышолақ Боранбайұлы, Қызыл Тұрдалыұлы. Ал олармен туындылары, орындаушылығы сабақтас сазгер, ұстаз – Қазақстанның халық әртісі Ғарифолла Құрманғалиев болып келеді.
1. Е.Л.Гуревич. Западно-европейская музыка в лицах и звуках: XVII – первоя половина XX века. – М.: ТОО «Пассим», 1994
2. М.С.Друскин (главный редактор). Вопросы современной музыки. Ленинград. Музгиз.
3. Зарубежная музыка XX века в материалах и документах. Изд. Музыка, 1975. Ганс Эйслер – Общественные основы современной музыки.
4. М.С.Друскин. О западно-европейской музыке XX века. М.: Советский композитор, 1973.
5. Д.В.Житомирский, О.Т.Льеонтьева, К.Г.Мяло. Западный музыкальный авангард после второй мировой войны. М.: Изд. «Музыка», 1989.
6. Современная энциклопедия Аванта+. Музыка наших дней. Вед. ред. Д.М.Володохин. М.: Аванта+, 2002
7. В.В.Бондаренко, Ю.В.Дроздов. Энциклопедия популярной музыки. Минск, изд. центр Экономпресс, 2002.
8. http://works.tarefer.ru/59/100034/index.html
9. Қазақ музыкасы. Антология. 8-том (XX ғасырдағы 40-70 жазба дәстүрдегі қазақ музыкасы). Алматы: ҚазАқпарат, 2009 жыл.
10. Қазақ музыкасының антологиясы. 7-том. XX ғасырдағы ҰОС дейінгі қазақ музыкасы. Алматы: ҚазАқпарат, 2009 жыл.
11. Т.Қоңыратбай. Қазақ музыкасының тарихы. Алматы: Дәуір, 2011.
12. Пернебек Момынұлы. Қазақ музыкасының қысқаша тарихы. Қ.А.Йассауи атындағы халықаралық Қазақ-Түрік Университеті. Алматы-Шымкент: Ғасыр, Шымкент, 2007.
13. Қазақ өнерінің тарихы. 3-том, 1-ші кітап. Алматы: Өнер, 2006.
14. История казахского искусства: в 3-х томах. Том третий. Алматы: Арда, 2011.
15. Қазақ өнерінің тарихы. 3-том. Алматы: Арда, 2009.
16. Бұл да сонда.
17. Қазақ өнерінің тарихы. III-том, 2-кітап. XX ғасырдың екінші жартысы. Алматы: Өнер, 2009.
18. Бұл да сонда.
19. Бұл да сонда.
20. XX ғасыр: Қазақ мәдениеті, тілі мен өнері (ғылыми-теоретикалық конференция материалдары, Алматы: ҚазМӨҒ ЗИ, 2000жыл. 10-наурыз, 2000.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 XX ҒАСЫРДАҒЫ БАТЫС ЕУРОПА МУЗЫКАСЫ ... XX ... ... ... музыкасы: өзгерістер
6
мен даму жолдары
2 XX ҒАСЫРДАҒЫ ҚАЗАҚ МУЗЫКАСЫ
12
2.1 XX ғасырдың басындағы ... ... ... ... ... өнерінің қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... байланысты болып (яғни,
тарихи кезеңімен, оның саяси-әлеуметтік жағдайымен), қоғам өмірінің тынысын
музыкалық, ... ... ... ... ... ... оның ... насихат құралына бейімделініп, дәуір сұранысына
сәйкес туындылар пайда болды. Мұнда ұлт музыкасының байырғы түрлері ... ... жаңа ... ... ... ... ... ғасырлық рухани дүниесінде – ауызекі әдебиетінде,
поэзиясында, музыкасында, қолөнерінде – ... ... ... өміршеңдігі мен кең пейілдігі, тектілігі мен ... мен ділі ... ... Бұл ұлт ... Ұлы ... ... Әбу Насыр әл-Фараби, Мұхамед Хайдар Дулати, Қадырғали Жалайыр,
әл ... ... ... ... Марғұлан, Мұхатр ... ... ... ... қарастырылды. Ал, жоғарыда аталған рухани
қазынамыздың ішінде музыка өнерінің мағынасы мен ... ... ... дәуірдегі сарын, мақам, әуеннен нәр алған өнердің бұл саласы ... ... ... ... ... түрінде қалыптасып, өзінің қол
жетпес көркеюін, «алтын ғасыр» аталған XIX ... ... ... ... Л.Н.Гумилевтің анықтауы бойынша бұл дәуірде қазақ халқы нағыз
«көшпелілердің өркениетін» орнатты. Өнердің әр ... (ән, ... ... ... ... ие болған асыл тарландар, дара
кемеңгерлер дүниеге келді. Олар – ... ... ... ... сал, Ақан ... ... ... Шолақ, Жаяу Мұса, Алтынай,
Майра, дина және т.б.
Бұл ... ... ... оның ... өкілдерінің
шығармашылығында, орындаушылық шеберлігінде халық музыкалық творчествосымен
өзектес болып, жаңа жазба өнердің, оның ... ... бет ... жаңа ... ... сарқылмас өзегін құрастырды.
Зерттеу тақырыбының өзектiлiгi. XX ғасырдың алғашқы онжылдықтарында
ұлттың ... ... ... ішінде поэтикалық, прозалық, музыка,
қолөнері мен орындаушылық өнері және т.б. түрлері) өзінің жалғасын ... ... ... даму, жанрлық байлығы және стильдік ... ... ең биік ... ... Ұлы ... кең ... жерінде
аймақтық жағынан ерекшеленетін, бірақ біртұтас қазақтың музыкасын ... ... ... қалыптасып, өз болмысын көрнекті өкілдерінің
шығармашылығында айқындады. Олар – ... ... ... ... жыр алыбы Жамбыл, оның жолын қуушы дарабоз ақын, ... ... ... ... иелері Қалқа, Қапез, ... ... ... ... ... ... ән мектебінен қазақтың ән
мәдениетін жаңа сатыға көтерген классик ақын ... ... ... ... ... ... ... Иса Байзақов, Мұхаметжан
Өтелбайұлы, Ахат Құдайбердиев, Ғали ... ... ... ... Батыс аймағының ән мәдениетін жаңа деңгейге ... ... ... Аязбаев, Сарышолақ Боранбайұлы, Қызыл Тұрдалыұлы. ... ... ... ... ... ...... әртісі Ғарифолла Құрманғалиев болып келеді.
Ал, 30-шы жылдарынан бастап Батыс еуропа жанрларын жемісті түрде игеру
басталды. Осы кезеңнен ... жаңа ... ... ... ... Ол – ... ... вокалдық туындылар,
балет, аспапты музыка. Ал ғасырлар бойы жеке ... ... биік ... ... ... өнер жаңа ... ... болмыстарына бағыт бұрды. Ұлт аспаптар ... де ... ... ... ... өзінің орындаушылық шеңберін
кеңейтті. Осы жаңа мәдени құбылыстарды жүзеге асыру мақсатында арнайы
(консерваториялық) еуропаша ... ... ... ... ... іске ... Олар ... А.Жұбанов, Л.Хамиди,
М.Төлебаев, С.Мұхамеджанов, Н.Тілендиев және т.б. болды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. XX ... ... ... ... ... арнаған зерттеушілердің оқулықтарына сүйене отырып,
қарастырдым. Бұл зерттеушілердің ... ... ... ... в ... и ... XVII – ... половина XX века»;
М.С.Друскин «Вопросы современной музыки»;
«Зарубежная музыка XX века в материалах и документах»1975. Ганс ... ... ... ... ... ... «О западно-европейской
музыке XX века»; Д.В.Житомирский, О.Т.Льеонтьева, К.Г.Мяло «Западный
музыкальный ... ... ... мировой войны» еңбектері жатады.
XX ғасырдағы қазақ музыкасы жөнінде Т.Қоңыратбайдың «Қазақ музыкасының
тарихы», Момынұлы ... ... ... ... ... ... «Мәдени мұра» бағдарламасы бойынша жазылған еңбектерге сүйендім.
Зерттеу жұмысының нысаны: дәстүрлі қазақ музыкасының европалық кәсіби
музыкасын игеруі.
Зерттеу жұмысының пәні: XX ... ... ... ... және ... ... ... жұмысының мақсаты мен міндеттері: XX ғасырдағы Батыс Еуропа
мен қазақ музыкасында болған өзгерістерді ... ... ... рет ... үлгідегі музыканың пайда болуы, жазу ... ... ... XX ғасырдағы Батыс Еуропа музыкасы: өзгерістер мен даму
жолдары;
- XX ғасырдың басындағы қазақ музыкасы;
- Қазақстандағы кәсіби музыка өнерінің ... мен ... ... жаңалығы: Курстық еңбектің негізгі жаңалығы-көтерген
тақырыптың маңыздылығымен және алға қойған мақсат-міндеттерінен туындайтын
типологиясы мен рәміздік белгі ... ... оны ... ... ... қол ... Батыс Европа мен қазақ музыкасының дамуын қарастыра ... ... ... ... музыкамен үйлесуі.
2. XX ғасырда болған өзгерістердің бастапқыда, батыс музыкасына,
кейіннен, қазақтың да музыкасына әсер ... ... ... ... ... XX ғасырдағы Батыс Европа музыкасының өзгеріске ұшырап, жаңа
бағыттардың қалыптасуы.
2. Ұлттық ... ... ... пен ... ... Қалыптасқан жаңаша бағыттың дамуға ... мен ... ... ... мен ... негіздері.
Қорғауға алынған пікірлер мен ... ... ... және ... ... ... ... теориялық және тәжірибелік маңызы. XX ғасырдың күрделі
оқиғаларымен тығыз байланысты болып ... ... ... оның саяси-
әлеуметтік жағдайымен), қоғам өмірінің тынысын музыкалық, поэтикалық тілмен
баяндайды. Өнерде ... ... ... оның ... ... ... дәуір сұранысына сәйкес туындылар пайда болды. Мұнда
ұлт музыкасының байырғы түрлері жаңа идеялармен сомдалып, жаңа ... ... ... Бұл ... ... ... жаңа
музыкалық бағыттарды бойына сіңіруіне бастама кезең болды.
Курстық жұмыстың ... ... ... екі ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
Курстық жұмыстың жалпы көлемі 41 бет
1. XX ҒАСЫРДАҒЫ БАТЫС ЕУРОПА МУЗЫКАСЫ
1.1 XX ғасырдағы ... ... ... өзгерістер мен даму
жолдары
XX ғасыр ұлы жаңалықтарға толы ғасыр! Революциялар мен дүниежүзілік
соғыстар қоғамдық санаға өз ... ... өнер мен ... ... алып келді. Музыка өнеріндегі бұрыннан қалыптасқан дәстүрлі
классикалық музыкамен ... ... ... ... ... Музыка
мәдениетінің дамуына әсер ... ... ... ... ...
техниканың ұлы жетістіктері. Радио, кино, грамзапись секілді пайда ... ... ... ... мен ... кең тарауына зор мүмкіндіктер
туғызды.
Музыкалық ... ... ... ... ... ... ... тигізген болатын. Еуропалық көркемдік интеллегенциясының
ақыл-ойдың билеушісінің біріне неміс философы Артур Шопенгауэр ... ... ... әлем жеке ... ... ... шамасы
жетпейтін бәріне өктемдігін жүргізетін «әлемдік ерік-жігерден» жаратылған.
Өзінің “Ерік және түсінік ретіндегі әлем» ... ... ... ... ... өнер ... қарағанда, өмірлік реалийлерден
мүмкіндігінше тәуелсіз екенін атап өтеді.
Кейіннен, тағы бір неміс философы Фридрих Ницшенің идеялары ... ... ие ... ... жеке индивидтің «өмірге деген ерігі»
құдіретті «әлемдік ерік-жігерге» дәрменсіздігіне қарсы ... ... ... ... ... биік ... ерекше таңдалған адамдарға ғана
тән ерікті атайды. Ницшенің басты жорамалдары - шығармашылық индивидуализм,
аристократтық қалаулылық, ... ... ... ... ... ... ... тән сезімнен жұрдай «жоғарғы адам»
болып табылады.
Неміс эстетигі ... ... ... концепцияларына
объективтіліктен, ақиқаттың ғылыми танымынан асқақталған ішкі ... ... тән. Ал, ... ойшыл Анри Бергсон айналадағы дүниені
тек сананың ... ... ... ... ... жолы ... ... деп тұжырымдаған.
Осындай мағынадағы философиялық көзқарастар XIX ғасырдың соңы мен XX
ғасырдың басында пайда болған ... ... әр ... көркемдік
ағымдардың пайда болуына ықпалын тигізді. Бұл ... ... ... қазіргі замандық) сөзінен шыққан. Кейде XIX ... соңы мен ... ... ... ... ... (француздың decadence –
құлдырау) деп атаған [1, ... ... жаңа ... ішінен ең ықпалдысының біріне Францияда
пайда болған импрессионизм болды. ... ... әсер ... мағына
беретін француздың «impression» сөзінен ... ... ... ... ... ... ... бірі Клод Дебюсси (1862-1918) болды.
Дебюссидің музыкалық стилі көбіне ... ... ... ... ... Оның шығармаларында түпнұсқалы, дәстүрлі аккордтық
реттіліктен алшақтау үндестік пен ... жиі ... ... ... ... өнер ... «jugendstil» (мюнхендік
«Югенд» журналының атауынан) немесе «сецессион» (латынның «secessio» ... ... ... ие ... ... ... ... мен көркем
суреттің елеулі ықпалымен сыналды. Осылай академиялық, дәстүрге айналған
бағыттарды ... ... ... Берлиндегі суретшілердің
бірлестіктері аталды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сүйсіну, талғамды еліктіретін
жоғарғы (неземной) бейнелерден ләззаттануымен ... ... ... бес-алты жыл алдында өнерді нәзіктік талғамдылықтан
шаңқиған ... ... ... ... ... тембрлік
қиыстыруларға (комбинация), өткір, қоздырғыш ырғақтарға бетбұрыс байқалды.
Алғаш рет Будапештте 1911 жылы ... Бел ... ... ... орасан зор резонансқа ие болды. Бұл музыканың жорта
жасалған дөрекілігі, шабуыл ретінде қабылдаған көрерменнің көпшілігін ... ... ... ... ... әр ... көркемдік бағыттарының арасынан айрықша
ерекшеленгені экспрессионизм болды. «Экспрессионизм» ... ... ... ... ... латынның expression сөзінен шыққан.
Экспрессионизмнің отаны немістілді елдер – Австрия мен ... ... ... ... ... ... да ... өнерлеріне
ықпалын тигізе бастады.
Музыкадағы экспрессионизмнің өкілдеріне «жаңавеналық» ...... ... пен оның ... – Альбан Берг ... ... ... ... «Жаңавеналық» атауы қайдан
шықты? Гайдн, Моцарт, Бетховендардың ... ... XVIII ... ... ... ... қалыптасқан еді. Осылайша, Венада
қайтадан бір бағыттас композиторлардың тобы құрылды. Алайда, шығармаларында
көрсетілген ... ... ... тән ішкі және ... құрылымдары мүлде
басқаша болды. Бұл жерде таңқалатындай нәрсе жоқ. Себебі, танымастай болып
өзгерген уақыт, оқиғалар, адамдар еді. Жаңа ... ... ... ... ... ... алып келген басқа дәуір басталды
[2, 162]. Дәл веналық композиторларының ... ... ... ... ... ... ... табуы кездейсоқ
емес еді. Себебі, ... ... ... ... ... күйреу
шамасында тұрған Австро-Венгрияда шексіз түңілушілік пен абыржу сезімін
тудырып, ерекше өткірлікпен ... ... ... ... ... шәкірттері өзінің шығармаларында адамдардың қажығандық ... ... ... ... көңіл, күйзелген, ашулы психикалық
эмоционалды күйлерін ашып көрсетуге ... ... ... ... ... дүниеден жасырыну талпынысы, ащы
шындықты ұмытуға тырысу, адамның жүрегіндегі ... ... ... жан ... ұғынуға, сезімдерді білдірудің жаңа жолдарын іздестіруге
итермеледі. Арнольд ... XX ... ... ... орын ... деп ... жаңа композиция техникасын жасаушысы болды. Бұл
термин гректің екі сөзінен шыққан: dodeka – он екі, phone – ... ... екі ... ... ... және тұрақсызға дифференциясыз,
біреулерінің екіншісіне ... пен ... ... ... он екі ... тон тең ... есептеледі. Антон Веберннің (1883-1945)
музыкасына, әдетте, талғампаздық, асқақтық, нәзіктілік тән. ... ... ... ... жақын досы Х.Йоненің сөзіне «Свет ... ... ... ... ... ... ... тән көркем суреттермен байланыс тудырады. Бұл атау нүктемен
жазу деген мағына беретін француздың «pointiller» сөзінен ... ... деп ... мен үндестіктер бір-бірінен тыныс арқылы
ажыратылатын ... ... ... ... [3, ... ... ... өнерінде «неоклассицизм», яғни «жаңа классицизм»
(гректің noes – жаңа және латынның classicus – үлгілі) деген атауын алған,
экспрессионизмге ... ... ... бағыт дами бастады.
Неоклассицизм көркемдік бағыт ... XX ... 10-20 – ... ... ... ... 1920 жылы жарияланған атақты итальян
композиторы, пианист, педагог және жазушы Ферруччо ... ... ... деп ... ашық хаты ... ... жаңа классицизм
ретінде «бұрынғы тәжірибеде жеткен жетістіктерді дамыту, өркендету және
пайдалана отырып оларды ... да әсем ... іске ... ... ... ... Бузони объективтіліктің анық рухына, стильдің
ынтымақатастығы мен ... ұлы ... ... ... ... ... экспрессионизмге қарама-қарсы ... ... ... ... тым асқақ эмоционалдық тонусына
неоклассицизм ... ... мен ... ... ... ... ... қарама-қарсы қойды. Бұл бағыттың өкілдеріне итальяндық
шеберлер Отторино Респеги (1819-1936) мен Альфредо Казелла ... ... ... ... ... және Карл ... (1895-1892)
жатқызамыз [1, 272-273].
XX ғасырда ағылшын ұлттық мектебі атақты композитор, пианист және
дирижер ... ... ... ... ... ... ие
болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс Франция елінің де тыныштығын мен берекесін
бұзған болатын. Адамдардың ... ... ... де ... ... ... ... антиромантизмдік және
антиимпрессионизмдік ... ... ... ... жартысының музыка өнеріндегі жарқын өкілдерінің
бірі Артюр Онеггер (1892-1955) болды. Бұл дарынды композитордың ерекшелігі
оның шығармаларының жоғарғы ... ... ... ... ... басынан өткізген композиторлардың өмірлері
мен тағдырлары әр түрлі қалыптасты. ... ... ... ... таңдаған болса, екіншілері, әсіресе, жастар бұрынғы қағидаларды
қабылдамай немесе түбірімен өзгерте отырып жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ... ынталы
аполлогеттер қарсыластарымен қақтығысып отырған тартысты жанжалдармен,
батыл ұмтылыстар мен өткір ... ... ... ... ... ... сөзбе-сөз аударғанда «алдыңғы отряд» деген
мағына беретін avant-garde сөзінен шыққан. Бұл басқа ... ... ... ... ... мектептер мен ағымдар
секілді әр ... ... ... ... ... ... ... Әралуандығына қарамастан, авангардизмнің нышанына айналған
ортақ белгілері тез анықталды. Бұл ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерді үздіксіз ізденіс болып табылады.
Батыл, кей кезде ... ... ... ... ... ... қатынас пайда болып, тіпті, бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... музыка өнері туралы түсінік
мен оның ішкі мәні мен сыртқы реңін ... ... ... ... үшін ... Шёнбергтің ізбасары Антон Веберннің шығармашылығы
маңызды болды. Оның ... ... ... бөлігі жүйеленген
қайталанбайтын дыбыстардан таңдалған серия болып ... ... бұл ... ... барлық бағыттарына таратты. Олардың
шығармаларында ... ... ... дыбыстардың қатары,
ритмикалық ұзақтық, динамикалық реңктер мен тебрлер негізге ... ... деп ... ... ... ... антиподы
ретінде алеаторика болды. Бұл термин ойын тасы, ... ... ... ие ... alea ... ... ... шамада алеаторика бұрынғы
дәуірлердегі орындаушылық өнердің импровизациялық сипатын жаңғыртып отырды.
Авангардизмнің басқа бағыттарының ... ... ... ... ... пайда болған магниттік жазбаның ойлап
табуы мен жетілдіруі, электрониканың жіті дамуы өз септігін тигізді. ... ... ... (конретная) музыка» жатады. Осы бағыттың
арнасында пайда болған шығармалардың негізгі материалы ... ... ... ... ... ... дыбыстар», яғни, судың тамшылауы,
поездың ... ... ... ... ... дем алу, ... ... Көбінесе, бұл дыбыстар дәстүрлі ... ... мен ... ... ... ... ... Нақты
музыканың үлгісіне Пьер Шеффер мен Пьер ... ... для ... ... ... ... музыкамен электронды-акустикалық және
дыбысшығаратын (звуковоспроизводящая аппаратура) ... ... ... ... ... ... Ол кең ... және
құрамына генераторлар, фильтрлер, модуляциялайтын құрылғылар электрондық
синтезаторлар, магнитофондар, күшейткіштер, динамикаларға бірігеді.
Сол кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... жағдай дыбыстық материалды өзі жасап, жөндеп, ерекше көркем тебрлерді
табуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... мен Херберт Эймерттің бастамасымен ... ... ... Кёльн (ГФР) радиостанция жанындағы ұйым болды.
Осы секілді студиялар Италияның Милан қаласында, ... ... ... ... ... электрондық музыкамен байланысты
композиторлар қатарына – ... ... ... ... ... ... Содан кейін, дыбыстық материалды жасау мен шығарманың ... ... ... ... ... ... ... автоматтандыру
талпынысы ретінде электрондық музыканың бір түрі «компьютерлік музыка»
пайда ... ... ... осы ғасырда соноризм бағыты пайда болды. Бұл
шулы, қатты дауысты ... ... ... sonorous ... ... ... ... көркемдігі оның құрамынан, басқа дыбыстармен байланысынан
жоғары тұратын композициялық ... [5, ... ... ... кейін, классикалық музыкамен қатар, джаз,
рок секілді бұқаралық музыка пайда болып, тез қарқынды дами бастады. Бұл
бағыттағы ... ... ... ... музыка негіз болған. Ағылшын,
шотландтық, ... ... ... ... ... болған кантри-
энд-вестерн мен афроамерикандық бағыт ритм-энд-блюздің қосылуынан рок-н-
ролл пайда болды. Рок бұл жастардың ... ... ... ... ... Рок ... өзін ... үшін, үлкендерге қарсы келіспеушілік
пен қарсыласу, материалдық және моральдық құндылықтарды қайта ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы техникалық,
экономикалық, саяси және экономикалық дамуымен байланысты. Роктың дамуы 50-
жылдарға келеді [6, 8]. Рок ақ пен қара ... ... ... ... ... ... Кейіннен, роктың әр түрлі стильдері ... ... ... ... рок, ... мерси-бит, мод-рок, жаңа
толқын және т.б. [7,15]. ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қазіргі таңдағы бұқаралық музыка
алуан түрлі және біртекті ... ... ... ... шоу-бизнес үстемдігі туды [8].
XX ғасырда жазылған көптеген шығармалар күрделі ... ... ... ... үшін тыңдарманның жоғары музыкалық пен ... ... ... ... ... кезеңдерде музыкалық өнер қандай
өзгерістерге енгенін, даму эволюциясымен танысып, әр түрлі музыкалық
бағыттар мен ... ... мен ... ... ... арқылы
ғана бұрынғы ғасырдың авторларының көкейін қандай мәселелер толғандырғанын,
қандай шыңға бағытталғанын, ... ... ... ... болады.
Музыка өнері әр кезде дамып, жаңа бағыттар пайда ... ... ... қалады. Сондықтан, музыкалық өнерде пайда болған ... ... ... қатар өмір сүреді және жойылып кетпейді.
Осылайша, XX ғасырда болған дүниежүзілік соғыстар, ... ... ... ... ... де өз ... ... жаңаша көзқарастар пайда болып, қоғамдық сана ... ... ... ... соғыстан кейін музыкада жаңа
бұқаралық музыканың (поп-музыка) пайда ... әке мен ... ... ... ... ... ... қалыптасуына септігін тигізді.
Осы музыка арқылы жастар өздерінің болмысын көрсетуге ... ... жаңа ... алып ... Бұл бағыт жастарға орасан зор әсерін
тигізеді. Бұндай үрдіс ... ... ... ... орын ... тигізді.
2 XX ҒАСЫРДАҒЫ ҚАЗАҚ МУЗЫКАСЫ
2.1 XX ғасырдың басындағы қазақ музыкасы
XX ... ... ... ... ... ... (оның
ішінде поэтикалық, прозалық, музыка, қолөнері мен орындаушылық өнері және
т.б. түрлері) өзінің жалғасын тауып, ... ... ... ... ... және ... өзіндік ерекшелігі жағынан ең биік ... Ұлы ... кең ... ... ... жағынан ерекшеленетін, бірақ
біртұтас қазақтың музыкасын құрайтын мектептер ... ... ... ... ... ... шығармашылығында айқындады. Олар – Жетісу
өңірінен классикалық мұра қалдырған жыр алыбы Жамбыл, оның ... ... ... ... ... ... асқан дарын иелері Қалқа, Қапез,
Бейсебай, Дәнеш; оңтүстік жақтан ... ... ... ән ... ән ... жаңа ... көтерген классик ақын Сәкен Сейфуллин,
асқан сазгер, халық композиторлары Естай ... Иса ... ... Ахат ... Ғали ... ... ... Бабақов. Батыс аймағының ән мәдениетін жаңа ... ... ... ... ... Сарышолақ Боранбайұлы, Қызыл
Тұрдалыұлы. Ал олармен туындылары, орындаушылығы сабақтас сазгер, ұстаз ... ... ... ... Құрманғалиев болып келеді [9, 5б].
Көрнекті әрі сезімтал суреткер әрдайым өз заманындағы тарихи кезеңнің
жаршысы болғаны ... Бұл ... жыр ... ... ... ... куәгері Жамбыл Жабаевтың (1846 – 1945) ... жолы ... ... ... жырау, суырып салма айтыскер ...... ... ... ... ... өз халқының көпғасырлық
мұрасын терең игеріп, ұлттың көркемдік дәстүрін асқар Алатаудың ... ... сол ... ... ... ... ... туған
жерінің, елінің ой-арманын, тауқыметті ... ... ... ... ... ... ... ерліктерін паш етті. Жер жәннаты
Жетісу өңірінің ірі тұлғасы бола тұра, Жамбыл ... ... ... ... (1815 – 1898) «Менің пірім ... сөз ... деп, ... ... ... ... шыққан.
Халық ақыны ұлт мәдениетінде күрделі құбылыс ... ... ... туындыларын академик М.Әуезов, Ә.Тәжібаев, Б.Кенжебаев,
Н.Төреқұлов, ... ... ... және ... ғылыми, тарихи, әдеби тұрғыдан жан-жақты зерттеді.
Ұлы жырау ерен қабілеттің иесі бола тұра, қазақ халқының эпикалық
мұрасын ... ... ... ... ... ... ... болып, оның
тұлғасын көркейте түседі. Ақынның термесін тұңғыш рет 1936 жылы ... ... Б.Г. ... (1908 – 1997) хаттаған. Ол кезде
фольклоршы ... ... ... редакциясында қызмет еткен екен, сол
кезде Жамбылдың жасы 90-ға ... Сол жылы ... ... ... мақамын, дидактикалық «Өсиет» әнін, «Жаз жырын», «Ел едің
құт дарыған Есім-Салай» деген туындыларын ... ... ... ... ... ... ... нәр алды. Оның ... ... ... сұлу ... жанға тартымды, көңілді сипатта болып
келеді. Атаның ... ... ... ... ... ... ... жанрларын, түрлерін қамтиды. Олар – жоғарыда аталған
әндерге қосымша лирикалық «Угай-ай», арнау әндері ... ... ән ... ... ... мақамдары, толғау-дастандары және 1943
жылы Отан соғысында қайтыс болған кенже ұлы Алғадайға арнаған жоқтау әні.
Жамбыл Жабаевтың ... ... ... де ... орын ... Ол
өзінің бір өлеңінде былай депті:
Домбыраны қолыма,
Он жасымнан алғанмын.
Дәл жетпіске келгенше,
Күй тартудан танбадым!
Кенен ... (1884 – 1976) ... тән ... ... және
азаматтық көзқарасымен, Жамбылдың асыл мұрасын, дәстүрлі мектебін
жалғастыра келе, оны одан әрі ... ... ... ... сұлу ... ... және тақырыптық көркемдік тұрғысынан дамытып, идеялық және
тақырыптық көркемдік тұрғысынан жандандырған дара ақын, импровизатор, халық
композиторы және орындаушы, Қазақстанның халық ақыны (1961), ... ... ... ... сүйкміді сазды, жүрекке жылы, лирикалы мәнерде айтылады.
Олардың ладтық жүйелері, құрылымдары, ... ... сан ... ... ... үрдісіне үндес, әуені мен мәтіндері біртұтас,
синкреттік үйлесімде ... Ол жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... «Екпінділерге», Отан соғысы жылдары «Біздің Отан
жеңеді», «Жеңіс ... ... ән», ... бейбіт өмірін мадақтап, «Бал
құйылды даладан», «Мен сүйемін халқымды», «Туған жер» және т.б. ... ... ... ... ... бірден-бір ірі
саласын құрайды. Ол атақты нағыз халықтық өнер өкілдері ... ... ... ... оны насихаттауға, дамытуға үлес қосты.
Жыршының репертуарында ... ... ... ... «Көрғұлы»,
«Ертөстік», «Жалғыз қаз», «Қырғызбай», «Кенебай-Кербез», «Алпамыс», лиро-
эпостық жырлар «Қыз ... Қозы ... – Баян ... ... ... Ал өз басы «Әли ... (1956) дастанының авторы. 1950-жылдардың
аяғында Мәскеуде ... ... ... ... жәрдемімен
К.Әзірбаев асқан шеберлікпен «Қобыланды» қиссасының ... ... ... ... ... ... сан қырлы талантын домбырашы-
күйшілік өнері толықтырады. Ол Жетісу күйшілері Байсеркенің ... ... ... ... торы ат», ... ... Тілендінің («Аққу»)
туындыларын орындаған, сонымен қатар өзі де бірнеше күйлер ... Олар ... ... ... ... ... «Алып қара құс», «Жаудан қашқан
өгіз», «Ботаң қалды Қарқарау».
Арқа ән мәдениетінің көрнекті өкілдерінің бірі – ... ... ... ... ... ... институтының ең бір
қомақты бөлігін ... ... ... жалғастырып,
туындыларында өзінің және шығармасының тарихын, аты-жөнін көрсетіп кеткен.
Ертістің арғы жағы ... ... ... қара ... ... ... салғам «Жайма қоңыр» әннің аты.
Естай – асқан лирик. Өз туындыларында ол нәзік сезімталдықпен қыз-
келіншектердің сұлу ... ... ... ... Олар – ... «Ақжалмаш», «Назымгүл», «Қаракөз», ... ... ... және т.б.
Халық композиторының әндері кең тыныстылығымен, асқақтаған биік үнмен,
нәзік және ... ... сұлу және ... ... ... ... Олар ... мелостық байлығымен әрі оның сан
алуан ... ... әсер ... ... ... толы ... келеді.
Бұл тұрғыдан атақты «Қорлан» әні сөзсіз дәлел. Ол ән ... ... ... ... Мұнда Естай асыл арманы Қорланның «мал
бергеннің жетегінде ... ... ... ... ... ... ... жүректің сырын бачндайды. Ән баяу, ... ... ... ... ... түрінде басталады.
Бір қыз бар Маралдыда Қорлығайын,
Табиғат берген екен күн мен айын.
Мұратқа іздеген жан бәрі ... ... көп, не ... әрі ... ... кеңи ... әуен ерекше күш-құштарлықпен
дамып, ыза-дәрменсіздікті бейнелейтін ... ... ... – тағы да ... ... кульминацияға жетеді. Мұнда «Өзіндей боп
жан тумас, Туса туар артылмас» дей ... ... ... үнмен аяқтайды.
Естай Беркімбайұлы сан қырлы дарынымен туған халқының ... ... ... бөленді. Ол – Қазақстан Композиторлар одағының
тұңғыш мүшесі (1939), ҚР ... ... өнер ... (1939).
Кең байтақ қазақ даласының көпғасырлы дәстүрлі музыкасының қомақты әрі
бай саласы – ... ... ән мен күй ... Ол ... ... ... орындаушылық өзгешелігімен ерекшеленеді. Мұнда эпикалық
мәнерде ... ... ... ... ... музыкалық-поэтикалық
фольклорда канондық (тұрақты) орын алған, сонымен қатар халық және авторлық
шығармашылықтың дамуына елеулі ... ... ... ... ... ... желдірме, толғау түрінде болады, олар екпінді, жылдам
ырғақтармен ... ал ... ... ... ... ... қызумен үнделеді. Батыс Қазақстанның ән мәдениеті өзінің жанрлық
байлығымен сипатталады.Ол ғұрыптық, тұрмыстық фольклордың көптеген ... ... ... ... ... ән, ... ... ғашықтық әндер болып
жүйеленеді. Осы аталған және басқа да бұл ... ... ... кең ... сахнаға шығарып, оларды ... ... ... ... ... ... сыйлықтың иегері Ғарифолла
Құрманғалиевтің еңбегі зор.
Әнші 1965 жылы Республикалық эстрада-цирк ... ... ... ... ... ашып, осы оқу орнында 1985 жылға дейін ұстаздық
етеді. Ғарифолла Құрманғалиев өмірінің соңына ... ... Абай ... ... және балет театрында қызмет атқарды. Әнші Елемес, Шеге,
Сақан, Молда ... ... «Қыз ... «Ер ... ... ... ... Нарымбет (А.Жұбанов
пен Л.Хамидидің «Абайында»), Тито (З.П.Палиашвилидің ... ... ... ... т.б. ... ... сомдап,
партияларын кемеліне келтіріп орындады.
Батыс өңірінің дәстүрлі ән өнерін ... ... ... өзі де осы ... ... ... ... Олар «Ақ Жайық», «Сүйген
жар», «Нұржамал», «Жан еркем», «Сүйемін туған өлкемді», ... ... ... ... ... ... ... үйіп берген», «Әнші даусы»
т.б. ... ... ... ... ... сипатқа ие бола қойған жоқ болатын.
Халық әндерінен бөлек 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне байланысты ... ... ... «Тұр да, ... ... ... әндердің барлығы
дерлік Амангелді бастаған көтеріліске қатысты ... ... ... ... ... ... байланысты
жекеленген мақалалар жарияланды. Оларда А. Затаевич бастамасы, қазақ әндері
мен күйлеріне ... ... ... ... ... ... орыс мәдениетінің әсерімен хор үйірмелері жұмыс жасады.
Осы кезеңде А. В. Затаевич өз еркімен қазақ және қырғыз халықтарының
музыкасын ... ... ... Кең ... ... ... жаяу аралаған
этнограф мыңнан астам ән-күй үлгілерін жазып алған. Оларды бірде қазақтың
көрнекті түлғаларынан, ... ... ... ... ... ... ... ел арасынан шыққан талант иелері мен қарапайым
халықтың аузынан жазып алған.
А. В. Затаевич - Орталық Азия мен ... ... ... ... ... Ол ... және қырғыз халықтарының музыкалық
мәдениетін жинап, жарыққа шығарған үлкен ... В. ... 1869 жылы ... ... ... ... Оның балалық шағы
Ресейде өтеді. 1886 жылы ... ... ... ... ... "Варшавский дневник" атты газеттің музыка және театр бөлімін
басқарады. Сонымен қатар, ... ... ... кеңесінің
жұмысына да қатысып отырған. 1904-1915 ... ... А. ... ... ... ... ол ... музыка сын-шысы ретінде
танылады. Э. Розенов, М. Балакирев, С. ... К. ... т.б. ... тығыз байланыста болған А. Затаевич 1915 жылы ... 1920 жылы ... ... сол ... орталығы Орынборға келеді.
Осы кезеңнен бастап қазақ халқының музыкалык фольклоры - ән-күйлерін ... ... ... ... Оның ... барлық аймақтарынан
жинаған «Қазақ халқының 1000 әні» (1925, 1963), ... 500 ... 2002) атты ... ... кезінде жақсы
қабылданған.
А. Затаевич түңғыш рет халық әндерін барынша мол ... ... ... ... ... ... Сол сияқты халықтық кәсіби-домбыра
өнерінің көрнекті түлғалары – Құрманғазы, Дәулеткерей, тағы ... да ... ... ... осы А. ... ... ... жинақтардың соңынан берілген түсініктемелерде А.
Затаевичтің тарихи-музыкалық танымы мен мәдени-музыкалық көзкарастары ... ... ... ... ... Біржан, Жаяу Мұса секілді
талант иелеріне қатысты деректері арнайы зерттеуді қажет етеді.
Әрине, бұл жинақтардың кемшілігі де жоқ ... ... ...... ... мәтінсіз жариялануында. Соның салдарынан «Қазақ халқының
1000 әні» жинағына енген ... ... ... ... ... мұра ретінде ғана аталып жүр. Бұл ... ... ... ... ... еді. ... қорында А. Затаевич
жинаған халық әндерінің әлі де жарық көрмеген үлгілері аз емес. Ол ... 250 ... ... да жинап, бастырған.
А. Затаевичтің келесі бір қыры – композиторлығы. Жиырмасыншы жылдары
фортепианоға арнап бір топ ... ... ... одан ... ... шағын
миниатюралар жинағын бірнеше рет бастырған. Оның көркем ... ... ... ... ... Солардың қатарында фортепиано
аспабына лайықталып өңделген көптеген халық әндері де бар.
Әрине, А. Затаевич кәсіби ... ... Сол ... ірі ... жазбаған. Оның есесіне А. Затаевич жинаған фольклорлық мұраларды
кезінде С. Прокофьев, т.б. ірі ... ... ... ... ... ... – қазақ музыкалық этнографиясының негізін қалаушы әрі
зерттеушісі. Оның материалдарын қазақтың көрнекті ...... А. ... Д. Мацуцин, М. Төлебаевта өз шығармаларында
кеңінен ... Оның ... ... ... А. Жұбанов, Б. Ерзакович, Б. Ғизатов және басқа да ... ... ... зерттеулер жазды.
А. В. Затаевич халық ән-күйлерін ел арасынан шыққан талант иелерінен
жазып ... Онын ... ... ... ... ... және қоғам қайраткерлері де болды. Мысалы, этнографтың екі ... ... ... саны бес ... асады. Олар
Қазақстанның барлық аймақтарынан, атап айтар болсақ, Орынбор, Қостанай,
Ақмола, ... ... ... ... Семей, Торғай, Түркістан уезі мен
губернияларының түрғындары болатын. А. Затаевич осы ... ... ... ... ... ... де, өнер ... де, қарапайым ел
адамдарымен де жүздесіп, олардың аузынан көптеген ән-күйлер жазып ... ... XX ... бас кезінде бой көрсете ... ... Б. ... Г. ... Қ. Айнабеков, М. Сералин, Б. Күлеев, С.
Есова, М. Саматов, А. Оразбаева, О. Жандосов, М. Қойайдаров, С. ... ... Е. ... Т. Жүргенов, И. Байзаков, Ә. Жангелдин, Қ.
Сәтпаев, С. ... және ... да ... атауға болады. Осының өзі А.
Затаевич жинақтарына енген ән-күйлердің ... ... ... ... ... ... көрнекті түлғаларынан жазылып алынғанын
аңғартады.
А. Затаевич корреспонденттері мұнымен шектелмейді. Халык музыкасының
жанашыры ретінде ол қазақ даласын қара жаяу ... ... әр ... ... ... сол жерлердің тұрғылықты иелерінің де аузынан жазып
алған. Бұл реттен оған қол ұшын ... ... ... бір ... ... ... С. ... А. Бегишев, К. Бүркітов, Г. Бөкейханов, X.
Бөкейханов, Ф. Ғалиев, Е. ... М. ... С. ... ... М. ... Е. ... А. Құлымбетов, Н. Манаев, Р. Макатов,
А. Болдыбаев, Г. ... А. ... С. ... X. ... ... Д. Сәрсенбаев, И. Сабыров, А. Өтекин, К. Оразалиев, Н. Шаншалиева
және т.б. ... ... ... ... ... орындаса, Г. Медетов, К.
Әкімғалиев, Г. ... ... ... ... ... ... ... назарына «Қобыланды», «Көрүғлы» секілді шағын ... ... де, ... ... ... ... әсіресе, Сыр
бойы мен Атырау өлкесіне тән жыраулық дәстүр ... ... ... оған Сыр ... ... ... ... шыққан Кете Жүсіп,
Қаңлы Жүсіп, Даңмұрын, тағы басқалардың жыр-термелерін жеткізген бірде-бір
корреспондент болмаған. А.Затаевичтің өзі де ... ... және ... шектелген секілді. Оның ... ... ... ... күйлерінің варианттық ерекшеліктерін анықтауға кызмет
етері анық. Сонымен бірге бұл деректерден халық ән-күйлерінің ... ... ... да ... мағлұматтар табуға болады.
А. Затаевич жазып алған ән-күйлер санатында эстетикалық ... әсем ... де, ... ... ... ... эпикалық
жырлар да, тарихи-этникалық болмысымен ... ... ... да ... ... В. ... ... нотаға түсіріп бастырған музыкалық-этнографиялық
жинақтардың бірі – «Қазақтың 500 ... Бұл ... ... ... ... Орал ... ... алынған күйлер мен әндер, аздап ... ... ... Жинақтың алғы сөзі мен 403 ескертпелерін жазған –
А.Затаевич. Бұл ... ... ... 400-ден аса әндер, 100-ге
тарта күйлер енген. Олардың қатарында қазақ халқының тарихына құрылған ... ... ... ... қара ... ... ... «Шора», «Жошы», «Көрүғлы», қазақ-түрікмен байланысына негізделген
«Үлкен айқай», «Көкек» (Еділ бақсы) күйлерін атауға болады. Сонымен қатар,
А. Затаевич Құрманғазы ... ... ... киік», «Серпер», «Кісен
ашқан»), Дәулеткерей («Салық өлген», «Қоңыр екі ішек», «Қоңыр», ... ... ... ... («Былқылдақ»), Жантөре
(«Шалқыма»), т.б. халық күйшілерінің шығармаларын да алғаш нотаға түсірген.
Жинақта Ақан серінің ... ... ... ... ... «Жамбас сипар», Естайдың «Хұсни Қорлан», ... ... ... ... ... ... әндері де қамтылған. Кейбір
әндер Балуан Шолақ, Иманжүсіп, Шөже, Шаһкерім, Мүхит есімдерімен ... ... ... ... «Екі ... ...... қазынасы ретінде берілген. А. ... ... ... ... ... Ғ. ... Ә. Қашаубаев,
Н. Бөкейханов, Қ. Сәтбаев, М. Бөкейханов, М. ... Ж. ... ... Қ. Байжанов, I. Жансүгіров, Ә. Марғүлан, Б. Нұрмақова, ... Ғ. ... Ә. ... М. Әбсалықов, т.б. әдебиет және ... ... ... басылымның екінші жинақтан өзгешелігі – белгілі халық күйшілерінің
ел арасына тараған шығармаларына басымдау орын ... ... ... ... ... тарихи-танымдық табиғаты аса құнды. Бүл
туындылар әлі күнге ғылыми тұрғыдан зерттеліп, ... ... ... Сол ... ... ... тұсында туған күйлердін де
ладтық, интонациялық, ырғақтық құрылымы аса маңызды. Сол ... ... ... күй ... тән ... ... ... Олар – қазақ халқының музыкалық лексикасына анықтық ... ... ... ... 500 ... ... туралы А. Жұбановтан
бастап көптеген музыка ... ... ... ... ... ... ... жазған алғы сөзінде И. Қожабеков те жинақтың этнографиялық
маңызына кеңінен тоқталыпты. Соның бәрі бүұл басылымның маңызын айқындайды.
А. Затаевич эпикалық ... қай ... ... дамып, таралғанын
анықтауды мақсат тұтпаса да, «Қазак халқының 1000 әні» жинағы бұл ... да ... ... ... (№ 443), ... (№526, 796)
жырларының үзінділері, жеке жырау-жыршылардын орындауынан жазылып алынған
өзге де шағын ... ... (№ 572, 790, 800, 863, 877) ... кездесіп
отырады. Толық болмаса да, бүл шығармалардың ... ... тән ... ... ... ... Соның бастысы – екінші басқыштағы
дыбыстың төмендеуіне құрылған ... ... ... ... дориялық мақамдар. Осы сипатқа жыр үлгілерінің дәстүрлі
речитативтік ... да ... ... ... ... ... маңызы да айрықша. Біз оларды тарихи топонимдер – ... ... ... ән» (№ 375), ... (№ 728), ... – «Қаратау» (№
902), «Боғда» (№ 324), «Көкшетау» (№ 1000), гидронимдер – «Жайық» (№ 382),
«Еділ ... (№ 805), ... ... (№ 921) деп ... ... ... ... «Елім-ай» (№ 444, 493, 714), «Қайран, елім» (№ 556), «Сағындым
елімді» (№ 774) әндерін де ... ... ... бірде көңілді (№ 336, 728, 902), бірде ... (№ ... 510, 556, 774, 805), ... ... (№ 328, 468) ... ... ... олардың жалпыхалықтық сипаты қайсы, жергілікті ерекшелігі
неде ... ... ... ... ... Бір ... бұл әндердің басым
көпшілігі фригиялық мұңды мақамдарға ... Оны ... ... ... аймактық болмысы ретінде тану үшін де арнайы зерттеулердің
қажет болары анық.
Біздің назарымызды аударған келесі бір мәселе - ... ... ... ... ... ... ... музыкалык мәдениетіне тән
ментальдік ерекшеліктерді анықтау ретінен бүл ... ... ... зор. ... қатарына «Аймауыт», «Найман», «Тобықты
Сүлеймен», «Арғын-қыпшақ», «Арғын руының екі ... ... ... ... екі
әншісі» деген шығармаларды жатқызуға болады. Осы секілді туындылардың
болмыс-бітімін ... ... ... ... ... өріс ашып,
ұлттық мәдениетіміздің этникалық арналарын анықтаудың да кезегі келіп отыр.
Бұл, ... ... ... ... ... ... каңқу сөздердей,
қазақ мәдениетінің тұтастығына нұқсан келтіру емес, керісінше, ... ... ... ... ... үшін ... ... әбден орныққан, бірде антикалық, бірде ежелгі грек, бірде
халык, тағы бірде монодиялық ладтар аталып жүрген ... ... ... ... ... және локриялық мақамдардың басым
көпшілігінің этнонимдік сипаты болса, қазақ ... ... осы ... ... несі ... қызығы, жоғарыда аталған антикалық дәуір мақамдарына ... ... ... ... да ортақ. Мысалы, «Қыпшақ», «Қожа
руының екі әншісі» - миксолидиялық, «Қара балық», «Аймауыт» - ... - ... ... ... Олай болса, ежелгі грек
мақамдарының этникалық сипатымен ... ... ... де, ... ... жүйесімен ұқсатығын да тексеру қажеттігі туады.
Арғы жердегі көрнекті ғүламалар арқауын тартқан мақам туралы ілімнің
шығыс Ренессансы дәуірінде ... ... ... ... ... Егер біз
Фарабиді Аристотельдің шәкірті, екінші ұстаз санап жүрген болсақ, антикалық
дәуір мен орта ғасыр ... бүл ... сыры ... ... ... ... бе, әлде ... ұқсастық деңгейінде сөз
етеміз бе? Бұл, сөз жоқ, арнайы ізденістерді қажет ететін күрделі мәселе.
Бұл ... бір ұшы ... ... ... ... Антикалық
ладтарға сай мақамдық қүрылымдар ортағасырлық Мәуереннаһр жағдайында да
туып, олардың өзіндік атаулары ... ... ... ... ... грек ... ... тілдес халықтар мәдениетінде сақталған мақамдық
жүйе көп ... ... ... Айта берсек, он екі мақам аталып жүрген саздық
құрылым мен антикалық ладтар арасында үндестіктер де жоқ ... ...... науа мен раст – ... ... – локриялық
мақамдарға толық сай келсе, бүсәлік – фригиялық және локриялық, ... ... және ... ... – фригиялық және лидиялық мақамдардың
қосындысына тең. Батыс пен шығыс деңгейіне қойып қарастыратын мәселелердің
бірі – ... орай ... ... ... ... ... түркітану деңгейінде зерттеу ісі кенже қалып келеді.
Бүрынғы жүйені қастерлеп, ... ... ... арнайы мектептен бастап орта,
жоғары оқу орындарына дейін ... ... ... әлі де ... ... аспаптық музыка саласындағы еңбегі елеулі болса, халық
аспаптарына қатысты пікірлерінің де мәні зор. Ол ел ... кең ... ... ... ... ... ... атаса да, өзге
аспаптарды да ... тыс ... Ал ... ... ... авторлардың шығармаларын нотаға түсіруі қазірде текстологиялық
жүмыстарға жол ашып отыр. Мысалы, Құрманғазы күйлерін А. ... ... ... (1931), кейінгі жылдары А. Жұбанов тағы да нотаға түсіріп
жариялаған (1961). ... ... осы ... жаңа ... ... Қ. Ахмедияров екені де мәлім. Бүл ... ... ... зор ... ... ... ... анық.
А. Жұбановтың Қүрманғазы күйлеріне жасаған ... ... әлі ... түрғыдан бағаланған емес. Оның бәрі алдағы ... ... ... бір ... ... ... ... мәдениетін өз елінің
мұрасындай қастерлеген А. В. ... өзін ... ... «кездейсоқ
келген» адам санаса да, біз үшін оның атқарған енбегінің маңызы орасан зор.
А. В. Затаевич - қазақ халқының музыкалық мәдениетін ... рет ... ... ... ... В. В. ... Г. Н. Потанин, Ә. ... ... ... ... Оның ... ... 1000
әні» (1925, 1963) мен «Қазақтың 500 ән-күйі» (1931, 2002) музыкалық-
этнографиялық жинақтары қазақ ... ... ... ... әлі ... игілігіне жарай берері анық. Бұл қымбат қазыналарды мәнгі өлмейді десек,
Александр Викторович Затаевичтің жарқын есімі де ұмытылмақ емес.
А. В. ... - XX ... бас ... ірі музыка этно-графтардың
бірі. Оның қазақ музыка өнеріне сіңірген еңбегі орасан ... ... ... ... өнерінің қалыптасуы мен дамуы
Қазақстандағы кәсіби музыка өнерінің дамуы ... ... ... ... ... зор ... болып жатқан кез болатын. Оқу-ағарту
министрі Т. Жүргеновтің бастамасымен республикамызда 1932 жылы ... ... ... 1936 ... ... ... әдебиеті мен
мәдениетінің он күндігіне дайындық басталып кеткен-ді.
1933 жылы еліміздің орталығы Алматы қаласына ... ... ... ... Би ... Али ... ... мамандары Б.
Ерзакович, Л. Хамиди, ... ... ... т.б. ... ... ... бастады. Осы жылы Ленинградта оқып жатқан А.
Жұбановты Қазақстанға ... ол ... ... 11 ... ... ... құрды. Ұзамай "Музыка ... атты ... ... 1934 жылы ... Ленинград консерваториясының түлегі
Е. Г. Брусиловский шақыртылды. Сол жылы ел ... өнер ... ... ... ... Дина ... Нартай Бегежанов,
Науша Бөкейханов, басқа да толып жатқан өнерпаздар анықталды. ... ... ... ... ... ... ... Солардың
бірі – Д. Нүрпейісова.
1935 жылы қазақ филармониясы, опера және балет ... ... бәрі ... ... ... ... елеулі ықпал етті. 1934 ... Е. ... «Қыз ... ... ... Ғ. ... ... (либретто-сын жазған Б. Майлин) операларын сахналады. ... ... ... ... ... ... ... халык әндерін молынан пайдаланды. Осы себепті музыка сыншылары
оларды опера емес, спектакльге жазылған музыка деп те бағалады.
«Қыз ... ... ... халық әндерінен құралды. Оның музыкалык
драматургиясынан оркестрдің алатын орны да өте қарапайым. ... ... ... ... драматургиясы басты орынға көтерілмейді. Бір әннен
соң ... ән ... ... Ария да ... әндеріне құрылған.
1934 жылы сахналанып, 1936 жылы Москва ... ... ... ... ... ... ... орындалған «Қыз Жібек» операсы әлі күнге
сахнадан түспей келеді.
Бұл кезеңдегі қазақ ... ... орыс ... ... да елеулі болды. Мысалы, С. Василенко «Советтік шығыс», М.
Ипполитов-Иванов ... ... М. ... ... атты ... кеңестік шығыс музыкасының дамуына өз ... ... ... Д. ... қазақ тақырыбына жазылған «Сюиталар» (1935), Б.
Ерзакович «Увертюра» (1935), А. Зильберг «Гүлденген Қазақстан» (1938) ... ... ... ... ... жанрын да еркін игере
түсті. Е. Брусиловский кезекті «Ер Тарғын», И. ... ... ... ... ... ... ... сахналады. Бұлардың бәрі бірдей ... ... да, ... ... ... ... ... етті [11,220-231бб].
Ұлттық опера өнерінің қалыптасуы мен дамуына оның негізін салушылардың
бірі Е.Г.Брусиловский ... үлес ... ... ... ... ... ... заман контекстінде алғанда
ауқымды және салмақты.
Республиканың халық ... КСРО және ... КСР ... ... ... Е.Г.Брусиловкий тоғыз операның, сегіз
симфонияның, үш балеттің, көптеген ... ... және ... да ... ... ... ... қызметінің нәтижесінде 250 ән мен ... ... ... ... ... дауысқа, оркестрге,
фортепианоға арнап ... ... және ... ... ... ... сезіну
композитордың алдына жаңа шығармашылық мүмкіндіктер тудырды, ол ірі
музыкалық-сахналық ... ... ... Ол шығармашылық
мүмкіндіктерін өзінің ... ... «Қыз ... (13 ... 1934),
«Жалбыр» (17 қараша, 1935), «Ер Тарғынды» (15 ... 1937) ... ... ... ... ... шығармашылығындағы ерекше үштікті
құрайды. Бұлардың ... ... тілі ... ... ... ... үлгілерінің, халық композиторларының әндік-аспаптық шығармаларының
(Құрманғазы күйлері, ... ... ... ... ... ... Жаяу Мұсаның, т.б. әндері) негізінде құрылды. [9,6-7
бб].
Қазақстандағы кәсіби музыка өнерінің туу, ... даму ... ... ... ... есімімен тығыз байланысты. Композитор,
дирижер және XIX ... ... ... ... ... ... оның ... музыкасына сіңірген еңбегі орасан зор.
Жас Ахмет Жұбанов 1929-1933 жылдары Ленинград (қазіргі ... ... ... ... ... ... ... бойынша білім алған. 30-жылдары Қазақстанда музыкалық білім беру
жүйесін енгізу мәселесі туғанда А. Жұбанов елге шақырылып, ... ... ... осы іске ... ... ... музыка техникумында ұстаздық қызмет ... оқу орны ... ... кабинет жұмысына араласқан. Артынан 11
адамнан тұратын ... ... ... ... Осы ... ... ... ұлт аспаптар оркестрі құрылған еді. А. ... ... ... ... әрі дирижері ретінде көптеген күйлерді
оркестрге түсірген.
Оркестр дирижері ретінде оның алдында тұрған алғашқы мәселелердің бірі
– оркестр мүшелерінің санын көбейту болды. Осы ... орай 1934 ... ... ... ... ... ... онда ел
арасындағы талант ... ... ... ... бөлігі Алматыда
калдырылып, филармония, оркестр қүрамында еңбек етті.
А. ... ... ... жүмыстардың бірі – оркестр құрамындағы
музыкалық ... ... ... Ең ... міндет – аспаптарды
темперациялық жүйеге келтіру еді. Орыс халық аспаптар оркестірінің ізімен
ағайынды Романенколарға үлттық музыкалық аспаптарымызға ... ... ... ... ... домбыра, бас домбыра секілді түрлерін жасатты.
Ұрмалы аспаптар тобы да жетілдірілді. Ендігі жерде ... ... ... ... ...... партияны орындайтын дәрежеге
жетті. Мұның өзі ... екі ... ... әуен ... ... және ... ... көрсету мүмкіндіктерін арттыра
түсті. Осы негізде ... ... ... ... ... ... тутти жасайтын деңгейге жетті. Дирижер А. Жұбановтың басты
мақсаты қазақ ұлт ... ... ... ... классикалық
шығармаларын орындайтын деңгейге жеткізу болса, бұл ... ... ... ... ... жүріп А. Жұбанов Құрманғазы, Дәулеткерей секілді көптеген
халық композиторларының күйлерін ұлт аспаптар оркестріне ... ... ... ... ... жасау саласында да ол бірінші болып
көрінеді.
А. Жұбановтың үйымдастырушылық қызметінің өзі бір ... ... ол ... ... ... ... қызметшісін атқарып,
көптеген халық таланттарының ... ... ... ... атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының ректоры болған.
1954 жылдан осы оқу орнының өзі ұйымдастырған ... ... ... А. ...... Оның қаламынан алғаш жазылған
«Музыка әліппесі» (1936) сауат ашу ... ... ... 30-жылдары ел
аузынан Құрманғазы туралы деректер жинастырып, халық композиторының өмірі
мен ... ... ... ... да осы ... ... ... бұл тақырып А. Жұбанов шығармашылығының бел
ортасында тұрады. Оған зерттеуші кейін де ... ... А. ... ... ... ... ... педагогтік жұмысы
өз алдына бір мәселе. Оның алдынан көптеген шәкірттері дәріс алып, аспаптау
пәні мен дирижерлік қызметтің қыры мен ... ... ... ...... ... өзінің ұстаздық қызметін халық
мәдениетін зерттеу ісімен шебер ұштастырған тұлға. Ол 1942 жылы ... ... ... ... мен ... атты ... ғасырдағы күйшілер мен әншілерге қатысты тарихи-ауызекі деректерді
ғылыми тұрғыдан өңдеп, алғаш рет қалың ... ... Өз ... ... ... екі ... тұратын бұл еңбектің танымдық ... ... ... ... ... дәл осы ... ... талантты ұл-қыздары
туралы мәліметтерді алғаш рет оқып білді [12,145-147 бб].
А. Жұбанов зерттеулерінің ... ... ... ... анық.
1966 жылы ғалым «Құрманғазы» атты көлемді еңбегін жариялап, онда ... ... ... мәліметтерді толықтырып, күй мұрасына жан-
жақты талдау беруге күш ... ... бұл ... де өз ... бағалаған жөн.
А. Жұбанов – көрнекті музыка сыншысы. Оған дейін қазақ ... ... ... ... ... ... ... А. Жұбанов сияқты
республиканың мәдени өмірін жіті бақылап, ... ... ... ... ... 30-жылдардан өмірінің соңына дейін
ғалым баспасөз беттерінде әрбір ... ... ... ... отырған. Олардың саны өте көп. Мазмұны жағынан ... ... өсу, ... ... ... ... музыка
үлгілерінің қазақ театрында сахналуына, немесе татар, башқұрт сияқты ... ... ... жерінде қойған концерттік бағдарламаларына
байланысты айтылған ой-толғамдар болып отырады. Сыншы болған оқиғаларды
баяндаумен ғана ... сол ... ... ... ... өнеріне
ендіру мәселелерін де тілге тиек етіп ... ... ... 1977 жылы «Ән-күй сапары» деген атаумен жарық көрген ... ... ... қалыптасу тарихын зерттеу тұрғысынан бұл ... өте зор. ... ... ... келесі топтамасы
1984 жылы «Өскен өнер» деген атаумен басылып ... Екі ... та ... Ғ. Жұбанованың араласуымен баспаға дайындалған.
А. Жұбанов - ... ... Ол ... ... ... еңбек етіп, әннен - операға, ... ...... ... қалам тартқан суреткер. Композитор әр жылдары ... туы ... ... ... «Ақ ... ... ел», «Ақ
көгершін», «Майданнан хат», «Серт», «Қарлығаш» сияқты әсем де көркем әндер,
халық аспаптарына арнап ... ... ... ... 1943 ... ... атты ... сюитасы оның аспаптық музыка саласындағы
күрделі ізденісі болса, фортепианоға арналған «Тәжік ... ... ... ... ... көркем ізденістері болып табылады [13,
205 б].
Композитор әр жылдары «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» (1938), «Исатай-Махамет»
(1938, Иванов-Сокольскиймен бірге) драмаларына, ... (М. ... ... ... ... жазған.
Қазақтың кәсіби музыка өнерінен композитордың Л.Хадимен бірігіп жазған
«Абай» (1944) және «Төлеген Тоқтаров» (1947) атты операларының алатын ... 1944 жылы ... ... ... сол тұстағы қазақ операсының биік
шыңы. Бұл туындысы үшін композиторлар 1967 жылы Қазақ КСР мемлекеттік
сыйлығына ие ... ... ... бүрынғы цитаталық тәсілден бас
тартып, Абай, т.б. халық композиторларының әндерін ... ... ... ... ән, ... ... хор, би, оркестрдің
атқарып түрған драматургиялық қызметі орасан зор. ... ... ... ... ... қанық әрі дәлелді сомдалған.
Өмірінің соңғы жылдары композитор «Құрманғазы» операсын жазып жүрген
екен. 1968 жылы композитордың қайтыс болуына байланысты ... ... Оны ... қызы Ғ. ... ... ... аяқтаған еді.
Композитордың фортепианоға арнап жазған «Қазақ билері», «Тәжік билері»
циклдары да республикамыздың жер-жерлерінде ... ... ... ... атындағы ұлт аспаптар оркестрінің репертуарынан да берік
орын алған.
А.Жұбанов - 1946 жылы құрылған Қазақ КСР Ғылым академиясының ... ... ... Ол ... ... ... ... 1961
жылы қайта құрылған Әдебиет және өнер институты жанынан музыка секторын
ашуға мұрындық болып, өмірінің соңына ... соны ... ... Г.
Бисенова, Б. Ғизатов, т.б. алғашқы қазақ ... ...... ... дайындауға сіңірген еңбегі де орасан зор.
А. Жұбанов қазақ мәдениетіне ... ... үшін ... ... (1943), ... КСР халық артисі, ... КСР ... ... (1946), ... (1948) ... және ... ... ие болды. Академик А. Жұбанов шығармашылығы казақ музыкасымен
ғана шектеліп қалмайды. Ол ... ... ... ... ... 1936 жене 1958 ... Москва қаласында өткен қазақ
әдебиеті мен медениетінің он ... ... ... ... ... және ... ... қазақ мәдениетін биік
сатыға көтерген асыл мұралар. Қоғам тарапынан сол ... ... бар ... ... ... ... ... де мәңгі жасайтын
болады.
Ұлы Отан соғысының басталуына қарамастан Қазақстандағы
музыка мәдениеті одан әрі дами түсті. Бұл кезеңде Е. ... ... Л. ... ... жас ... ... келіп қосылды. Композиторлардын бәрі жас әрі
тәжірибесі аз болғандықтан ірі музыкалык жанрларға келгенде
бригадалық шығармашылық тәсілге жүгінді. Сөйтіп ... М. ... ... А. ... пен Л. ... операсын жазды.
Композиторлардың назарында Ұлы Отан соғысы тақырыбы тұрды.Осы тақырыпқа
арналған ... ... ... Е. Брусиловскийдің «Гвардия, алға»,
А. Жүбанов пен Л. ... ... ... атты ... ... жазылған опералық туындылардың көркем үлгісі – «Абай» ... ... ... бұл шығарма қазақ музыкасындағы опера жанрын биік
белеске көтерді. 4 ... 5 ... ... ... жазған М. Әуезов
болатын. Шығарманың кейіпкерлері аса көп емес: Абай (баритон), ... Әзім ... Ажар ... ... ... ... Сырттан (бас), Жиренше (баритон), Нарымбет (тенор), Мес (тенор).
Бұлар операда екі топқа бөлініп ... ... ... ... ... ... ... орында, Абай мен оның шәкірті Айдар мен Ажар ... - ... ... тұлғасы. Оның бейнесі мен әр кездегі ішкі ой-
толқынысын композиторлар бірнеше жеке ... ... ... ... ән, өзге ... ... ... күл алдына қүрылмаған,
Қастықпен қай күнің бар құбылмаған, -
деп келетін ... ... ... үш ... түрады. Ре бемоль минор
тональдігінде басталған ария ортаңғы бөлімінде до диез ... ... ... ... ... оралады.
Екінші суретте композиторлар Абайдың өз әнін қолданған. Ол куплеттік
формада беріліп, бірнеше рет кайталанған:
Абайдың келесі ариясы 2 ... ... Ол да үш ... репризасы
шағын. Мұның жанында Абайдың 4 актыдағы ариясының музыкасы да, ... ... әрі ... Операдағы Абай бейнесін сомдаған жеке ... ең ... осы ... ... ... ... десе де болады:
Ей, халайық, барым ең сен,
Зарыңа зар қосып ем.
Жатың емес, досың ем мен,
Дос бейілін ... ем! ... ... ... ... ... басым.
Бұл ақынның ел ішіндегі караңғылық пен Айдар өліміне налыған уні. До
минор ... ... ария ... үш ... ... ... ... кейіпкерлер – Айдар мен Ажар. Олар қуғынға түсіп,
ұсталады. Қолдары байлаулы жатқан екі жасты сот ... Абай ... ... ... ... ... жымысқылықпен Айдардың қымызына у қосып
жібереді. Екі жастың қосылу тойында «Айттым ... ... қас» ... ... қайырмасына келгенде Айдар құлап, мерт болады. Осымен
операдағы екінші драматургиялық желі ... ең ... ... бірі - ... ... Бұл да ... шығарма. Онда Ажардың ішкі зары мен толқынысы анық ... ... оның ... одан әрі ... түскен [14, 189 б].
Жалпы «Абай» операсы 40-жылдардың алғашқы жартысындағы елеулі шығарма
болды. Ол әлі ... ... ... ... емес.
1946 жылы композитор М. Төлебаевтың ... ... ... ...... туынды болса, «Біржан-Сара» – ... ... ... жазған Қ. Жұмалиев.
Шығарманың негізгі кейіпкерлері мыналар: Біржан (драмалық тенор), Сара
(лирико-драмалық сопрано), Жанбота (жоғарғы бас), ... ... ... ... ... ... ... тенор), Серік
(тенор), Алтынай (драмалық сопрано), Молдалар (бас-баритондар). Операның
драматургиясы қазақтың ... ... ... ... ... ... М. Төлебаев халықтық сценаларды молынан қолданған. ... ... ... ... Оның ... ... ... (призыв)
секілді. Басындағы шағын ғана оркестрлік кіріспеден соң опера Қоянды
жәрмеңкесіндегі көрініспен ашылады. ... ... ... әуен,
хор – халық сценасын суреттейді. Композитор бірде унисондык, ... ... ... ... ... Үшінші актідегі би мен хор
сценасының драматургиясы да ... Бұл ... бір ... музыкалық
құрылым, үлкен үш бөлімді композиция. Бірінші бөлімі – би ... ... ... Сол ... ... ... шеберлікпен одан әрі
дамытып, симфонизм деңгейіне жеткізген. Ортаңғы бөлімі – meno ... ... күрт ... ... ... ... Онын
алғашқы бөлімі аралас, ортаңғы тұсы бірыңғай ... ... ...... ... биік ... көтерген опера. Ол 1958
жылғы Москвада өткен екінші ... аса ... ... ... КСРО халық әртісі атағы берілген. Әлі күнге дейін бұл шығарма
қазақ музыкасының төрінен орын алып ... [15, 235 ... Отан ... ... ... ... мәдени іс-шаралар
жүзеге асты. Мысалы, Алматы мемлекеттік консерваториясы ашылып, ... ... ... өтті. Онда қазақ музыкасының даму жолдары
сарапталды.
Композиторлар опера жанрымен қатар кантата, симфония ... ... ... А. ... ... (1941) ... Е. Брусиловский «Сарыарқа»
(1943) симфониясын, В. Великанов ... ... (1947), Қ. ... (1948), Қ. Қожамияров «Ризвангүл» (1950) симфониялық поэмаларын
жазып, сахнада орындады. Осы шығармасы үшін Қ. ... ... ... сыйлығына ие болды.
М. Төлебаевтың «Коммунизм оттары» мен Е. ... ... атты ... да ... ... ... жақсы бағаларын
алды [16,236-237 бб].
Осы кезеңде Қазақстан композиторлары концерт ... да ... ... ... ... мен оркестрге арналған концерт» (1947), ... ... мен ... ... ... (1957) ... ... тағы бір ерекшелігі – шығармашылық процеске жас композиторлар
тартылды.
Жалпы алғанда, 40-50 – жылдары одақ, одан ... ... ... ... ... ... музыка өнерінің дамуына кедергі болған жайттар да жоқ
емес. Бұл реттен БКП (б) ОК-нің 1948 жылғы 10 ... ... ... ... қатысты қаулыларын атауға болады. ... ... ... ... ... ... ... секілді ірі
шығармалары саяси сынға ұшырап, оның ... ... ... ... ... ... 60-жылдары ұлт композиторлары ірі музыкалық-синтетикалық
жанрларды игере бастағаны белгілі. Алғаш бригадалық тәсіл ... ... ... ... соң, композиторлар жеке-дара ірі жанрларды
игеруге ... ... ... ... осы ... шығармашылық
ізденістерін одан әрі тереңдете түсті. Бүл кезеңде олар қазақ фольклорына
теренірек көңіл бөлді. Е. Рахмадиев өзінің ... атты ... ... ... ... Қазақтың белгілі батырлық жырының сюжетіне құрылған
бұл шығарманы музыка сыншылары өте ... ... ... ... ... ... да ... жазылған деп айтуға болады. Оған, ең
алдымен, мыстанның каватинасын жатқызар едік.
Операның ... ... тілі мен ... шебер
тоқылған. Бірақ композитордың «Алпамыс» жырының ... ... ... ... ... ... ... да байқалып калады. Операдағы той
көрінісін суреттейтін үш трубаға арналған трио сондай әсер қалдырады. Оның
музыкалық арқауына ... ... жиі ... ... ... де ... әуен
алынған.
70-жылдардың аяқ шенінде Е. Рахмадиев «Песнь о целине» атты ... ... оның ... 1982 жылы өтті. Музыка сыншылары бұл
шығарманы да жоғары бағалады. Композитор «Нан болса, ән де ... ... ... ... эпиграф етіп алып, экрандалған эпизодтар қосты. Опера
қойылымы ... ... ... бір ... Брежневтің Ақмола өлкесіндегі
егіс алқабын аралап жүрген кезі көрсетілді. Осы элементті музыка сыншылары
үлкен жаңалық деп ... [16, 124 ... ... о ... ... көркем шығарманың саясатқа қызмет
істеуінің бір көрінісі. Қалай болғанда да «Песнь о ... ... ... ... ... ... ... опералық шығармалардың бірі -
«Еңлік-Кебек». Оны Ғазиза Жұбанова 1975 жылы ... ... ... ... ... ... Шығарманың формасы, драматургиясы тартымды
болса да, музыкалық интонациясынан ұлттык нышан мен бояу көп аңғарыла
бермейді. ... Ғ. ... ... көптеген шығармалардан биік ... ... ода ... ... ... ... Құддыс Қожамияровтың «Садыр палуан» (1977) атты
операсын атауға болады. Ұйғыр халқының жадында ... ... ... ... ... тілі ұйғырша болғандықтан, оны ... ... Бұл ... ... ... тіліне де қатысы бар. Композитордың
«Ризвангүл» атты симфониялық ... ... ... ... ... ... үшін ... дайындық керек.
Ғ. Жұбанова балет саласында да жемісті еңбек етсе, Қ. ... ... ... «Чин ... атты ... жазды. М. Сағатовтың «Әлия» атты
балеті де осы кезеңге сай келеді. Соңғы ... ... ... ... КСРО ... комсомолы сыйлығына ие болды.
Бұл жас композитордың үлкен жетістігі болатын. Аталған балетінде ... ... ... ... ... ... ... соны
жаңалық ашты. Классикалық музыкада органдық пункт әдетте оркестрдің төменгі
регистрінде, бас партияларында кездеседі. Ал композитор сол ... ... өте ... ... ... қойылымға арналған ірі ... да ... ... ... сырт ... емес. 60-жылдары бірнеше оратория,
реквием жазған Ғ. Жұбанова ... ... атты ... ... Шығарма
1977 жылы орындалды. Оның мазмұны өткен ғасырдың 20-жылдары Лениннің Арал
балықшыларына жазған хатымен ... ... ... ... қырылып
жатқанда В. И. Ленин Арал ... хат ... ... ... тарихтан белгілі. Оған Қазақстан басшылығы ерекше ой бөліп, арнайы
көмек ұйымдастырған. Осы оқиғаны ақын Сағи ... ... ... ... ... жазған.
Оратория жанры бойынша композитор Сыдық Мұхамеджановтың «Ғасырлар үні»
атты шығармасы дара тұрады. Сегіз бөлімді ... ... ... ... ... ... ... кеңес үкіметі түсындағы гүлденген
кезеңіне дейінгі аралықты суреттейді. Бөлімдері де тарихи-хронологиялық
ізде берілген. Оларды ... ... ... бастапқы интонациялары
біріктіріп түрады.
Кантата жанрында Е. ... ... ... ... ... 60-жылдардың аяқ шенінде жазған «Сәлем саған, ... ... ... ... 10 ... ... ... композитор кезекті
«Конституция туралы поэма» атты шығармасын берді. Поэма деп аталса да бүл
көтеріңкі рухпен ... ... ... шығармалары негізінде
құрастырылған әдеби мәтіні сол жылдарғы идеология аясында танылады.
Бүгінде бұл шығарманың мазмұны ескірсе де, ... ... ... ... ... ... ... естілген сәттен тыңдаушысын
баурап ала жөнеледі. Шығарманың көркемдік куаты өте ... ... кең ... ... ... ... ... мен домбыра
аспабының фактурасын ұштастыра қолдануы шығармаға ұлттық ... ... ... бір ... ... ... ... Жеке солистер,
мәтін оқушылар, аралас хор және ... хоры мен ... ... ... ... өте жоғары [17, 126-127 бб].
70-жылдардың орта шенінде КСРО-да жаңа ... ... ... ... ... өзгерістер енетін болды; ондағы
«ұлт» деген тармақты алып ... ... ... ол ... ... ... ... орай КСРО Композиторлар одағы жаңа ... ... ... музыкалық шығармаға бәйге жариялады. Бүл
кезде Д. Шостаковичтің қайтыс болса да, А. ... Т. ... ... ... т.б. ірі композиторлардың көзі тірі ... ... Е. ... ... ... ... жүлделі орын алып
шықты. Артынша поэманың партитурасы мен клавирі Москвада ... ... ... КСРО ... ... ... болып сайланды.
Композиторлар аспаптық-камералық және вокалдық музыка саласында да
қалам тартты. Ж. ... М. ... М. ... т.б. ... ... ... ... танылды.
Міне, 70-жылдарғы Қазақстан ... ... ... ... жанрларындағы табыстары осындай болды. Әрине, бұл кезеңде
көпшілік әндер, романс, хор және аспаптық музыка да дами ... ... Бұл ... С. Мүхамеджанов, Ә. Еспаев, Ш. Қалдаяқов, М.
Маңғытаев, Е. Хасанғалиев, Ә. Бейсеуов ... ... ... ... ... Солардың қатарынан Шәмші Қалдаяқов әндері ерекшеленеді. Олар ... ән ... ... бір кезеңін құрады. Ш. Қалдаяқов сонау
1942 жылғы «Екі той» атты ... ... ... Л. ... ... ... ... одан әрі дамытып, оған жаңа сипат, соны мазмұн берді;
биік белеске көтерді. Композитордың «Қайықта», «Ақ ... ... деп ең», ... «Сыр ... «Ак бантик» секілді лирикалық әндері
сол жылдардағы жастардың эстетикалык талап-талғамдарына ... ... ... ... ... ... қорынан орын алса, «Менің
Қазақстаным», «Ана туралы жыр», «Бақыт құшағында» ... ... ... ... ана, енді бірде нәзік те сұлу сезімді жырлады.
Ш. Қалдаяқов әндері – 60-70 – ... ... ... аса
елеулі қүбылыс. Оның шығармалары қазақ ән жанрының ... бір ... ... ән ... дамуына Нұрғиса Тілендиевтің қосқан үлесі де
елеулі. Композитордың ... ... ... ... «Әке ... «Куә бол», «Алатау» атты көркем шығармалары бүкіл қазақ қауымының
сүйіп орындайтын шығармаларына айналды. Сол сияқты ... ... ... ... ... ... достарым», «Ұстазым», «Жайық қызы», Е.
Хасанғалиевтің «Атамекен», ... ... ... ... ... «Әдемі-ау», «Сағындым сені», «Жанарым», Әсет Бейсеуовтің
«Армандастар», ... ... ... ... ... ... ел», ... сені», Теміржан Базарбаевтын «Ауылым»,
Илья Жақановтың «Әсел», Бекен Жамақаевтың «Қазақ вальсі» де ел ... ... ... орын алды [18, 129 ... ... ... ... шеберлік те дамыды. Белгілі өнер
шеберлері Венгрия (1970, 1973), ... (1970, 1972, 1975), ... ... ... (1971), Чехословакия (1972, 1974), Куба елдерінде болып, өз
өнерлерін көрсетті. Азияда – Сингапур, ... ... ... ... ... – Финляндия (1971), Франция, Германия (1972),
Италия (1976), Швеция (1970, 1984) елдерінде өткізілген мәдениет ... ... ... ...... атындағы ұлт аспаптар
оркестрі, хор капелласы, ән-би ансамблі, классикалық би ... ... ... оркестрі, "Гүлдер", "Дос-Мүқасан", "Арай"
ансамбльдері, "Сазген" ... ... т.б. ... КСРО ... – Р. Бағланова, Б. ... Е. ... және ... ... ... концерттерді шет ел көрермендері ... ... [19, 130-131 ... ... ... ... ... жастар келіп қосылып,
Бүкілодактық және республикалық бәйгелердің жүлдегерлері атанды. ... ... ... ... ... ... (Италия,
Генуя, 1971) лауреаты Э. Накыпбекова, Глинка атындағы бүкілодақтық ... ... 1976) ... М. ... осы байқаудың дипломанты Р.
Жұбатырова, бүкілодақтық дирижерлер байқауының (Мәскеу, 1976) лауреаты Т.
Мыңбаев, ... фон ... ... ... байқауының дипломанты
(1978) Т. Әбдірашев, Глинка атындағы ... ... ... ... Р. Шуман атындағы халықаралық әншілер байқауының (Германия, Цвиккау,
1977) және Рио-де-Жанейрода өткен ... ... ... 1979) ... Ә. ... ... скрипкашылар байқауының
(Белград, 1977) дипломанты және ... ... ... ... лауреаты А. Мұсаходжаева, Глинка атындағы бүкілодақтық
әншілер байқауының (Мәскеу, 1977) ... әнші Ғ. ... ... халықаралық эстрада әндері байқауының (Болгария, София, 1977) "Алтын
Орфей" жүлдесін ... ... ... микрофон" атты халыкаралық байқауда
(Түркия, Стамбул, 1979) екінші орынды ... әнші Р. ... бар ... ... ... ән ... ... қарқынмен дамып, көпшіліктің ізгі ой-
армандарын білдіретін, сүйіп орындайтын ... ... ... ... аяғы – қазақ музыкасының биік белеске көтеріліп,
классикалық ... ... ... ... ... ... мерзімі
саналады. Бұл кезеңде қазақ музыкасы өмір шындығын ... ... ... ... ... саласына айналды. Қазақ музыкасы әлем
сахнасына одан әрі танылда түсті.
Қазақстан композиторлары ірі музыкалық ... одан әрі ... ... симфониялық шығармалар жазды. Солардың қатарында Ғ.
Жұбанованың Жеңістің 40-жылдығына орай ... ... ... ... ... ... ... Опера КСРО мемлекеттік сыйлығына үміткер
туындылар санатында Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласында қойылды.
Осындай даму, жетілу үстіндегі музыка өнері күрт ... ... XX ... аяғы мен XXI ... басы ... ғылым, әдебиет
және өнердің құлдырау кезеңі деп бағалауға болады. Кешегі алып ... ... ... жеке ... егенмендігін алып жатты. Оның өзі бұрынғы
орталықтандырылған ірі ... ... ... ... ... ... соқтырды. Осы жылдары ғылым мен өнердің басқа салалары
секілді музыка өнері де құлдырау кезеңін ... ... ... 90-жылдары қазақ музыкасының дамуы белгілі дәрежеде
тежелді. Бұрын музыкалық шығармасы үшін авторға ... ... ... көркем шығармаларға мемлекет тарапынан ... ... ... да мемлекеттік бюджеттен шығарылып, қоғамдық ұйымға
айналып кете барды. Мүны көрген ... ... бен ... ... ...... қалыптасқан мәдени құндылықтарымыздың таным таразысына
кайта түскен кезі. Оның ... жеке ... ... да ... осы кезеңде мемлекеттік симфониялык оркестр, Құрманғазы атындағы
ұлт ... ... ... хор капелласының тәжірибелі
жетекшілері – бас ... ... аға буын ... ... ... ... ... композитор Б. Жұбаниязов ұзақ жылдар ... ... ... Б. ... ... ... ... тоқырау жылдарына қарамастан жемісті еңбек етті. ... түсу ... ... ... Е. ... ... хан"
(либреттосын жазған Ә. Кекілбай) операсын жазуға кірісті. 2003 жылы мамыр
айында Базарбай Жұманиязовтың "Махамбет" операсының беташар ... ... ... жыл ... ... хан" ... да ... Бұл екі операны
XXI ғасырдың бас кезіндегі қазақ музыкасының ірі ... ... ... ... шама-шарқына қарай еңбектеніп, ұлт
аспаптар оркестрі мен фольклорлык-этнографиялык ... ... ... ... Н. ... шығармашылығын ерекше атауға болады. Оның
алғаш домбыра аспабына жазылған "Ата ... ... ... ... ... ... көңілінен шықты.
Композитордың "Махамбет" атты поэмасының да көркемдік ... ... ... бар ... пайдалана отырып,
Н. Тілендиев ұлттық сипаты ... ... де ... ... ... Оны ұлт
аспаптар оркестріне жазылған шығармалардың басына қоюға болар еді.
Уақыт өткен сайын Қазақстан композиторларының құрамы да жасара ... Е. Г. ... ... ... аға, орта ... ізін Жолан Дастенов, ... ... ... Жоламан Тұрсынбаев, Кеңес Дүйсекеев, Төлеген Мүхамеджанов,
Бахтияр Аманжолов, Балнұр Қыдырбек, Бейбіт ... Қуат ... ... ... Омархан Несіпханов, Әділ Бестыбаев, Серік
Еркімбеков, Жұматай Тезекбаев, ... ... ... ... ... ... ... Ақтоты Райымқұлова, Регул ... ... т.б. жас ... ... XX ... ... ... Ұлттық консерваторияның композиторлық бөлімін аяқтаған бұл ... ... ... ірі оркестрлік шығармалар, ән, ... ... ... ... ... шығармалары да концерттік
сахналардан орындалып, музыкалық-репертуарлық жинақтарға еніп келеді.
Егемендік жолына түскен елімізде орындаушылық шеберлігі одан әрі ... Ж. ... ... ... ... ... ... 1980)
үздік I сыйлығына ие болған Г. Кыдырбекова, М. Лонг және Ж. Тибо атындағы
байқаудың (Франция, ... 1983) ... ... Ж. Ж. ... скрипкашылар байкауының (Париж, 1985) лауреаты Г. ... осы ... ... ... ғасырдың аяқ шенінде Францияда өткен қазақ күндерінде Ж. Әубәкірова
жеке концертімен, М. Бисенғалиев (скрипка), А. ... ... ... ... әншілер М. Мұхамедқызы мен Н. Үсенбаева өз өнерлерін
көрсетті [11,243-255 бб.]
Қазақстан композиторларының ... ... ... да ... ... профессионалдық музыка жанрының
қалыптасуы сияқты халықтың музыкалык творчествосымен тығыз байланысты.
Қазактың халтықтық ... ... ... ... ... атты симфониясы осы жанрда жазылған алғашқы шығармалардың бірі.
Симфония ... ... жолы ... ... арналған. Онда
казақтың «Ағажан», «Бүркітбай», «Ардақ» сияқты халық әндері мен «Төңкеріс»,
«Ұмтыл ... кіші ... ... ... ... ... мотиві
творчестволықпен пайдаланылған. Композитор симфонияда үшы-қиыры жоқ кең
далада бораған құм мен биік тау ... ... жол ... адам ... ... жолындағы ерлік еңбегін көрсетуге тырысқан. Бір сөзбен
айтқанда, М.А.Штейнбергтің «Турксиб» симфониясы ... ... тың ... ... ... болып табылады. Осындай ... ... ... өміріне арналған ірі шығармалардың бірі
А.Зильбердің «Қайта туған Қазақстан» (1938) атты ... ... ... түратын симфо-нияда қазақтың бай да ... ... ... ... ... Онда «Гауһар тас», «Майра»
әндері мен ... ... ... ... негіздері де
пайдаланылған. Симфония бірінші рет 1938 жылы май айында, екінші рет 1939
жылы ... ... ... ... декадасы кезінде орындалған. Алайда,
бүл симфония көркемдік дәрежесі жағынан әлсіздеу болып, ... ... ... ... алған жоқ.
Бұл жылдар ішінде қазақтың симфониялык жэне инструменталдық аспаптық
музыкасын, осы даму ... ... ... байытқан
композиторларымыздың бірі Б.Г.Ерзакович болды. Ол қазактың «Кәмшат бөрік»,
«Дайдидау», ... ... ... ... негізінде «Увертюра» (1935
жылы) жазып шықты. Композитордың ол увертюрасы ... ... ... ... ... Сондай-ақ композитор Д.Д.Мацуциннің ... ... да осы ... туған шығармалардың бірі ... 1936 жылы ... ... ... ... атты
шығармасын аяқтады. Бүл казақтың профессионалдық музыка ... ... ... ... да ... казақтың хальщ музыкасына творчестволық
ұқыптылыкпен қарай бірде әндете, бірде ... ... ... ... ... ... қонымды, халық қорынан орын алған шығарма жасап
берді.
Соғыс ... ... ... симфониялық шығармалардың бірі
Е.Г.Брусиловскийдің «Сары-арка» (1943) ... ... ... ... ... ... Ұлы Октябрьге дейінгі ауыр ... ... ... ... ... етіп халық күйі «Ақсақ құланды»
алады. Аң аулап жүргенде кұлан таптап өлтірген Жошы ханның ұлын ... ... күй Ұлы ... ... ... ... ... тұрмысын
музыка тілімен бейнелейді. Симфонияның екінші бөлімінің өзегі ... ... ... ... күйі ... ... бөлімі
«Ақтолғай» әнінің мотивіне кұрылған. Шығарманың қорытындысында ... ... ... ... ... ... көңілді, шатты музыка ойналады. Композитор осылайша симфонияның
әр бөлімінде түрлі характердегі халықтың аспаптық туындыларды ... ... ... ... ... ... ... симфониялық сюита
жасаған. Сондай-ақ осы жылдары ... ... ... ... А.Қ.Жұбановтың «Абай» атты ... ... ... ... ардагер ақын Абай образы мен оның ішкі жан дүниесі
суреттеледі [13, 437 б].
Соғыстан ... он ... ... республика бойынша жиырмаға жуық
симфониялық шығармалар жазылды. ... ... ... шыққандары:
В.В.Великановтың «Қазақ симфониясы», Қ.Қожамьяровтың ... ... ... ... ... атты ... ... композиторы В.В.Великановтың (1898-1969) «Қазақ симфониясы»
(До-мажор, 1947) ... ... ... ... Оның ... ... ... Ленинград корғанысы кезінде жоғалып кеткен еді.
В.В.Великановтың «Қазак симфониясы» үш бөлімнен түрады. Симфонияда
арнайы әдеби программа болмағанымен, ол ... ... ... жағынан
композитордың Ұлы Отан соғысының жеңіспен аяқталуына арнап жазған шығармасы
болып табылады. ... ... ... үлттық музыкасының
мелодияларын пайдалана отырып, симфонияның бірінші бөлімін ... ... ... етіп, еркін рапсодия, сюиталык формада жазып шыққан.
Бірінші ... - Allegro - ... ... ... туындап жататын
әртүрлі мазмүндағы алты эпизодтан түрады. Симфония өте алыста болып ... ... үнін ... ... басталады. Одан әрі осы мотив
жаңа ладта дамып, өзгеше өң тауып, ... ... ... мен шекті
аспаптар тобына беріледі.
Экспозицияның көп мотивті ... ... жаңа ... ... ... қыз» атты ... күйі стилі негізінде өрбіп,
әсем биге ауысады, кейде фанфаралық ... ... ... гимнге ауысып
отырады.
Бұл музыкалық темалар да полифониялық жетілдіру, түрлі өзгеріске
түскеннің өзінде де ... ... ... Қайта бірін бірі
толықтырып, дамыта отырып, куанышты оптимистік тондағы көп адам ... ... ... ... өзі қызу ... ... ... кездегі екі
ақынды көтермелеп, қошаметтеп отыратын көп адамдар жиынын еске ... ... ... жаңа тема оркестрдің тенорлық нақыштауымен әрі қарай
жалғастырып, симфония ... ... ... Тема ... да ... бейбіт өмір құрып жатқан ел бейнесін аңғартады.
Симфонияның екінші бөлімінде - ... - күні ... ел ... өмір еске ... Бөлімнің басында жарқын ел өмірі, одан кейін
елдің қараңғы, қайғылы өмірі көрінеді. ... ... ... ... ... ... кірісуге шақырған оптимистік үн бар. Бүл ... ... дами ... ... ... ... төрт тараудан
тұрады. Бұл тараулар интонациялык бояуларының ... ... ... мен ... ... жағынан бірімен бірі
өзара тығыз байланысты, біртүтас дүние болып шыққан. ... ... ... бөлімі – andante - ... ... ... бар ... күрделі формада жазылған. Соғыста жеңіп, бейбіт еңбекке оралған,
көңілді, қуанышты сезім баяндалған. Бұл қуанышты сезім ... ... ... ... ... де, одан әрі ... ... тәсілдермен ауыстырылады. Мысалы, тема үрлемелі аспаптар тобына
беріледі.
Қорыта айтқанда, В.В.Великановтың «Қазақ симфониясы» бөлімдерінің көп
такырыптылығы сияқты композициялық құрылысы ... ... ... ... ... симфониясының тууы мен калыптасуына елеулі үлес
қоскан шығарма болды. Одан бұған ... сыры ... ... ... бай ... ... ... көруге болатын еді. Қазір
бұл симфония филармонияның концерттерінде ... ... жиі ... жүр [13, 440 ... ... ... және ... музыкасының ерекшеліктерін
шебер пайдалана білуімен бірден көзге түскен кұнды шығармалардың бірі
Қ.Х.Қожамьяровтың «Ризвангуль» атты ... ... ... ... ... ... ... жоспарда жазылған. Программаға 1944 жылғы ... ... ... ... ... ... ... Поэмада
көтеріліске қатынасып, Құлжа қаласының түбінде қаза тапқан партизан
отрядының санитар қызы ... ... ... Поэмадағы оқиға
өзінің мазмұны жағынан шартты түрде бірнеше ... ... ... ... ... ... келтірмейді. Поэмадағы
эрбір эпизодтың арасы ұлттық интонация мен ырғақтар ... ... ... Симфониялық поэмада музыкалық образдардың
өсуі мен ... ... ... ... ... ... ... – өткір ырғақты, кішкентай ғана ... ... ... осы ... басталып, ол абыржуды сипаттайтын
барабан даңғыр үнімен ... ... баяу ... Одан ... бұл фраза
басқа аспаптьң орындауына беріліп, оның ... үні ... ... ... ... ... келе ... қауіп-қатермен
таныстырғандай болады. Одан әрі үлкен ұрыс, халық ... ... ... Осы ... кіріспе фраза өзінің интонациялық жэне ырғақтык
құрылысы жағынан ұиғырдың халықтық қарапайым музыкасына тән ерекшеліктерге
дендейді. ... ... тема ... ... творчестволықпен
өзгертіліп, батыр қыздың жарқын образын айқындай түседі. Сонымен қатар,
эпизод батыр қыздың ... ... ... қаза ... суреттейді,
халықтың қайғырып жылауымен аяқталады. Сол қаралы эпизодтың өзінде де
халықты күреске ... үн ... ... ... үн ... ... ... омырылып, басқашалау болып естіледі. Композитор бұл үн
аркылы халық жарасын жазып, сауыққан кезде тағы да ... ... ... ... ... ... ... күрестің жеңіспен аяқталуына
байланысты халық қуанышын аңғартатын ... ... ... ... марш ... үн ... келгенде, Қ.Қожамьяровтың «Ризвангуль» поэмасы соғыстан кейінгі
жылдары жазылған советтік музыкалық ... ... ... жазылған үлгілерінің бірі болып есептелінеді. Сондыктан ... ... үшін оның ... 1950 ж. III ... КСРО ... ... Қ.Мусиннің «Жайлауда» атты алғашқы симфониялық шығармасы
туған ... бай ... мен ... ... ... арналған. Оньң
шығармаларында музыкалық ой анықтығы мен сезімталдық басым ... сол ... ... ... ... ... (1948) ... да айқын байқалады. Бүл поэма халықтьң шатты тұрмысы мен
бақытты өміріне арналып ... ... бір ... тәрізді. Поэма үш
бөлімнен тұрады. Оньң бас мотивіне ... ... ... ... ... алынған. Ән поэманың бірінші және үшінші бөлімдерінде жайдары да
шымыр гармониялық ... ... ... ... ... ... да ... күйінде орындалады. Ал, поэманың ... ... ән ... ... баска мажор тонына ауыстырылып
пайдаланылған. Бұл кез пәлендей бір қайғылы көңіл-күйді ... дем ... ... ... көз ... ... ... сәтін
сезіндіргендей болады.
Сондай-ақ, М. Төлебаевтың 1951 жылы ... ... ... ... да ... ... ... өмірі шырқалады.
Бір сөзбен, Мұқан ... бұл ... Отан ... ... шалқу десе де болғандай. Оңда қазақтың халық музыкасы нәзік
ұлттық бояуларымен полифониялық ... ... ... қазақтың
ұлттық аспаптарының әуендік, ырғақтық, фактуралық элементтерін композитор
асқан творчестволық шеберлікпен пайдаланған.
Композитор Е. ... 1956 ... ... ... ... ... ... азамат соғысының батыры, бірінші қазақ
болышевиктерінің бірі Аманкелді Иманов образы ... Онда ... ... ... ... ... суреттелініп,
шығарманың орта бөлімінде героикалық асқақ жанрын ... ... ... да ... ... жазылған симфониялық поэмалар аз
болған жоқ. Бірақ, олардың көпшілігі дерлік бір бөлімнен ... ... ... шығармалардың қатарында: В.В.Великановтың «Бейбітшілік жолымен»,
Г.И.Гризбилдің ... ... ... ... ... ... ... «Мәншүк», Қ.Мусиннің «Халық
бақыты үшін» поэмалары мен С.И.Шабельский мен Л.А.Хамидидің ... ... ... ... ... ... ... Е.Г.Брусиловскийдің
«Сары-арқа» симфониясы мен «Жалғыз қайың» атты лирикалық поэмасын қоссақ,
Қазақстан ... ... ... тәжірибеленіп, казақ
симфониясының әрі қарай дамуына кең жол ашылғанын аңғаруға болады.
Қорыта келгенде, 1946-1956 ... ... ... ... ... ... Бұл ... жазылған шығармаларда композиторларымыздың
қазақ мелостары мен қазақтың аспапты музыкасының жанрлық және ... ... ... жағы ... ... Бұл ... олар
алдыңғы қатарлы совет композиторлары мен орыс ... ... ... қатар, бұл кездегі қазақ симфониясының
дамуына өмірде болып жатқан ұлы ... де әсер ... ... ... ... композиторлары соғыста жеңіп шыккан Ұлы Отанның
ұлылығы мен онда халықты күреске жұмылдыра білген ... ... ... жасай отырып, халықты дүние жүзінде баянды ... ... ... ... ... ... дәстүрлік музыкасының
маңыздылығын қарастыра отырып, батыстық музыканың қабылдауын зерттедік.
Зерттеуімізде батыстық еуропа музыкасының өзі XX ... ... ... ... ... байланысты өзгерістер енгізіліп, даму үстінде
болды. Әрбір оқиға өзіндік таңбасын қалдырып отырды. Композиторлар ... ... ... ... құбылысты музыка арқылы сипаттап, әр түрлі
бағыттардың қалыптасуына жол ... ... ... ... ... ... де өзгерістерін алып
келді. Қазақ даласында қалыптасқан дәстүрлі ... мен жаңа ... ... ... ... ... ... болғанын байқадық. Бұл
үйлесімділік қазақ музыкасы үшін жаңаша жолдар мен бағыттарды ашып берді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Е.Л.Гуревич. ... ... в ... и ... XVII ... ... XX века. – М.: ТОО «Пассим», 1994
2. М.С.Друскин (главный редактор). Вопросы ... ... ... Зарубежная музыка XX века в материалах и документах. Изд. Музыка,
1975. Ганс Эйслер – Общественные ... ... ... М.С.Друскин. О западно-европейской музыке XX века. М.: ... ... ... ... К.Г.Мяло. Западный музыкальный
авангард после второй мировой войны. М.: Изд. «Музыка», 1989.
6. ... ... ... ... ... ... Вед. ... М.: Аванта+, 2002
7. В.В.Бондаренко, Ю.В.Дроздов. Энциклопедия популярной музыки.
Минск, изд. ... ... ... ... ... ... ... 8-том (XX ғасырдағы 40-70 жазба
дәстүрдегі қазақ музыкасы). Алматы: ҚазАқпарат, 2009 жыл.
10. Қазақ ... ... ... XX ... ҰОС ... музыкасы. Алматы: ҚазАқпарат, 2009 жыл.
11. Т.Қоңыратбай. Қазақ музыкасының тарихы. Алматы: Дәуір, 2011.
12. Пернебек Момынұлы. Қазақ музыкасының ... ... ... ... ... Университеті. Алматы-Шымкент: Ғасыр,
Шымкент, 2007.
13. Қазақ өнерінің тарихы. 3-том, 1-ші кітап. Алматы: ... ... ... ... ... в 3-х ... Том третий. Алматы:
Арда, 2011.
15. Қазақ өнерінің тарихы. 3-том. Алматы: Арда, 2009.
16. Бұл да ... ... ... ... ... ... XX ... екінші
жартысы. Алматы: Өнер, 2009.
18. Бұл да ... Бұл да ... XX ... ... ... тілі мен ... (ғылыми-теоретикалық
конференция материалдары, Алматы: ҚазМӨҒ ЗИ, 2000жыл. 10-наурыз, 2000.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
Ахмет Жұбанов4 бет
Балалар композиторлары10 бет
Башқұрт халқы5 бет
Ежелгі Греция музыкасы8 бет
ХХ ғасырдағы Түрікмен әдебиеті5 бет
. Еуропалық қаржы нарығындағы Евро22 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь