«Қанды ғасырдың» қыран ұлы Ә.бөкейханов

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. Әлихан Бөкейхановтың өмір жолы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. Әлихан Бөкейхановтың саяси көзқарастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3. Қыр баласы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4. «Алаштың» төрағасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе
Қай елде болмасын, халық мәдениетінің асқар шыңын, халық санасының шалқар жеңісі мен тұнық тереңін, рухани өмірдің ең жоғарғы күмбезін танытатын ардагер, абзал есімдер болады.
Ғасырлар бойы көшпелі тіршілікті бастан кешіріп, ХІХ ғасырдың бел ортасында жол айырығына келген қазақ өмірінің барлық әрі мен нәрін, сыны мен сырын, соры мен бағын теңдессіз тарихи тұлға – бұл Әлихан Бөкейханов. Заманымыздың заңғар жазушысы, қазақ мәдениетінің ХІХ ғасырдағы биік шыңы – артында қалдырған ұланғайыр мұраларын зерделеп, ой елегінен өткізу үшін де әр дәуірдің, әр ұрпақтың өз айтар сөзі, таным-түсінігі болатыны сөзсіз. Егемен ел жағдайында ұлы жазушылар мұрасына деген ілтипатымыз да осындай бір ұмтылыстың көрінісі болмақ.
Әрбір адам бұл ғалымдардың ұлағатты сөздерін әрдайым есте сақтап, болашақ ұрпаққа мұра етіп қалдыруы тиіс. Бұл – барлықтарымыздың борышымыз және міндетіміз!
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Егемен Қазақстан, 2005, 19 ақпан.
2. Егемен Қазақстан, 2005, 12 қаңтар.
3. Қазақ әдебиеті 11сынып (Х. Әдібаев, М.Базарбаев,З. Қабдолов, Р. Нұрғалиев).
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Т.РЫСҚҰЛОВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
РЕФЕРАТ
ТАҚЫРЫБЫ: «ҚАНДЫ ҒАСЫРДЫҢ» ҚЫРАН ҰЛЫ Ә.БӨКЕЙХАНОВ
Жоспар
Кіріспе.....................................................................
...............................................
1. ... ... ... ... ... ... ... ... елде ... ... мәдениетінің ... ... ... ... ... мен тұнық тереңін, ... ... ... ... ... ... абзал есімдер болады.
Ғасырлар бойы көшпелі ... ... ... ХІХ ... ортасында жол айырығына келген қазақ өмірінің барлық әрі ... сыны мен ... соры мен ... теңдессіз тарихи тұлға –
бұл Әлихан Бөкейханов. Заманымыздың заңғар жазушысы, ... ... ... биік шыңы – ... ... ... ... ой елегінен өткізу үшін де әр дәуірдің, әр ұрпақтың ... ... ... ... сөзсіз. Егемен ел жағдайында
ұлы жазушылар мұрасына деген ілтипатымыз да ... бір ... ... адам бұл ғалымдардың ұлағатты сөздерін әрдайым есте ... ... мұра етіп ... ... Бұл – ... борышымыз
және міндетіміз!
1. Әлихан Бөкейхановтың өмір жолы
Қазақ халқының қайраткері Әлихан Нұрмұхамедұлы ... ... ... ... ... ... баурайындағы Мырзатай қыстауында дүниеге
келген. Оның бал-дәурен бала кезінен — ... жері ... ... ... өзіне жұмбақ болып көрінген табиғат таңбаларының құпия
сырларын ... ... ... ... ... Бұл ... өзінің бай
тарихымен, шежірелерімен, атақты ... ... ... ... алып балуандарымен даңқты еді. Қазір осынау қазыналы мекен
Қарағанды ... ... ... ... ... ... отбасына тоқталатын болсақ, бұл жөнінде
мәліметтер өте аз. Әкесі – ... ал, ... - ... ... ... тұқымы болса да, ел билігіне ... ... ... ... мен ... өз заманында суырыпсалма ақын ... бес ұл, бір қыз ... ... осы ... тұңғышы. Әкесі
ұлының сауатын ауыл молдасынан ашқызады. ... ... ... ... жылы әкесі Қарқаралы уезіндегі орыс мектебіне береді. Сол жылы Шоқан
Уәлихановтың досы, дала ... ... ... ... ат ... ... ... атанған Колпаковскийге қыр баласы Әлихан ерекше ұнаған
еді. Губернатор оны өз ... ... ... Омбы ... училищесіне
оқуға қабылдатқызады. Ал, училищеде «бұратана» халықтың ... ... дін басы ... ... ... ... бұл оқу орнын,
1890 жылы үздік бағамен ... ... Әрі ... ... ... ... астанасы Санкт-Петербургке аттанып кетті. Мұнда Императорлық орман
шаруашылығы университетінің экономика факультетіне оқуға ... оны ... ... ... ... ала ... оның өмірге көзқарасы
қалыптасады.
2.Әлихан Бөкейхановтың саяси көзқарастары
1891 жылы ... ... ... ... ІІІ ... ұлы, ... II Николайды Ақмола оязы қошеметпен қарсалды, жік-жаппар болуды
көргенде Әлихан қатты ойға ... ... II ... ... ... Уәлиханға әшекей тастармен безендіріп тарту еткен ... ... сөзі бар ... ... ... орыс ... мәңгілік болатыны жөнінде) оқығанда жиырма бір жасар ... ... ... және ... ... ... азат етем деген сілкініс
туды.
Әлихан Бөкейхановтың саяси көзқарасының қалыптасуына негіз болған төрт
нәрсе ... ол ел ... ... ... ... пен ... жоғары
бағалаған ортада өсті.
Екінші, халқының бай ауыз әдебиеті ұлтын сүюге ... ... Ол ... ... «Қобыланды», «Ерсайын», «Қозы Көрпеш — Баян сұлу» жырларын
жинап ... ... ... Абай және ... ұлы ... ... ойлы
шығармаларын жатқа білді.
Үшінші, ол Кенесары Қасымов бастаған жалпы ... ... ... Осы ... ... ... ... сұлтандардың балаларын ел
билігіне араластырмауға ... ... ... оқып ... ... ... ... Санкт-
Петербургтегі оқуын бітірген соң, Әлихан ішкі Ресейден қоныс аударушылардың
жағдайын зерттемекке бекінді. Ол үшін ... ... ... ... жылы осы ... мүше ... Омбыға келеді. Алайда, экспедицияға
Әлиханның қатысуына рұқсат бермеді. Сондықтан Омбыдағы орман шаруашылығы
училищесіне математика ... ... ... ... ... ... ... бере жүріп, социалистік бағыттағы «Степной ... ... ... ... жылы ... ... ... Ақмола, Семей, Торғай қазақ
облыстарының 12 уезіне қоныс аударған ... ... ... ... ... ... экспедиция құрылды. Әлихан экспедиция құрамына кіру
үшін бар әрекетін жасады. Ондағы мақсаты тарихи сол ... ең ... ... жер қатынастарын тереңірек түсініп, белгілі бір тұжырымға
келу еді. Әлихан экспедиция құрамына ... ... ... ... ... жағдайымен, экономикалық даму ерекшеліктерімен танысып, іштей
ой түйді. ... ... осы ... жүріп, қазақ жерінен 13 томдық
зерттеу материал жинақтап қайтады. Бұл ... ... ... ... ... осы экспедициядан кейін өзі де байқай бермейтін қолы
ұзын биліктің таяу жылдарда іске асуға тиіс ... ... ... ... ... ... жаңа ... басталғанын жақсы ұқты. Көп
ұзамай Қазақ жеріне орыс шаруаларының жаңа легі ... ... ... Оралдың шығыс бөлігіне қоныс тепкен переселендер 300 мыңнан 2,5
миллион адамға дейін өсті.
Империялық үкімет қоныстандыру саясатын ... ... үшін 1904 ... ... аудару, жерге орналастыру Бас басқармасын» құрады. Ал,
1905 жылы мұндай басқармалар барлық қазақ жерінде құрылған болатын. ... ... ... ... ... қаржы бөліп отырды.
Патша өкіметінің осындай озбыр саясатымен күресу оңайға ... ... ... ... ... ... ... Дума да тұрды. Сол
кезеңдер де, яғни 1917 жылға дейін ... ... және ... ... ... ... саны 120 ... ал Ресейдегі оқу орындарында білім қуған
қазақ жастары жеті жүздей еді. Оның он екісі Думаға ... ... ... ... ... де ... елімізде кезі ашық, сауатты ұлт зиялылары
болғанын дәлелдейді. Ал, патшалық биліктің Қазақстанда күшейе түсуі — ... ... ... элитамен екі жақты ойынға түскенін көрсетеді.
Әлихан бұл кезеңде ұлтқа ... ... бет ... еді. 1905 ... ... ... Қоянды жәрмеңкесіндегі петицияны ұйымдастыруға
ұйытқы болды.
Қазақ қоғамының ... ... ... ... ... болды:
✓ діни сенімге шектеуді жою,
✓ мектептер ашу,
✓ мектептерде сабақты қазақ тілінде жүргізу,
... ... ... ... ... ... отырған жердің заңдылығын қалпына келтіру,
✓ сот орындарындағы құжаттардың қазақ ... ... ... жою.
Әрине, патша өкіметіне Қарқаралы петициясы ұнай қойған жоқ. Себебі,
мұндай наразылықтар бірінші орыс ... ... Отар ... ... өкіметті жандарм орындарын күшейтіп, билікке қарсы әрекет
жасағандарды қуғындауға мәжбүр ... ... ... жүрген
Ә.Бөкейханов пен А.Байтұрсынұлы да абақтыға жабылып, көп ұзамай ... соң ... (1905 ... ... қарай) Орал қаласында қазақ зиялы
қауымы арасында кадет партиясын құруға ... 1906 жылы ... ... құру ... шақырылып, оған Шәкәрім Құдайбердиев ... ... ... Қазақ кадет партиясының мүшелері ұлт ... ... ... ... ... ... өз бағдарламаларын жариялады.
Бағдарламада қамтылған басты мәселе:
1. Орыстардың көшіп келуін тежеу.
2. Жердің қазақтікі екенін дәлелдеу.
3. Кедей жұмысшыларға ... ... ... балалары үшін мектеп, медресе, университеттер ашу.
Бұл мәселелер оқыған қазақ зиялыларының арасында іштей қайнап, ... ... ... ... Ресей Мемлекеттік Думасына депутат сайлау
науқаны басталған еді.
Бірінші Мемлекеттік Думаға Әлихан Бөкейханов Семей ... ... ... ... ... шығып тұрған «Семипалатинский листок» газеті
былай деп жазды: ... ... ... ұлт мүддесін қорғай
алатын, қазақтың жоғын жоқтап, ... ... ... ... адам.
Халық оған сенсе керек!»
Алайда, бірінші Мемлекеттік Думаға депутат ... ... ... ... ... ... Оны жергілікті әкімшілік Омбы генерал-
губернаторының бұйрығымен Павлодардағы ... үш айға ... ... Абақтыдан босап, Санкт-Петербургке келген ... Дума ... ... ... оның ... мүшелері Выборг қаласында
наразылық ... ... ... Бұл ... ... ... деген
атпен қалды. Ресейдегі бірінші орыс революциясы қазақ даласына ... шығу ... ... ... ... ... сол жылдары жазған мақаласында: ... ... ... ... ... келе ... бағытқа сай екі
саяси ... ... ... Оның бірі ... мұсылмандарды
біріктіретін Татар мұсылман партиясы. Енді бірі — ... ... деп ... Бөкейхановтың өзі қазақ жұртын батыстың озық ... ... Өз ... ... ойдың соңына таман былай дейді:
«Қазақты автономия қылсақ... ... алты ... ... ... ... қазақтың ұл-қызын оқытсақ... «Қозы-Көрпеш — Баян сұлуды»
шығарған, Шоқан, Абай, Ахмет, Міржақыпты тапқан қазақты Еуропа білер ... ... ... журналына Қыр баласы деген бүркеншек атпен мақалалары
жарық көріп тұрды. 1913 жылдан бері шыға бастаған ... ... ... 15 ... жер ... ... ... арығынан «қу, айда!»
деген закон қайда? Біздің қазақты жерінен көшіретіндей не жазып еді?» ... ... ... ... ... халықтың бірден егіншілікке өтуі ... ... елге ... ... ... ... ... Әлиханның сөзінен соң баспасөз беттерінде ... Ұлт ... ... ... азаматтардың пікірлері де қақ жарылды.
Бақытжан Қаратаев, Мұхамеджан Сералин, Жаһанша ... ... ... үлес ... тез арада отырықшылыққа көшу керек» деген ұйғарымда
болды. Әлихан ... ... ... бастаған топ «бұған үлкен
дайындықпен келу керек» деген пікірде болды. Өйткені, жер ... ... ... ... ... ... ... бөлмей, өздеріне ауқымды аймақты қамтып
қалуды ... ... ... ... ... ... ... жұрт жер берді деп егінші бола қоймайды.
Мал шаруасы тымақ емес, төре келе жатса қолға жұлып ... 15 ... ... ... үлкен аяққа тар аяқ киімді ... ... ... ... 1914 жыл. 24 ... ... ... атпен берілген
осындай мақалаларынан соң, ... ... ... ... ... деп ... жазыпты: «Из крупных сотрудников известны: Алихан
Букейханов — бывший член ГосДумы, специалист по ... ... ... ... халыққа ауыр тигені майданға солдат алу болды. Қазақ
халқы башқұрт пен татардың кебін кимесек деп ... ... ... ... қайраткерлер «Қазақ» газеті арқылы қазақтарды әскерге
жібермеу ... ... ... ... ... ... үшеуі
бірігіп, «Алаштың азаматтарына», «Күнбатыс майданы», «Енді жігіттер жайына
келейік» т.б. көптеген мақалаларын жазды. «Ел басшылары әділдікпен ... беру ... ... ... ... бай, ... кедей деп бұрылмай,
сатылмай дұрыстықпен іс қылу керек. Бұл іске ... ... ... түк ... ... ... ... майданға алынуына байланысты
Бөкейханов Минскіге аттанды. Минскіде оның басшылығымен «Земгор» комитеті
құрылады. Ол ... ... ... 19 ... ... ... орнын,
киімін сайлап береді. Онымен қоса қазақ жігіттеріне қызмет көрсету ... ... ... ... ... төңкеріс II Николайдың тақтан түсуімен
аяқталды. Ресейде Уақытша үкімет құрылып, оның төрағасы ... ... ... ... ... ... таныс болатын. Ол кадетке мүше еді.
«Земгорсоюздың» қарамағындағы бұратана халықтардың арасында ... ... ... алып ... осы ... өзі бас болып елге қайта
бастады. Ақ патша құлады, азаттық таңы ... ... ... деп ... ол алда ... ... ... Бастысы, ұйымшылдық
көрсетер сәт келді. Демократиялық ... яғни ... ... құру үшін біз ... ... қолдауымыз керек деген Әлихан ел
азаматтарын бірігуге шақырды.
4. ... ... ... ... ... ахуалымен танысып, мемлекет
құру туралы екі ... ... ... ... Бірі — ... ... құру ... болды. Екіншісі —Ресейдегідей
федеративтік республика құруды қолдады. Бөкейханов осы сапарында ... ... ... ... Мандат алған Әлиханның алдында біртұтас
демократиялық республика құру жоспары тұрды. Енді ол мұсылман халықтарының
съезін шақыруды ойластырады.
IV Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Бөкейханов, Дулатов үшеуі бір шешімге келді. «Азаттық таңы атты,
тілекке құдай жеткізді! Күні кеше құл болдық, енді бүгін ... ... кім? ... ... ... орыс ... адал ниетті көсемдері.
Біз Уақытша ... ... ... Олар бостандық жолында қанын
қиғанда, біз терімізді қиялық! Өлсек бір ... тірі ... бір ... - ... ... ... Түркістан уәлаятын басқаратын комитет
құрамына кіргізді. Алайда, ... ... ... ... ... ... облыстағы жұмыстарын аяқтауға бекінеді.
Орынборға 1917 жылдың сәуірінде Торғайдағы съезд ... соң ... ... сала ... ... ... алуды және «Алаш» партиясын құруды
ойлады. Бұл идеяны қолдамайтын солшылдар бағыты «Үш жүз» ... ... етіп ... ... ... қайраткер Әлихан Бөкейханов аяқ
асты ... ... ... ... ... шешу үшін тез арада облыстық
комитет сайлауын өткізуге кіріседі. 1917 ... 25 ... ... ... ... үкімет құлады.
Өкімет билігі большевиктерге көшкенде оларға тезірек бітім ... ... ... ... ... ... таптық негізде ел билемек болған партияға
Әлихан сенімсіздік білдірген еді. Ол:«Уақытша ... ... ... ... жүзімен орнаған Үкіметке Ресей жұрты сенім ... ... ... ... өз ... қам ... есік алды ... үй
артынан жау келетін түрі бар. Ақсақал аға, інілер! Тағы ақтабан шұбырындыға
ұшырамас үшін бас болуға кіріс!» ... ... ... ... бірге,
«Алаш» партиясының бағдарламасын жасады. 1917 жылдың ... ... ... оның 43 ұлт ... ... құру туралы шешімге келді. Оның
терағалығына Әлихан сайланады.
Съезде Түркістан автономиясынан делегат болып Мұстафа Шоқай қатысты. Ол
Түркістан ... ... ... ... ... ... ... идеясын айтты. Оның ... ... ... ... ... қосылмаған. Үлкен Түркістан құру ... ... ... деген-ді. Әрине, делегаттар арасында қызу айтыс-тартыс болды.
Алаш автономиясын Қазақ автономиясы деп жариялаудың уақыты келгенін ... ... ... Ол ... ... ... тез ... басқа мемлекеттер жұтып қоюы мүмкін деген үрей болды.
Алайда, сақ Әлихан алдымен қырдағы қазақтың ... білу ... ... ... ... ... ... жарылды. Ж.Досмұхамедовты жақтап 32
дауыс, Ә.Бөкейхановты жақтап 42 ... ... ... ... ... ... ... жөн көрмеді. Бір тоқтамға келген делегаттар Алаш
автономиясын ... және оған ... ... ... ... ... ұйғарды. Сөйтіп, съезд мұнан соң автономия үкіметін жасақтауға
кірісті.
Бұдан соң ... ... ... ... ... деп ... «Алашорда» үкіметінің құрамына енуге келісімін берді. Әлихан ұлттың
тұтастығын қолдаса, большевиктер ұлтты бөлшектеп ... ... ... ... 1918 ... 5-ші ... шақырылып, оған 500 делегат
қатысады. Қалың көпшілік бірігуді ... ... ... ... оқ ... Осыдан кейін Алашорда үкіметі Орынборда тұрақтай алмады.
Сондықтан, үкімет Семейге көшуге мәжбүр болды. ... ... ... ... Ал, оны ... ... еді. 1918 жылы ... бүкіл
Дала өлкесінің төтенше комиссары болып жарияланды. Ең алғаш большевиктермен
келіссөз 1918 жылы наурызда басталды. ... ... ... ... Орал облыстық земство басқармасының бастығы Х.Досмұхдмедов
бастаған ... ... ... ... ... ... жолығады
жолығады. Келіссөз барысында Халел Досмұхамедов Сталин мен Семейдегі
Бөкейхановты телеграф арқылы ... ... ... ... ... ... ... автономиядан қорқып, оларды ұлтшыл деп ойлайтынын
айтты. Алаш автономиясы үкіметінің мүшелері ... ... ... ... ... ... жоқ қылу мүмкін еместігін айтты.
Бұл кезеңде Дала өлкесінде 6 ... ... ... Алаш
автономиясы езге ұлттармен қоса есептегенде 10 ... ... ... ... жылдың 4 қарашасында Алашорда үкіметінің жұмысы тоқталғандығы туралы
шешім ... 1919 жылы ... ... ... ... Іле-шала оны босату туралы С.Қожанов, Т.Рысқұловтар телеграмма
жібереді. Одан кейін ... жер ... ... ... баспаханасының
қазақ белімінде жұмыс істейді. ... ... ... ... 1929 жылы штат ... деген сылтаумен жұмыстан босатылады.
Артынша қамауға алынып ... ... ... ... ... ... 1937 жылы ... ату жазасына кесіледі.
Міне, халқы үшін барлық ғұмырын сарп еткен ... ... ... ... ... ... текті ұл, «Алаштың Әлиханы» аталған ұлт
көсемі жазықсыз шейіт болды. Оның ... да ... ... ... ... өкілдерінің бірі - Әлихан Бөкейхнаов. Болашақ
Қазақстанның дамуы мен өркендеуіне ... ... ... ... ... ... көрнекті публицист, әдебиетші, қалың
қазақтың данасы, бір басына сан түрлі ғылым тоғысқан дарын ... Ол ... ... ... ... мал ... ... маманы,
қазақ зиялыларының көшбасшысы және рухани жетекшісі. ... ... ... ... ... ұрпақтың басты парыздарының бірі болып
қала бермек.
Алаш мемлекетінің негізін ... ... ... ... халыққа
арналған үндеуінде: «Қазақты автономия ... ... алты ... ... ... ... ... ұл-қызын оқытсақ... «Қозы-Көрпеш
— Баян сұлуды» шығарған, Шоқан, Абай, Ахмет, ... ... ... ... ... - деп, ... ... мемлекетінің бостандығынын
кішігірім үлесі болса да, бұны ұмытпау керек.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Егемен Қазақстан, 2005, 19 ... ... ... 2005, 12 ... ... ... ... (Х. Әдібаев, М.Базарбаев,З. Қабдолов, Р.
Нұрғалиев).

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақ ниетпен хат жаздым, ата, сiзге… (бауыржан ата рухымен сырласу)3 бет
Қазақ мемлекеттігінің құрылуы41 бет
«алматы құс» аақ-ның несиелеуді ұйымдастыруын талдау18 бет
«Саятшылық» концептісі47 бет
Аңшылық пен саятшылыққа қатысты атаулардың лингвомәдени мазмұны34 бет
Жүніс батыр және сары бүркіт4 бет
Саят құстары және олардың жаратылыстағы ерекшеліктері9 бет
Қазіргі қазақ фалеронимдері: тарихы мен қалыптасуы37 бет
Қазақ аңшылығы жайындағы мақалалар жинағы90 бет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік елтаңбасы2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь