Еңбек нарығы және тұрғындарды еңбекпен қамтудың мемлекеттік саясаты

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Еңбек нарығы және тұрғындарды еңбекпен қамтудың мемлекеттік
саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1. Жұмыспен қамтудың бұрынғы және қазіргі теориясы ... ... ... ... ... ... 8
1.2. Жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамы және жұмыс уақытын
пайдалану есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
1.3. Жұмыс істелінген уақыт есебі. Жұмыс күші факторының маңызы
мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

2. Еңбек белсенділігі экономикалық дамудың өзекті буыны ... ... ... ... ... ... 16
2.1. Еңбек өнімділіг және еңбек сиымдылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.2. Қазақстандағы еңбек нарығы және оның жұмыс істеуі ... ... ... ... ... ..20
2.3. Жұмыс атқаруының бағалылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Еңбек нарығы– бұл нарықтың ерекше түрі, онда жұмыс күші тауарын сату және сатып алу жүзеге асады. Осы жерде оның күны мен жалдану жағдайы бағаланады. Еңбек нарығы – экономика жағдайын көрсетудің айнасы, тұрғындарды жұмыспен қамту көлемі мен динамикасын, жұмыссыздықтың сала бойынша, кәсіби-біліктілік, демографиялық және басқада көрсеткіштерінің құрылымын байқатады. Осы құбылыстар АҚШ-тағы еңбек рыногында айқын көрінеді.
Осындағы салалық құрылымда екі тенденция байқалады: ауыл шаруашылығымен айналысатындар санының тез қысқаруы және олардың қызмет көрсету саясында артуы. Себебі бұл сала барынша ұлғая түсті және ол қоғамдық еңбекті қолданатын басты салаға айналады.
Қазақстан Республикасында осы уақытқа дейін еңбек нарығы болған жоқ. Нарықтық экономикаға көшу осындай нарықтың болуын қарастырады. Еңбек нарығы – бұл жұмыс күшін тауар ретінде сату – сатып алу туралы экономикалық қатынастардың жүйесі. Еңбектің тікелей әсер етуінің арқасында жоғарғы біліктілікті еңбектің дәрежесі көтеріледі, әрбір жұмыс орынының бағасы өседі, жұмысксрге және оның еңбегіне талап күшейеді. Еңбек нарығында өте қабілетті және іскер жұмыскерлерге қатаң әрі қатал таңдау жүргізіледі. Нарық еңбекке қабілетсіздерді, жалқау, әлсіздерді ешқашан алмайды. Ол еңбектің жоғары шапшаңдығын қамтамасыз етіп, іскерлік пен бастамашылдықты ынталандырады.
Қазақстан Республикасындағы қалыптасып отырған еңбек рыногы нақты еңбек нарығынан өзгешелеу. Мұнда әзірше жұмыс күшін еркін сату жүзеге аспай тұр және оның болуы әкімшілік құқықтық және экономикалық факторлармен шектелуде: әлі де болса паспорттық құжаттық режим сақталуда, жұмыс күшінің еркін аумақтық құйылуын тоқтататын нақты тұрған жай нарығы болмай тұр. Мысалы, көмір және тау-кен өндіру, мұнай өңдеу аудандарында ерлер еңбегі басымдау. Себебі мұнда әйелдер еңбегін қолданатын кәсіпорындар нашар дамыған, осыдан байқалатыны елдегі жұмыссыздардың үштен екісін әйелдер құрайды.

-3-
Егер жұмыс күшін - тауар десек, онда оның құны жайлы әңгіме туындайды. Қазіргі кезде оның құны қандай және қалай анықталады.
Қазақстан Республикасында тәжірибесінде енді ғана тұрғындарды жұмыспен қамтудың нарықтық механизмге өтуі қарастырылуда. Қазіргі кезде жұмыспен қамту қатынастары терең дағдарысты басынан кешуде. Оның себебі әміршілдік экономика жағдайында жұмыспен қамту қатынастары тоталитарлық орталықтан жоспарланған еді. Бұрынғы өміршілдік қоғам толық жұмыспен қамту міндетін және тұрғындардың тиімді еңбекпен қамтылуын шеше алмады. Ал енді тиімді жұмыстылық (еңбекпен қамту) дегенді қалай түсінеміз.
Еңбек нарығы нарық түрлерінің ішіндегі ең жетілмегені болып табылады. Өзінің жұмыс күшін ұсынатын жұмыскерлер, әдетте, олардың еңбегіне сұранымның бар немесе жоқтығы туралы мәліметтермен толық ақпараттанбаған. Олар өзінің қаласының шеңберіндегі бос жұмыс орнының барлығын толық білмейді. Ал басқа аймақта жұмыс орнының болуы туралы тіпті хабарсыз. Нарық жағдайында экономикалық еңбекті ауыстыру заңы жұмыс атқарады. Оның мәнісі мынада: өзінің экономикалық жағдайын жақсарту үшін белсенді жұмыс жасауы керек, ол болса тұрақты жетілдіруді қажет етеді және бүкіл өмір бойы еңбек еткен кезеңде қызмет сапасы түрін өзгерткені абзал.
Республикада алдағы жылдары тіркелетін жұмыссыздар саны бірнеше мыңға дейін ұлғаюы мүмкін. Бұл процеске мемлекет дайындалғаны жөн және әлемдік тәжірибеге сүйене отырып, оны реттеуді үйренген дұрыс-ақ. Тұрғындарды еңбекпен қамтудың мемлекеттік реттеу механизмі құқықтық негіздегі, арнайы мекемелер бөлімшелерін, экономикалық тетіктер жүйесін ендіреді. Осы жағдайда мемлекет әлеуметтік саясатында міндетті шараларды жүргізуге міндетті: әсіресе, жұмыссыздарға жәрдем төлеу, біліктілікті арттыру мен жаңа жмыс орнын құру және әлеуметтік саясат және т.б.
Кәсіпкер жалақыны төлеу шығындарын қаржыландырмаса, мемлекет кәсіби дайындықта жұмсалатын шығындарды өз мойнына алады.
-4-
Қазақстан Республикасы Президентінің 1996-шы жылы 6 қазанда "Мемлекеттік жастар саясатын жетілдіру шаралары туралы" шешімі шығып, онда осы мәселелсрді қарастыру көзделген.
Жұмыссыздық мәселесін шешуде ерекше орынды еңбек биржалары (тұрғындарды жұмыспен қамту орталығы) алады. Еңбнк биржасы – бұл тұрақты негізде қызмет жасайтын мекеме, мұнда еңбекті жалдау кезінде жұмыскср мен кәсіпкер арасындағы делдалдық іс-әрекет жүзеге асады. Бүгінгі қалыптасқан шындық барлық еңбек нарығы элементтерінің қайтадан пайда болу қажеттілігін алға тартуда. Қазақстанда тұрғындарды жаппай жұмыспен қамту орталығы 1991-ші жылы 1 шілдеден бастап жұмыс істей бастады. Қазіргі кезде мұндай биржалар орны өсіп келеді. Соңғы жылдары еңбек биржасы еңбек нарығын реттеудің маңызды инструменті болып, жұмыспен қамту саясатын жасап әрі оны өмірге ендірді. Мұндай биржалардың бүгінгі кездегі негізгі қызметі мынау болып табылады: еңбек нарығындағы сұраным мен ұсынымды зерттей білу, жұмыссыздар санын есепке алу, бос жұмыс орнын тіркеу, жұмысты ауыстыратын және жұмысқа тұрғысы келетін адамдарға ақпарат беру, жұмыс іздеген мамандарды оқыту ұйымдастыру және жаңа дайындықтан өткізу, жастар арасында кәсіби бағдар жұмысын жүргізу, адамдарды жұмысқа орналастыру кезінде делдалдық іс атқару және жұмыссыздарға жәрдем ақы төлеу болмақ. Мемлекет кәсіпорын және ұйымдар мүддесін ескере отырып биржа арқылы еңбек нарығына әсер етеді. Еңбек биржасы берген жұмысқа жолдама кәсіпкер үшін ұсыныс болып табылады. Себебі олар кімді аламын десе де таңдау еркіне құқылы және өзінің кадрлар бөлімі арқылы жұмыскерді жалдауға мүмкіндігі бар.
Қазақстан Республикасында тұрғындарды жұмыспен қамтудың арнайы бағдарламасы жасалған. Еңбек нарығындағы жағдайды ескере отырып, жұмыссыздарды қайтадан оқыту шаралары, қарастырылған, жастар, әйелдер, мүгедектерді жұмыспен қамтуға қамқорлықтар жасау көзделген. Кәсіпорындарда оларды жұмысқа алудың үлесі (квотасы) белгіленген.
Қолданылған әдебиеттер.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. – Алматы, 1992.
2. Бабақұлы Б. Тәуелсіздік, нарық, экономика. – Алматы, 1996.
3. Жатқанбаев Е.Б. Аралас экономика негіздері. – Алматы, 1996.
4. Кеулімжаев Қ.К. т.б., Қаржылық есеп. –Алматы, 2001.

5. Куликов А. Экономикалық теория негіздері. Шымкент, 1994.

6. Қалдыбаев О., Темірбаев А. Кәсіпорын экономикасы. – Алматы, 1997.

7. Қазақстан Республикасының еңбек туралы Заңы. – Алматы, 2000.

8. Қалдыбаев О, Теміров Е. Нарықтық экономиканың анықтамалығы. – Алматы, 1993.

9. Қазақстандағы шағын кәсіпорындар. – Алматы, 1999.

10. Мамыров Н.К. Менеджмент және нарық. – Алматы, 1998.

11. Мамыров Н.К., Тілецужанова М.А. Микроэкономика. – Алматы, 2003.

12. Медешев Б. Нарықтық экономика теориясына кіріспе. – Алматы, 1995.

13. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. – Алматы, 2003.

14. Оразалин К.Ж. Кәсіпорын экономикасы. – 2007.

15. Сергеев В.И. Кәсіпорын экономикасы. – М., 1997.

16. Шеденов Ө.Қ. , және т.б. Жалпы экономикалық теория. – Алматы-Ақтөбе, 2002.

17. Шуляк Н.Н. Кәсіпорын қаражаты. – Москва, 2000.

18. Экономикалық теория. Оқу құралы. – Алматы: «Қазақ университеті», 1999.

19. Экономикалық реформалар. – Алматы «Экономика», 1999.

20. ҚР кәсіпорынының экономикалық өсуі. Ғылыми еңбектер жинағы. – Алматы: «Экономика», 2000.

-26-
        
        Қазақстан Республикасының
Білім және ғылым министрлігі
Тақырыбы: Еңбек нарығы және ... ... ... ... ... және ... ... қамтудың мемлекеттік
саясаты.....................................................................
........................................6
1.1. Жұмыспен қамтудың бұрынғы және қазіргі
теориясы........................8
1.2. Жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамы және жұмыс уақытын
пайдалану
есебі.......................................................................
...................10
1.3. ... ... ... ... Жұмыс күші факторының маңызы
мен
мәні........................................................................
............................13
2. Еңбек белсенділігі экономикалық дамудың өзекті
буыны........................16
2.1. Еңбек өнімділіг және еңбек
сиымдылығы..........................................19
2.2. Қазақстандағы еңбек нарығы және оның ... ... ... ... бұл ... ... ... онда жұмыс күші тауарын
сату және сатып алу жүзеге асады. Осы жерде оның күны мен жалдану ... ... ...... ... көрсетудің айнасы,
тұрғындарды жұмыспен қамту көлемі мен динамикасын, жұмыссыздықтың сала
бойынша, ... ... және ... көрсеткіштерінің
құрылымын байқатады. Осы құбылыстар ... ... ... ... ... құрылымда екі ... ... ... ... ... тез ... және олардың қызмет
көрсету саясында ... ... бұл сала ... ... түсті және ол
қоғамдық еңбекті ... ... ... айналады.
Қазақстан Республикасында осы уақытқа дейін еңбек нарығы болған жоқ.
Нарықтық экономикаға көшу осындай ... ... ... ... нарығы
– бұл жұмыс күшін тауар ... сату – ... алу ... ... ... ... тікелей әсер етуінің арқасында жоғарғы
біліктілікті еңбектің дәрежесі көтеріледі, ... ... ... бағасы
өседі, жұмысксрге және оның еңбегіне талап күшейеді. Еңбек нарығында өте
қабілетті және іскер жұмыскерлерге ... әрі ... ... ... ... қабілетсіздерді, жалқау, әлсіздерді ешқашан алмайды. Ол
еңбектің жоғары ... ... ... ... пен ... Республикасындағы қалыптасып отырған еңбек ... ... ... ... ... әзірше жұмыс күшін еркін сату жүзеге ... және оның ... ... ... және ... факторлармен
шектелуде: әлі де болса паспорттық құжаттық режим сақталуда, жұмыс күшінің
еркін аумақтық құйылуын тоқтататын ... ... жай ... болмай тұр.
Мысалы, көмір және тау-кен өндіру, мұнай өңдеу аудандарында ерлер еңбегі
басымдау. Себебі ... ... ... ... ... ... осыдан байқалатыны елдегі жұмыссыздардың үштен екісін әйелдер
құрайды.
-3-
Егер ... ... - ... ... онда оның құны ... әңгіме
туындайды. Қазіргі кезде оның құны қандай және қалай анықталады.
Қазақстан Республикасында ... енді ғана ... ... ... ... өтуі ... ... кезде
жұмыспен қамту қатынастары терең дағдарысты басынан кешуде. Оның себебі
әміршілдік экономика жағдайында ... ... ... ... ... еді. Бұрынғы өміршілдік қоғам толық жұмыспен қамту
міндетін және тұрғындардың тиімді еңбекпен қамтылуын шеше алмады. Ал ... ... ... ... дегенді қалай түсінеміз.
Еңбек нарығы нарық түрлерінің ішіндегі ең жетілмегені болып
табылады. Өзінің ... ... ... ... ... ... ... бар немесе жоқтығы туралы мәліметтермен толық ақпараттанбаған.
Олар өзінің ... ... бос ... ... ... толық
білмейді. Ал басқа аймақта жұмыс орнының болуы туралы тіпті хабарсыз. ... ... ... ... заңы ... атқарады. Оның мәнісі
мынада: өзінің экономикалық жағдайын жақсарту үшін ... ... ... ол ... тұрақты жетілдіруді қажет етеді және бүкіл өмір бойы ... ... ... ... түрін өзгерткені абзал.
Республикада алдағы жылдары тіркелетін жұмыссыздар саны бірнеше мыңға
дейін ұлғаюы мүмкін. Бұл процеске мемлекет ... жөн және ... ... отырып, оны реттеуді үйренген дұрыс-ақ. Тұрғындарды
еңбекпен қамтудың мемлекеттік реттеу механизмі ... ... ... ... ... ... жүйесін ендіреді. Осы
жағдайда мемлекет әлеуметтік саясатында міндетті шараларды ... ... ... ... төлеу, біліктілікті арттыру ... жмыс ... құру және ... ... және т.б.
Кәсіпкер жалақыны төлеу шығындарын қаржыландырмаса, мемлекет кәсіби
дайындықта жұмсалатын шығындарды өз мойнына алады.
-4-
Қазақстан Республикасы ... ... жылы 6 ... ... ... ... ... туралы" шешімі шығып, онда ... ... ... ... ... ерекше орынды еңбек ... ... ... ... ... ... биржасы – бұл тұрақты
негізде ... ... ... мұнда еңбекті жалдау кезінде жұмыскср мен
кәсіпкер арасындағы делдалдық іс-әрекет жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... қайтадан пайда болу қажеттілігін
алға тартуда. Қазақстанда тұрғындарды ... ... ... орталығы 1991-
ші жылы 1 шілдеден бастап жұмыс істей ... ... ... ... орны өсіп келеді. Соңғы жылдары ... ... ... ... маңызды инструменті болып, жұмыспен қамту саясатын жасап әрі оны
өмірге ендірді. Мұндай биржалардың бүгінгі кездегі ... ... ... ... ... нарығындағы сұраным мен ұсынымды зерттей ... ... ... алу, бос ... ... тіркеу, жұмысты ауыстыратын
және жұмысқа тұрғысы келетін ... ... ... жұмыс іздеген
мамандарды оқыту ұйымдастыру және жаңа дайындықтан өткізу, жастар арасында
кәсіби бағдар жұмысын ... ... ... ... ... іс ... және жұмыссыздарға жәрдем ақы төлеу ... ... және ... ... ... ... биржа арқылы еңбек нарығына
әсер етеді. Еңбек биржасы берген жұмысқа жолдама кәсіпкер үшін ... ... ... олар кімді аламын десе де таңдау еркіне құқылы және ... ... ... ... ... ... бар.
Қазақстан Республикасында тұрғындарды жұмыспен қамтудың ... ... ... ... ... ... отырып,
жұмыссыздарды қайтадан оқыту шаралары, қарастырылған, жастар, ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындарда
оларды жұмысқа алудың үлесі (квотасы) белгіленген.
-5-
1. Еңбек нарығы және тұрғындарды жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясаты.
Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек ... ... ғана ... ... қоғамдың өмір үшін де орасан зор маңызы бар екендігін
республикамыадың тәуелсіздігінің 10 жыл ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарға елеулі
өзгерістер енгізді және сайып келгенде әрбір ... ... ... ... ... ... ... өткен сайын әлсіремейтіндігінің
қайта арта түсетіндігін өмір көрсетіп отыр.
Нарықтық ... ... ... қызметтің барлық
экономикадағы негізгі ... – бұл ... ... ... да, ... ... ... өнім өндіріліп, қызмет көрсетілуі тиіс. Бұған
жағдайлар да бар. Өйткені кәсіпорында ең білікті ... ... ... ... ... ... өнімді техникалар мен технологияларды
қолдану мәселелері кең ... ... ... ... және
өнімдерді сатуға кететін шығындарды мейлінше азайтуға қол ... ... ... ... маркетинг қолданылады, тиімді басқару
жүйесі – менеджмент іске асырылады.
Мұның барлығы ... ... ... ... ... ... жағдайда тек мынадай ғана кәсіпорын өміршең бола алады, егер де ол
нарық талабын аса сауаттылықпен және компоненттілікпен ... ... ... ... өндіруді ұйымдастыратын және білікті
қызметкерлерге жоғары ... ең ... көп ... ... қамтамасыз
ете алатын болса.
Қазіргі кезде біздің Қазақстанда ... ... ... адамның еңбегі төмен бағалануда. Мысалы, бір сағаттық адам
еңбегі Швейцарияда – 30, Германияда – 28, Австралияда – 22, ...... ... ... ... ... ... жұмысшы мен
мемлекеттік сектордағы қызметкердің бір сағат еңбегі 0,10 ... ... ... ... ... ... сапасына деген сұраныс өседі,
сондықтан оның ақысын көбейту қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
орнын орташа 7,5 рет ауыстырады. Жапонияда жұмысшының белгілі бір ... бойы ... ... етуіне қарамастан – жұмыстарын 2,6 ... ... ... бұл ... Жапонияға қарағанда жоғары, бірақ
АҚШ-нан төмен. Дамыған елдердегі рынок өзінің өзгермелі ... ... ... ... үнемі оқуға итермелейді. Жапонияда
мысалы, әрбір екінші жұмысшы әйтеуір бір ... ... ... байланысты арнайы заң қабылданған. Заң талабына
сай, әрбір жұмыскер жұмыс уақытының есебінен кез келген курста оқуға ... ... ... ... ... да ... оқуы ... дәрежесі жоғары бағанады. Бұл процесс – рыноктық принципке көшетін
экономика үшін ... ... ... ... осындай
орташа мерзім кезінде мамандық та өзгертіледі немесе халық шаурашылығында
айналысатындардың үштен бір ... ... ... ... Республикасы "Тұрғындарды жұмыспен қамту туралы"
жұмыссыздығы үшін ... ... ... ... ... емес ... ақы ... Ол төлем республикадағы қалыптасқан жағдайға,
күн көру деңгейімен төмен ... ... ... үшін жұмыссыздық бойынша
ақы мөлшерін келтірейік: АҚШ-да жалақының 50%-ын ... ... жас ... мен ... ... ... 3-12
айдың жалақысының - 60-80% құрайды, Францияда – 1-2,5 жылдағы ... ... ... қосымша күніне 40 франк төленеді, ал 3 жыл бойы ерекше ақы
төленеді. ... 52 апта бойы 28,5 фунт ... ... ... ... ... сол ... сомалардан арнайы қор
пар құрылады.
Рыноктық экономикасы дамыған көптеген ... ... ... ... ... ... ... қарау көзделген.
Әсіресе жастарға. Осы ... ... ... ... ... үшін
арнайы бағдарлама жасалып, ол өмірге ... Бұл ... ... ... үшін жұмыс орынын құру шараларына ерекше
орын берілген.
-7-
1.1. Жұмыспен қамтудың бұрынғы және қазіргі теориясы.
Жұмыссыздық – экономикалық теорияның ... және ... ... ... ... бірі. Жұмыссыздықты әртүрлі мектеп өкілдері әртүрлі
түсіндіреді. Мысалы, мальтузиандық теория ... ... ... тым ... кетуімен түсіндіреді. Кейнстік теория бұл құбылысты
рыноктық сұраныстың жетіспегендігімен түсіндіреді, еркін ... ... ... ... деңгейінің жоғарылауымен
туындайтынын айтады, яғни ол еркін болып ... ... ... ... ...... - осы көзқарасты құптайды.
К. Маркстың қорлану ... мен ... ... ... ... ... – капиталдың қорлануымен, екіншіден, -
техника прогрессімен болатындығын ... ... Джон ... ... ... бұл ... ... қабілеттілігінің жеткіліксіздігі мен жалақының ... ... деп ... ... ... жеткіліксіздігін
ол адамдардың қор жинауға ... және ... ... ... ... Оның ... толық жұмыстылықпен
қамтамасыз етуге болады, ол үшін адамдардың қор жинауға бейімділігін жоюы
қажет және ... ... құру үшін ... ... ... ... ... түрлері мен себептері. Жұмыссыздықтың мынандай түрлері
бар:
1. Жасырын жұмыссыздық – өндірісте және мемлекеттік аппаратта ... ... ... ... олардың жұмыстарын аз жұмыс
күшімен атқаруға болады.
2. Фрикциондық жұмыссыздық – адамдар бір ... ... ... ... ... жерге жұмыс іздеумен ауысуын айтамыз.
3. Маусымдық жұмыссыздық – жұмыс күшінің тек маусымдық кезеңде жұмыс
жасауы: бұл ... ауыл ... ... ... ... ... ... өнеркәсібінде т.б.
-8-
4. Құрылымдық жұмыссыздық – өндірістік қуаттың жетпеуінің нәтижесінде
болады: жеке саланың дамуының кері ... ... және ескі ... мен жаңа ... ... ... ретінде қараймыз.
5. Технологиялық жұмыссыздық – адамдарды машинамен ауыстырудың
нәтижесі, біліктілікті өзгертуді ... ... ... ... ... Циклдық жұмыссыздық – өндірістің құлдырауынан ... ... ... осы фазасымен байланысты.
Экономистер барлық жұмыссыздықтың түрлерін негізінен екі топқа жіктеп
қарайды. Жұмыссыздықтың ... ...... ... ... ... алдыменен циклдық жұмыссыздықты
айтамыз. Жұмыссыздықтың екінші ...... ... өзгерісімен
байланысты емес: фрикцнондық, құрылымдық, технологиялық және ... ... ... ... ...... үшін ең ауыр экономикалық
және әлеуметтік сілкініс. Батыс ғалымдарының пікірі ... ... деп ... ол тек ... айырылып қана қоймай, өзінің
абыройын да ... ... ... ... ... ... ... тек ең жақыны туысқаны қайтыс ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей формуламен
анықталады:
мұндағы - ЖБ – жұмыссыздық деңгейі;
ЖС – жұмыссыздар саны;
ЖК – ... ... ... ... көптеген зиян келтіреді; инфляцияның өсуіне ықпал
жасайды, сондықтан еңбекке қабілетті адамдардың бар ... өнім ... ... Сөйтіп олар жұмыспен қамтылмағандықтан ақшалай
жұмыссыздыққа ақы алады, осыдан ... ... ... ... ... түседі. Кез келген жұмыссыздың деңгейімен ... ... ... ... үшін, әлемдік практикада Оукен заңы
қолданылады.
-9-
1.2. ... мен ... ... және ... ... ... жайлы есеп беруде көп салалы қызмет атқаратын ... ... мен ... ... қызмет атқаратындар
және негізгі емес қызмет атқаратындар – деп екі топқа бөледі.
Ал өнеркәсіп орындарында қызмет ... ... екі ... ... ... жұмысшылары мен қызметкерлері.
2. Өнеркәсіптік шаруашылық субъектісінің балансыңдағы өндіріске
жатпайтын ұйымдардың жұмысшы қызметкерлері.
Атқаратын ... ... ... мен ұйымдардың, яғни
шаруашылық субъектісінің жұмысшылары мен қызметкерлері ... ... ... ... бөлінеді.
Есеп берген кезде қызметкерлер тобы басшылар, мамандар және ... да ... ... ...... ... президент меңгеруші және тағы
басқалар жатады.
Мамандар қатарына – ... ... ... ... ... ... ... да қызметкерлер қатарына – құжаттарды дайындайтын, есеп пен
бақылау жұмысын жүргізетін, шаруашылық қызметтерін атқаратын ... ... ... және тағы басқалары жатады.
Бухгалтерлік есепте жұмысшы қызметкерлердің саны мен ... ... ... ... ... тура ... ... субъектісіндегі қызмет
атқаратын адамдардың жалпы саны олардың "тізімдегі саны" – деп ... мен ... ... саны – ... мен
ұйымдарға, яғни шаруашылық субъектіге қызметке жаңа ... ... ... ... жұмыстан босатуға байланысты өзгеріп отырады.
-10-
Еңбек есебі жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамы мен жұмыс ... ... мен ... ... ...... ... мекемелердің яғни шаруашылық субъектісінің мамандар бөлімінде
(кадрлар ... ... рет ... ... ... мен ... ... мамандар бөлімі еңбек кітапшасын толтырады.
Еңбек кітапшасы – мамандар бөлімінде сақталынып оған жұмысшылар мен
қызметкерлердің қызмет орнының ... ... ... мен ... ... ... және тағыда басқа деректер жазылады.
Жұмысқа алу жайлы хат негізінде жұмысшылар мен ... ... төл ... ... ... ... және оған ... түрі
Т-2 жеке карточкасы ашылады. Ол карточкада жұмысшылар мен қызметкерлердің
білімі, жұмыс орны, аты-жөні, ұлты, еңбек ... ... ... күні, айы
және дүниеге келген жылы, мекен-жайы және тағы басқа керекті ... ... ... ... ... ... яғни
жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... Бұл номер –
еңбекақы бойынша есеп ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектісінің жұмысшылар мен
қызметкерлерінің ... ... ... ... үшін ... мен
қызметкерлердің күнделікті сандық есебін жүргізу қажет. Ол үшін жұмысшылар
мен қызметкерлердің тізімдегі саны әрбір жұмыс күні ... ... ... ... алу, ... ... ауысу бұйрықтары негізінде
анықталып отырады. Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... уақытын пайдалану есебінде табелінің деректеріне
сәйкес келуі тиіс. Демалыс немесе ... ... ... ... да ... ... екі немесе одан да көп қатар болса, жұмыскерлердің
тізімдегі саны ол күндердің ... ... ... ... ... ... істемейтін күндерінің алдыңғы жұмыс күніндегі тізімдегі
санына теңеліп алынады.
-11-
Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... орташа саны осы жылдағы барлық айлардағы олардың тізімінің орташа
санының ... 12-ге ... ... ... субъектісі толық жыл бойы жұмыс істемеген болса,
онда жұмыскерлердің тізімдік ... саны ... ... айлардағы олардың
сандарының қосындысын 12-ге бөлу арқылы ... ... мен ... ... субъектісі бойынша
орташа еңбекақысын, еңбек өнімділігін және ... да ... ... үшін ... еңбекақы" және басқа да ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің саны деген көрсеткіш
қолданылады.
Бұл көрсеткішті табу үшін ... мен ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... алып тастау керек. Ондай жұмысшылар мен
қызметкерлердің қатарына жататындар:
1. ... (екі ... және ... ... ... ... бала ... алған әйелдер.
2. Заңда қаралған жасқа дейін баланы қарауға демалыс алған әйелдер
(ер адамдар).
3. Оқу демалысындағы еңбекақылары ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлер, соңдай-ақ жоғары және арнаулы ... ... ... ... үшін еңбекақысы сақталмай жіберілген
жұмысшылар мен қызметкерлер.
4. Орташа ... табу үшін ... ... ... мен
қызметкерлер санын анықтауға, олардың қатарынан нақтылы жұмыс істегеніне
қарай пропорционалды түрде күніне немесе аптасына ... ... ... мен ... ... ... еңбекақы есептеу үшін есепке алынатын ... ... ... үйде отырып жұмыс істейтін жұмысшы
қызметкерлер кіреді. Олардың саны сол жұмысшы мен қызметкерге ... ... сол ... ... ... ... атқаратын
жұмысшылар мен қызметкерлердің сол айдағы орташа еңбекақысына бөлу ... ... ... уақыт есебі. Жұмыс күші факторының маңызы ... ... ... көрсеткіші, жұмысшылар мен ... ... ... ... ... есептеуге, оларға өндірілген
өнімнің өнімділігін есептеуге және жұмысшылар мен ... ... ... ... ... сонымен қатар жұмыс
істегені ... ... ... ... ... ... балансын
жасауға қолданылады. Жұмыс ... ... ... ... мен
қызметкерлердің жұмысқа келуі, олардың ... ... ... ... және ... ... жұмысшылар мен қызметкерлердің катего-рияларына
сай табельде алфавит бойынша реттік нөмір санына қарай ... ... ... істеген уақыты бойынша жұмысшылар мен ... ... ... түрі № 12 ...... ... ... ... ... ... арналған.
Үлгілі түрі № 13 табель – тек қана жұмыс істеген уақытты есептеп
санауға арналған.
Үлгілі түрі № 14 ...... ... ... ... ... ... уақытын есептеуге арналған.
Бұл табельдер кәсіпорын, ұйым, мекеме яғни шаруашылық субъектісінің
әр құрылымының өкілдері бойынша ... мен ... ... ... тоқтап қалғанына байланысты белгіленген ... қою ... ... Жұмысшылар мен қызмет-керлердің уақытша
жұмысқа жарамай қалғаны туралы құжаттары осы табельге қосымша ... ... ... ... ... ... кешігуі және тағы басқа жағдайлар табельде тиісті белгіленген
әріптік белгімен көрсетіледі.
-13-
Мысалы:
• іс-сапарындағы жұмысшы қызметкерлер үшін - ... ... ... қызметкерлер үшін - ... ... ... ... ... үшін - ... да ... белгілер қолданылады.
Табельде жұмысшылар мен қызметкерлердің тек қана ... ... ... ... ... ... қана қоймай, олардың жұмысқа
кешіккенін, мерзімінен тыс жұмыс ... ... ... ... ... және тағы ... ... есептеу үшін белгілер
қойылады.
Өндірістің құрылуы әр ... ... ... ... ... ... Экономикалық теорияда «Жұмыс күші» - бұл
адамның дене және ой қабілеттігінің жиынтығы, оның ... ... ... ... Нарықтық қатынастар жағдайында «еңбекке қабілеттілігі»
жұмыс ... ... ... ... бұл ... тауар емес. Оның басқа
тауарларға қарағандағы айырмашылығы сол, біріншіден, ол өзіне қарағанда
құнды көп жасайды, ... оны ... ... кез келген өндірісті
жүзеге асыруға болмайды, үшіншіден, ол негізгі және айналым ... ... ... шаруашылық жүргізудің экономикасының тиімділігіне
байланысты болады.
Сондықтан, кәсіпорын үшін оның ... ... ... ... қалай болса солай қарауға болмайды, себебі, қалай және
қандай жағдайда оның жұмыс ... ... ... қанағаттандырылады және
тауарлар өндіру, қызмет көрсету процесі қалай пайдаланылады.
Әрбір кәсіпорында кадр саясаты ... ол іске ... ... мына төмендегі мақсаттарға қол жеткізуге бағытталғаны жөн.
• жұмысқа қабілетті және кінәратсыз ұжым құру;
• кәсіпорынның білікті қызметкерлерінің ... ... ... және ... құрамына қарай оңтайлы еңбек ұжымын құру;
• қолынан іс келетін, өзгеретін мән-жайға оралымды әсер ... ... ... ... озық ... ... енгізу және
істің есебін білетін жоғары кәсіптік ... ... ... құру.
Өндірістік процеске қатысуына байланысты кәсіпорынның жеке құрамы екі
санатқа ... ... ... ... ... ... ... өндіріспен
және оған қызмет көрсетушілер.
Бейөнеркәсіптік қызметкерлерге – өндіріспен және оған ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй – ... ... ... ... ... ... кезегінде өнеркәсіптік-өндірістік қызметкерлер олардың орындайтын
бернелеріне ... мына ... ... ... ... мамандар, қызметкерлер.
Жұмысшыларға жататындар: кәсіпорындарда тікелей материалдық құндылық
немесе өндірістік және ... ... ... ... сондай-ақ негізгі және көмекші болып бөлінеді.
Негізгісіне жататындар: ... ... ... ... ... ... қызмет көрсететіндер.
Мамандарға жататындар: бухгалтерлер, экономистер, техниктер,
механиктер, психологтар, ... ... ... ... және т.б.
Қызметкерлерге жататындар: жабдықтау агенттері, машинисткалар, хатшы-
машинисткалар, кассирлер, ... ... ... және т.б.
Басшылар – бұл кәсіпорындарда басшы ... ... ... бас ... және ... ... белсенділігі экономикалық дамудың өзекті буыны.
Өндірістегі адам факторының дамуы және өзгеріске ұшырауы олардың
қабілетіне – еңбекке ... Олай ... ... ... және ... арттыру жолдарына талдау жасаған жөн.
Еңбек материалдық және рухани игіліктерді өндірудің ... ... ... ол адам ... негізгі құралы. қоғамдық өндірісте адам өзінің
жеке басының қандай екендігін білдіру және жеке ... кім ... ... ... ... ... ... Адам өзінің кім екендігін
білдіру, мақұлдату, нығайту тек еңбек ... ғана ... ... ... ... ... жеке басының қоғамдағы орнын белгілейтін
құдіретті кұш – еңбек. Адамды адам еткен - еңбек.
Алайда ... ... жете және ... ... ... ... келеңсіз, өрескел астамшылық, озбырлық ... ... ... ... ... кездер болды. Қайта құру бұларды түп
тамырымен әлі де болса жоя ... ... ... ... ... ... ... жағдайда еңбек белсенділігін арттырудың сан ... бар. ... ... ... және материалдық ынталандыруға
жағдай жасап дем беру, жұмыс жағдайы, ... ... ... ... ... қоғамдық өмірді демократияландыру, қол еңбегін
азайту, тәртіп және әділеттілік принциптерін ... ... ... ... ... жаңа ... ... қалыптастыру, жаңаша ойлау
және жаңа шаруашылық механизмін іске қосу, басқару жүйесін жетілдіру, еңбек
бәсекесін үнемі пайдаланып отыру, ... ... ... пайдалану және т.б.
жатады.
Еңбек белсенділігін арттырудың басты ...... ... және ... жаңа ... дәрежеге көтеру. Бұл барлық
қоғамға қажетті объективті құбылыс.
Еңбек белсенділігін арттыруда ... ... ... ... ету ... ... ... мен қабілетіне тікелей
әсерін тигізетін ... ... ... жиынтығын жұмыс жағдайы
деп атаймыз. Ол күрделі және кең ұғым, саяси экономия категориясы.
Қоғамдық ... ... ... ... ... ... белсенділігін арттырудың қайнар көзі. Алайда бұл
процесс қоғамдық өндірістің сипатына сай әртүрлі ... іске ... ... мен ... ... болып келмейді.
Еңбек белсенділігн арттыруда өнегеліліктің үлесі өз алдына рекше.
Адам өз бойына ... ... ... ... ... түспейді. Сирек
кездесетін бұл ... ... ... ... ... ... сезіміне саяды. Барлық қоғамда аз да болса өнегелі
адамдардың болғаны өмір шындығы. Олай болса әлеуметтік-экономикалық ... ... бұл ... экономикалық дамудың жадпылама негізі.
Еңбек белсенділігін арттыратын экономикалық дамудың ... ... тобы – ... ... ... ... бәсекесін үнемі
қолданып отыру, жұмыс уақытын неғұрлым ұтымды пайдалану, еңбек және басқа
тәртіптерді ... қол ... ... және ... ... өсіру экономикалық дамудың жалпылама
негізі ретінде еңбек белсенділігін арттыруға күшті әсер ... ... ... ... ... ... өндіріс талабына сай жаңаша ойлау және жаңа шаруашылық
механизмдерін іске қосу ... ... тән ... ретінде еңбек
белсенділігін арттырады. Осы бір пікірге қоғам дамуының ... ... бола ... ... ... ... көзге ұшыраған бұл процесс, қазір
айта қаларлық маңызға ие болды.
Экономикалық дамудың жалпылама негізі ... ... ... жағдайлардың шешуші буыны – қоғамдық ... ... және және ... ... жетілдіру. Қоғамның өндіргіш күштерінің
қазіргі дәрежесі өте жоғары. Өндірістік қатынастар ... ... ... ... ... өнімділігі және еңбек сиымдылығы.
Сонымен, жанды еңбек өнімділігі өнеркәсіптің ... ...... ... бастап салаға дейінгі еңбек
өнімділігінің ... ... Тек ... ...... тікелей
дайындайды.
Затқа айналған еңбек шығыны – өндірістің ... ... ... жанды еңбектің материалды жағдайын көтеруге қызмет атқарып,
жанды еңбек өнімділігіне қатыспайды.
Қоғамдық еңбек ... ғана ... ... анықтағанда жанды және затқа айналған жалпы еңбек шығындары
бірге есептелінеді.
Еңбек ... ... ... ... ... ... ... құнын арзандатуға болады. Өнім өндіруде еңбек шығыны азайған сайын,
өнімнің өзіндік құны арзандап, кәсіпорынның пайдалылығы өседі.
Еңбек өнімділігі – бір ... ... бір ... ... ... тоқсан, жыл) істеген мезгілінде өндірілген өнім саны ... ... ... ... ... ... өлшенеді.
Еңбек өнімділігі бірінші жағдайда – өнімді өндіруге кеткен уақыт
бірлігінде, ... ...... сиымдылығы – дайындалған өнім
бірлігінде есептелінеді.
Еңбек өнімділігі ... ... ... Еө – еңбек өнімділігі;
Өк – өндірілген өнім көлемі;
Е – өнімді ендіруге жұмсалған еңбек шығыны;
немесе ,
мұнда Ес – ... ... ... ...... өндіруге жұмсалған еңбек
мөлшерінің, өндірілген өнім ... ... ... ... шығындары
оның құрамына өндіруге байланысты технологиялық еңбек сиымдылығы, өндірісте
қызмет ету еңбек сиымдылығы, өндірістегі ... ... және ... ... ... болып бөлінеді.
-19-
Осы аталған сиымдылықтардың негізгісіне тоқталсақ:
Өндірістегі еңбек ... ... ... және ... ... ... қамтиды, оны мына формуламен анықтауға
болады:
ӨЕ.С = ТЕХ. Е.С. + ... ӨЕ.С – ... ... ...... ... сиымдылығы, оған барлық ... ... және ... ... ... жатады.
ЕҚЫЗ – өндірісте қызмет ететін көмекші жұмысшылардың еңбек шығындары.
Толық еңбек сиымдылығы (ТЕ.С) ... ... ... ... ... еңбек шығындары, оны мына формуламен анықтайды:
ТЕ.С. = ТЕХ. Е.С. + ЕҚЫЗ + ТБАС
мұнда ТБАС – өндірісті басқаруға маманданған ... ... ... кіші ... ... ... өнім бірлігіндегі толық еңбек сиымдылығы (ТЕ.С.) – өнім
бірлігін жасауға ... ... ... ... шығынының сомасы. Ол адам-
сағатпен ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі деңгейдегі өлшем болуына байланысты
тәжірибеде пайдалануы белгілі ... ... ... ... әдіс ... ... еңбек өнімділігін өлшеу болмаса, өндірісте сирек
қолданылады.
Еңбек өнімділігін ... ең ... ... – ірі ... негізде қамтамасыз ету, ... ... ... жұмысшылардың білімін көтеру, мәдени-техникалық
деңгейін арттыру, еңбек тәртібін ... және оны ... ... ... еңбек нарығы және оның жұмыс істеуі
Жұмыс күші болашақ тауар ретінде өзін еңбек ... ... ... ... ... ... ... беретін
жұмыс күші туралы және жұмыс беруші мен жұмыс күші ... ... ... ... ... және жұмыспен қамтылу ... ... ... – бұл ... алу ... табысы) негізінде
жеке және қоғамдық мұқтаждықты қанағаттандыруға ... ... ... ... нарығының мөлшері қалай еңбек ресурстары, солай өндіріс
күшінің даму ауқымы арқылы анықталады. Кез ... ... ... ... кез ... өзге ... нарыққа қарағандағы өзгешелігінің өзгеше
белгісі ол жалдау және ... ... ... ... ... ... жұмыс беретіндердің еркіндігі, сонымен қатар
мемлекет тарапынан әлеуметтік кепілділікті ... ету ... ... күші ... ... және ... бойынша ол өндіріс
сияқтанған ... ... ... ... ... ... ... және еңбек нарығының басқа да сипаттамасы біршама баяу
өзгереді, өндірістің қажеттілігінен артта ... ... ... ... ... алуан түрлілігі байқалады.
Институционалдық бос жұмыс орындары жөнінде ... ... ... ... ... ... ... нарығы кез келген тауарлы нарық сияқты сұраныс пен ұсынысқа
негізделген. Сұраныс – бұл ... ... ... ... бос ... мен ... орындалуында бой көтереді, ал ... ... ... немесе жұмыс орнын өзгерту тілектерінің болуы.
Сұраныс пен ұсыныс ... ... осы ... басқа да жұмыс
істейтін жұмыс орындары және ... ... сол ... ... арасында керекті жұмыс күштерін жұмылдыру, қалай ... ... ... құрамы жағынан бәсекелестік күрес арқылы іске асады.
-20-
Қазірге кезде ... ... әлі де ... аса күрделі
өтпелі кезеңді бастан кешіруде, бұл сөзсіз ... ... кері ... Жұмыссыздық проблемасы, дер кезінде еңбекақыны төлеу және тағы
басқалар өте шиеленіскен жағдайда болып ... ... ... да еңбек
нарқы жөніндегі мемлекеттік саясатты одан әрі жетілдіруді қажет етеді.
Еңбек нарығының негізгі мақсаты – еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ... адамдарды жұмыспен қамтамасыз ету аса
күрделі әрі мемлекеттік ... ... ... алға ... ... және ... қатынас негізінен туындаған оның
ерекшеліктерін бейнелейтін сана белгісі. ... ... ... ... ... даму ... ... сай жұмысқа жарамды адамдарды үнемді
және нәтижелі пайдаланып, оларды шаруашылық салалары және ... ... ... үлесімділігіне жеті. Қорыта айтқанда, республикамызда
еңбек нарқын қалыптастырудың және дамытудың негізгі мақсаты осындай. ... ... ... ... ... өзгерту немесе мүлде
тарату, нарықтық жағдайға байланысты өндірісті ... ... ... ... құрылымының өзгеруі және басқа да әлеуметгік-
экономикалық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілмей отырғаны белгілі.
Қазіргі нарықтық экономика жағдайындағы жұмыссыздық мынадай сипатқа
ие. Біріншіден, болып жатқан ... ... мен ... күші мен жұмыс уақытын ұтымды пайдалану, жұмыс орны ғана ... ... ... ... пайдаланып, қолдануға мүмкіндік береді.
Екіншіден, жұмыссыздық экономикалық өркендеу мен халықты жұмыспен қамтудың
арасындағы тікелей ... ... ... ... ауыр жүгімен қатар бағаның босатылуы және
жеке меншік пен ... ... ... ... ... ... себепкер болмақшы.
-21-
2.3. Жұмыс атқаруының бағалылығы.
Қызметті атқару бағасы – бұл қызметкердің іс-әрекетінің қорытындысы.
Ол басшының өз қарамағындағы бағынышты қызметкерлерінің ... және ... ... ... ... атқаруды бағалаудың көптеген
мақсаттары бар, олардың ішінде:
• қызметті атқаруды ... ... ... үшін ... ... стандартты бұзбауға мүмкіндік туғызу;
• сараланған еңбекақының негізі болуының қажеттілігіне көшу;
• қорытынды субъектілігін барынша азайту үшін деректер ... ... және ... ... ... ... хабарлау;
• қызмет атқарудың алдағы бейнесін жасауға байланысты ... ... ... ... кейбір жеке тұлғалар мен жалпы
топтарды ынталандыру;
• моральдық факторларды күшейту;
• жаңа стандарттарды және атқару ... ... ... ету.
Атқаруды бағалаудың басты әдістері мыналар болып табылады:
• саралау ... өз ... ... ... ... ... балдық бағалау (бес балдық немесе цифрсыз; ... ... ... жоғарыдан төмен, өте жақсы);
• басшының өз қарамағындағы қызметкерлердің ... ... ... беретін жүйенің күшті және әлсіз жағы;
... ... ... бағалану кезеңінде өзінің
жетістіктері мен ... ... ... ... ... егеменді тәуелсіз мемлекет ретінде
дүниежүзінің 120-дан астам елі ... ... ... ... ... капиталын өзіне тартып, 150-дей біріккен кәсіпорын құрылды.
Соңғы үш жылда (1995, 1996, 1997) инвестицияның ... 2 есе ... 282 ... ... ... экономиканы реформалауда шетел капиталын бәсекелестік
негізде тартуды алға қоюда. Ол экономиканың ... ... ... ... жаңа ... әкелуді, экспорттық өнімнің бәсекелік қабілетін
арттыруды көздеп, ішкі ... ... ... ... мен ... ... атап өткеніміздей, экспорттық өндірісті дамыту Қазақстанда
басым бағыттарға ие болуда. Қазақстан Республикасы ТМД ... ... ... ... жасап келеді. Мысалы, 1996 жылы достастық
елдерге экспорт 55( болса, ... 74( ... ... ... республика үшін
негізгі серіктес болып ТМД елдері жатады, оның ішінде біріншісі – Ресей.
Республикадағы ... ... ... ... ...... көмір, руда және концентраттар, қара металл прокаты, мыс, ... ... Осы ... алыс ... тасу ... ... ... оларды қымбаттанып жібереді. Сондықтан Қазақстан үшін таяу
көршілермен сауда – саттық жасау пайдалы. 1997 – ші жылы қаңтар ... ... ... ... ... интеграциялық даму бағдарламасының
жобасы құралды.
Халықтың тұрмыс деңгейін көтеру, ... ... мен өмір ... ... ... түсу ... әлеуметтік –экономикалық
саясатының басым бағыты.
Соңғы 10-12 жыл ... ... ... жүйені сапалық
жағынан жаңа экономикалық жүйеге ауыстыру бағытында атқарылған қыруар ... ... ... ... оң ... бере ... ең маңызды стратегиялық ұстанымы – жеке ... жаңа ... ... ... ... ... экономикаға айналды. Шет мемлекеттермен, оның ішінде, әсіресе,
экономикасы мықтап дамыған елдермен ... ... ... ... ... 1999 – 2000 ... бастап қалыпты дамуы дамуы
өмір сүру жағдайына байланысты мәселелерді өз ... ... ... ... бір ... ... туғызды.
Ел тұрғындарының өмір сүру деңгейінің бірден – екі есе көтеріліп,
хал – ... ... ... ... ... ... тұрақтануына,
оның сатылап өсе беруіне тікелей байланысты. Мәселен, соңғы 4 ... ... ... ... ... 50% - ке ... өсуі - әлеуметтік проблемаларды үйлесімді шешудің
негізі, адамдардың негізі, ... ... ... ... ... ... ... Міне, осы заңдылыққа сүйене отырып
Елбасы Н.Ә. ... ... ... халқына арнаған дәстүрлі Жолдауында
«біз әлемдік ... ... ... ... ... ... мәні
орасан зор тұжырым жасады. Бұл болжамды орындауда, мына төмендегі ... ... ... ... ... ел ... республика
халқын, Қазақстан мемлекетінің бәсекелестік қабілетін ... ... Олай ... ел ... ... қазіргі басымдылықтар оны
нарықтық ... ... етіп ... ... ... агроөнеркәсіп кешенінің проблемаларын шешу болып табылады.
Қазақстан Республикасы қазір әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... ... яғни орта ... ... бар мемлекеттер қатарынан көрінуге қабілетті.
«Экономикада табысқа жетуіміз, - деп ... ... - ... ... бар, жыл ... ... ... жақсартуға мүмкіндігіміз
бар».
-24-
Еліміздің деңгейін орта және онан арғы кезеңдерде жаңа белеске
шығарудың ... ... ... ... ... ... – бұл дамудың
индустриалық – ... ... ... ... ашықтығын,
мемлекетаралық интеграцияны күшейтуді қамтамасыз ету. Индустриалдық –
инновациялық даму ... ... ... ... ... ... ... кіріптарлықтан арылту. Бұдан туындайтын негізгі
міндеттер: экономикадағы ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне көтеру, оларды өндіруді, әсіресе
ұқсатуды әлемдік жаңа ... ... ... ...... ... бағытың нақты жүзеге асыруда
қаржыландырудың, яғни қажетінше тиімді инвестициялар ... ... ... Осы ... ... ... қор қазірдің өзінде 5 млрд. ... жуық ... ... ... ал 2007 ж. бұл ... жинақ кем
дегенде 6 млрд. долл. көлемінде болады.
Мұнымен қатар әртүрлі инновациялық жобаларды нақты іске қосып ... ... ... қор, ... қор, экспорты сақтандыру, т.б.
қаржы институттары өз қызметтерін тиісінше атқара ... ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетілген және
басқа да жеңілдіктер қарастырылған.
-25-
Қолданылған әдебиеттер.
1. ... Н.Ә. ... ... ... ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы. – Алматы, 1992.
2. Бабақұлы Б. Тәуелсіздік, нарық, экономика. – Алматы, 1996.
3. ... Е.Б. ... ... ...... ... Кеулімжаев Қ.К. т.б., Қаржылық есеп. –Алматы, 2001.
5. ... А. ... ... ... Шымкент, 1994.
6. Қалдыбаев О., Темірбаев А. Кәсіпорын экономикасы. – Алматы, 1997.
7. ... ... ... ... Заңы. – Алматы, 2000.
8. Қалдыбаев О, Теміров Е. Нарықтық экономиканың анықтамалығы. – ... ... ... ... – Алматы, 1999.
10. Мамыров Н.К. Менеджмент және нарық. – Алматы, 1998.
11. Мамыров Н.К., ... М.А. ...... ... ... Б. Нарықтық экономика теориясына кіріспе. – Алматы, 1995.
13. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. – Алматы, 2003.
14. ... К.Ж. ... ...... ... В.И. Кәсіпорын экономикасы. – М., 1997.
16. Шеденов Ө.Қ. , және т.б. ... ... ...... Шуляк Н.Н. Кәсіпорын қаражаты. – Москва, 2000.
18. ... ... Оқу ...... ... ... ... реформалар. – Алматы «Экономика», 1999.
20. ҚР кәсіпорынының экономикалық өсуі. Ғылыми еңбектер жинағы. –
Алматы: «Экономика», 2000.
-26-

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы және тұрғындарды жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясаты20 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Дәлелдемелерді жинақтау және зерттеуге бағытталған қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде тұрғын үйдің қол сұқпаушылығы жағдайлары91 бет
Ипотекалық несиенің теориялық аспектілері мен тәжірибесі108 бет
Нарық жағдайында агроөнеркәсiп саласында майлы дақылдар iшкi кешенiн қалыптастыру және дамыту (Оңтүстік Қазақстан облысы агроөнеркісібі мысалында)23 бет
Семей қаласы бойынша тұрмыстық-коммуналдық шаруашылығын талдау22 бет
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы80 бет
Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығы58 бет
Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылыс саласы нысандарын жобалаудың экономикалық тиімділігін бағалау29 бет
Қазақстан Республикасындағы халықты тұрғын үймен қамтамасыз етуді мемлекеттік реттеу55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь