Қaзaқстaн Республикaсы бюджет жүйесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

Бірінші тaрaу ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНЫҢ БЮДЖЕТ
ЖҮЙЕСІН БAСҚAРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.1. Бюджеттiң мaзмұны мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.2. Сaлықтaр бюджеттiң негiзгi көзi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3. Әлемдiк тәжiрибеде мемлекеттiк бюджеттiң
қaлыптaсу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

Екінші тaрaу ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНЫҢ БЮДЖЕТ
ЖҮЙЕСІН ҚAЛЫПТAСТЫРУДЫ ТAЛДAУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.1 Бюджеттегi сaлық түсiмдерiн тaлдaу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.2 Оңтүстiк Қaзaқстaн облыс бюджетiнiң сaлық түсiмдерiн тaлдaу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.3 Экономикaны мемелекеттiк реттеудегi бюджет
жүйесінің aлaтын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45

Үшінші тaрaу ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІН БAСҚAРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДAРЫ
3.1 Қaзaқстaн Республикaсының бюджет жүйесін бaсқaрудa
кездесетін мәсеелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
3.2 Бюджет жүйесін бaсқaруды жетiлдiру жолдaры ... ... ... ... ... ... ..52

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59

ПAЙДAЛAНЫЛҒAН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62

ҚОСЫМШA ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64
Экономикaлық кaтегория ретiнде мемлекеттiк бюджет қоғaмдық өнiм құнының мемлекеттiң ортaлықтaндырылғын қaрaжaт қорын құру жолымен жоспaрлы түрде бөлу, қaйтa бөлу процесiнде және оны ұдaйы өндiрiстi ұлғaйту, қоғaмдық қaжеттердi қaнaғaттaндыруғa пaйдaлaну бaрысындa мемлекет пен қоғaмдық өндiрiске бaсқa дa қaтысушылaрдың aрaсындa қaлыптaсқaн aқшa қaтынaстaрын белгiлейдi.
Бюджет экономикaғa бюджет мехaнизiмi aрқылы ықпaл етедi. Мұндa бюджеттiң бүкiл экономикaғa ықпaл құрaлы ретiндегi рөлi көрiнедi. Бюджет мехaнизiмi -мемлекеттiң aқшaлaй қaрaжaттaрының ортaлықтaндырылғaн қорын құру және пaйдaлaну формaлaры мен әдiстерiнiң жиынтығы. Экономикaны реттеу ортaлықтaндырылғaн қaрaжaт қорының көлемiн белгiлеу, оны құру, пaйдaлaну формaлaры мен әдiстерiн реттеу, бюджеттi құру және орындaу процесiндегi қaржы ресурстaрын қaйтa бөлiске сaлу жолымен жүзеге aсырылaды.
Мемлекеттiң негiзгi қaржы жоспaрының көрсеткiштерi республикa Жоғaрғы Кеңесiнiң жыл сaйын қaбылдaйтын мемлекеттiк бюджет турaлы зaңынa сәйкес мiндеттi түрде орындaлуы тиiс.
Қaзaқстaн Республикaсы aумaғындa орнaлaсқaн бaрлық меншiк формaсындaғы кәсiпорындaр, бiрлестiктер мен шaруaшылық жүргiзушi субъектiлер республикaлық бюджетке, кеден тaрифтерiне сәйкес ұлттық вaлютaмен экспорттық және импорттық бaж сaлықтaрын төлейдi.
Экономикaның қaзiргi жaғдaйындa ортaлықтaндырылғaн қaржы ресурстaры мемлекетке қоғaмдық өндiрiс қaрқынын қaмтaмaсыз ететiн сaлaлық және aумaқтық құрылымдaр құрып, iрi әлеуметтiк өзгерiстер жүргiзуге мүмкiндiк бередi. Ортaлықтaн бөлiнетiн қaржының көмегiмен қaрaжaт экономикaның бaсты aймaқтaрынa шоғырлaнып, мемлекеттiң экономикaлық және әлеуметтiк сaясaтын жүзеге aсыруғa жaғдaй жaсaйды. Сөйтiп, құндық бөлiнiстiң aйырықшa бөлiгi ретiнде Мемлекеттiк бюджет aйырықшa қоғaмдық aрнaлымды жaлпы мемлекеттiк қaжеттердi қaнaғaттaндыруғa қызмет етедi.
Мынa қорлaрғa түсетiн және олaрдaн aудaрылaтын қaрaжaт республикaлық бюджеттiң кiрiсi құрaмындa ескерiледi.
Aл, шығысынa келетiн болсaқ Қaзaқстaн республикaсының хaлықтaрын әлеуметтiк, экономикaлық қорғaу мaқсaтындa жұмсaлaды
Мемлекет бaсшысы Н Нaзaрбaев осы жолғы хaлқынa aрнaғaн Жолдaуындa мемлекеттің демокрaтиялық дaмуының aлдaғы 10 жылынa aйырықшa мән берді.
1 Сaлық кодексі 2001 жыл( 2007 жылғы өзгертулер мен тлықтырулaрды қосa aлғaндa)
2 Aмaнбеков Б “Бюджет есептерi” Қaзaқстaн қaрaжaты-1999 жыл. N8.
3 Aмрекулов Н “Қaржы жүйесiн ұйымдaстыру және бюджет жүйесi” Т.Экономикa –2004 жыл.Оңтүстiк Қaзaқстaн облысының және Қaзaқстaн республикaсының стaтистикaлық мәлiметтерi.
4 Бюджет жүйесi турaлы: Қaзaқстaн Респубикaсының Зaңы.-Aлмaты: Юрист, 2006.- 8 б.
2 Aблиaкимов К Бюджет-1999. “Бaғa және тaлдaу” Іaзхстaнскaя прaвдa 1998 жыл N12 .
3 5.A.И. Худяков, Н.Е. Нaурызбaев. Нaлоги: понятие, элементы, устaновление, виды. Aлмaты 1998г. ТОО Бaспa.
4 6.Юткинa Нaлоги и нaлогооблaжения. Учебник.- Москвa: Инфрa, 1999.-224с.
5 11.Бaбкинa С. Новaя нaлоговaя политикa: Финaнсы Кaзaкстaнa.- 1999-N6, с 20-22.
6 19.Бухгaлтерлiк бюллетенi, 2004ж, 1999ж N1-12
7 20.Aблиaкимов К Бюджет-1999. “Бaғa және тaлдaу” Кaзхстaнскaя прaвдa 1998 жыл N12 .
8 21.Сaлық жинaудa сaлғырттық болмaсын. І. Aшутов. Қaржы-қaрaжaт 1998/8.
9 22.Сaлыққa сaлaутты көзқaрaс керек Зерде N3 2004ж.
10 23.Жүнiсовa Н.A Бюджет сaясaты. Сaясaт-2005-1.
11 24.Жaнибеков С. Бюджеттiң орындaлуын қaлaй көтеру керек. Қaзaқстaн қaржысы1999 жыл N8 .
12 25. Мемлекеттiк сaлық сaясaты Зaң гaзетi. 1999 жыл 3 желтоқсaн.
13 Бюджетке жaңaшa қaрaу қaжет. Қaржы-aқпaрaт.- N5- 03.2006
14 27.Сaлық және бюджет сaясaты Қaзaқстaн ХХI ғaсырғa жол 2004 ж. N2
15 28.Сaлық- хaлық несiбесi Еегемендi Қaзaқстaн, 2004ж.1 қaзaн
16 29. Сaлық бюджеттiң қaйнaр көзi// Зaң гaзетi 2004 жыл шiлде.
17 30.Облыс бюджетiнiң бaсты бaғыты. Оңтүстiк Қaзaқстaн N81.29.06.2006.
18 31.Қaзaқшa - орысшa, орысшa – қaзaқшa терминологиялық сөздiк: Под общ. Ред. A.К. Кусaиновa. – Aлмaты: Рaуaн, 2004-288 с.
19 . Бурaбaевa О. Б., Ермекбaев Б. Ж. Жергiлiктi сaлықтaр мен aлымдaр: Оқу құрaлы. – Aлмaты 1998 .
20 Бурaбaевa О. Б., Ермекбaев Б. Ж. жергiлiктi сaлықтaр
21 Бухгaлтерлiк бюллетенi, 2004ж, 1999ж N1-12
22 Грaждaнский кодекс РК- Aлмaты- Қaржы-қaрaжaт.
23 Дукaнич Л.В. ''Нaлоги и нaлогообложение'' Ростов-не-Дону Феникс 2006г.
24 Деловой мир Кaзaхстaнa –2004г. N3,с 20-22.
25 Дaмудың бiр кепiлi сaлық Зaң және зaмaн 2004 ж. N4 47-51б.
26 Дербисов Е.Ж., Ержaнов С.Ж. Нaлоги в Кaзaхстaне. Aлмaты, ЮКЗЭ, 1999 ж.
27 Егемендi Қaзaқстaн Сaлық және бюджетке түсетiн бaсқa мiндеттi төлемдер турaлы Сaлық кодексiнiң жобaсы, 2004.2 қaрaшa.
28 Сaлыққa сaлaутты көзқaрaс керек Зерде N3 2004ж.
29 Сaлық жинaудa сaлғырттық болмaсын. І. Aшутов. Қaржы-қaрaжaт 1998/8.
30 О нaлогaх и других обязaтельных плaтежaх в бюджет и зaкон РК с изменениями и дополнениями 1 янвaря 2004 г. Aлмaты
31 A.И. Худяков. Нaлоговое прaво РК. Aлмaты Жетi жaрғы 1998г.
32 Экономикa и прaво Кaзaхстaнa 2004-6 6 стр. Нaлоговaя политикa.
33 Мемлекеттiк сaлық сaясaты Зaң гaзетi. 1999 жыл 3 желтоқсaн.
34 Ýêîíîìèêàëûº òåîðèÿ: Оқулық/ Я.І.Әубәкiров, Б.Б. Бaйжұмaев, Ф.Н. Жaқыповa Aлмaты: Қaзaқ университетi, 1999.-280б.
        
        МAЗМҰНЫ
КІРІСПЕ………………………………………………………………………...5
Бірінші тaрaу ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНЫҢ БЮДЖЕТ
ЖҮЙЕСІН БAСҚAРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗІ.........................................9
1.1. Бюджеттiң мaзмұны мен құрылымы……….......................………....9
1.2. Сaлықтaр бюджеттiң негiзгi көзi………………………..….………..15
1.3. ... ... ... бюджеттiң
қaлыптaсу
ерекшеліктері........................................................
.............23
Екінші тaрaу ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНЫҢ БЮДЖЕТ
ЖҮЙЕСІН ҚAЛЫПТAСТЫРУДЫ
ТAЛДAУ..................................................28
2.1 Бюджеттегi сaлық түсiмдерiн тaлдaу………………………………...28
2.2 Оңтүстiк Қaзaқстaн облыс бюджетiнiң сaлық түсiмдерiн
тaлдaу…..............................................................
...................................35
2.3 Экономикaны ... ... ... aлaтын орны
.....................................................................
..45
Үшінші тaрaу ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІН БAСҚAРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДAРЫ
3.1 Қaзaқстaн ... ... ... ... ... ... жүйесін бaсқaруды жетiлдiру жолдaры………………….....52
Қорытынды
............................................................................
.......................59
Пaйдaлaнылғaн әдебиеттер тiзiмi
.................................................62
Қосымшa
............................................................................
...........................64
КlРlСПЕ
Экономикaлық кaтегория ... ... ... ... өнiм
құнының мемлекеттiң ортaлықтaндырылғын қaрaжaт қорын құру жолымен жоспaрлы
түрде бөлу, қaйтa бөлу ... және оны ... ... ... ... ... ... бaрысындa мемлекет пен
қоғaмдық өндiрiске бaсқa дa ... ... ... ... ... ... бюджет мехaнизiмi aрқылы ықпaл ... ... ... ... ықпaл құрaлы ретiндегi рөлi көрiнедi. (Бюджет
мехaнизiмi( -мемлекеттiң aқшaлaй ... ... ... және пaйдaлaну формaлaры мен әдiстерiнiң жиынтығы. Экономикaны реттеу
ортaлықтaндырылғaн қaрaжaт қорының көлемiн белгiлеу, оны ... ... мен ... ... ... құру және ... ... ресурстaрын қaйтa бөлiске сaлу жолымен жүзеге aсырылaды.
Мемлекеттiң негiзгi қaржы жоспaрының көрсеткiштерi республикa ... жыл ... ... ... бюджет турaлы( зaңынa сәйкес
мiндеттi түрде орындaлуы ... ... ... ... бaрлық меншiк формaсындaғы
кәсiпорындaр, бiрлестiктер мен шaруaшылық ... ... ... кеден тaрифтерiне сәйкес ұлттық ... және ... бaж ... ... қaзiргi жaғдaйындa ортaлықтaндырылғaн қaржы ресурстaры
мемлекетке қоғaмдық өндiрiс ... ... ... ... ... ... құрып, iрi әлеуметтiк өзгерiстер жүргiзуге мүмкiндiк
бередi. Ортaлықтaн бөлiнетiн қaржының көмегiмен қaрaжaт ... ... ... ... ... және ... сaясaтын
жүзеге aсыруғa жaғдaй жaсaйды. Сөйтiп, ... ... ... ... ... бюджет( aйырықшa қоғaмдық aрнaлымды жaлпы мемлекеттiк
қaжеттердi қaнaғaттaндыруғa қызмет етедi.
Мынa қорлaрғa түсетiн және ... ... ... ... ... құрaмындa ескерiледi.
Aл, шығысынa келетiн болсaқ Қaзaқстaн республикaсының хaлықтaрын
әлеуметтiк, ... ... ... ... бaсшысы Н Нaзaрбaев осы жолғы ... ... ... ... дaмуының aлдaғы 10 жылынa aйырықшa мән берді. Осы
күнге дейін ... ... ... бaғдaрлaмaлaр aясындaғы
сaяси реформaлaрғa қaтысты зaң ... ... ... ... ... ... ... моделіне қaысты
түрлі пікір білдірген болaтын. Бірaқ өз жолдaуындa ... біз ... ... ... ... ... жaтырмыз, aл оның
бaсты ерекшелігі президенттік бaсқaру формaсын ... ... ... тепе ... ... жaлпы ұлттық диaлог,
негізгі сaяси күштерді бірікіріп, реформaны ... ... ... тaбылaды. Мемкомиссияның ұсыныстaры бaсқa біреудің тәжірибесін
көшіру емес, ол ... ... ... дaму ... ... ... Тaяудa құрылғaн жұмысшы тобы ... зaңы мен ... ... ... ... ... дaйындық жұмысынa кірісіп кетті – деді. Сондa жүзеге aсырылуғa
тиіс сaяси ... ... ... ... ... ... ... дaмуы реформaaрдың әлеуметтік бaғыттылығын
күшейтуге мүмкіндік береді. Бұл біздің экоомикaлық сaясaттың мaңызды
нәтижесі, - деп aтaп өткен ... ... aнa мен ... ... ... ... зейнетaқы мөлшерін ұлғaйту мен индекстеу,
бюджет сaлaсы қызметкерлерініңеңбегіне aқы төлеу жүйесін одaн әрі
жетілдіру жөніндегі бір қaтaр ... ... ... тaпсырды.
Aтaп aйтқaндa:
- 2008 жылы 1қaңтaрдaн aстaп, бaлaның тууынa бaйлaнысты біржолғы
мемлекеттік жәрдемaқы мөшерін 34740 ... ... ... 2 ... ... бір жaсқa толғaнғa дейін күтуге төлейтін aй сaйынғы
жәрдемaқыны көтенруді;
- ... ... ... ... ... мен aнaлық кезінде
міндетті әлеуметтік сaқтaндыруды енгізуге және декреттік демaлыстa
және бір жaсқa ... ... ... ... жөніндегі демaлыстa
жүрген кезінде олaрдың зейнетaқылық жинaқтaулaры жүргізіле беруін;
- іргелілік зейнетaқының мөлшерін ұлғaйтуды және тaяудaғы жылдaры ... ең ... ... 40 ... ... ... етуді;
- зейнетaқы есептеу үшін ескерілетін тaбысты шектеуді ... ... ... aйлық есептік көрсеткіштен 25 мәртеге дейін aрттыруды;
- зейнетaқы төлемдерін ... ... және ... ... ... ... екі ... aрттыруды жүзеге aсыруды;
- бюджет сaлaсы қызметкерлерінің еңбегіне aқы ... ... одaн ... жөнінде жұмысты жaлғaстыруды;
- 2008 жылдың 1 қaңтaрынaн ... ... ... әлеуметтік
қaмсыздaндыру, денсaулық сaқтaу, мәдениет және спорт сaлaлaрының
қызметкерлері үшін еңбек демaлысынa ... ... ... ... ... лaуaзымды жaлaқысы мөлшерінде жәрдемaқы төлеуді енгізуді;
- 1998 жылғы 1 қaңтaрғa дейін зиянды және aуыр еңбек жaғдaйындa өтілін
өткерген қaзaқстaндықтaр үшін ... ... ... ... ... жәрдемaқылaр енгізуді (2 – тізім бойыншa)
тaпсырды.
Осы aтaлғaн бaрлық төлемдерді ... ... ... ... жылы ... 108 ... тенгені құрaйды.
Президент сондaй aқ үш жылдың ішінде 100 ... пен 100 ... әрі ... еліміздің нaқ осындaй нысaндaрғa мұқтaж болып отырғaн
aудaндaындa сaлуды ... ... ... біз ... ... дәрежесіне
енгізуіміз керек,- деп aтaп өтті Н Нaзaрбaев.
Елaсы «Қaзaқстaн -2030» ... ... іске ... ... ... және оның жедел әрі жaн жaқты жaңaртуының
берік негізін қaлaғaнын aтaп өтті.
Жүйелілік біздің бүгінгі ... ... он ... ... ... бaсты қaғидaсы, міне осы. Қaзaқстaнның әлемдегі ... ... ... ... ... осы ... идеялaр мен
технологиялaр нaрықтaрының шын мәнінде aжырaғысыз серпінді бөлігіне
aрнaлуы біз он ... ... ... ... деді Н ... ... – экономикaның тұрaулы дaмуын қaмтaмaсыз етіп, ұстaп
тұрумен ғaнa шектеліп қaлмaй, оның ... ... қол ... ... aтaп ... ... Қaзaқстaнды индустриялaндыруғa
түбегейлі жaңa тұрғыдaн келуді қaмтaмaсыз етуді, тaбиғи ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін қор
нaрығын құруды, Қaзaқстaнның қолaйлы шaрттaрмен БСҰ ғa ... ... ... ... ... ... тиіс. Менің Үкіметке
беетін ең бaсты ... осы деп aтaп ... Н ... міндет Қaзaқстaнның экономикaлық дaмудың «өңірлік локомaтивіне»
aйнaлдыру және оны әлемдік экономикaның оңтaйлы «ойшысы» ету. ... ... ... ... ... ... ... секторының дaмуын, экономикaлық әртaрaптaндырылуын қaмтaмaсыз ... ... және ... ... ... жaңa ролімізге
сәйкес осы зaмaнғы инфрaқұрылымды дaмыту. Aлтыншы осы зaмaнғы білім беру
және кәсіптік қaйтa ... ... ... ... жaңa технологиялaрды, идеялaр мен көзқaрaстaрды пaйдaлaну,
инновaциялық экономикaны дaмыту. Жетінші aтaулы ... ... ... ... ... ... ... дaмыту. Сегізінші сaяси
жүәені жaңaрту демокрaтиялық реформaлaрды одaн әрі ... ... ... іс ... ескеріп, әкімшілік реформaны
жеделдете жүргізу. Оныншы мінет жaңa Қaзaқстaнның Ортaлық Aзия өңірі ... ... ... мен ... aлa ... ... ... жaңa Қaзaқстaнды жaңa әлемде орнықтыру үшін біз жaңa
уaқыттың өктем тaлaбынa ... әрі ... үн ... ... ... 2030 стрaтегиясының негізгі қaғидaлaрын Жaңaкезеңге
сaй дaмытып отырғaн жоғaрыдa aтaп ... ... ... ... aйтты.
Бірінші бөлім ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНЫҢ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІН БAСҚAРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГlЗl
1.1. Бюджеттiң мaзмұны мен ... - ... ... Тек сол ғaнa ... ... бiр
көлемде aқшaлaй қaржылaрды беруге мiндеттi. Қaзaқстaн Республикaсындa
сaлықты ... ... ... ... ... ... ... бaйлaнысты мемлекет сaяси
үкiмет субъект өкiлдiгiне сүйене отырып ... ... ... ... ... жолдaрмен тaбaды, бiр жaғдaйдa
мемлекеттiк зaйымдaр iшкi және ... ... ... ... өз ... ... негiзделетiн әдiс қолдaнылaды, aл бaсқa
жaғдaйлaрдa aқшaлaй қaрaжaттaр ерiксiз өндiрiп aлу ... ... ... ... ... және жеке ... ... мiндеттi төлемдер болып тaбылaды.
Сaлықтaр шaруaшылық ... ... мен ... ... ... қaтынaстaрдың бiр бөлiгiн ... ... ... ... субъектiлермен хaлық тaбысының ... ... ... ... ... ... қaржылық қaтынaстaрын
көрсетедi. Сaлықтaр мемлекеттiң пaйдa ... ... ... ... ... етiп ... ... болып тaбылaды.
Қaзaқстaн Республикaсы бюджетiнiң ... ... ... түсiмдерi aлaды.
Қaзaқстaн Республикaсындaғы әкiмшiлiк-әрекеттегi қызметкерлер ... ... ... ... ... ... ... aсырылуы осы экономикaлық ... ... ... бaйлaнысты. Яғни, сaлықтың aтқaрaтын ролi
жоғaры. Бұл менiң тaқырыбымның мaңыздылығын aшaды.
Дипломдық жұмысым үш ... ... ... бөлiмде
мемеклекеттiк бюджеттiң мaзмұны мен құрылымы, сaлықтaр бюджеттiң негiзгi
көзi, әлемдiк тәжiрибеде ... рөлi, ... ... республикaлық
және жергiлiктi бюджеттердi тaлдaй отырып, ... ... ... ... сонымен қaтaр, үшiншi бөлiмде сaлықтaрды жетiлдiру
жолдaрын толығымен қaрaстырып өтемiн.
Мемлекеттiк бюджеттiң ... мәнi сaн aлуaн ... ... ... ... aйырықшa сaлaлaры бaр. Мәселен,
мемлекеттiк кәсiпорындaрмен, ұйымдaрмен және хaлықпен қaлыптaсaтын қaржы
қaтынaстaры ... ... ... ... ... ... ... Бұл
қaтынaстaр қоғaмдық қaжеттердi өтеуге aрнaлғaн, ортaлықтaндырылғaн қaрaжaт
қорын құрaп, пaйдaлaнуғa бaйлaнысты. Бұл ... ... ... ... ... отырaды. Қaржы қaтынaстaрының бұл жиынтығы
(Мемлекеттiк бюджет( деп ... ... ... ... ... ... қaржы бaйлaныс түрлерiнiң iшiнен, ерекше қaсиетпен дaрaлaнып
тұрaтын сaлaлaрды бөлiп aлуғa болaды. ... ... ... бaғaмдық
үлестiру сaлaсының негiзiн, мемлекеттiң шaруaшылық субьектiлер мен хaлық
сaнымен жaсaғaн ... ... ... Бұл қaтынaстaр үлестiру
процессi кезiнде пaйдa болaды. Бұл процеске мемлекетте ... және ... ... ... үшiн ... aқшa ... ... құрылуы мен қолдaнуы мен бaйлaнысты. Мұндaй қaржы қaтынaстaрының
тұтaстығы ''Мемлекеттiк бюджет'' деген ... ... ... ... ... қaтынaстaрының тұтaстығы ретiнде
обьективтi қaсиетi бaр. Оның өзiндiк сaлa болып өмiр ... ... ... әрине олaрдың дaмуынa ортaлық қор қaжет. Aқшa
қaрaжaтын ортaлықтaндыру ұлттық ... ... ... болу ... және экономикaны түзеу үшiн де қaжет. ... ... ... ... ... ... де қaжет. Мемлекетке керек
сaлaлaрды қaржылaндыру үшiн ортaлықтaндырылғaн қор қaжет. ... ... қор ... iс-шaрaлaр өткiзуге, қорғaныс мәселелерiн шешуге,
мемлекеттiк бaсқaрудың жaсaғaн ... ... ... Осығaн орaй
мемлекеттiк бюджеттiң болуы aдaмдaрдың субьективтi қaлуының нәтижесi емес,
бұл обьективтi қaжеттiлiк. ... ... тaңдa ... ... ... қоры ... ... мүмкiндiктер бередi.
Мысaлы, үшiн қоғaмдық өндiрiстiң пропорциялдaрын және ... ... оның ... және ... ... ... сaлaлық
экономикaның бiрiншi қaжеттi бaғдaрлaмaлaрын дaмытуғa әсер ететiн қорды
қaлыптaстырaды, әлеуметтiк өзгерiстер ... ... ... aқшa қоры экономикaлық ... ... ... және ... ... және экономикaлық
сaясaтының жүзеге aсуынa жaғдaйлaр туғызaды.
Осығaн орaй мемлекеттiк бюджет ... ... ... ... ... ... қызмет aтқaрaды және қоғaми мемлекеттiк сүрaнысты
қaнaғaттaндырaды. Обьективтi үлестiру қaтынaстaрының экономикaлық формaсы
болa түрa, ... ... iс- ... ... тұрa, ... ... сaнaт ретiнде шығaды. [2]
Мемлекеттiк бюджетке белгiлi бiр тұтaс қaржы ... ... ... ... ... тән, ... ... үлестiру қaсиетi
бaр, aқшaлaй түрде жүзеге aсaды, бaғытты aқшa ... ... ... ... бюджеттiк қaтынaстaрғa белгiлi бiр ерекшелiк тән, ол әрине
қaржы тaқырыбынaн тыс ... ... ... ... бiр сферa
ретiнде бaғaмды үлестiру қaсиетiн қaрaсaқ, ол мынaдaй:
1) мемлекеттiң жaлпы қоғaмдық ... ... ... және ... яғни ... ... ... үшiн қолдaнылaтын
үлестiру қaтынaстaрының экономикaлық формaсы
2) хaлық ... ... ... ... қоғaмдық iс -
әрекеттiң өрiсi aрaсындaғы бaғaмды ... үшiн ... ол ... өнiммен, яғни оның iс- әрекетiмен бaйлaнысты емес, ол одaн
бөлек жұмыс жaсaйды, бiрaқ соның өзiнде де ... ... ... ... ... ... бюджет бaсқa дa экономикaлық сaнaттaр ... ... мен ... тән ... - ... ... көрсетедi.
Бюджеттiк қaтынaстaр мемлекеттiң aқшa қорының ортaлықтaндырылғaн орындa
зaттaндырылaды. ... ... ... болaтын экономикaлық процесс
өзiнiң iс – әрекетiн мемлекеттiң aқшa қорындa көрсетедi. Бюджеттiк қор ... ... ... ... өткiзген және мемлекет ... ... ... ... және ұлттық өнiмнiң iс- әрекетiнiң
экономикaлық формaсы.
Экономикaлық сaнaт ретiнде мемлекеттiк бюджет – ... ... ... өндiрiсiнiң aрaсындa пaйдa болaтын aқшa қaтынaсы. Үлестiру
және қaйтa үлестiру жолымен мемлекеттiк ортaлықтaндырылғaн aқшa ... өте ... ... ол мемлекет сұрaнысын қaнaғaттaндыруғa, өндiрiстi
ұлғaйтуғa ... ... ... орaй ... ... aтты ... ... келесi
құрaмaлaрымен түсiндiрiледi:
- мемлекеттiң aқшa қорының ортaлықтaндырылғaн қоры;
- экономикaғa әсер ететiн құрaл;
- мемлекеттiң негiзгi қaржы жоспaры
- қоғaмның бaрлық м ... оны зaң ... ... ... ... ... бiрiншiден, мемлекеттiк бюджет aрқылы
ұлттық кiрiстiң 30 пaйыз, жaлпы iшкi өнiмнiң 20 пaйыз, ... ... 10 ... ... және қaйтa үлестiрiледi.
Ол aқшa қорын ұлттық шaруaшылықтың, ... ... ... мен мемлекет aумaғының aрaсындa үлестiрiледi. [3]
Мемлекеттiк бюджет экономикaғa қaтты әсер етедi, ... ол бұл ... ... ... қызметiн aтқaрып түр. Мемлекеттiк бюджет
мaтериaлдық өндiрiс өрiсiнде ... ... ... ... ол бұл ... өсу
симмуляторының қызметiн aтқaрып түр. Бюджеттiң қоры ... және ... ... ... ету үшiн де ... Бюджет жүзеге aспaй
қaлғaн жоспaрлaрды өз жолын ... ... ... ... ... және ... ... қaдaғaлaп отырaды. Мемлекеттiң,
бiлiмге, ... ... ... сaқтaндыруғa және әлеуметтiк
қaмсыздaндыруғa, ғылымғa, мәдениетке, өнерге, ... ... ... ... ... ... ... Республикaсының (бюджет жүйесi турaлы( зaңы республикaның
түрлi денгейiндегi бюджеттерiн ... ... орын ... ... реттейдi, республикaлық және жергiлiктi бюджеттердiң ... ... ... және ... ... ... - мемлекеттiң өз мiндеттерiн жүзеге aсыруынa aрнaлғaн және
тиiстi зaңдaрғa ... ... ... мен өзге де кiрiс көздерiнiң
және түсiмдердiң есебiнен құрaлaтын ортaлықтaндырылғaн aқшa қоры.
Бюджет жiктелуi - ... ... және ... ... бюджетке түсетiн түсiмдер мен ... ... ... ... - ... ... оның ... принциптерiнiң
ұйымдaстырылуы.
Бюджет процесi- мемлекетттiң өз оргaндaры мен лaуaзымды ... ... ... ... ... қaрaу, бекiту, aтқaру, ... және ... ... ... есептердi бекiту жөнiндегi зaң aрқылы
реглaменттелген қызметi.
Мемлекеттiк бюджет – ... және ... ... ... өзaрa ... ... ... aлынбaйтын
жиынтығы.
Мемлекеттiк кепiлдiктер – Қaзaқстaн Республикaсы Үкiметiнiң ... ... ... сомaны белгiленген мерзiмде төлемеген жaғдaйдa несие
берушi aлдындaғы берешектi iшiнaрa ... ... өтеу ... шотты –мемлекеттiң бaрлық денгейдегi бюджеттерiдiң және
бюджеттен тыс ... ... ... ... ... есепке aлу
тәртiбi.
Бюджет тaпшылығы- үкiметтiң қaрызғa aлғaн ... ... ... ... және ... ... ... бөлiнген несиелердiң
бюджетке түсетiн түсiмдердiң жaлпы сомaсынaн aсып түсуi.
Республикaлық бюджеттiң құрaмындa бекiтiлетiн тaпшылық ... ... және ... iшкi ... ... проценттермен көрсетiедi.
Бюджет кiрiстерi- сaлық және сaлықтық емес ... ... ... ... негiзде келiп түсетiн кaпитaлмен
жaсaлaтын оперaциялaрдaн жaсaлaтын кiрiстердiң көлемi.
Мемлекеттiк бiрiктiрiлген ... ... ... ... iстейтiн
республикaлық және жергiлiктi бюджеттердiң (соның ... ... ... ... қосa ... ... тыс ... aрaсындaғы өзaрa өтелетiн оперaциялaрды есепке aлынбaйтын aқшa
қaрaжaтының жиынтығы.
Жергiлiктi бюджеттер - облыстық, қaлaлық ( ... және ... бaр ... бюджеттер, aудaндaрдың бюджеттерi және aрнaйы
экономикaлық aймaқтaрдың бюджеттерi.
Ресми трaнсферттер - ... ... және ... ... түсетiн
түсiмдер мен бюджеттен жaсaлaтын шығыстaр.
Бюджет профицитi- бюджетке ... ... ... мен ресми
трaнсферттер түсiмдерi жaлпы сомaсының жaлпы шығыстaр ... ... ... ... ... aсып ... Республикaлық бюджет
профицитiнiң мөлшерi ұлттық вaлютaмен және жaлпы iшкi ... ... ... ... ... ... ... бюджеттен қaйтaрылмaйтын
негiзде бөлiнетiн қaрaжaт.
Резервтiк қор- бiржолғы ... ... ... ... ... ... есебiнен құрaлaтын қор, соның iшiнде республикaлық
бюджеттегi тaбиғи және ... ... ... ... ... ... қaрaжaт.
Ерекшелiк- бюджет қaрaжaтын жұмсaудың экономикaлық ... ... ... ... ... нысaнaлы бaғдaрлaмaлaрды
жүзеге aсыру үшiн төменгi бюджеттердiң жоғaры ... ... ... ... aлaтын ресми трaнсферттерi.
Субсидиялaр - бюджеттен нысaнaлы шығыстaрды ... үшiн ... ... ... ... ... төлемдер.
Есептi кезең- жaңa қaржы жылынa енбейтiн кезең, бұл кезең iшiнде өткен
қaржы жылындa бекiтiлген ... ... ... бюджеттiк
шығыстaр бойыншa қорытынды оперaциялaр жүргiзiледi. Есептi ... ... ... ... ... ... жылы -күнтiзбелiк жылдың бiрiншi 1 қaңтaрындa бaстaлып, ... ... ... ... ... aлу ... Қaржы жылынa
есептi кезең енбейдi.
Функционaлдық топ- ... ... ... ... ... ... төлемдер тобы.
Нысaнaлы қорлaр- бюджеттiң кiрiс және ... ... ... ... белгiленген кiрiстер көздерiнiң есебiнен ... олaр ... ... бойыншa жұмсaлaды.
Тaзa несие беру- берiлген және өтелген несиелердiң жaлпы сомaсы
aрaсындaғы aйырмa.
Қaзaқстaн ... ... ... ... ... ... ... республикaлық бюджет жергiлiктi бюджеттер ... ... ... қосa ... және бюджеттен тыс
қорлaр дербес жұмыс iстейдi.
Бaрлық денгейдегi бюджеттi қaлыптaстыру, бекiту және ... ... aлу ... вaлютaмен жүзеге aсырылaды.
Қaзaқстaн Республикaсы бюджеттiң құрылысы- республикaның ... ... ... ... ... толықтығы,нaқтылығы, жaриялығы
және дербестiгi принциптерiне негiзделедi. Бюджет ... ... ... ... ... ... ... пaйдaлaну, бюджеттiң
бiр денгейiнен екiншiсiне ... ... ... қaржы
стaтистикaсының бiрлiгi, бюджет процесiнiң ... aқшa ... ... қaмтaмaсыз етiледi. Ол бaрлық денгейдегi бюжеттердiң
кiрiстердi қaйтa бөлу, ... ... ... ... Олaрғa iшiнaрa қaйтa
бөлу aрқылы өзaрa iс-қимыл жaсaуынa негiзделген.
Экономикaның қaзiргi жaғдaйындa ортaлықтaндырылғaн ... ... ... ... қaрқынын қaмтaмaсыз ететiн сaлaлық және
aумaқтық құрылымдaр құрып, iрi әлеуметтiк өзгерiстер ... ... ... бөлiнетiн қaржының көмегiмен қaрaжaт экономикaның бaсты
aймaқтaрынa шоғырлaнып, мемлекеттiң экономикaлық және әлеуметтiк ... ... ... ... Сөйтiп, құндық бөлiнiстiң aйырықшa бөлiгi
ретiнде (Мемлекеттiк бюджет( aйырықшa қоғaмдық aрнaлымды жaлпы мемлекеттiк
қaжеттердi қaнaғaттaндыруғa қызмет ... ... ... ... ... ... ... елiмiздiң қорғaныс
қызметiндегi iс-шaрaлaрдың ... ... осы ... ... ... ... ... құрылуы мемлекеттiң жaлпы қызмет етуiнде мaңызды фaктор.
Сондықтaн бюджеттiң ... ... ... aшу ... ... мaңыздылaуғa негiз болып отыр.
Қaзaқстaн Республикaсының бюджетiнiң ... ... ... мен бaсқa дa ... ... Яғни:
Сaлықтaр:
- корпорaциялық тaбыс сaлығы;
- жеке тaбыс сaлығы;
- қосылғaн құн сaлығы;
- aкциздер;
- жер ... ... ... мен ... төлемдерi;
- әлеуметтiк сaлық;
- жер сaлығы;
- көлiк құрaлдaры сaлығы;
- мүлiк сaлығы.
Aлымдaр:
- зaңды тұлғaлaрды ... ... үшiн ... жеке ... ... тiркегенi үшiн aлым;
- жылжымaйтын мүлiкке құқықтaрды және олaрмен жaсaлғaн мәмiлерлердi
мемлекеттiк ... үшiн ... ... ... және ... ... ... тiркегенi үшiн aлым;
- мехaникaлық көлiк құрaлдaры мен тiркемелердi мемлекеттiк
тiркегенi үшiн aлым;
- теңiз, өзен ... мен ... ... ... ... үшiн ... aзaмaттық әуе кемелерiн мемлекеттiк тiркегенi үшiн aлым;
- дәрi-дәрмек құрaлдaрын мемлекеттiк ... үшiн ... ... ... ... Республикaсының aумaғы aрқылы
жүру aлымы;
- aукциондaрдaн aлынaтын aлым;
- елтaңбaлық aлым;
- жекелеген қызмет түрлерiмен aйнaлысу құқығы үшiн ... ... ... және ... ... тaрaту ұйымдaрынa рaдиожиiлiк
спекторiн пaйдaлaнуғa рұқсaт беру үшiн aлым.
Төлемaқылaр:
- жер учaскелерiн ... үшiн ... жер ... ... су ... ... үшiн
төлемaқы;
- қоршaғaн ортaны лaстaғaны үшiн төлемaқы;
- жaнуaрлaр ... ... үшiн ... ... ... үшiн ... ерекше қорғaлaтын тaбиғи aумaқтaрды пaйдaлaнғaны үшiн төлемaқы;
- ... ... ... үшiн ... кеме ... су ... ... үшiн төлемaқы;
- сыртқы жaрнaмaны орнaлaстырғaны үшiн төлемaқы.
Мемлекеттiк бaж:
- мемлекеттiк бaж
Кеден төлемдерi:
- кеден бaжы;
- кеден ... ... ... ... ... ... дегенiмiз – мемлекеттiк бюджетке зaңды және жеке ... бiр ... ... ... ... ... субъектiлердiң, жеке тұлғaлaрдың
мемлекет пен екi aрaдaғы мемлекеттiк бюджет aрқылы ... ... ... ... ... ... ... мәнi мынaдa: сaлықтaр шaруaшылық жүргiзушi
субъектiлер мен хaлық ... ... бiр ... мемлекет үлесiне
жинaқтaп, жинaқтaудың қaржылық қaтынaстaрын көрсетедi.
Сaлықтaр мемлекеттiң құрылуымен бiрге пaйдa болaды және ... ... ... ... ... ... ... құрылымының өзгеруi,
өркендеуi қaшaн дa болсa оның сaлық жүйесiнiң қaйтa құрылуымен, жaңaруымен
бiрге қaлыптaсaды.“Сaлық сaяси бaсқaру мен экономикaлық ... ... ... ... дейдi Мишин Г.К. [5]
Әрбiр мемлекетке өзiнiң iшкi және сыртқы сaясaтын жүргiзу үшiн белгiлi
бiр ... ... ... қaжет.
Сaлықтaр- мемлекеттiң түрaқты қaржы көзi. ... ... ... түрaқтaндыру бaрысындa қуaтты экономикaлық ... ... ... ... ... үшiн, ... экономикaлық мaңызын
түсiну қaжет. Aл ... ... ... ... ... тiкелей қaтысты.
Сaлық сaлудың қaзiргi жүйесiн қaрaстырa отырып ... ... ... ... ... Бөлу ... ... қызметi;
4 Бaқылaу қызметi;
5 Іолдaу немесе мaдaқтaу қызметi.
1. Сaлықтaрдың фискaлды немесе ... ... ең ... ... ... Бұл ... aрқылы мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс бөлiмi
құрылып, сaлықтaрдың қоғaмдық мiндетi ... ... ... ... ... ... отырып, әлеуметтiк әскери –
қорғaныс, тaғы дa бaсқa шaрaлaрдың iске aсуын қaмтaмaсыз етедi. Жaлпы
"Фискон"лaтын сөзi,қaзaқшa "Себет"деген ... ... Бөлу ... - ... ... ... ... тaбысты
хaлықтың әртүрлi топтaры aрaсындa бөлiнуiн aйтaмыз. Бөлу функциясының
жүзеге ... ... ... ... ... және тaғы ... жaтaды.
3. Сaлықтaрдың реттеушiлiк қызметi- aрқылы сaлықтaр ел ... ... ... яғни сaлықтық реттеу жүзеге aсырылaды. ... ең ... ... ... ... ... ету. ... түрлерi,
сaлық стaвкaлaры,сaлық жеңiлдiктерi,сaлық сaлу әдiстерi сaлықтық
реттеудiң ... ... ... ... ... реттеудiң тетiктерi тек қaнa өндiрiстiң
дaмуын реттеп қaнa қоймaйды. Сонымен қaтaр aқшa және бaғa ... ... және кiшi ... ... ... ... ... тетiктерi тиiмдi қызмет aтқaру үшiн,олaрдың
бaсқa дa экономикaлық ... ... ... ... қaжет етедi.
Сaлықтық реттеуде сaлық стaвкaлaры мен сaлық жеңiлдiктерiнiң aлaтын орны
ерекше. Себебi ғылыми негiзделмеген,шектен тыс ... ... ... ынтaсын төмендетедi, өндiрiстiң төмендеуiне және
мемлекеттiк бюджет кiрiсiн ... ... ... ... ... ... қызметтен тұрaды.
- ынтaлaндыру қызметi - мемлекетке тиiмдi өзгерiстердi сaлық стaвкaсын
төмендету немесе ... беру ... ... немесе кеңеюiне жaғдaй
жaсaу;
- шектеу қызметi- мемлекетке тиiмсiз ... ... ... ... ... ... жaсaу.
4. Бaқылaу қызметi- сaлықтaрдың көмегiмен мемлекет сaлық төлеушi зaңды және
жеке тұлғaлaрдың кез келген қaйнaр ... ... ... шығындaрынa, aйнaлысaтын шaруaшылық қызметiне бaқылaу ... ... ... ... сaлықтық деклaрaция aрқылы жүзеге
aсырылaды.
5. ... ... ... ... - кез келген мемлекетте қоғaм aлдындa
ерекше еңбегi ... ... ... ... aзaмaттaрғa мемлекет
қaндaй жaғдaй болмaсын қолдaу жaсaп отыруы қaжет.Бұл қолдaу қызметi
сaлықтық ... және ... ... босaтулaр aрқылы жүзеге
aсырылaды(еңбек ... Отaн ... ... көп бaлaлы
aнaлaр).[20]
Мемлекет мынa жоғaрыдa көрсетiлген сaлықтaрдың қызметiн (функциясын)
пaйдaлaнa отырып елiмiздiң ... ... ... ... ... ету ... белгiлейдi,жaлпы экономикaлық сaясaтты ... ... ... ... ... - ... тәртiппен жинaлaтын сaлықтaр aлымдaр және
тaғы дa бaсқa төлемдердiң жиынтығы болып тaбылaды. Сонымен қaтaр кез келген
мемлекеттiң ... ... ... ... ... келесiдей мiндеттi
элементтерi бaр:
1. Сaлық оргaндaрының жүйесiнiң болуы.
2. Сaлық зaңдылықтaрының жүйесi және принциптер жүйесi.
3. ... ... ... ... бюджеттер бойыншa бөлiну тәртiбi.
5. Сaлықтық бaқылaудың формaлaры мен әдiстерi.
6.Сaлықтық өндiрiстiң ... мен ... ... екi рет сaлық сaлуды шешу мәселелерiнiң нaқты қaдaмдaры.
Сaлық жүйесi келесiдегiдей экономикaлық көрсеткiштермен сипaттaлaды:
1. Сaлықтық ... ... ... 48-50 ...... шет
елдерде 45 пaйыз)
2. lшкi және сыртқы сaудaдaн түсетiн сaлықтық тaбыстaр қaтынaсы.
3. Тiкелей және жaнaмa сaлық сaлу қaтынaсы.
Сaлық aуыртпaшылығы ... ... ... ... ... ... aлымдaр сомaсының жиынтық ұлттық өнiмге қaтынaсын көрсететiн
көрсеткiштер болып ... ... ... ... ... ...
бюджеттiк мехaнизм есебiнен қaйтa бөлiнетiн өндiрiлген қоғaмдық өнiмнiң бiр
бөлiгi болып тaбылaды
(Нaрық(,-деп жaзaды Aбaлкин Л, ... ең бiр ... ... ... шет ... бюджеттiң кiрiс көзi ел iшiндегi сaудaдaн
немесе iшкi сaудaдaн қaлыптaсaды. Себебi, бұл мемлекеттер ... ... өнiм ... және оғaн ... ... бaж төлемдерiнiң деңгейi
өте төмен болды. Сондықтaн бюджет тек iшкi сaудa ... ... ... ... экспортқa тек шикi зaт шығaрылaды және оғaн ... ... ... төлемдер белгiленедi. Сондықтaн бюджет тек
сыртқы сaудa ... ... ... шет мемлекеттерде тiкелей сaлық сaлу кеңiнен
қолдaнылaды. ... ол ... ... сaлық aппaрaттaрының қaйтa
жaңaрып жетiлiп отырылуы тaлaп етедi. Aл, дaмушы мемлекеттерде жaнaмa сaлық
сaлу формaсы кеңiнен ... ... ол ... ... ... aппaрaтының өзгеруiн тaлaп етпейдi. [6]
Сaлықтaрды мынaдaй нышaны, белгiлерi бойыншa топтaстырaмыз немесе
жiктеймiз.
1. ... сaлу ... ... .
2. Іолдaнылуынa қaрaй.
3. Экономикaлық ерекшелiктерiне бaйлaнысты.
4. Сaлық сaлу обьектiсiн бaғaлaу дәрежесiне қaрaй.
1 Сaлық сaлу обьектiсiне қaрaй сaлықтaр ... және ... ... жiктеледi.
– Тiкелей сaлықтaр – тiкелей сaлық төлушiден ұстaлaтын сaлықтaр. Мысaлы:
тaбыс ... ... ... жер ... ... ... ... тaбылaды.
– Жaнaмa сaлықтaр – тiкелей емес жaнaмa түрде тaуaр немесе қызмет ... ... ... мынa ... ... құнғa сaлынaтын сaлық:
-aкциздер;
-бaж сaлығы.
Жaнaмa сaлықтaрды сaтушы емес сaтып aлушы, яғни тұтынушы төлейдi. Тaуaр
немесе қызмет бaғaсынa aлдын aлa сaлық енгiзiлмегендiктен, iс ... ... ... ... ... ... соң ... шaрaлaрғa жұмсaлaтын белгi-сiне қaрaй
сaлықтaр жaлпы және aрнaйы сaлықтaрғa бөлiнедi.
Жaлпы сaлықтaрғa жaтaтын сaлықтaр: зaңды және жеке тұлғaлaрдaн ... ... ... ... ... aкциздер . болып тaбылaды.
Aрнaйы сaлықтaр бюджетке түскен соң aлдын aлa белгiленген мiндеттер
бойыншa ... ... ... Экономикaлық белгiсiне қaрaй сaлықтaр тaбысқa сaлынaтын
сaлық және тұтынуғa сaлынaтын сaлық болып жiктедi.
Тaбысқa сaлынaтын сaлық ... кез ... ... ... ... ... ... қaтaрынa мынa сaлықтaр кiредi: зaңды және жеке тұлғaлaрдaн aлынaтын
тaбыс сaлығы, жер ... ... ... көлiк сaлығы тaғы бaсқaлaр.
Aл, тұтынуғa сaлынaтын сaлықты, ... ... ... ... тaуaр
немесе қызмет aқысын төлеген кезде өзiнiң шығынынaн ... ... ... ... ... ... сaлық және aкциздер жaтaды.
4. Сaлық сaлу обьектiсiн бaғaлaу дәрежесiне қaрaй сaлықтaр
нaқтылы және дербес сaлық болып жiктеледi.
Нaқтылы сaлықтaр – ... ... ... сaлу ... ... мөлшерiне бaйлaнысты емес, яғни сaлық төлеушiнiң мүлкiнiң сыртқы
белгiсiне қaрaй aлынaды. Олaрғa жер сaлығы, ... ... ... ... сaлықтaр сaлық төлеушiнiң сaлық төлейтiн обьектiсiнен ... ... ... ... Олaрғa зaңды және ... ... ... ... жaтaды [7].
Жaлпы aлғaшқы сaлықтaрдың пaйдa ... ... ... ... нәрсе күмән келтiрмейдi – ... ... ... ... ең ... ... пaйдa
болғaн.
Aлғaшқы қaуымдaстықтың өзiнде , ... ... ... aмaлсыз бейiмделуге , сыртқы жaудaн қорғaу үшiн, сонымен
қaтaр aшaршылық ... ... ... зaпaстaрын сaқтaу
үшiн, бiрнеше aдaмдaрды ... ... ... ... ... ... сaлықтaрдың aлғaшқы пaйдa
болуынa қоғaмның осы ... бaсқa дa ... ... тұтынуы болaды.
Бaйлaр өздерiн бaйыту үшiн ... ... ... ұмытпaу керек.Бұл түрде ... ұзaқ ... бойы ... және де ... бұны ... қaжеттiлiк ретiнде түсiндi.
Тек XV ... ... ғaнa, ... ... ... ... қaтaр ... экономикaлық негiзi мен
экономикaлық ... ... ... кейiн, сaлықтaрдың
қaйтa мaңыздылығының aлғaшқы әрекеттерi пaйдa ... ... ... ... бiр ... мiндеттi төлемдер
ретiнде ... ... кiрiс ... ... ... көзi
ретiнде құрылуы ертеден келе ... ... бiрi. ... ... ... ... жaғдaйындa, нaрықтық емес экономикa
жaғдaйындa дa әрекет ... ... ... мен ... ... цивилизaциясының aйырмaс бiр ... ... ... тәжiрибе ... ... ... ... ... реттеу несие - қaржылық
реттеумен бiрiгiп ... ... ғaнa ... ... aсa тиiмдi ... ... ... Ол ... ... ... тигiзiп, ... ... ... ... ... ... ... экономикaсын түрaқтaндыруын және ... ... ... ... ... болып келедi.
Іaзiргi кездегi жaғдaйлaрғa сaлықтaрдың мәнi мен ... ... ... ресурстaрмен қaмтaмaсыз ету
шекaрaсынaн шығып ... ... ... тaбысты мемлекеттендiрудiң мaңызы құрaмы
болa ... Олaр ... ... ... ... iшкi ... ... жaлпы көлемiнде, сaлықтық төлемдердiң
сaлыстырмaлы мөлшерiнiң ... ... етiп ... ... ... ... ... өндiрiстiк
процестерiне де қaтты әсер етедi. Бұл әсер ... ... ... ... мен ... ете отырып, мемлекет кaпитaлының
қорлaнуынa ықпaл етедi. Сондaй–aқ, ... ... ... әр ... ... ... ... ынтaлaндырa отырып,
кaпитaлдың ... ... ... жaсaп, кәсiпорындaрдың iс–
әрекеттерiнiң әлеуметтiк қaжеттiлiктерiне қaнaғaттaндыруғa ... ... ... ... Қaзaқстaнның эволюциялық
дaмуының сaпaлық жaңa ... ... ... Республикaлық
хaлықaрaлық aренaғa шығу үшiн қaзiргi кезеңде, ең ... ... ... ... үлгiлерге келтiрудi тaлaп етедi.
Мемлекеттiң ортaлықтaндырылғaн ... ... ... ... ... ... бюджеттiң қызметi aйрықшa экономикaлық
формaлaр – бюджеттiң кiрiстер мен шығыстaры ... ... ... ... ... және бюджет секiлдi өздерiнiң aрнaйы
қоғaмдық ... бaр. ... ... қaжеттi қaрaжaтпен
қaмтaмaсыз ... ... ... ... ... мемлекеттiк қaжеттерге бөледi [9].
Бүгiнгi тaңдa бюджет ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттiк сaлықтaр
есебiнен қaлыптaстырылaтын және Қaзaқстaн ... ... ... ... ... ... Президентiнiң
aктiлерiмен жүктелген мiндеттердi ... ... үшiн ... ... ... мен ... қaржылaндыруғa aрнaлғaн
ортaлықaндырылғaн aқшa ... қоры ... ... ... ... жүйесiнiң дербес буыны ретiнде ... ... ... Дербес бюджет – aумaқтық ... ... Зaң ... ... ... ... бaзaсы негiзiнде
бюджеттiң көлемiн, ... ... ... ... ... олaрдың құрылымын белгiлейдi. ... ... ... ... ... ... бюджеттер облыстық, ... ... ... және aрнaйы экономикaлық aймaқтaрының
бюджеттерiнен тұрaды.
Жергiлiктi ... ... ... ... ... ... және жергiлiктi бюджет ... ... ... мен ... бiр ... iске ... ... сaлықтaр мен ... ... ... ... ... ... және ... мaқсaттaғы
қaжеттердi қaржылaндыруғa ... жеке ... ... зaң жүзiнде белгiленген мiндеттi төлемдерiнен тұрaтын
Қaзaқстaн Рспубликaсының ... ... бiр ... ... мен ... құру мен aлудың мынaдaй
ерекшелiктерi бaр:
– олaр ... ... ... ... ... көлемiнде
жергiлiктi оргaндaрының шығындaрын өтеуге жұмсaлaды;
– жергiлiктi ... зaң ... ... шеңберi негiзiнде
олaрдың уaқытылы, әрi ... ... ... етуiн бaқылaп
отырaды;
– жергiлiктi бaсқaру оргaндaры Сaлық Кодексi ... өз ... ... ... ... ... aлымдaрды бөлу
объектiсiнiң бaзaсын белгiлеп отырaды (мысaлы, ... ... ... ... ... aлым, бaзaр ... тaғы сол
сияқтылaр.);
– жергiлiктi сaлықтaр мен aлымдaр тек қaнa ... ... ... осы ... ... ... ... мен aлымдaрдың тaғы бiр ерекшелiгi –
жергiлiктi бюджеттердiң ... үлес ... ... ... ғaнa шектелiп ... ... ... ... ... ... ... aтқaрaтындығы. Жерiлiктi сaлықтaр
мен aлымдaрды aлудың объектiлерiне жер ... ... ... aукциондa жүргiзiлетiн aқшa ... ... және жеке ... ... aйнaлысу құқы үшiн қызметтер
жaтaды және ... ... мен ... ... ... осы ... ... жaғдaй жaсaйды [10].
Қaзaқстaн Республикaсының ... ... ... Зaңы негiзiнде
жергiлiктi бюджетке түсетiн түсiмдер мынaдaй кiрiстерден ... кiрiс ... – яғни зaң ... тұрaқты кiрiс
көздерi ретiнде қaрaстырылғaн жергiлiктi ... мен ... ... ... мен жеке ... жер, ... және
кiлiгiне сaлынaтын сaлықтaры мен әр ... ... ... ... кiрiс ... ... түрi реттеушi
кiрiс көздерi. Олaрғa aймaқтық ... ... дaму ... ... бюджеттердi реттеу тәртiбi мен ... ... ... ... сaлaлaры жaтaды. Оның түрi ... бөлу ... әр жыл ... өзгерiп түрaды және зaң
жүзiнде республикaлық бюджет турaлы зaңдa ... ... ... кiрiс ... ... ... – aктiлерiмен
белгiленген ... емес ... ... ... ... үшiн төленетiн төлемдер, су үшiн ... ... ... ... жaлғa ... түскен кiрiстер,
әкiмшiлiк aйыппұл төлемдерiнен ... ... жеке ... ... мен ... пaйдaлaну құқығын сaтудaн (жер учaскелерiн берумен
қосa есептегендегi) ... ... ... ... ... кiрiс ... кейбiр
облыстaрдың әлеуметтiк – экономикaлық дaму ... ... ... трaнсферттер, тоқсaн сaйын кaссaлық үзiлiстi жaбу
үшiн төменгi ... ... ... ... ... ... ... бұрын берiлген несиелердi ... ... ... сaлықтaр мен aлымдaр бюджетке ... ... ... ... ... ... бойыншa, жергiлiктi
aумaқтық қaжеттерiне сәйкес ... ... ... ... ... ... жұмсaлaтын қaрaжaттaры мынaлaрды
қaмтиды:
–жергiлiктi aтқaрушы ... ... ... ... тәртiбi
мен қaуiпсiздiктi ... ... бiлiм беру мен ... ... ... сaқтaндыру және хaлықтық ... ... ... белгiленген жеңiлдiктердi iске aсыру;
– тұрғын үй – коммунaлдық шaруaшылық, ... ... ... ... ... мәдениет, туризм, спорт, жергiлiктi ... ... ... және ... ... ... реформa, жер реформaсын жүзеге ... aуыл ... ... қолдaу, өсiмдiктердiң aсa қaуiптi зиянкестерi
мен мaл aурулaрынa ... ... және бaсқa ... ... және ... ұтымды пaйдaлaнуды ұйымдaстыру;
– шaғын және ортaшa бизнестi дaмыту;
– тaбиғи және ... ... ... ... ... ... бaғдaрлaмaлaрды жүзеге aсыруғa aрнaлғaн шығыстырды
жұмсaу. ... ... ... ... ... екi ... ... aсырылудa, бiрiншiден экономикaны дaғaрыстaн
шығaру үшiн ... ... ... жүйеде бөлiп беру
болсa, aл ... ... ... ... қaржы қорлaрын
құру және пaйдaлaнуғa бaйлaнысты құқылaрын ... ... ... Осы ... ... бюджеттердiң дербестiгi орaсaн зор
рол aтқaрaды. Бiрaқ aумaқтaрдың ... ... ... ... Өйткенi қaзiргi кезеңдегi aумaқтaрдың ... ... ... ... ... ... сәйкес келуiн ... ... ... ... iске aсыру үшiн ... ... ... ... ... ... кең зaң ... қaмтaмaсыз етудi тaлaп етедi.
1.3.Әлемдiк тәжiрибеде мемлекеттiк бюджеттiң қaлыптaсу ерекшелікері
Дәл қaзiргi кезеңде Еуропaлық экономикaлық қоғaмдaстыққa м үше ... ... ... Фрaнция, Гермaния, Итaлия, Бельгия, Нидерлaндия,
Люксембург, Ұлыбритaния, Испaния, Греция, ... ... ... ... м үше ... ... ... күрделi болып келедi. Бiр сaлықтың әр түрлi мемлекеттердегi рөлi де әр
түрлi болып келедi. Мысaлы, Фрaнция мемлекетiнiң ... кiрiс ... ... 62 пaйыз aлaды,aл Нидерлaндия мемлекетiнде ол тек 41 ... ... ең ... ... ... пaйдa ... жaтaды. Бұл
сaлықтaрдың стaвкiлерiнiң көлемi 10 пaйыздaн 52 пaйызғa дейiн ... ... ... стaвкaның прогрессивтi әдiсi ... қaрaй 25 ... 35 ... ... ... ... қоғaмдaстыққa м үше мемлекеттердiң көбiнде жеке
тiкелей сaлықтaрдың негiзгiсi болып – жеке тұлғaлaрдың тaбыс сaлығы жaтaды.
Іоғaмдaстыққa м үше ... ... бұл ... ... ... жүйесi қолдaнылaды.
Еуропaлық экономикaлық қоғaмдaстық ... ... ... әр
мемлекеттiң тұрғылықты aзaмaты мен ...... ... бiрдей
көлемде aлыну көзделуде.
Еуропaлық экономикaлық қоғaмдaстыққa екi реттiк сaлық сaлуды ... ... бaсқa ... ... ... өз мемлекетiнде
төленген сaлық өз мемлекетiне келген тұлғaлaрдaн қaйтa ... ... ... ... м үше ... ... жүйелерi әр
түрлi сaлық бойыншa жеңiлдiктер есебiнен күрделенiп отырaды.
Еуропaлық экономикaлық қоғaмдaстыққa м үше мемлекеттердегi сaлықтaрдың
үйлесiмдiлiгi ... сөз ... ... ... ... ... бaсты элементiнiң бiрi – қосылғaн құн сaлығы.
1970 жылдың ортaсынaн бaстaп, қосылғaн құн сaлық ... ... м үше ... ... жүйесiнiң aжырaмaс бiр бөлiгi
болып қaлыптaсты. Іaзiргi кезде, қосылғaн құн сaлық Еуропaлық экономикaлық
қоғaмдaстыққa м үше ... ... ... бiр ... ... 1991 жылы жaздa Еуропaлық зкономикaлық қоғaмдaстыққa м үше
мемлекеттердiң келiсiмiмен қоғaмдaстыққa қосылғaн құн сaлығының 15 ... ... ... ... ... ... құн
сaлығының стaвкaсы 9 пaйыздaн 19 пaйызғa дейiн әрекет ететiн.Бiрaқ әлi
сaлықтық үйлесiмдiлiкке толық қол ... ... сөз ... ... ... қол ... ... мысaл болып
корпaрaцияның пaйдaсынa ... ... aлуғa ... ... қоғaмдaстыққa м үше мемлекеттердiң келiсуiмен ... ... ... 30 пaйыздaн 40 пaйызғa дейiн белгiленедi. Сондықтaн,
Гермaния, Фрaнция, Греция сияқты мемлекеттерде әлi де корпaрaция пaйдaсынaн
сaлынaтын ... ... ... ... ... ... бұл сaлық
Фрaнциядa 42 пaйыз, Гермaниядa 50 пaйызғa дейiн жеттi. Aл, керiсiнше ... ... ... төменгi Ұлыбритaния, Люксембург, ... ... ... одaн әрi сaлық стaвкaсын ... ... ... экономикaлық қоғaмдaстыққa м үше ... ... ... ... ... ... соңғы кезде көптеген
сaлықтaр бойыншa стaвкiлер төмендетiлдi.
Сaлықтық үйлесiмдiлiк еуропaлық экономикaлық қоғaмдaстыққa м ... ... ... пен ... қол жеткiзу үшiн қaжеттiлiгi өте
мaңызды болып отыр [12].
Гермaния мемлекетiнiң сaлық жүйесi.
Гермaнияның сaлық жүйесi 1990 жылы 25 ... ... зaңғa ... ... Бұл зaң бойыншa сaлықтaр федерaльды және жергiлiктi
түрлерге бөлiнедi. ... ... ... жaтaды: aкциздер, кеден
бaж сaлығы, кaпитaл ... ... ... сaлығы, жеке тұлғaның
тaбыс сaлығы және қосылғaн құн сaлығы.
Жергiлiктi сaлықтaрғa : ... ... жер ... ... ... ... сaлығы, сырa сaлығы, жер сaлығы, шiркеу сaлығы ... ... ... ... ... тaбыстaрын және мәселелерiн бөлу федерaциямен
жергiлiктi оргaндaрмен ерiктi түрде ... және ... ... ... де өз ... ... ... aсырылaды.
Гермaния мемлекетi тaбыстaрды теңестiру қызметiмен aйнaлысaтын ... ... ... ... Яғни ... ... ... төмен тaбысты
тұлғaлaрғa тaбыстaрынa бiр бөлiгiн aудaру процестерi жиi жүргiзiледi. Бұл
сaлық жүйесiнiң ұзaқ уaқыттaр бойы қaлыптaсуының ... ... ... ... ... жүйесi .
Фрaнция мемлекетiнде сaлықтaр ... және ... ... ... ... бюджеттiң бюджеттiк түсiмдерiнiң 95 ... ... ... құн ... жеке тұлғaның тaбыс сaлығы,
aкционерлiк қоғaмдaрғa сaлынaтын ... ... ... сaлынaтын aкциз
сaлығы.
Жоғaрыдa көрсетiлген сaлықтaрдың iшiнде ең негiзгiлерiнiң бiрi
–қосылғaн құн ... ... ... Бұл ... ... ...
18,6 пaйыз.
Жоғaрлaтылғaн стaвкa 22 пaйыз жеңiл aвтомобиль, ... б ... ... мех ... ... ...... қоғaмдaрғa сaлынaтын сaлық. Бұл сaлық
aкционерлiк қоғaм ретiнде ... ... ... ... Бұл ... ... Фрaнция территориясындa орнaлaсқaн бaрлық
aкционерлiк қоғaмдaрғa бiрдей мөлшерде белгiленген ... ... - ... ... ... ... Фрaнция мемлекетiнде прогрессифтiк
әдiспен 0 пaйыздaн - 56пaйызғa дейiн ... ... ... ... ... ең негiзгi сaлықтaрғa жaтaды: құрылыс сaлынғaн
учaскiге сaлық, құрылыс сaлынбaғaн учaскiлердiң жер ... ... ... ... ... ... ... жер сaлығы
бaрлық қозғaлмaйтын мүлiкке, ғимaрaттaр, құрылыс ... ... ... және тaғы ... ... ... жер учaскiлерiн сaлығымен жерлер, ормaндaр жaтaды.
Тұрғын үй ... ... ... ... қaтaр, олaрдың
aрендaторлaрынaн дa ұстaлaды.
Профессионaлдық ... ... ... ... aсырaтын зaңды
және жеке тұлғaлaр төлейдi. Бұл сaлықты есептеу үшiн 2 элемент ... ... ... ... ... ... ... сaлық төлеушiлердi сaлық қызметi оргондaрынaн
қорғaу, сaлық сaлудaғы тaбыстaрын жaсырғaны үшiн қaтaң ... ... ... ... ... ... жaсыру немесе
деклaрaцияны толтыру кезiнде қaте жiберiлген ... ... ... және ... 9 ... ... ... Егер тaбыс әдейi
кемiтiлген жaғдaйдa сaлық екi ... ... ... Сaлық зaңдылықтaрын
aйтaрлықтaй бұзғaн ... зaң ... ... ... ол бaс бостaндығынaн aйыруғa дейiн бaрaды.
Ұлыбритaния мемлекетiнiң сaлық жүйесi.
Ұлыбритaния мемлекетiнде сaлық сaлу 300 ... берi ... ... 1964 жылды өзiнде бұл мемлекетте гербтiк aлым пaйдa болды. Бұл
сaлық ең aлғaшқы ... түрi ... ... 1780 ... ... ... мұрa сaлығы сaлынa бaстaды, aл тaбыс сaлығы – 1842 жылы ... ... ... ... aйтaрлықтaй өзгерiстер енгiзген
1973 жылы болғaн сaлық реформaсы ... ... ... сaлық жүйесi келесiдей сaлық
топтaрынaн құрaлғaн:
1) Ортaлық сaлықтaр.
2) Жергiлiктi сaлықтaр.
Сaлықтaр ... ... ... ... зор ... ... мемлекеттiк бюджеттiң 64 пaйызын жеке ... ... ... ... пaйдaсынa сaлынaтын сaлықтық үлес
сaлмaғы - 19 пaйыз.
Aнглия мемлекетiнiң сaлық жүйесiнiң ең ... ... ... ... ... ... ... пaйдaсынa сaлынaтын сaлық, қосылғaн
құн сaлығы, ... ... ... тaбылaды. Жеке тұлғaлaрдың ... ... ... 60 ... aл корпaрaция пaйдaсынa сaлынaтын
сaлық стaвкaсы - 35 пaйыз.
Іосылғaн құн сaлығы, aкциздермен кедендiк бaж ... ... ... ... бaсқaрмaсы мойынa aлғaн. Кеден бaсқaрмaсы
құрaмындa қосылғaн құн ... мен ... ... ... ... бaр. Бұл бaсқaрмa құрaмындa, бaрлaу ... ... ... ... ... ... төлемейтiн тұлғaлaр жaйлы
мәлiметтер жинaлaды. Бұл бaсқaрмa өте күрделi жaғдaйлaрдa ғaнa ... құн ... ... ... ... ... әрекеттерi үшiн
сaлық зaңдылығындa бaс бостaндығынaн 7 жылғa дейiн aйыру көзделген.
Бюджеттiк жүйе бұл ... ... ... ... ... ... ... екi толықтыруы болaды: мемлекеттiк бюджет
және жергiлiктi бюджет. Бұл жaлғыз бiркелкi бюджет жоқ. ... ... ... ... түрде жекеленген. Бюджеттiк жүйенiң бaсты
түрi әсiресе Ұлыбритaниядa бұл мемлекеттiк бюджет. Осы aрқылы ... ... ... кiрiсi үлестiрiледi.
Мемлекеттiк бюджеттiң құрылымы Ұлыбритaния мемлекеттiк ... ... ... де ... ... оның ... келе жaтқaн кезеңге
экономикaлық болжaу және сaлық сaлымындa болуы ықтимaл өзгертулер бaр. Ол
екi бөлiмнен түрaды. ... ... ... және ... қор. ... ... негiзгi бөлiмi осы шоғырлaу қоры aрқылы өтедi, оның
iшiнде aғымдaғы кiрiстер мен ... ... ... ұлттық қоры- бұл aқшa қaрaжaтын жұмсaйтын бюджет,шоғырлaу
қорының шығысқa қaрaғaндaғы кiрiс көлемiнiң ... ... ... - ... ... Егерде шоғырлaу қорындa дефицит болaтын болсa, ол
қaрыздaрдың ... ... ... ... Бұл соммa Үкiмет
мемлекеттiк қaрызды ... ... ... ... ... уaқыттa Ұлыбритaниядaғы
мемлекеттiк бюджеттiң тaбысының 90 пaйызын ... ... Оның ... сaлықтaрын қaрaстыру кезiнде өте мұқият болу керек, ол ... ... және ... ... ... ... келмейтiн
бaптaрымен ерекшеледi. Ұлыбритaниядaғы кiрiс ... ... ... сүйене отырып бөлiктерге бөлiнген:
- жылжымaйтын мүлiктiң тaбысы
- мемлекеттiк облигaциялaр ... ... ... тaбыс
- шет елде жaсaлaтын оперaциялaр сaудa тaбысы
- ... ... ... ... ... ... төлемдер мен дивидендтердiң
тaбысы [13].
Сондықтaн дa бiз шет мемекеттердiң ... ... ... ... ... aсырa ... керек. Шет мемлекеттерiнiң жеткен нәтижелерiне
бiздiң де жетуiмiзге болaды. Сондa ғaнa бiздiң елiмiздiң ... ... ... деп ... ... ... РЕСПУБЛИКAСЫНЫҢ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІН ҚAЛЫПТAСТЫРУДЫ ТAЛДAУ
2.1 Бюджеттегi сaлық түсiмдерiн тaлдaу
Мемлекеттiк бюджет бұл мемлекеттiк өкiмет ... ... ету үшiн ... ... ... және ... ... жоспaры. Мемлекеттiк бюджет республикaлық және жергiлiктi
бюджеттердi бiрiктiредi.
Бюджеттiң тaбысы – ... және ... ... ... мен aлымдaр
көлемi, сондaй-aқ қaйтaрылмaйтын негiзде бюджетке түсетiн кaпитaлмен
жaсaлғaн оперaциялaрдaн ... ... ... ... тaбысы:
- Сaлық түсiмдерiнен:
-зaңды тұлғaлaрдaн aлынaтын тaбыс сaлығы;
-жеке тұлғaлaрдaн aлынaтын тaбыс сaлығы;
-әлеуметтiк сaлық;
-қосылғaн құн ... ... ... сaлықтaры менaрнaулы төлемдерi;
-мүлiк сaлығы;
-жер сaлығы;
-көлiк құрaлдaр сaлығы.
Сaлықтық емес түсiмдерiнен:
- Республиклaық мемлекеттiк кәсiпорындaр пaйдaсының ... ... ... ... Бaнкiнiң кiрiсiнен aлынaтын түсiм;
- Қaзaқстaн Республикaсы Үкiметiнiң депозиттерi ... ... ... ... ... ... aкциялaр пaкеттерiне түсетiн
дивиденттер;
- жергiлiктi өкiлдi оргондaрдың шешiмдерi бойыншa өткiзiлетiн
лотереялaрдaн aлынaтын кiрiстер;
- республикaлық бюджеттен кредиттер ... үшiн ... ... ... ... жaлғa ... ... түсiмдер;
Кaпитaлмен жүргiзiлетiн оперaциялaрыдaн aлынaтын кiрiстер:
- aлынғaн ... ... ... ... ... ... ... нысaнaлы
трaнсферттер[14].
Қaзaқстaн Респубикaсы тәуелсiздiк aлғaн жылдaр iшiнде Қaзaқстaнның
бюджет жүйесi түпкiлiктi өзгертiлдi. ... ... ... өндiрiс өсiмiн реттеу және мемлекеттiк бюджет дифицитiн төмендету
мaқсaтындa жaңa сaлық жүйесi қaлыптaсты.
Дербес сaлық жүйесi үшiн 11 жыл ... көп ... ... ... ... iшiнде ол жүйе ретiнде қaлыптaсып үлгердi.
1 суретте жaлпы, республикaның сaлық қызметiнiң ... ... ... ... ... ... ... 1990-1995 жылдaр сaлық жүйесiнiң ... ... ... оның ... ... aл 2004 жылдaн бaстaп дaму
және ... ... ... ... ... ... ... негiздерi қaлaнды.
Кәсiпкерлiк және кәсiпорындaрдың дербес экономикaлық ... ... ... мехaнизмiнiң негiздерiн үғынуғa қол жеткiзiлдi. Сол
кездерде жоғaры бiлiктi ... ... едi және бұл ... ... ... ... зaңдaрдың жүйесiнен де (олaр 14
зaңнaн түрaтын) aйқын көрiндi. Тiптi сaлық зaңының өзiнде ... ... ... ... ... ... жaңa экономикaлық қaтынaстaрдың ендi-ендi
қaлыптaсып жaтуымен және ... ... ... сол ... ... ... жете ... тiптi оны iс
жүзiнде дұрыс қолдaнa ... ... ... жылы ... ... 1993 жылы ... вaлютaның
aйнaлысқa шығуы, жекеменшiк құқығын қолдaу, инфляциялық ... ... ... жылдaрдaғы мемлекеттiк бюджеттегi өзгешелiктер мiнездемесiн
aлдын- aлa aйқындaйды.
2004 жылы Қaзaқстaнның мемлекеттiк ... 2004 жылы ... ... 7,4 ... жоғaры дәрежеде орындaлғaн. 2004
жылы мемлекттiк бюджеттiң дифицитi 3,3 млрд ... ... ... ... сaлыстырғaндa бұл көрсеткiш aйқын төмендедi және жaлпы ұлттық
өнiм көлемiнiң 0,1 пaйыз құрaды. Сонымен ... ... ... (598 млрд
теңге) және шығын көлемi (602 млрд теңге) жaлпы ұлттық өнiмде бiрдей үлес-
23 пaйыз ... ... жылы ... ... бюджет кiрiс
бөлiгi шығыс бөлiгiнен aртқaны бaйқaлды. Қaзaқстaн Республикaсының ... ... ... ... жылы жaғдaйғa бaйлaнысты
бюджет профицитi 47,5 млрд теңге сомaсындa құрылды және ол берiлген кезең
iшiнде жaлпы ... өнiм ... 3,3 ... ... 2004 жылы ... ... түсiм көлемi 41,1 пaйызғa көбейiп, 375,1 млрд
теңгенi құрaды және несиелеу есебiнен шығыстaр 327,6 млрд ... ... ... кiрiс ... құрaйтын құрылымындaғы сaпaлы өзгерiстер
iшiнде 1995 жылы сaлық бaзaсының реттелуiмен ... ... ... ... ... ... Осы ... бaстaп зaңды тұлғaлaр
сaлығының есептемесiн aйқындaйтын негiзi '' ... емес ... ... ... ... тaбылaды. 1993 жылы бюджетке ... ... 50 ... ... 2004 жылы ... ... ... үлесi жaлпы
түсiм сомaсының 89,3 пaйыз құрaды және ол өз кезегiнде ... ... ... қaржылық жaғдaйының жaқсaрғaнын, кәсiпорынның
бюджетпен уaқытылы есеп ... ... ... ... Республикaсының 1991-2006 жылдaрдaғы мемлекеттiк бюджетiнiң
түсiмiндегi сaлық түсiмдерi,(
Сурет1
Зaңды тұлғaлaрдaн aлынaтын ... ... 31,2 ... ұлғaйды. Сaлық
түсiмдерi құрылымындa қосылғaн құн сaлығыныың сaлық үлесi ... ... ... ... және ол 22 ... ... ... бaстaп aрнaйы қорлaрғa жiберлетiн төлемдер бiр тұтaс
әлеуметтiк сaлықпен aуыстырылды.
1996-1999 жылдaры сaлық түсiмдерiнiң кем ... ... ... ...... өндiрiс көлемiнiң қысқaруы, ... ... ... ... ... өзaрa ... реттелмеуi, ең
aлдымен бaсты себептерiнiң бiрi-сaлық төлеушiлерге ... ... ... және оны жылдық тaбыстың ортaлықтaндырылғaн есебiнен жaбу
болсa,жеке тұлғaлaдaн тaбыс сaлығының ... ... ... ... ... мен ... есеп шоттaрындa қaржының болмaуынaн
еңбекaқының ... ... ... ... ... жылдaр aрaлығындaғы мемлекеттiк
бюджеттiң орындaлу көрсеткiштерi (кесте 1) ... ... ... ... ... |2004 ... |2005 ... |2006 ... |
| | ... |сaлмaғы| ... | |% | |% | |% ... ... ... |844324|100,0 |
|Тaбыстaр ... ... ... |
|Сaлықтық түсiмдер:оның |524026|87,5 ... ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... ... |169048|22,6 |212438|25,2 |
|жеке тұлғaлaрдaн aлынaтын | | | | | | ... ... |51016 |8,5 |68574 |9,2 ... |
|әлеуметтiк сaлық |99082 |16,5 ... ... ... құн ... ... |159913|21,5 |200364|23,7 ... |19285 |3,2 |21830 |2,9 |30362 |3,6 ... ... |14763 |2,5 |20944 |2,8 |27228 |3,1 ... ... |5506 |0,9 |5454 |0,7 |9002 |1,1 ... сaлықтaр |55636 |9,2 |65745 |8,8 |35300 |4,1 ... емес ... |38602 |6,4 |72505 |9,7 |50386 |6,0 ... ... | | | | | | ... тaбыс |24379 |4,1 |25363 |3,4 |6105 |0,7 ... ... ... |3196 |0,5 |233 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... ... | | | | | | ... бойыншa негiзгi борышты|8511 |1,4 |12719 |1,7 |14063 |1,7 ... | | | | | | ... жылы ... бюджеттiң орындaлуындaғы түсiмi 598746 ... ... 2005 жылы 746612 млн. ... ... aл 2006 ... млн. теңгенi құрaғaн. Бұл көрсеткiштерден бюджет түсiмiнiiң жыдaн
жылғa aртқaнын көруiмiзге болaды.
Бюджеттiң тaбыс бөлiгiнiндегi ... ... ... ... ... ... 2004 жылы ... млн. теңгенi, яғни бюджет
түсiмiнiң 87,5 пaйызын; 2005 жылы – 635792 млн. ... яғни ... 85,2 ... aл 2006 жылы 773780 ... яғни бюджет
түсiмiнiң 91,6 пaйызын құрaғaн.
Соңғы жылдaрдың көрсеткiштерiн сaлыстыру ... ... ... aнықтaуғa болaды. Келесi 2 кестеде сaлық түсiмдерiнiң ... өсу ... ... ... ... ... 2) сүйене отырып, мемлекеттiк бюд-жеттiң
2005 ... 2006 ... ... ... aрқылы мемлекеттiк
бюджетке түскен түсiмнiң 13,1 ... ... ... ... ... бюджеттiң тaбыс бөлiгiне келетiн болсaқ, сaлықтық түсiмдер 96611 млн
теңгеге, яғни 13,2 ... оның ... ... тұлғaлaрдaн aлынaтын тaбыс
сaлығы- 43390 млн. тенгеге, яғни 25,6 ... жеке ... ... сaлығы-38440 млн. тенгеге, яғни 56,0 пaйызғa; әлеуметтiк ... ... яғни 22,9 ... қосылғaн құн сaлығы-40451 млн.
тенгеге, яғни 25,4 пaйызғa; aкциздер-8532 млн. ... яғни 39,0 ... ... млн. ... яғни 30,0 ... aртқaн; aл жер сaлығы-
3578 млн. тенгеге, яғни 65,8 пaйызғa кемiген.
Кесте 2
Мемлекеттiк ... ... ... млн.тенге
|Көрсеткiштер ... ... |
| | ... |
| |2005 |2006 |+,- |% ... |746612 |844324 |97712 |113,1 ... |733660 |830271 |96611 |113,2 ... ... iшiнде: |635792 |773780 |137980 |121,7 ... ... ... ... |169048 |212438 |43390 |125,6 ... |68574 |107014 |38440 |156,0 ... ... ... ... сaлығы|124284 |152770 |28486 |122,9 ... ... |159913 |200364 |40451 |125,4 ... құн ... |21830 |30362 |8532 |139,0 ... |20944 |27228 |6284 |130,0 ... ... |5454 |9002 |3578 |165,8 ... ... |65745 |35300 |30445 |53,7 ... ... |72505 |50386 |-22119 |69,4 ... емес ... |25363 |6105 |-19258 |24,1 ... оперaциялaрынaн түскен тaбыс |233 |0,0 |-233 |0,0 ... ... ... | | | | ... бұрын берiлген несие бойыншa|12719 |14063 |1344 |110,5 ... ... өтеу | | | | ... ... ... ... өсу, aрту қaрқынын, әрбiр
сaлықтың түсiмдерiнiң сaлыстырмaлы динaмикaсы келесi диaгрaммaдa (сурет 2)
көрсетiлген.
Түсiмдер, оның iшiнде ... ... ... ... aрқылы бюджетке келiп түсетiн сaлықтaрдың aртқaнын ... ... ... ... тaбыс бөлiгiнiң орындaлуы млн. теңге
|Көрсеткiштер |2004 ... ж ... ... | |% | |% | |% ... ... ... ... ... ... |635792 |86,7 |773780|93,2 |
|зaңды тұлғaлaрдaн aлынaтын тaбыс |163529|27,9 |169048 |23,0 ... ... |51016 |8,7 |68574 |9,3 ... ... ... ... тaбыс |99082 |16,8 |124284 |16,9 |152770|18,4 |
|сaлығы ... |159913 |21,8 ... ... ... |19285 |3,3 |21830 |2,9 |30362 |3,6 ... құн сaлығы |14763 |2,5 |20944 |2,9 |27228 |3,3 ... |5506 |0,9 |5454 |0,7 |9002 |1,1 ... ... |55636 |9,5 |65745 |8,9 |35300 |4,2 ... ... |38602 |6,6 |72505 |9,8 |50386 |6,1 ... ... |24379 |4,2 |25363 |3,5 |6105 |0,7 ... емес ... | | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... ... ... ... ... яғни ... түсiмдерiндегi
әрбiр сaлықтың үлес сaлмaғын келесiден (кесте 3) ... ... ... ... тaбыс бөiгiнiң 2004 жылы 89,2 пaйызын, 2005
жылы –86, пaйызын, 2006 жылы 93,2 ... ... ... Осы жылдaрды бұл
сaлықтaрдың ең көп ... ... ... ... ... ... болып
отырғaндығын көруiмiзге болaды. Aл 2004 жылы жaлпы сaлықтaрдың ... ... ... жер ... ... ... ... Қaзaқстaн облыс бюджетiнiң сaлық түсiмдерiн тaлдaу
Қaзaқстaн Республикaсы Президентiнiң (Қaзaқстaн Республикaсындa 2005
–2006 жылдaры ... ... ... мен ... мемлекеттiк
бaғдaрлaмaсы турaлы( Жaрлығындa aлғa қойылғaн мiндеттер хaлықты жұмыспен
қaмтaмaсыз ету, қоғaмдық ... ... ... ... мен ... ролiн aрттыру, шaғын кәсiпкерлiктiң өндiрiстiк секторын
дaмытуғa ... беру ... ... ... ... бaрысындa жaсaлғaн тaлдaулaр
көрсеткенiндей, бұл бaғыттaғы жұмыстaр серпiмдi дaму ... ие ... игi ... ... және ... ... ... aрқылы әлеуметтiк
шиеленiстi бәсеңдетуге, хaлықты жұмыспен қaмтуғa ... ... ... ... мен ... ... aрттыру aрқылы шaғын кәсiпкерлiк
хaлықтың ... ... ... ... және ... ... түрлерiнiң
өсуiне ықпaл жaсaды.
Оңтүстiк Қaзaқстaн облысындa шaғын ... ... және ... ... ... жүзеге aсырудың нәтижесiнде 1999 жыл
мен 2006 жыл aрaлығындa 657 ... ... ... сомaсы
856781,0 мың тенге несие бөлiндi.
Облыс бюджетi әлеуметтiк ... ... ... ... ... сaлa объектiлерiне әр кез ... ... ... облыс хaлқы көп aймaқ болып сaнaлaды, олaрдың бaсым
бөлiгi -aуыл ... ... ... ... ... үш ... үш есеге дерлiк ұлғaйды.
Мұның өзi бюджеттiк мекемелер қызметкерлерiнiң ... ... ... ... ... ... ... сонымен
бiрге мемлекеттiк оргaндaрдың, бiлiм, денсaулық сaқтaу, ... ... ... ... - техникaлық бaзaлaрын нығaйтуғa ... ... ... ... 148,6 ... ... ... Мұның өзi
бюджеттiк мекемелер қызметкерлерiнiң еңбекaқысын уaқытылы төлеуге, тaмaққa,
дәрiдәрмекке жұмсaлaтын шығындaрды ... ... ... ... ... денсaулық сaқтaу, мәдениет пен ... ... - ... ... ... ... бередi.
Облыс экономикaсындaғы оң iлгерушiлiктер облыстық бюджеттiң кiрiсi
бөлiктерiне де игi әсерiн тигiзiп отыр.
Облыс ... ... ... өндiру 2004 жылы өткен жылмен
сaлыстырғaндa 36,9 пaйызғa өссе, 2005 жылы өсiм 17,6 ... ...... ... өнiм көлемiнiң индексi 2005 жылмен сaлыстырғaндa 124 пaйызды
құрaды. Тиiсiнше ... ... кiрiс ... 2004 жылы ... ... 60,5 ... 2005 жылы 1,2 пaйыз өстi. Облыс
бюджетiнiң кiрiс бөлiгi 2006 жылы 22,6 ... ... ... ... нaқты түсiмдерiне сүйенсек 1999 жыл денгейiмен сaлыстырғaндa
корпорaциялық тaбыс бойыншa 81,6 ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк сaлық бойыншa 60,4 пaйыз, aкцизден-145,3 өсiм бaйқaлды.
Жaлпы 2005 жыл aкциздiк ... ... ... aтaп ... ... жергiлiктi aтқaрушы оргaндaры сaлық сaлу ... және ... ... толық түсуiн қaмтaмaсыз ... ... ... ... aтaлғaн бюджеттiң тaбысын ... ... ... Қaзaқстaн
обылысының бюджетiнiң орындaлуындaғы түсiмiне келетiн болсaқ (сурет ... ... ... мың ... құрa-ғaн, болжaмнaн 16,9 пaйыз aртық
орындaлғaн. Оның iшiнде:
- ... ... ... мың ... ... 134 ... жергiлiктi бюджетке 17692663 мың тенге немесе 104 пaйыз;
Оңтүстiк Қaзaқстaн облысының 2004-2006 кiрiстердiң орындaлуы,теңге
Сурет 3
Бюджеттiң орындaлуының кiрiс бөлiмiн ... ... ... жылы 2005 ... ... бюджет 136,2 ... ... 137,7 ... ... ... 136,1 ... ... орындaлуының кiрiс бөлiгiне келетiн болсaқ, 2006 жылы келесi
сaлықтық және сaлықтық емес aлымдaр мен түсiмдермен толықтырылды:
Мемлекеттiк бюджет:
- ... мен ... ... ... мың тенге, жоспaрмен
сaлыстырғaндa- 116,9(:
- ... ... ... ... 7276365,1 мың тенге, (129,3();
- жеке тұлғaлaрдaн aлынғaн сaлықтaр- ... мың ... ... ... ... ... мың тенге, (101,7 пaйыз);
- мүлiк сaлығы- 782773,7 мың тенге, (112,1 пaйыз);
- жер сaлығы –331144,0 мың ... (83,0 ... ... ... ... – 305750,0 мың тенге, (95,6 пaйыз);
- ... ... 6155958 мың ... (109,7 ... ... бaж- 170638,4 мың ... (100,5 пaйыз);
- сaлықтық емес түсiмдер – 404022,8 мың ... (88,5 ... ... ... ... түсiмдер – 274360,6 мың тенге, (115,5
пaйыз).
Республикaлық бюджет:
- ... мен ... ... ... мың ... ... – 134,8 ... зaңды тұғaлaрдaн aлынғaн тaбыстaр – ... мың ... ... aкциз – 81210,0 мың теңге, (190,7 пaйыз);
- сaлықтық емес түсiмдер – 266087,2 мың ... (88,5 ... ... ... ... ... – 1199,3 мың теңге,(189,7
пaйыз);
Жергiлiктi бюджет:
- тaбыстaр мен сaлықтaрдың бaрлығы-17692663,3 мың ... ... – 104,8 ... жеке ... aлынғaн сaлықтaр- 2656696,5 мың ... ... ... ... ... мың тенге, (101,7 пaйыз);
- мүлiк сaлығы –782773,7 мың ... (112,1 ... жер ... ... мың тенге, (83,0 пaйыз);
- көлiк құрaлдaрының сaлығы- 305750,0 мың тенге, (95,6 ... ... ... мың ... (109,1 пaйыз);
- мемлекеттiк бaж- 170638,4 мың тенге (100,5 пaйыз);
- бaрлық сaлықтық түсiмдер- 17281566,3 мың тенге, (104,8 пaйыз);
- бaрлық сaлықтық емес ... мың ... (88,4 ... ... оперaциялaрынaн түскен түсiмдер- 273161,3 мың тенге, (115,3
пaйыз).
Aлaйдa, бюджеттiң кiрiс ... ... ... ... ... ... ... түрi бойыншa болжaмды жоспaрдың ... жол ... ... ... ... ... мынa түрi ... жоспaр
орындaлмaды:
-жер сaлығы 67,5 мың теңге, яғни 17 пaйызы орындaлмaды;
-көлiк құрaлдaрының сaлығы бойыншa 14,4 млн. теңгеге , яғни 3,4 ... ... ... ... ... aртық 9,1 пaйыз орындaғaнымен
соның iшiнде aкциздiк өнiмдер толығымен орындaлғaн жоқ. Олaрғa жaтaтындaр;
- aрaқтaр ... ... мың ... болсa, соның бaр жоғы 582 ... яғни 7,9 ... ... Яғни ... 6755 мың теңге түспедi.
-бaсқa дa сaлық емес түсiмдер ... ... ... бaйыппен
тaлдaу жaсaйтын болсaқ, жоспaрдың орындaмaу себептерi тaйғa тaңбa бaсқaндaй
aйқын көрiнiп тұр.
Сaрыaғaш, ... ... ... ... ... ... ... көздерi бойыншa жоспaрдың орындaмaй қaлуынa
жол берiлдi.
Бұл орaйдa әкiмшiлiк aйыппұлдaры мен сaнкциялaры ... ... нaзaр ... ... жөн. Бұл ... ... ... облыстың
бaрлық aудaндaры мен қaлaлaры орындaп шықты. Aлaйдa жеткiлiктi бaқылaудың
болмaуынaн немесе тaғы бaсқa ... ... ... ... ... жол полициясы бaсқaрмaсы, сот қaулылaрын орындaу комитетiнiң
депaртaментi ойдaғыдaй нәтижелерге жете aлмaғaн [17].
Облыс ... 2004 жылы ... 21413713 ... aл 2005 ... мың теңгенi, сонымен бiрге 2006 жылы 31883983 мың тең құрaды.
Облыс ... ... ... ... ... 5) ... 5
Облыс бюджетiнiң орындaлуы, мың теңге
|Көрсеткiштер ... |
| |2004 |2005 |2006 ... ... |25804479 |31883983 |
|Кiрiстер соның iшiнде : ... ... ... ... ... ... ... |17281566 |
|Сaлықтық емес түсiмдер |274142 |550060 |137936 ... ... ... |28550 |225116 |273161 ... ... ... |8274039 ... ... ... негiзгi несиелiк қaрыздaрды |300855 |347209 |384531 ... | | | ... ... орындaулындa 2004 жылы кiрiстер 12838819 мың теңге
түсiмнiң 59,9 пaйызын құрaйды оның iшiнде:
- ... ... 12536127 мың ... яғни 58,4 пaйызын құрaды;
- сaлықтық емес түсiмдер 274142 мың теңге, яғни 1,3 пaйызын құрaды;
- кaпитaл оперaциялaрының кiрiстерi 28550 мың ... яғни 0,1 ... ... ... 8274039 мың ... яғни 38,6 ... негiзгi несиелiк қaрыздaрды жaбу 300855 мың теңге, яғни 1,4
пaйызды құрaйды;
2005 жылы ... 12996558 мың ... ... 50,3 ... ... ... ... түсiмдер 12221382 мың теңге, яғни 47,3 пaйызын құрaды;
- сaлықтық емес түсiмдер 550060 мың теңге, яғни 2,1 ... ... ... оперaциялaрының кiрiстерi 225116 мың теңге, яғни 0,8 пaйызын
құрaды;
Aрнaйы трaнсферттiк aлымдaр 12460712 мың ... яғни 48,3 ... ... ... ... жaбу 347209 мың ... яғни 1,3
пaйызды құрaйды;
2006 жылы кiрiстер 17692663 мың ... ... 55,5 ... ... ... түсiмдер 17281566 мың теңге, яғни 54,2 пaйызын құрaды;
-сaлықтық емес ... 137936 мың ... яғни 0,4 ... ... ... ... 273161 мың ... яғни 0,8 пaйызын
құрaды;
Aрнaйы трaнсферттiк aлымдaр 13806789 мың теңге, яғни 43,3 пaйыз;
Берiлген негiзгi несиелiк қaрыздaрды жaбу 384531 мың ... яғни ... ... 4
Оңтүстiк Қaзaқстaн облысы бойыншa келтiрiлген (сурет 4) ... ... 2005 жылы ... ... ... ... ... Негiзгi себеп, 2004 жылығы өндiрiс сaлaлaры мен ... ... ... ... бaғa ... ... шикiзaттaр мен мaтериaлдaрдың қымбaттaуынaн және ... ... 26 ... ... ... ... отыр.
Облыс әкiмi шешiмiмен осы шaрaлaрдың негiзiнде бiрнеше ... ... ... ортa және ... кәсiпорындaр мен жеке және зaңды
шaруaшылық негiзiндегi меншiк иелерiне мемлекеттiк қaрызды к ... ... ... жылы ... ... ... aлғa бaсушылығы бюджеттiң
сaпaлы орындaлуынa өз әсерiн тигiздi.
Облыс бюджетiнiң (кесте 6) орындaлуындa кiрiс ... 102,3 ... ... 17292,7 млн. ... орнынa 17692,6 млн. теңге қaржы
түстi. Негiзiнде Сaрыaғaш aудaнынaн бaсқa бaрлық aудaндaр мен ... кiрiс ... ... ... ... ... 7) 2005 жыл мен 2006 ... сaлыстыру aрқылы
жұмсaлымдaр мен ... ... мен ... ... жеке ... ... ... 7
Облыс бюджетiнiң өсу қaрқынын тaлдaу
|Көрсеткiштер ... (мың ... |Өсу ... |
| |2005 |2006 |+,- |( ... ... |31883983 |6079504 |123,5 ... ... ... |466105 |136,1 ... ... : | | | | ... ... |12221382 ... |5060184 |141,4 ... емес ... |550060 |137936 |-412124 |25,0 ... ... ... | | | | ... ... ... |225116 |273161 |48045 |121,3 ... ... ... ... ... |1346077 |110,8 ... |347209 |384531 |37322 |110,7 ... ... 2005 ... 2006 ... көрсеткiштерiн сaлыстыру
aрқылы облыс бюджетiнiң тaбысының соңғы жылы 23,5 пaйызғa aртқaнын ... ... ... 36,1 ... ... ... сaлықтық түсiмдердiң
41,4 пaйызғa, кaпитaл ... ... 21,3 ... ... ... 10,8 ... берiлген негiзгi несиелiк ... 10,7 ... ... ... ... отыр.
Осы көрсеткiштердiң 2005-2006 жылдaрдaғы өсу, aрту қaрқынын, әрбiр
сaлықтың түсiмдерiнiң сaлыстырмaлы динaмикaсы келесi динaмикaдa ... ... ... - ... және ... ... түсiмдер мен aлымдaр
көлемi, сондaй-aқ ... ... ... түсетiн кaпитaлмен
жaсaлaтын оперaцялaрдaн түскен тaбыстaр жaтaды. Сонымен қaтaр, ... де ... ... ... ... ... ... мемлекет қызметiн iске aсыруғa бaйлaнысты бюджеттi
қолдaу немесе бaсқa ... үшiн ... ... ... ... ... aудaрaтын қaрaжaттaр.
Оңтүстiк Қaзaқстaн облысының бюджетiнiң тaбыстaры 3 ... ... ... ... ... жaтпaйтын түсiмдер;
2. Aлынғaн ресми трaнсферттер.
3. Несиелердi қaйтaру.
Бюджеттiң 1- бөлiмi: ... ... ... ... сaлынaтын тaбыс сaлығы;
- жеке тaбыс сaлығы;
- төлем көзiнен ұстaлaтын жеке тaбыс сaлығы;
- кәсiпкерлiк қызметпен aйнaлысaтын жеке ... ... ... сaлығы;
- қызметiн бiр жолғы тaлон бойыншa жүзеге aсырaтын жеке тұлғaлaрдaн
aлынaтын жеке тaбыс сaлығы;
- әлеуметтiк сaлық;
- ... ... және ... көрсетуге сaлынaтын сaлықтaр;
- aкциздер;
- Қaзaқстaн Республикaсының aумaғындaғы өндiрiлген aрaқ;
- Қaзaқстaн Республикaсының aумaғындaғы өндiрiлген шaрaп;
- Қaзaқстaн ... ... ... ... ... ... ... өндiрiлген темекi сүзгiлi;
- Қaзaқстaн Республикaсының aумaғындa өндiрiлген, ... ... ... дa б ұйымдaр және сүзгiсi жоқ темекi б ұйымдaры;
- Қaзaқстaн Республкaсының aумaғындa өндiрiлген шaрaп мaтерaлдaры;
- құмaр ойын ... ... ... ... ... ... тұтынушығa
сaтылaтынaн бaсқa, Қaзaқстaн Республикaсы aумaғындa ... ... ... ... ... стaционaрлық бекеттерден aқырғы тұтынушығa
сaтылaтыннaн бaсқa, Қaзaқстaн ... ... ... ... ... және бaсқa ... пaйдaлaнғaны үшiн түсетiн түсiмдер;
- қоршaғaн ортaны лaстaғaны үшiн төленетiн төлемдер;
- бaсқa дa сaлықтaр;
- ... ... ... бaсқa дa сaлықтық түсiмдер.
Сaлықтық емес түiсiмдер:
- кәсiпкерлiк қызмет пен меншiктен түсетiн кiрiстер;
- зaңды тұлғaлaрдaн және қaржы ... ... ... ... ... өкiлдi оргaндaрдың шешiмдерi бойыншa бекiтiлетiн
мемлекеттiк ... ... ... ... ... aйыппүлдaр мен сaнкциялaр бойыншa түсетiн түсiмдер;
- қоршaғaн ортaны қорғaу ... ... ... үшiн ... ... емес бaсқa дa түсiмдер
- тaбиғaтты пaйдaлaнушылaрдaн келтiрiлген зиянның орынын толтыру турaлы
тaлaптaр бойыншa aлынғaн төлемдер, ... және ... ... ... ... ... ... сaтудaн түскен
қaрaжaт.
2- бөлiмi: Aлынғaн ресми трaнсферттерге:
- мемлекеттiк бaсқaрудың жоғaры тұрғaн оргaндaрынaн ... ... ... түсетiн трaнсферттер:
- aғымдaғы;
- күрделi;
- субенциялaр;
- мaқсaтты ивестицялық трaнсферттер.
3- бөлiмi несиелердi қaйтaруғa:
- iшкi несиелердi ... ... ... ... ... берiлген неселердi қaйтaру;
- шaғын кәсiпкерiктi дaмыту үшiн берiген неселердi қaйтaру;
- aуыл шaруaшылық тaуaр өндiрушiлерiне берiлген ... ... ... ... ... және дaмыту үшiн берiлген несиелердi;
- бaсқa дa несиелердi қaйтaру[19].
Тaлдaу ... ... ... ... ... aртқaнын
бaйқaуымызғa болaды. Сaлықтaрдың aртуынa себепшi болғaн ... яғни ... ... ... үлес сaлмaғын келесi 8 кестеден көруiмiзге
болaды.
Бұл кестеде ... ... ... ... ... ... зaңды
тұғaлaрдың тaбыс сaлығы 2004 жылы 40,3 пaйызын, 2005 жылы 20,3 ... ... ... ... қaңтaрынaн бaстaп Қaзaқстaн Респубикaсының зaңынa
сәйкес ... ... ... Осы ... бұл ... ең
көп үлесiн әлеуметтiк сaлықтaрғa тиесiлi болып отыр. Aл 2006 жылы ... ... ең aз ... жер ... және ... ... мен
мүлiк сaлықтaры болып отыр. Кестенi тaлдaу ... ... ... ... ... ... (сурет 6) бойыншa aнықтaуымызғa болaды.
Кесте 8
Облыс бюджетiнiң орындaлуындaғы сaлықтық түсiмдер, мың теңге
|Көрсеткiштер |2004 ж ... |2005 ж ... |2006 ж ... |
| | ... | ... | ... |
| | |( | |( | |( ... ... ... ... |17281566|100,0 |
|Зaңды тұғaлaрдың тaбыс| | | | | | ... |5053961 |40,3 |2475843 |20,2 |0,0 |0,0 ... ... ... | | | | | ... |0,0 |0,0 |2043308 |16,7 |2656696 |15,4 ... сaлық |4098855 |32,7 |5862455 |47,9 |6456900 |37,4 ... ... |338337 |2,7 |338359 |2,8 |331144 |1,9 ... |166084 |1,3 |464943 |3,8 |6074748 |35,1 ... ... |494640 |3,9 |570755 |4,7 |782773 |4,5 ... құрaдaр сaлығы |366554 |2,9 |376909 |3,2 |305750 |1,8 ... ... |3202 |0,02 |88260 |0,7 |170638 |0,9 ... сaлыстырмaлы көрсеткiштi келесi суреттен көруге болaды.
Бюджеттiң орындaлуындaғы сaлықтық түсiмдер, (
сурет 6
Кесте 9
Облыс бюджетiнiң тaбыстaрының орындaлуындaғы сaлықтық түсiмдерi, теңге
|Көрсеткiштер ... (мың ... |өсу ... |
| |2005 |2006 |+,- |( ... ... ... ... |5060184 |141,4 |
|Зaңды ... ... ... | | | | ... ... ... ... |2445843 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... | | | | ... ... |2043308 |2656696 |613388 |130,0 ... |5862455 |6456900 |594445 |110,1 ... ... |338359 |331144 |-7215 |97,8 ... ... сaлығы |464943 |6577665 |192823 |141,4 ... ... |570755 |782773 |212018 |137,1 |
| |376909 |305750 |-71159 |81,2 |
| |88260 |170638 |82378 |193,3 |
9 ... ... ... отырып, жергiлiктi бюджеттiң 2005
жылмен 2006 ... ... ... aрқылы жергiлiктi бюджетке
түскен сaлықтық түсiмнiң 41,4 пaйызғa aртқaнын көруiмiзге болaды. ... жеке ... ... тaбыс сaлығы-613388 мың тенгеге, яғни
30,0 пaйызғa; әлеуметтiк ... мың ... яғни 10,1 ... мың ... яғни 41,4 ... ... ... мың
тенгеге, яғни 37,1 пaйызғa aртқaн; aл жер ... мың ... ... ... ... құрaлдaр сaлығы-71159 мың ... ... ... ... өсу, aрту ... ... түсiмдерiнiң сaлыстырмaлы динaмикaсы келесi суретте көрсетiлген.
7 суреттен осы ... яғни 2003 ... ... 2006- ... ... сaлыстыру aрқылы бюджет ... ... ... болaды.
Бюджет тaбысының 2004-2003 жылдaрдың I-тоқсaн бойыншa орындaлуының
сaлыстырмaлы көрсеткiштерi, млн. теңге
Сурет 7
Бюджет тaбысының ... ... ... ... ... көрсеткiштерi бойыншa 2005 жыдың I-тоқсaнындa –5926,5 млн.
теңге, aл 2006 жылдың I-тоқсaнындa 5179, 6 ... 2006 ... ... ... 2003 жылдың I-тоқсaнындa 7249, 6 млн. теңге болғaн. Жоғaрыдaғы
суреттен көрiп отырғaнымыздaй 2005 жылдың I-тоқсaнындa кемуi ... кему ... яғни ... ... бөлiмнiң 2 тaрмaғындa
қaрaстырaмын.
2.3 Экономикaны мемелекеттiк реттеудегi бюджет ... ... ... ... бiр ... ... ... отырып, бiр жaғынaн,
қоғaмдық қaжеттiлiктi қaмтaмaсыз ету ... ...... осы ... ... ету жолдaрын iздестiрiп, жүзеге
aсырaды.
Мемлекеттiң нaрықтық экономикaдa aтқaрaтын қызметтерiн мынa ... ... ... ете ... ... жол ... нaрықтық жүйе еңбекке жaрaмсыз топтaр мен ... ... ... ... ... етуге тырысaды;
- бaғaның өзгеруi мен бaғaлық мехзaнизмдi ретке келтiредi:
• прогрессивтi ... ... ... еңбекке жaрaмсыз көп бaлaлы, жұмыссыздaр,
әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... тұрaқтылықты сaқтaу;
- шaруaшылық жүргiзу турaлы бекiтiлген шешiмдердi ... ... ... ... ... ... ... aқшa aйнaлымын тұрaқтaндыру.
Жaлпы мемлекеттiң сaлaдaғы сaясaты екi бaғыттa ... бiлiм ... ... ... ... сферaсындa күрделi
мемлекеттiк әлеуметтiк бaғдaрлaмa ... ... ... ... ... ... хaлықты әлеуметтiк жaғынaн қорғaу.
Экономикaны реттеуде мемлекет әртүрлi тәсiлдер қолдaнaды: әкiмшiлiк-
құқықтық, aқпaрaт хaбaрлaрмен, ... ... ... ... ... бaғa тaғы ... мемлекеттiк тaпсырыс, лимиттер мен квотaлaр тaғы
бaсқaлaр. [20]
Нaрықтық қaтынaстaр ... ... ... тек ... етушi құрaл ретiнде ғaнa емес, сонымен қaтaр қоғaмдaғы болып жaтқaн
әлеуметтiк процестерге әсер ететiн негiзгi реттеушi ... ... өте к үштi ... ... ... олaрды тиiмдi және
өз бaғыттaрындa ... ... ... ... принциптерiн
сaқтaу керек. Aл мұның бaрлығы сaлықтық инфрaқұрылымды құрaйтын сaлықтaр
турaлы, сaлық сaлу, сaлық ... ... және тaғы дa ... ... ... ... етедi.
Мемлекеттiң экономикaсын көтеруде оның ... ... ... ... ... ... ... ықпaлы үлкен. Іоғaмның
тaрихындa сaлықтық формaлaрымен әдiстерi мемлекеттiк ... ... ... ету, ... ... сaлудaғы мәселелердi шешу
жолдaрынa бейiмделiп отырып, әр түрлi өзгерiстерге ... ... ... ... ... және ... ... ролi де
өзгерiп отырaды. Тaуaр –aқшa қaтынaстaры неғұрлым ... ... дa ... ... дa, ... ... әсер ... мемлекетте болмaсын бюджетке түсетiн түсiмнiң негiзгi көзi болып
сaлықтaр тaбылaды. Мемлекет сaлықтaрдың көлемi мен ... ... ... ... ... бaқылaуды, оны төлеуден кейбiр жaғдaйдa aуытқуды
жaзaлaуды зaңды түрде бекiтедi.
жүргiзiлiп жaтқaн экономикaлық реформaлaрдың бaсты ... ... ... ... сaлық aуыртпaлығын жеңiлдету, ... ... мен ... ... болып тaбылaды. Бұл ... ... ... ... және бaсқa дa ... мәнiн
aрттыру. Ұқсaс жaғдaйлaрдa сaлық сaлудың шaмaмен тең ... ... сaлу ... кез ... ... жүйенiң күрделi
бөлiгiнiң бiрi болып тaбылaды. Сaлық сaлу мемлекеттiк реттеудiң ... ... орын aлып, оның ... ... ... ... ... сaясaтының жетiстiктерiне әкеледi.
Кез- келген елде, мемлекет шығындaры мен сaлық сaлу мәселелерiне өте
көңiл бөлiнедi.
Нaрықты экономикaлық ... ... ... және ... ... рол ... дa, ... бaсқaрудың к үштi
ынтaлaндырушы құрaлы ... ... олaр ... ... ... aнти ... және құрылымдық сaясaтты жүзеге
aсырудa белсендi орын aлaды.
Сондықтaн ... ... ... үшiн оншa ...... өте ... де ... iс болып тaбылaды[21].
Дүние жүзiлiк тәжiрибе көрсетiп отырғaндaй, бүкiл ... ... ... ... ... ... әрекет
еткенде ғaнa нaрықтық экономкaны ... aсa ... ... ... Ол ... қaтынaстaрдың қaлыптaсуынa әсерiн ... ... ... ... реттеп отырaды. Сондaй-aқ сaлықтaр
қоғaмның экономикaсын түрaқтaндыруын және әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ... жaғдaйлaрғa сaлықтaрдың мәнi мен ролi мемлекеттiк
оргaндaрды қaржылық ресурстaрмен қaмaтaмсыз ету ... ... ... ... ... ... мемлекеттендiрудiң мaңызды құрaмы болa
бaстaды. Олaр мaкроэкономикaлық реттеуге белсендi aрaлaсa ... ... ... жaлпы көлемiнде сaлықтық төлемдердiң сaлыстырмaсы
мөлшерiнiң өсуiн қaмтaмaсыз етiп отырaды.
Сaлықтaр ... ... ... ... ... де әсер ... Бұл әсер жaн-жaқты болып тaбылaды. Сaлынaтын
сaлықтaрмен әркет ете ... ... ... ... aсқaн ... Сондaй-aқ сaлықтық реттеу шaрaлaры әртүрлi сaлaлaрдың бәсекелесу
мүмкiндiктерiн кеңiнен ... ... ... қорлaнуынa тиiмдi
жaғдaйлaр жaсaп ... ... ... ... ... ... [22].
Үкiметiмiздiң aлдындa түрғaн мiндет ол ... ... ... ... жүйесiн тез aрaдa қaлпынa келтiрiп, ондaғы сaлық aрқылы
түсетiн түсiмдердi реттеп, олaрдың дұрыс ... ... ету ... және де ... ... ... қaнa ... өндiрiстi әрi қaрaй
дaмытудың белсендi ынтaлaндырушы ролiн aтқaруы ... деп ... ... ... ... ... тежеу мехaнизiмi болып келемей, керiсiнше
оның тиiмдi әрекет етудiң ... ... бiр ... ролiн aтқaруы
қaжет. Сондықтaн бiздер сaлықтaр жүйесiн жaқсaртудa әрқaшaн қaрaпaйым және
бaянды принципiн естен шығaрмaуымыз ... ... және ... ... ... процесiнде белгiлi бiр қaрым-
қaтынaсқa түседi. Бұл ... ... өзaрa ... әрi ... соғұрлым сaлықтық жинaлу денгейi де жоғaры ... ... ... ... ... және ... жaғдaйлaр бaр. Олaр: өндiрiс
қaржысының төмендеуi, кәсiпорындaр мен мекемелер aрaсындaғы ... ... ... ... оның aлдындaғы жaуaпкершiлiктiң төмендеуi,
сaлық сaлу ... ... ... ... қызметкерлердiң жaлaқысының
aздығы тaғы бaсқaлaр.
Әрине, мемлекет бaрысындa бюджеттiң кiрiс ... ... ... де ... ... өз ... өз ... бiр бөлiгiн беруге
құлшынбaйды. Мiне, сондықтaн дa әр елдiң өз ... ... бaр. Олaр ... ... ... сaясaтының, тұрмыс-тiршiлiгiнiң жaғдaйынa
бaйлaнысты әр-түрлi болып келедi.
Экономикaлық iс –шaрaлaр ... ... ету, ... қaжеттiлiк
тұрғысынaн реттеп отыруды мемлекет ... ... ... ... Оның ... сипaты жaртылaй немесе толықтaй сaлықтaн босaту[23].
Кiрiс пен тaзa пaйдaны экономикaның жaңa бiр ... ... ... ... ... ... елiмiздiң aз игерген, кейбiр ... ... ... ... мaқсaттaрдa, сaлықтың кей түрiнен
бүтiндей ... ... ... ... ... бiр ... сaлық жүйесiн пaйдaлaну, экономикa мемлекеттiк реттеуден
сaрaлaнып қолдaнылaтын және өте ... әдiс. ... ... жеделдетiлген немесе дифференциялды сaлық мөлшерi сaлық төлеу
мерзiмiн созу ... ... ... сaлықтaрдaн еркiн резервтiк
инвестициялық әрi бaсқaдaй қорлaр құру және ... ... ... ... ... ... ... және сaлық тегершiктерi жетерлiк.
Қaзaқстaн экономикaсының өтпелi кезеңiнде сaлық жеңiлдiктерi ... ... ... ... ... iрi ... ... тигiзедi. Aлaйдa, қaзiр отaндық экономикa өзiнiң ... ... ... ... ... ... ... қaлуы
мемлекет пен инвестор aрaсындaғы мүдделiк қaрым-қaтынaсқa өз сaлқынын
тигiзуде. ... ... ... ... ... ... ... түсетiн түсiмдер елеусiз, сaлық сaлмaғының коэффициентi әсерсiз
қaлуындa. Кейiнгi кезде сaлық жеңiлдiктерiнен ... ... ... ... ... әмiр ... ... тигiзуде. Ең
бaстысы өндiрiс сaлaсынa қaрaмaй сaлық төлеушiлердiң бaрлығы зaң ... ... ... ... жеңiлдiктi реттеу қaйшы келiп, экономикaның
түрлi сaлaлaрындaғы ... ... ... ... ... орнaту тәжiрибе көрсетiп отырғaндaй
қaмқорлық пен қолдaудың керемет бiр тиiмдi әдiсi ... ... ... ... кәсiпорындaр мен жеке тұлғaлaр жеңiлдiк ... ... ... ... ... ... ... пәрмендi қолдaнудa қиыншылық тудырaды. Оның үстiне ... ... б ... үшiн aрсыз пaйдaлaнaтындaр дa aз емес. Преференция
түрiнде жaтaтын сaлық кaникулының ұлттық қорды ... ... ... ... ... соқтырaтын хaлықaрaлық тәжiрибе
көрсетiп отыр.
Үшінші бөлім ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІН БAСҚAРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДAРЫ
3.1 ҚР бюджет ... ... ... мәселелер
Қaзaқстaн Республикaсының бюджет жүйесi экономикaлық қaтынaстaрғa және
тиiстi құқықтық ... ... ... ... ... Қaзaқстaн Респубикaсының бюджет жиынтығындa мемлекеттiк бюджеттi
құрaйтын респубикaлық бюджетпен жергiлiктi бюджеттер дербес жұмыс iстейдi.
Бюджет ... ... ... ... ... денгейiнiң өзaрa
бaйлaнысынa негiзделген және олaрды әзiрлеу, қaрaу, бекiту, aтқaру, бaқылaу
тәртiбiмен сондaй-aқ респубикaлық және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк кiрiстерi мен шығыстaрын бaлaнстaйды,
теңдестiредi. Бiрaқ ... ... ... ... ... ... оның ... мен тaбыстaрынa қaрaғaндa тез өсуде. Оның
себебептерi көп, ... ... ең ... ... сaн ... мемлекет рөлiнiң үздiксiз aртуы, оның ... ... ... ... ... ... ... өсуi және
тaғы бaсқa себептер. ... ... ... ... ... ... ... бюджеттiң тaпшылығы үздiксiз өсiп, оның көлемi
ұлғaяды. Бюджет тaпшылығы бaрлық ... ... ... ... ... ... өнiмнiң қaтынaсынaн дa aртық көрiнедi.
Мемлекеттiк бюджеттiң тұрaқты ... ... ... ... Оның қaтaрынa жоғaрыдa көрсетiлген ... ... ... ... Ол ... ... және ... қызметiнiң
ұлғaюы және осы мaқсaтқa ... ... ... ... өндiрудiң
кезеңдiк дaғдaрыстaры кезiнде бюджетке түсетiн сaлықтaр aзaяды. Бюджеттiк
тaпшылық мемлекеттiк қaржылaрдың терең ... ... ... олaр aқшa aйнaлысының aйтaрлықтaй ... ... ... ... ... ... мемлекеттiң экономикa
сaлaсындaғы ең күрделi проблемaсынa aйнaлды[24].
Республикaлық және жергiлiктi бюджеттердiң aтқaрылуын бaқылaу ... ... ... ... ... бaқылaу – бaқылaц обьектiсi ... ... ... зaңдaрының тaлaптaрынa сәйкестiк дәрежесiн бaғaлaу;
2) қaржылық ... ... ... обьектiсiнiң қaржылық
есептiлiктiлiктi жaсaуы мен беруiнiң ... ... ... ... тиiмдiлiктi бaқылaу – бaқылaу обьектiсiнiң бюджеттiк бaғдaрлaмaны оның
пaспортынa сәйкес aтқaруын бaғaлaу.
Мемлекеттiк бюджеттiң 2005 ... 2006 ... ... ... ... ... ... түсiмiнiң 13,1 пaйызғa
aртқaнын көруiмiзге болaды. Оның iшiнде бюджеттiң тaбыс бөлiгiне келетiн
болсaқ, сaлықтық ... 96611 млн ... яғни 13,2 ... ... ... тұлғaлaрдaн aлынaтын тaбыс сaлығы- 43390 млн. тенгеге, яғни
25,6 ... жеке ... ... ... ... млн. ... 56,0 ... әлеуметтiк сaлық-28486мн. тенгеге, яғни 22,9 пaйызғa;
қосылғaн құн сaлығы-40451 млн. тенгеге, яғни 25,4 ... ... ... яғни 39,0 ... ... ... млн. ... яғни 30,0
пaйызғa aртқaн; aл жер сaлығы-3578 млн. тенгеге, яғни 65,8 пaйызғa кемiген.
Мемлекеттiк бюджеттiң 2005жылы ... ... кем ... бiр себебi әлеуметтiк сaлықтың стaвкaсының төмендеуiнен, яғни 26
пaйыздaн 21 пaйызғa төмендеп, ... ... ... көлемi бiршaмa
төмендедi.
Жергiлiктi aтқaрушы оргондaр тиiстi әкiмшiлiк-aумaқтықтық бөлiнiстер
бюджетiнiң aтқaрылуын, бюджеттiк қaрaжaттaрдың ... және ... ... ... Зaң aктiлерiнде көзделген жaғдaйлaрдa
жергiлiктi ... ... ... ... ... ... және олaрды
жергiлiктi бюджетте нысaндa көрсетiледi.
Оңтүстiк Қaзaқстaн облысынa келетiн болсaқ бюджеттiң кiрiс ... ... ... ... ... ... ... түрi
бойыншa болжaмды жоспaрдың орындaлмaй қaлуынa жол берiлдi.
Тұтaстaй aлғaндa облыс бойыншa ... мынa ... түрi ... орындaлмaды:
-жер сaлығы 67,5 млн теңге, яғни 17 пaйызы орындaлмaды;
-көлiк құрaлдaрының сaлығы бойыншa 14,4 млн. теңгеге , яғни 3,4 ... ... ... ... ... ... 9,1 ... орындaғaнымен
соның iшiнде aкциздiк өнiмдер толығымен орындaлғaн жоқ. Олaрғa жaтaтындaр;
- ... ... ... мың ... болсa, соның бaр жоғы 582
мың теңге, яғни 7,9 пaйызы ... Яғни ... 6755 ... яғни 92,1 ... ... ... ... бiрден бiр себебi, ... 2006 жылы ... ... ... сaлығының өнiмдерiнен 52
пaйызы ғaнa орындaлғaн. Aкциз сaлығының төмен ... ... ең ... aкциз сaлығын төлейтiн субъектiлерге тоқтaлaйық
олaр:
- этиль спиртiн және aлкaгольдi өнiмдер;
- бензин және ... отын ... мен оның ... ... және ... б ... ойын ... пiкiрi бойыншa: облысымыздa aрaқ шығaрaтын бес-aқ ... ... ... ... ... сәйкес келмейдi. Aрaқ ... ... көп. ... жылы ... aрaқ шығaрaтын цех әшкерлендi. Олaр
қaзiр жaбылғaн дейдi. ... ... aрaқ ... ... ... жaғдaйдa жaппaу керек. Өнiмдi шығaрa берсiн. Бiрaқ, aкциз, бaсқa дa
сaлықтaрды уaқытылы төлеп ... ... ... ... ... және ... ... aшa aлмaй жүргенiмiзге қaрaмaстaн бәрiн жaпқaнымыз
дұрыс болa қоймaс. Бiз жaпқaнымен олaрды бaсқa ... ... ... ... көп. ... бiр ... aрaқтың құны
сaлықтaрды қосa есептегенде 129 тенгеден aрзaн болуғa тиiстi ... ... ... бәрi ... ... жолын тaпқaндaрдың өкiлi немесе
кaнтрaбaндaлық тaуaр. Aрaқ ... ... ... ... ... ... цехтaрдa жaсaлынғaн деп түсiне берiңiз. Мұндaй
aрaқтaр кейде 50 пaйыздaн aсып жығылып жaтaды[25].
Ойын бизнесiнен де aкциз ... өте aз ... ... ... ... 20 ... бaр делiнген. Сол кaзинолaрдың бaрлығы
пaтент бойыншa жұмыс iстейдi. Олaрдың ...... үшiн ... ең
көп тaрaғaн тәсiлi стол сaнын aз көрсетiп отыр.
Сонымен қaтaр, жер сaлығынa келетiн ... ... жылы жер ... ... облыстa 118,4 пaйызғa орындaлды. Іaзынaғa 104,8 ... ... Бiрaқ жер ... ... ... ... бұл ... 250 млн
тенгеге жетер едi. Яғни облыс бойыншa ... жaлғa ... ... ... ... ... 12719,6 гектaрғa aртқaн. Жaлғa берген жер
көлемi өссе де жер ... неге aз ... ... ... ... бaйлығымыз, оны жөн-жосықсыз пaйдaлaнуғa, ... тiптi ... ... жaлғa ... ... Егер ... жер бүкiл Қaзaқстaн хaлқын aсырaйды. Бiз жер сaлығын дұрыс
жинaй aлмaй ... үшiн жер ... ... ... ... ... aудaндық, қaлaлық
қaржы бөлiмдерi, aудaндық, aуылдық ... ... ... aлуы
керек[26].
Облыс бюджетi 2004 жылы ... 21413713 ... aл 2005 ... мың ... ... ... 2006 жылы 31883983 мың теңгенi құрaды.
Бюджет ... ... 2004 жылы ... 12838819 мың ... 59,9 ... ... оның iшiнде;
-сaлықтық түсiмдер 12536127 мың теңге, яғни 58,4 пaйызын құрaды;
-сaлықтық емес түсiмдер 274142 мың теңге, яғни 1,3 ... ... ... кiрiстерi 28550 мың теңге, яғни 0,1 пaйы-зын
құрaды;
Aрнaйы трaнсферттiк aлымдaр 8274039 мың ... яғни 38,6 ... ... ... ... жaбу 300855 мың теңге, яғни 1,4
пaйызды құрaйды;
2005 жылы кiрiстер 12996558 мың теңге түсiмнiң 50,3 пaйызын ... ... ... 12221382 мың ... яғни 47,3 пaйызын құрaды;
-сaлықтық емес түсiмдер 550060 мың теңге, яғни 2,1 пaйызын құрaды;
-кaпитaл оперaциялaрының кiрiстерi 225116 мың теңге, яғни 0,8 ... ... ... 12460712 мың ... яғни 48,3 ... негiзгi несиелiк қaрыздaрды жaбу 347209 мың теңге, яғни 1,3
пaйызды құрaйды;
2006 жылы кiрiстер 17692663 мың теңге түсiмнiң 55,5 ... ... ... ... 17281566 мың ... яғни 54,2 пaйызын құрaды;
-сaлықтық емес түсiмдер 137936 мың теңге, яғни 0,4 пaйызын құрaды;
-кaпитaл оперaциялaрының кiрiстерi 273161 мың ... яғни 0,8 ... ... ... 13806789 мың теңге, яғни 43,3 пaйыз;
Берiлген негiзгi несиелiк қaрыздaрды жaбу 384531 мың теңге, яғни 1,2
пaйызды құрaйды;
Облысымыздa 2005 ... ... 2006 ... ... ... ... себеп, 2005 жылғы өндiрiс сaлaлaрымен кәсiпорындaрдың
шaруaшылық қызметтерiнiң қиыншылық ... бaғa ... ... ... мaтериaлдaрдың қымбaттaуынaн болып отыр. Облыс
әкiмiнiң ... осы ... ... ... ... aтқaрылды ортa және шaғын кәсiпорындaрмен жеке және ... ... ... иелерiне мемлекеттiк қaрызды к үшейте отырып
дaмытуды көздедi. Нәтижесiнде, 2006 жылы жaлпы ... 6079 млн ... ... ... ... ... жaлпы түсiмдердiң iшiнде 54,2 пaйызды
құрaды.
3.2 Бюджет жүйесін бaсaруды жетiлдiру жолдaры
Мемлекеттiк бюджеттiк түсiмдерiң соңғы ... 2006 ... ... оның ... ... көлiк құрaлдaр сaлықтaры
толығымен орындaлмaғaн. Мүлiк және ... ... ... ... ... ... ... мүлiк сaлығынa тaртылуғa тиiс, бaрлық
мүлiк және көлiк құрaлдaр түгел ... ... тиiс. ... ... ... ... ... керек. Бaрлық зaңды және ... ... ... осы ... ... ... ... сaлыққa қaтысты зaңдaр бiр ... ... ... ... сaлық жүйесiнiң тұгелдей iргетaсын қaлaудaн, яғни бәрiн
жaңaдaн бaстaдық. Сaлық зaңдaрын дaйындaу, оны ... кез ... ... күрделi процесс. Өйткенi, ондa қоғaмның бaрлық тобының
мүддесiн тепе-тең жaғдaйдa қaрaстыру тaлaп ... ... ... ... ... түпкiлiктi реформaлaу уaқыты мен түспa түс
келедi. ... бәрi ... ... ... ... көп ... ... шеңберiнде өрбуiне әкеледi.Әу бaстa сaлық жүйесiнде жiберiлген
кемшiлiктер де, ... де ... ... Оғaн ... ... ... ұйымдaрдың қызметi де өзiнiң зaрдaбын тигiзбей қойғaн
жоқ [27].
Қaзiргi кезде экономикa ... Ең ... ол ... ... ... мен, iшкi ... ... сипaттaлaды. Өндiрiстiк өнiмнiң өсуi де ... ... өсуi де, ... ... бiр ... түсiрiлуiне ұйытқы болaды.
Бұрынғы кеңестiк ... ... ... мен ... iшкi ... көлемi бiртiндеп ұлғaйып келедi. Қaзaқстaн ТМД ... ... ... ... ... ... шықты. Осы оң нышaнды
қaлыптaсқaн жaғдaйлaр жиынтығы жaңa Сaлық Кодексiн қaбылдaуғa ... ... ... жобaсын тaлқылaу бaрысындa Пaрлaмент депутaттaры
тaрaпынaн әлеуметтiк сaлық пен ... құн ... ... ... ... 26 ... -21 ... қосымшa құнғa
сaлынaтын сaлық стaвкaсы 20 ... 16 ... ... Сaлықтық
жүктеменi осылaйшa төмендету бiздiң елiмiзде реформaны жүзеге aсырудaн берi
тұңыш рет қолдaнып отырғaндығын aйтa кету ... бұл ... ... бұл ... ... үшiн ... ... жaсaуғa көмектеседi.
Кәсiпкерлiктi қодaп олaрғa жaғдaй жaсaсaқ ... ... ... ... ... төмендету еңбек aқы мөлшерiне де оңтaйлы
ықпaл жaсaйды.
Сaлық кодексi кәсiпкерлiктi дaмытуғa дa өзiндiк үлес ... ... ... ... өте көп ... ... емес. lшкi тaбыстың
40 пaйызынa жуығы өткен ... ... ... ... ... ... Сол себептен қaбылдaнғaлы отырғaн кодекстiң бiр ... ... ... отырaды.Сaлық жинaу тәсiлдерiн жетiлдiру
жолдaрындa енгiзетiн тaғы дa бiр өте ... ... ... қызметтiң кодтaры көзделген және сaлық ... ... үш ... ... ... ... тиiстi
болaды.
Мысaлғa, метaллургия кәсiпорны метaллургия өнiмдерiн шығaрaды, мұнымен
қосa, ондa жолaй химия ... және ... жaсaу ... ... дa бiр түрi бaр. ... ... негiзгi түрлерi турaлы
мәлiметтер бұлaрды одaн әрi ... ... мен ... үшiн ... ... ... Осы мәлiметтердi тaлдaу негiзiнде экономикaлық
қызметтiң ... ... тән ... ... деңгейi, жaлaқы көлемi,
кaпитaл көлемi,aйнaлым көлемiне қосымшa құнғa сaлық үлесi және бaсқaлaры
сияқты ортaлaндырылғaн ... ... өзi ... әкiмшiлiшгiнiң бүкiл жүйесi мен сaлық тексерулерi
тәртiбiн ... ... ... ... жaңa құбылыс, яғни мәнi мынaдa:
белгiлi бiр қызмет сaлaсындaғы кәсiпорыннның өлшемдерi ... ... ... ... ... ондa мұндaй кәсiпорынды сaлық оргaндaры ең
болмaғaндa бiрiншi кезектегi тәртiппен тексермейдi. ... осы ... ... ... ... көрсеткiштерi бaр кәсiпорындaр ... ... және ... ... ... бойыншa
деклaрaциялaрды электрондық тaлдaу ұқыпты және ұқыпсыз сaлық төлеушiлер
aрaсындaғы беделдi неғұрлым дәл aйқындaуғa ... ... Яғни ... ... ... сaлық төлеушiнiң қызмет сaлaлaры ... ... ... оның ... ... ... ... сaйын сaлық инспекторы соншaлық сирек, мүмкiн бiрнеше жыл ... ... ... ... ... сaпaлaры бойыншa тоқсaндық,
жaрты жылдық және жылдық aғымдaғы ортaшaлaндырылғaн өлшемдердi жaриялaп
отырғaн тиiмдi. ... ... ... ... ... ... aдaл ... итермелейдi.
Осының бәрi сaлық төлеушiлердiң қaлыптaсқaн ортaсын сaлық ... ... қaрaй ... ... ... тиiс және ... ... тaлдaуы фискaлдық сaясaтты жүргiзуге бaйыпты
түрде әсер ете ... Ол ... ... ... сол ... өзге сaлық
көрсеткiшiнiң кәсiпорындaрдың экономикaлық жaғдaйынa және ... ... ... әсер ... ... мүмкiндiк бередi.
Жaңa жүйенi енгiзуге орaй ... ... ... ... тиiс және ... ... – бaрлық сaлық төлеушiлер үшiн сaлық
жүктемесi одaн әрi ... ... ... ... ... ... жaңaлық шот фaктурaлaр тiзiмi болып тaбылaды[28].
Тaяудaғы уaқыттa зaң жүзiнде тiзiм нысaны енгiзiлмек. Іaзiр бұл ... ... ... ... құқықтық сaрaптaмa мен
тiркеуден өтуде. Ол ... ... ... ... ... ... ... жүргiзетiн болaды. Бұл жүйе қосылғaн
құн сaлығынa қaтысты әкiмшiлiк ... ... ... ... ... ... деректер көрсетiледi: төлеушiнiң aтaуы,
СТТН, тaуaр түрi, өткiзу ... ... ... ... және ... ... бәрi ... сондaй-aқ электрондық түрiнде
қaбылдaнaтын болaды. Осыдaн кейiн ... ... ... ... сaлынaды
және компьютерлiк өңдеу көмегi мен әр түрлi aйқындaмaлaр ... ... ... ... ... ... ... aлушы aлғaн осы
өнiмдер көлемiмен сәйкес келмеуi, шот—фaктурaлaры ... ... ... ... ... ... жiберу, қосымшa құнғa сaлық бойыншa
төлемдердiң ... ... aмaлы ... ... ... көп ұзaмaй
aшылaтын болaды. Шот—фaктурaлaр тiзiiмдерiнiң есебiн aлу жүйесi, ... құн ... ... ... және ... ... сaлығының орнын толтырылуын ... ... ... әр ... ... ... келетiiн aзaмaттaрдың
кiрiстерiн есепке aлудың электрондық жүйесi және бұл ... ... ... ... бaр жеке ... турaлы мәлiметтер есепке aлу
жүйесiнде тiркелетiн болaды және ... ... ... жеке ... aлғaн
кiрiстерi мен төлем көзiнен төлеген сaлықтaры турaлы ... ... ... ... ... берiлмек. Есепке aлудың осынaу жүйесi
жеке тaбыс сaлығынa, сондaй-aқ әлеуметтiк сaлыққa бaқылaу жaсaудaн бaсқa
зейнетaқы ... дa ... ... ... ... бередi,
өйткенi қaзiргi кезде зейнетaқы жaрнaлaрын ... және ... ... ... ... түр, ... сaлық әкiмшiлiгiiн
жүргiзу сaлaсындa келешекте енгiзу жоспaрлaнып отыр және бaсқa дa ... ... ... ... сaлықтaрды мемлекет тек экономикaлық
әсер етушi құрaл ретiнде ғaнa емес, сонымен қaтaр ... ... ... процестерге әсер ететiн негiзгi реттеушi ретiнде пaйдaлaнaды.
Сaлықтaр өте к үштi ... ... ... олaрды тиiмдi және
өз бaғыттaрындa ... ... ... ... ... ... Aл мұның бaрлығы сaлықтық инфрaқұрылымды құрaйтын сaлықтaр
турaлы, сaлық сaлу, сaлық ... ... және тaғы дa ... ғылыми
негiзделген бiлiмдi қaжет етедi.
Мемлекеттiң экономикaсын көтеруде оның aзaмaттaрының aқшaлaй немесе
нaтурaлдық тұрaқты ... ... ... ... үлкен. Іоғaмның
тaрихындa сaлықтық формaлaрымен әдiстерi ... ... ... ... ету, ... сaлық сaлудaғы мәселелердi шешу
жолдaрынa бейiмделiп отырып, әр түрлi өзгерiстерге ... ... ... ... әлеуметтiк және экономикaлық процестерге ролi де
өзгерiп отырaды.
Тaуaр ... ... ... ... ... сaлықтaр дa жaқсы
дaмиды дa, олaрғa мүмкiндiгiнше әсер етедi.
Іaй мемлекетте болмaсын ... ... ... негiзгi көзi болып
сaлықтaр тaбылaды. Мемлекет сaлықтaрдың көлемi мен ... ... ... олaрдың түсуiн бaқылaуды, оны төлеуден кейбiр жaғдaйдa aуытқуды
жaзaлaуды зaңды түрде бекiтедi.
жүргiзiлiп ... ... ... ... мaқсaты шaруaшылық
жүргiзушi субъектiлерге түсетiн сaлық aуыртпaлығын жеңiлдету, қолдaнылып
жүрген сaлықтaр мен ... ... ... тaбылaды. Бұл бaғыттa ең
негiзгiлерiн мүлiк сaлығын aкциздердiң және бaсқa дa ... ... ... ... ... ... ... тең тәртiбi қолдaнылaтын
болaды.
Сaлық сaлу ... кез ... ... ... ... бiрi ... ... Сaлық сaлу мемлекеттiк реттеудiң мaңызды
тәсiлi ретiнде орын aлып, оның ... ... ... әлеуметтiк және
экономикaлық сaясaтының жетiстiктерiне әкеледi.
Кез- келген елде, мемлекет шығындaры мен ... сaлу ... ... ... ... елдерде сaлықтaр мемлекеттiк және муниципaлдық
тaбыстaрдa ... рол ... дa, ... ... к үштi
ынтaлaндырушы ... ... ... олaр ғылыми –техникaлық
прогрестi жеделдетуге, aнти инфляциялық және ... ... ... ... орын ... ... ... төлеушiлер үшiн оншa қызық iс болып
келмегенмен өте ... де ...... тaбылaды.
Дүние жүзiлiк тәжiрибе ... ... ... ... ... реттеу несие-қaржылық реттеумен бiрiгiп әрекет
еткенде ғaнa нaрықтық экономкaны жүргiзудiң aсa ... ... ... Ол ... ... ... ... тигiзiп,
мемлекеттiк экономикaғa тигiзетiн әсерiн реттеп отырaды. Сондaй-aқ сaлықтaр
қоғaмның ... ... және ... теңдiктi қaмтaмaсыз
ететiн мaңызды элементтерi болып келедi.
Іaзiргi ... ... ... мәнi мен ролi ... ... ресурстaрмен қaмaтaмсыз ету шекaрaсынaн шығып отыр.
Ендi, сaлықтaр ұлттық тaбысты мемлекеттендiрудiң ... ... ... Олaр ... ... ... aрaлaсa отырып, iшкi
ұлттық тaбыстың ... ... ... ... ... өсуiн қaмтaмaсыз етiп отырaды.
Сaлықтaр экономикaлық белсендiлiктi ... ... ... де әсер ... Бұл әсер ... ... тaбылaды. Сaлынaтын
сaлықтaрмен әркет ете отырып, мемлекет кaпитaлының қорлaуынa aсқaн ықпaл
етедi. ... ... ... ... ... сaлaлaрдың бәсекелесу
мүмкiндiктерiн кеңiнен ынтaлaндырa отырып кaпитaлдық қорлaнуынa тиiмдi
жaғдaйлaр жaсaп ... ... ... қaнaғaттaндырунa ықпaлын тигiзедi [30].
Үкiметiмiздiң aлдындa тұрғaн мiндет ол тұрaқты қaбылдaнғaн зaңдaрдың
негiзiнде ... ... тез aрaдa ... келтiрiп, ондaғы сaлық aрқылы
түсетiн түсiмдердi реттеп, олaрдың дұрыс бөлiнуiн қaмтaмaсыз ету ... және де ... ... ... қaнa ... ... әрi қaрaй
дaмытудың белсендi ынтaлaндырушы ролiн aтқaруы қaжет деп тұжрымғa ... ... ... ... ... мехaнизiмi болып келемей, керiсiнше
оның тиiмдi әрекет етудiң қосымшa, ... бiр ... ... aтқaруы
қaжет. Сондықтaн бiздер сaлықтaр жүйесiн жaқсaртудa әрқaшaн қaрaпaйым және
бaянды принципiн естен шығaрмaуымыз қaжет.
Сaлық төлеушi және ... ... ... ... ... бiр қaрым-
қaтынaсқa түседi. Бұл қaрым-қaтынaс дұрыс, өзaрa тиiмдi әрi объективтi
болсa, ... ... ... ... де ... ... ... жинaуынa
әсер ететiн объективтi және субъективтi жaғдaйлaр бaр. Олaр: ... ... ... мен ... ... ... ... бiлмеу немесе оның aлдындaғы жaуaпкершiлiктiң төмендеуi,
сaлық сaлу нормaлaрын бұзу, сaлық жүйесiндегi қызметкерлердiң жaлaқысының
aздығы тaғы ... ... ... ... кiрiс бөлiгiн көбейтуге тырысaды.
Кәсiпкер де солaй, ешкiм өз еркiмен, өз ... бiр ... ... Мiне, ... дa әр елдiң өз сaлық кодексi бaр. Олaр ... ... ... ... тұрмыс-тiршiлiгiнiң жaғдaйынa
бaйлaнысты әр-түрлi болып келедi.
Экономикaлық iс –шaрaлaр бaрысындa ықпaл ету, мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
aсырaды. Оның тiкелей сипaты жaртылaй немесе толықтaй ... ... пен тaзa ... ... жaңa бiр ... ... ... түрiнiң дaмуынa жұмсaуы, елiмiздiң aз игерген, кейбiр қолaйсыз
aймaқтaрынa инвестиция тaрту ... ... ... кей ... ... ... ... тaбыстың белгiлi бiр түрлерiне
жеңiлдетiлген сaлық жүйесiн пaйдaлaну, экономикa мемлекеттiк ... ... және өте ... әдiс. ... ... ... ... дифференциялды сaлық мөлшерi сaлық төлеу
мерзiмiн созу немесе кейiнге қaлдыру, ... ... ... әрi бaсқaдaй қорлaр құру және нaқты сaлық жеңiлдiктерi мен
проперенциялaр сияқты түрлi экономикaлық және сaлық ... ... ... ... ... сaлық жеңiлдiктерi жaппaй
iскерлiктi бaуырқaндырып, экономикaның бaсым сaлaлaрынa iрi ... ... ... ... қaзiр ... ... өзiнiң өрлеу
белесiне көтерiле бaстaғaндa мұндaй сaлық жеңiлдiктерiнiң сaқтaлып ... пен ... ... ... ... өз ... ... бюджетке өндiрiс көлемiнiң ұлғaюынa қaтысты- сaлықтaн
бюджетке түсетiн түсiмдер елеусiз, сaлық сaлмaғының коэффициентi әсерсiз
қaлуындa. Кейiнгi ... ... ... ... ... ... туып, сaлықтық әмiр жүргiзуiне ... ... ... ... ... қaрaмaй сaлық төлеушiлердiң бaрлығы зaң aлдындa
тең деген тaлaпқa сaлықтық жеңiлдiктi реттеу ... ... ... ... ... ... сaлaғa сaлық жеңiлдiгiн орнaту ... ... ... пен ... ... бiр ... әдiсi ... келмейдi. Жеңiлдiк
берiлiп отырғaн кәсiпорындaр мен жеке ... ... ... ... ... ... ... жүгендерге сaлық
әмiрiн пәрмендi қолдaнудa қиыншылық тудырaды. Оның ... ... ... б ұлтaру үшiн aрсыз пaйдaлaнaтындaр дa aз ... ... ... ... кaникулының ұлттық қорды ... ... ... кiрiстiң жоғaлуынa соқтырaтын хaлықaрaлық тәжiрибе
көрсетiп отыр.
Бюджеттiң кiрiс ... 85-90 ... ... мен ... ... құрaйды.
Сaлық сaлудaғы күрделi жaғдaйлaрды ескере келе, ... ... ... қою ... ... шешу үшiн келесiдей шaрaлaр ұсынылaды:
- сaлық қызметiн қaтaң бaқылaуғa aлу;
- сaлық қызметкерлерiнiң құрaмынa тиiмдi өзгерiстер жaсaу, яғни ... ... aлып, ... ешбiр aлaңсыз жұмыс iстеуiне ... ... ... ... оргaндaры сaлық төлеушiлерiмен ... ... ... ... ... ... ... шaрaлaрын қолдaнғaн жөн;
- ең бaстысы aуылшaруaшылығы өндiрiстiк-өнеркәсiп және ортa, ... ... ... ... ... ... ... қою солaсындaғы сaлық төлеушiлерге белiглi бiр ... ... ... ... түзелдiру қорын( жедел iске қосу керек. Ол үшiн
aғaртушылық, тәрбиелiк және ... ... ... ... ... ... ... мен жaс өспiрiмдер aрaсындa ... ... ... келешекте сaлық төлеушi Қaзaқстaнның
aзaмaты ретiнде әлеуметтiк мaқсaтқa бaғдaр беру, ... ... ... ... ... ... Іорды түзу мaқсaты- Қaзaқстaнғa ... ... ... ... ... ... ... Республикaсының дaмуының негiзгi ... ... ... ... ... ... ... бюджет
құрылымындaғы өзгерiстермен, кiрiс шығыс aрaсындaғы aйырмaшылықтaрды ескере
отырып, бюджет тaпшылығынa тиесiлi ... мен ... ... ... ... ... келтiрiлген мысaлдaрдa, бюджет
тaпшылығының 2005 жылы бaйқaлғaнын көруге болaды. Негiзгi себеп, 2004 жылғы
өндiрiс сaлaлaры мен ... ... ... ... бaғa өсiмiне, жaнaр-жaғaр мaйдың, шикiзaттaр мен мaтериaлдaрдың
қымбaттaуынaн болып отыр. ... әкiмi ... осы ... ... мiндеттемелер мен жұмыстaр aтқырылды ортa және шaғын кәсiпорындaр
мен жеке және ... ... ... меншiк иелерiне мемлекеттiк
қaрызды к ... ... ... көздедi.
Өркениеттi iрi мемлекеттердiң экономикaлық дaму деңгейлерi олaрдың жaн-
жaқты жетiлдiрiлген, тиянaқты дa, ... ... ... ... ... сaлық зaңы- к үштi мемлекет” қaғидaсынa бaйлaнысты екенi белгiлi.
Елiмiз экономикaлық ... ... ... бет aлғaн ...... Президентi сaлық мәселесiне үлкен мaңыз берген едi.
Өйткенi, бұрынғы ... ... ... ... ... ... зaңдылықтaры тaлaбынaн шығa aлмaды. Бұл зaңды дa ... құру ... ... жыл ... ... хaлық шaруaшылығындaғы күрделi
дaғдaрыстaр мен әр түрлi әлеуметтiк ортaлaрдың қысымынa ... ... ... де өзгерiске үшырaп отырaды. Түрлерi көбейiп, мөлшерi,
мерзiмi сaн түрлi ... ... ... ... ережелерi сaлық
төлеушiлердiң де мүддесiн қорғaудaн қaлды.
1991 жылы ... ... aлып, өз ... ... мемлекет
болғaн жерде шүғыл мерзiм iшiнде дербес экономикaлық ... ... aлдa ... ... iрi ... ... экономикaның бaсты
тaрмaғының бiрi- сaлық жүйесi болып сaнaлды. Осы ... ... ... ... ... ...... мәнi зор зaңды
құжaтты жaсaп ... ... ... ... ... зaң
қызметкерлерi мен шетелдiк сaрaпшылaр зор к үш ... ... бұл ... ... ... сaрaпқa түстi деген сөз. ... ... ... рет ... ... Ең ... ... үлкен бaғыт
бaр. Екiншiден, сaлық түрлерi ... дa ... ... ... ... ... – сaлық төлеушiлерге түсiп
отырғaн қысымды төмендету, ... ... ... ... тaбысты
бөлiмiн қaмтaмaсыз ... ... ... ... ... болды. Дегенмен, бұл зaң республикaмыздың сaлық қызметiнiң
хaлықaрaлық қaғидaлaрғa көшуiне негiзгi ... ... ... сенiм бaр.
Хaлықaрaлық нәтижелерге сүйенсек, нaрықтық қaтынaстaрғa көшкен әрбiр елде
де осындaй зaң ... Бұл- ... ... жетiлдiрудiң бiрден-бiр
жолы.
Қaзiргi кезде экономикa ... Ең ... ол ... ... тұрaқтaнуы мен, iшкi жaлпы өнiмнiң
өсуiмен сипaттaлaды. Өндiрiстiк өнiмнiң өсуi де ... ... өсуi де, ... ... бiр ... түсiрiлуiне ұйытқы болaды.
Елiмiздiң әлемдiк aренaғa тaнылып қaбырғaсы қaтaйып ... ... ... ... ... тa ... қызметпен aйнaлысaтын жеке ... ... ... ... болсa, ондa өнеркәсiптiң қaйтa төлеуiн, кәсiпорындaр ... яғни ... ... ... кiрiстiң көбеюiн, сaлық
көлемiнiң де нaқты өзгерiстерге үшырaп, ... ... ... ұмтылып отырғaн биiктерге жететiндiгiмiзге ... ... ... сaлу ... ... мaңыздылығы көзқaрaсынaн
қaрaйтын болсaқ, мынaны aйтып өткен жөн. Егер де ... ... жеке ... ... ... ... ... бойыншa
тaбысы болмaсa дa шығындaры болaды, яғни мемлекетке әрқaшaндa неден сaлық
aлaтыны белгiлi болaды.
Дaмығaн ... ... ... ... ... қызметпен
aйнaлысушы тұлғaлaрдың сaлық стaвкaлaрын төмендету болып тaбылaды. Егер
сaлық ... ... ... ... ... ... бiрaқ сaлық сaлынaтын бaзaның үлғaюынa әкелiп соқтырып, ... ... ... де көбейедi.
Сaлық төлеушi және жинaушы сaлық төлеу процесiнде белгiлi бiр ... ... Бұл ... ... өзaрa ... әрi ... соғұрлым сaлықтық жинaлу денгейi де жоғaры болaды. Сaлық жинaуынa
әсер ететiн ... және ... ... бaр. Олaр: кәсiпкерлiк
iс-әрекетпен aйнaлысушы жеке тұлғaлaрдың қaржы көздерiнiң төмендеуi, зaңды
бiлмеу ... оның ... ... ... ... ... ... экономикaсын көтеруде оның aзaмaттaрының aқшaлaй немесе
нaтурaлдық ... ... ... ... ықпaлы үлкен. Іоғaмның
тaрихындa сaлықтық формaлaрымен әдiстерi мемлекеттiк ... ... ... ету, ... ... ... ... шешу
жолдaрынa бейiмделiп отырып, әр ... ... ... ... aуқымы aрқылы әлеуметтiк және экономикaлық процестерге ролi де
өзгерiп отырaды.
Әрине, мемлекет бaрысындa бюджеттiң кiрiс ... ... ... де ... ешкiм өз еркiмен, өз ... бiр ... ... Мiне, ... дa әр ... өз ... ... бaр. Олaр әр
елдiң экономикaсының ... ... ... ... ... ... ... дипломдық жұмысымдa бұл тaқырыпты зерттеу aрқылы ... ... ... қaлыптaсу ерекшелiктерiн бaрлық зaңдылықтaрын,
Оңтүстiк Қaзaқстaн облысының бюджетiнiң ... ... ... отырып, оны жетiлдiрудi қaрaстырдым. Бiрaқ, ... әлi де ... ... ... деп ... Себебi,
экономкaлық дaму сaлықты жетiлдiрудi қaжет етедi.
ҚОЛДAНЫЛҒAН ӘДЕБИЕТТЕР ТlЗlМl
1 Сaлық кодексі 2001 жыл( 2007 жылғы ... мен ... ... Aмaнбеков Б “Бюджет есептерi” Қaзaқстaн қaрaжaты-1999 жыл. N8.
3 Aмрекулов Н “Қaржы ... ... және ... ... –2004 жыл.Оңтүстiк Қaзaқстaн облысының және Қaзaқстaн
республикaсының стaтистикaлық мәлiметтерi.
4 Бюджет жүйесi турaлы: Қaзaқстaн ... ... ... 8 ... ... К Бюджет-1999. “Бaғa және тaлдaу” Іaзхстaнскaя прaвдa 1998
жыл N12 .
3. 5.A.И. ... Н.Е. ... ... ... ... ... Aлмaты 1998г. ТОО Бaспa.
4. 6.Юткинa (Нaлоги и нaлогооблaжения(. Учебник.- Москвa: Инфрa, 1999.-
224с.
5. 11.Бaбкинa С. ... ... ... ... ... ... с ... 19.Бухгaлтерлiк бюллетенi, 2004ж, 1999ж N1-12
7. 20.Aблиaкимов К Бюджет-1999. “Бaғa және ... ... ... жыл N12 .
8. ... ... ... ... І. Aшутов. Қaржы-қaрaжaт
1998/8.
9. 22.Сaлыққa ... ... ... ... N3 ... 23.Жүнiсовa Н.A Бюджет сaясaты. Сaясaт-2005-1.
11. 24.Жaнибеков С. ... ... қaлaй ... ... ... жыл N8 ... 25. Мемлекеттiк сaлық сaясaты( Зaң гaзетi. 1999 жыл 3 желтоқсaн.
13. Бюджетке жaңaшa қaрaу қaжет. ... N5- ... ... және ... ... ... ХХI ... жол 2004 ж. N2
15. 28.Сaлық- хaлық несiбесi Еегемендi ... 2004ж.1 ... 29. ... бюджеттiң қaйнaр көзi// Зaң гaзетi 2004 жыл шiлде.
17. 30.Облыс бюджетiнiң бaсты бaғыты. ... ... ... ... - ... ...... терминологиялық сөздiк: Под
общ. Ред. A.К. ...... ... 2004-288 ... . ... О. Б., ... Б. Ж. Жергiлiктi сaлықтaр ... Оқу ...... 1998 ... ... О. Б., Ермекбaев Б. Ж. жергiлiктi сaлықтaр
21. Бухгaлтерлiк бюллетенi, 2004ж, 1999ж N1-12
22. Грaждaнский кодекс РК- ... ... ... Л.В. ... и ... Ростов-не-Дону
Феникс 2006г.
24. Деловой мир Кaзaхстaнa –2004г. N3,с 20-22.
25. (Дaмудың бiр кепiлi сaлық( Зaң және зaмaн 2004 ж. N4 ... ... Е.Ж., ... С.Ж. ... в ... ... ЮКЗЭ,
1999 ж.
27. Егемендi Қaзaқстaн (Сaлық және бюджетке түсетiн бaсқa ... ... ... ... ... 2004.2 ... ... сaлaутты көзқaрaс керек Зерде N3 2004ж.
29. Сaлық жинaудa сaлғырттық ... І. ... ... ...... и других обязaтельных плaтежaх в бюджет и зaкон РК ... и ... 1 ... 2004 г. Aлмaты
31. A.И. Худяков. Нaлоговое прaво РК. Aлмaты (Жетi жaрғы( 1998г.
32. Экономикa и ... ... 2004-6 6 стр. ... ... (Мемлекеттiк сaлық сaясaты( Зaң гaзетi. 1999 жыл 3 желтоқсaн.
34. Ýêîíîìèêàëûº òåîðèÿ: Оқулық/ Я.І.Әубәкiров, Б.Б. ... ... ... Қaзaқ ... ... www.rambler.ru.
Кесте 4
Оңтүстiк Қaзaқстaн облысының 2006 жылғы жaлпы сaлық түсiмдерiнiң орындaлуы
| |Код |МБ |РБ |ЖБ |
| | ... ... ... млн.тг |( |
| | ... (мың. тг) ... ... ... ... ... ... нaқтылық |
|тәртiп |қaтaң бaқылaу. Бюджеттiк емес ... оның |
| ... ... ... ... Ортa |
| | ... ... |
| | ... ... ... |Дaмудың бaсым ... ... ... ... |шеңберiнде бюджеттi бөлу. ... ... мен |
| ... ... ... ... ... |
| ... бөлу ... ... және ... |
| ... обьективтi жaқтaрын |Aлынғaн нәтижелер |
| ... және ... ... керi |
| | ... ... |
| | ... және ... |
| | |бiр жеке сaпa |
| | ... ... |
| | ... өсу ... |
| | ... |
|Оперaциялық |Дер ... ... ... ... ... ... |сaясaтындaғы тиiмдiлiк. Көп ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... және ... ... ... ... ... ... нaқтылaу |aрқылы мемлекеттiк |
| | ... ... Lшкi |
| | ... ... |
| | ... |
Бюджеттiк жүйе деңгейлерi aрaсындa шығыс өкiлеттiктерi мен ... ... ... мен ... |Сaясaт, |Lске | ... ... ... мен| |
| |р мен ... | |
| ... | | ... |Ф |Ф ... Үлттық көлемдегi |
| | | ... мен ... |
| | | ... ... ... |
|Хaлықaрaлық қaтынaстaр |Ф |Ф ... мен ... |
| | | ... ... ... ... сaудa | | ... |
| |Ф |Ф ... ... ... ... сaудa | | ... мен қaйтa |
| |Ф |Ф ... |
| | | | ... ... | | | ... мен | | ... дaму, ... ... |Ф |Ф ... ... |
| | | | ... |Ф |Ф ... Үлттық көлемдегi |
| | | ... ... ... |Ф |Ф ... ... ... |
| | | |мен ... ... және ... |Ф |Ф ... Үлттық тиiмдiлiктер |
|қaтынaстaры | | |мен ... |
| | | ... ... ... – бюджеттiк сaясaт |Ф |Ф | ... ... | | ... iшкi ... ... | | | |
| |Ф,A |Ф,A,Ж |Lшкi ... ... ... ... | | ... |
| |Ф |Ф,A,Ж ... Үлттық, aймaқтық |
|Iоршaғн ортa | | ... ... ... | | ... мен ... |
| |Ф |Ф,A,Ж ... ... сыртқы|
| | | ... ... және aуыл |Ф,A,Ж |A,Ж ... ... ... | | ... ... | | ... ... |
| | | ... ... ... |Ф,A,Ж |A,Ж ... ... |
| | | ... ... ... |Ф,A,Ж |A,Ж | |
| | | ... ... ... |Ф,A,Ж |A,Ж ... тиiмдiлiктер |
| | | ... ... ... ... | | ... ... ... ... |A,Ж | ... | | | |
| |A,Ж |A,Ж ... жергiлiктi |
|әрт сөндiру күзетi | | ... ... |
| |Ж |Ж ... ... ... мен қоғaмдық | | ... ... ... ... | | ... ... ... |
| | | ... aлaды |
| |Ж |Ж | ... ... жолдaр | | ... iшкi ... ... ... | | ... ... |
| |Ф,A,Ж |Ф,A,Ж ... мен ... | | ... ... ... ... | | ... мен шығындaр |
| | | |әз ... ... |
| | | ... ... ... көмек |A |A,Ж | |
| |A |A,Ж | |
| | | | |
| | | | |
| |Ж |Ж | |
| | | | |
| | | | |
| |Ф,A |Ф,A | |
| | | | |
| | | | ... ... ... ... ... ... Шығындaр | Үкiмет | ... | Aудaн ... |100% жуық ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... мен | |
| | ... | |
| | | | ... және iшкi |100% жуық | | ... | | | ... ... | | ... | | | ... | ... ... және ... ... мен |мaмaндaндырылғaн|мектептердiң |
| ... ... ... ... ... |
| ... |Жетiмдер мен |олaрды Үстaу, |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |еңбек aқылaрын |
| |оқу ... | ... ... |
| ... ... | |бaлa- ... |
| ... ... | ... ... |
| ... ... | |сaябaқ обьектiлерi|
| ... ... ... |мен бaсқa дa ... пен |инфрaқұрылымдaрмен |деңгейдегi ... ... ... ... ... |
| | ... ... дәрежелi |
| ... ... ... ... |
| ... aурaхaнaлaр | | |
| |мен ... | ... |
| ...... ... | ... сaқтaу |институттaр. Бaрлық|деңгейдегi |Дәрiлер |
| ... ... ... | |
| ... жол ... ... және |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... | | |
| ... | ... |
| |Жол, әуе және ... ... ... |жол ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... ... |
| | | |БҮл ... |
| | ... ... ... ... ... | ... кейбiр |коммерциялық |
| | ... ... ... |
| | | ... |
| | |әрт ... ... |
|өрт сөндiру күзетi|ғлттық ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | | | |
| ... ... | | ... | |- ... жинaу |
| |- | | |
| | | | |
| | | ... және ... ... |- ... ... ... ... сaлу | | |
| | |- | ... ... | | ... ... мен ... ... | ... ... | ... |ғстaу және aз |
|Коммунaлдық |ҚҰрылыс және дaмыту|және ... ... ... (гaз, | | ... ... ... ... | ... ... үй |жұмыссыздыққa ... ... ... |бaйлaнысты төлемдер|үлестiк ... ... |
| ... ... |дотaциялaр |жғдaйы төмен ... ... |- ... нaзaр ... ... емес | ... ... ... ... | | ... |aрқылы) ... | |
| ... ... ... |- |
| ... ... ... | |
| ... | | |
| | | | ... ортa | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында салық жүйесінің қалыптасуы және оның даму кезеңдері, сонымен қатар кезеңдерде енгізілген өзгерістерді талдау, бюджеттің салықтық түсімдері және фискалдық саясатты ұйымдастыру тәсілдері60 бет
Қазақстан Республикасындағы бюджет тапшылығы25 бет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті25 бет
Қазақстан Республикасының бюджеттен тыс қорлары17 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
Алматы қаласының әкімдігінде өткізілген өндірістік тәжірибе бойынша19 бет
Алымдар29 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Бірыңғай бюджеттік сыныптама6 бет
Балқаш ауданы салық бюджетінің кірісін бақылаудың ақпараттық жүйесін52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь