Қазақтың ұлттық ойындары жайлы

Ұлттық ойындары тоғызқұмалақ
Қыз қуу (дәстүр, ойын).
Қызойнақ (салт).
Тоғызқұмалақ – еліміздің дәстүрлі ұлттық ойындарының бірі. Соңғы деректерге қарағанда, оның шығу тарихы 4 мың жылдық кезеңді қамтиды. Ал кейбір мамандардың айтуынша, оның пайда болған кезі бұдан да көп уақыт болуы әбден мүмкін.
Тоғызқұмалақ өткен ғасырларда қазақ даласындағы ең кең тараған ойын болатын. Өкінішке қарай, ол Кеңес Одағы кезінде біршама тоқырауға ұшырап, артынан тіпті насихатталмай-ақ қойды. Бірақ еліміз тәуелсіздік алған кезден бері осынау ұлттық ойынымыз қайта жандану жолына түсті. Қазіргі таңда республикамызда оның жеке қауымдастығы бар, облыс орталықтарында тоғызқұмалақты үйренемін деушілерге қауымдастықтың бөлімшелері мен үйірмелері ашылған.
Тоғызқұмалақтың дамуы оның насихатталуына байланысты ғой. Десек те оны басқа жолдармен алға жылжытуға болады. Бұл үшін әуелі тоғызқұмалақтан халықаралық қауымдастық ашылуы керек. Сонда ғана ұлтымыздың ақыл-ой спортының көсегесі көгереді. Ал егер де халықаралық қауымдастық аша алмасақ, онда тоғызқұмалақты ертең басқа бір ұлт еншілеп кетуі әбден мүмкін.
Тоғызқұмалаққа ұқсас бұл нендей ойындар? Қазір олардың даму деңгейі қандай?
Жалпы, тоғызқұмалақ зияткерлік ойынға жатады. Ал зияткерлік ойындар дегеніміз – адамның ойлау қабілетін, ой-өрісін дамытатын спорт түрі. Ғалымдардың зерттеулеріне қарағанда, оның тағылымдық, тәрбиелік, танымдық құндылықтары көп, оның үстіне зияткерлік ойындардың терапиялық сипаты да зор екен. Сондықтан бүгінгі таңда дүние жүзінде зияткерлік ойындарды дамыту, өркендету маңызды шаралардың бірі болып саналады.
Қазір әлемде тоғызқұмалаққа ұқсас египеттіктердің калах, Шри-Ланкада олинда, калиа, қырғыздарда тогузкоргоол, африкалықтарда манкала, габата, абапа, нам-нам, бао, тамподуо, омвесо, маработ, америкалықтарда аджи-бото, варри роунд және роунд, азиялықтарда сунгка, паллангули, гонгкак сынды ойындар бар. Айта кетерлігі, бұлардың барлығы адамның бойында сабырлылықты, төзімділікті, ойшылдық, есептегіштік пен үнемшілдік қасиеттерді қалыптастырады. Соған байланысты болу керек, қазір бұл ойындарды барлығы өз елдерінде тиісті деңгейде дамытып келеді. Өйткені, ондағы қонақ үйлердің бәрінде орындық жанында осы ойынның үлкен картасы қойылады екен. Ал бізде ше? Бізге неге қонақ үйлерге тоғызқұмалақ тақталарын қойып, шетелдіктерді үйретпеске? Қазақстанда да мұны жасауға болар еді ғой. Жалпы, осындай мысалдарды тоғызқұмалаққа ұқсас ойын¬дардың бәрінен келтіруге болады. Қазір олардың бәрінде халықаралық қауымдастық¬тары бар, ең бастысы, ойынға жаны ашитын адамдары көп.
        
        Қазақтың ұлттық ойындары
ұлттық ойындары тоғызқұмалақ
Тоғызқұмалақ – еліміздің дәстүрлі ұлттық ойындарының бірі. Соңғы
деректерге қарағанда, оның шығу ... 4 мың ... ... ... Ал
кейбір мамандардың айтуынша, оның пайда болған кезі ... да көп ... ... ... ... ... ... даласындағы ең кең тараған ойын
болатын. Өкінішке қарай, ол Кеңес Одағы кезінде ... ... ... ... ... ... Бірақ еліміз тәуелсіздік алған кезден
бері осынау ұлттық ойынымыз қайта жандану жолына түсті. ... ... оның жеке ... бар, облыс орталықтарында
тоғызқұмалақты ... ... ... бөлімшелері мен
үйірмелері ашылған.
Тоғызқұмалақтың ... оның ... ... ғой. ... те ... жолдармен алға жылжытуға болады. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ғана ұлтымыздың ақыл-ой
спортының ... ... Ал егер де ... қауымдастық аша
алмасақ, онда тоғызқұмалақты ертең ... бір ұлт ... ... ... ... бұл нендей ойындар? Қазір олардың даму ... ... ... ... жатады. Ал зияткерлік ойындар
дегеніміз – адамның ... ... ... ... спорт түрі.
Ғалымдардың зерттеулеріне қарағанда, оның тағылымдық, тәрбиелік, танымдық
құндылықтары көп, оның үстіне зияткерлік ... ... ... ... ... Сондықтан бүгінгі таңда дүние жүзінде зияткерлік ойындарды
дамыту, өркендету маңызды ... бірі ... ... ... ... ... египеттіктердің калах, Шри-Ланкада
олинда, калиа, қырғыздарда тогузкоргоол, ... ... ... ... бао, ... омвесо, маработ, америкалықтарда аджи-бото,
варри роунд және роунд, азиялықтарда ... ... ... ... бар. Айта ... бұлардың барлығы адамның бойында сабырлылықты,
төзімділікті, ойшылдық, есептегіштік пен ... ... ... ... болу ... ... бұл ... барлығы өз
елдерінде тиісті деңгейде дамытып келеді. Өйткені, ондағы қонақ үйлердің
бәрінде орындық жанында осы ойынның үлкен ... ... ... Ал бізде
ше? Бізге неге қонақ үйлерге тоғызқұмалақ тақталарын қойып, ... ... да мұны ... ... еді ғой. Жалпы, осындай
мысалдарды тоғызқұмалаққа ұқсас ойындардың ... ... ... ... ... ... ... бар, ең бастысы, ойынға ... ... ... қуу (дәстүр, ойын).
«Тойда  ат шабу,  балуан күресу, қыз қуу ... ... ... ... «Қыз қуу» ... де,  ... да жататын  қазақ 
арасына кең  тараған   көңілді  ... Оның ... – қыз ... ... оны  ... ... ... сүйеді де,  кейін қашады. Енді қыз  қуып 
жетсе,   оны  қамшының  астына  алады. Бұл ... ... әлі ... келе ... ... айтқанда, “Қыз қуудың” әрбір саны күнен-күнге ... ... ... ... ... күттіретін жағдайға жақындап келеді. Ойын шарты
да қызық. Алдымен ойыншыларға бір сөзді айтады. Сол ... ... ... ... ... ... Мәселен, ойынның соңғы, яғни 12 ақпандағы
санында алғашқы жұп Ермек пен Толғанайға “тырнақ” тақырыбы берілді. ... ... ... да ұнасам арманым болмас еді”. Толғанай: “жігіттерге
мен өзім қаталдау едім. Тырнағым батып кете ме деп ... ... ... ... ... тек тырнақ астынан кір іздемеші”. Қыз:
“мен ұнатқан жігіттің ... ... тым ... ... тырнақтай да кемшілігі
болмауы керек” – деп бір-біріне ... ... ... Олардың бағасын
сонда отырған көрермендер береді.
Бағдарламаның бұл санында тағы бір ... ... ... ... ... ... айтысы түрлерін таңдау ерігі ойыншыларға берілді. Сондай-ақ ... айту ... ... жігіт:
“Қыз емес қызығы әсем құралайсың,
Қызықшыл жігітсің деп кінәлайсың.
Бетіңнен албыраған бір сүйгізіп,
Тағдырдың тезіне сап сынағайсың”
Қыз:
“Бұл ... оңай олжа ... да бар ... ... бір сүйгіз деп жалынғанша,
Жөн шығар атқа мініп шапқаныңыз” – деп қыз бен ... ... ... ... Бұл ... айтыс домбыраның сүйемелдеуімен өтті. Айтысқа
ойыншылардың дайындықпен келгендігі сезілді. Бастысы – бұл ... ... ... ... “тығырық” деген сынақ кездеседі. Қыз бен жігіттер сол ... өтуі ... Бұл – ... ... ... ... мынадай болды: Сіз
бір үйге келін болып түстіңіз. Ата-енеңіз сізді көршілерді шайға шақыруға
жұмсады. Көршінің иті қайта-қайта ... ... үйге ... Сіз ... Үйге ... келдіңіз. Атаңыздың аты Итбай. Оның ... ... ... не деп жауап бересіз? Қыз: “бізде салт бойынша ата-ененің
атын атауға болмайды. Көршінің “үрмебайы” үріп, үйіне кіргізбей ... ... ... – деп ... ... ... Бұл – ... қыздарға үлгі
болғандығы анық.
Кейінгі сынақ – ойынға қатысушылар кинодағы эпизодтарды әрі ... ... ... ... да ... ... ... жатты.
Соңғы сын – жігіттер қыздарды таңғалдыруы керек. Қызды қуушылар өлең оқыды,
аңның дауысын салды, домбырамен, гитарамен ән ... ... ... шықты. Қыздарды таңғалдыру жігіттерге күнен-күнге қиындап келеді.
Бұл – ойынның қызықты болуына әсерін тигізері ... ... ... ... ... таң ата келіп  жатсам, ұйықтап   қалған
екенмін, әжем оятады» Б.Майлин). Әке-шешелері  жоқ кезінде  ... ... ... ... ... ... (жасырын  түрде)
жігіттер де қатысады.  Бұл ... ... ... және  оны 
ұйымдастырушыларушылар  тек  ... ... ... деп ... көп  ... ата-ана  оған өз қыздарының  қатысуына 
қатаң тыйым  салған.  Оның мақсаты – қыздардың  ... ... ... қалудан  сақтандырады.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дене тәрбиесі жүйесіндегі қазақтың ұлттық ойындарының орны10 бет
Қазақтың ұлттық ойындары6 бет
Қазақтың ұлттық ойындары туралы6 бет
Қазақтың ұлттық ойындары Халқымыздың мәдени асыл мұрасы4 бет
Қазақтың ұлттық ойындары-халқымыздың мәдени асыл мұрасы10 бет
Қазақтың ұлттық ойындарын оқу-тәрбие процесінде қолдану әдістемесі28 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының бес түрі14 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі11 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі туралы46 бет
Қазақтың ұлттық спорт ойындары27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь