Амангелді Иманов – ұлт-азаттық көтеріліс жетекшісі


Жоспар:

Кіріспе

1. Амангелді Иманов . ұлт.азаттық көтеріліс жетекшісі
2. 1916 жылғы ұлт.азаттық қозғалыс

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Жоспар:

Кіріспе

1. Амангелді Иманов – ұлт-азаттық көтеріліс жетекшісі
2. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі

1. Амангелді Иманов – ұлт-азаттық көтеріліс жетекшісі

ИМАНОВ Амангелді (1873-1919) - 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс
басшыларының бірі және 1917-1919 жылдары Кеңес өкіметін орнату жолын-дағы
күреске белсене қатысушы. 1916 жылдан 1917 жылдың ақпанына дейін ұлт-
азаттық қозғалысты басқарды. 1916 жылы Қазакстанның Торғай және баска
уездерінде патша өкіметіне қарсы көтерілісті бастап, Торғай, Қостанай,
Актөбе мен Ырғыз уездеріндегі халық жасағының елеулі бөлігін біріктірді.
Қазан төңкерісіне дейінгі уакытта жазалаушы отрядтармен шайкастар жүргізді.
1917 жылдың қазанынан 1918 жылдың қантарына дейін Торғай облысында
Кенес өкіметін орнатуға белсене қатысты. Торғай уездінің әскери комиссары
болды.
Сарбаздарымен бірге Орынборды дутовшылардан азат етуге қатысты. Торғай
даласындағы партизандық қозғалысты, ұлттық әскери бөлімдерді
ұйымдастырушылардың бірі. 1918 жылдың желтоқсан айында Торғайда Кеңес
өкіметін қалпына келтіруге белсене араласты. Қызыл Армия бөлімдерін құрды.
1919 жылы сәуір айында тұтқындалып, аласапыран уакыт саясатының кұрбаны
болды.

2. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс
Халық бұқарасының арасында патша самодержавиесінің милитаристік
саясатына наразылык өсе түсті. Ресейдің орталығындағы революциялық
дағдарыстың пісіп-жетілуі ұлттық шеткергі аймақтарда, оның ішінде
Қазақстанда да ерекше сезіле бастады. Ол жұмысшылардың ереуілдері мен баска
да бой көрсетулерінен көрінді. Осының бәрі патша саясатына наразы бұқараның
ашык бой көрсетуіне әкеп сокпай коймайтын еді.
1916 жылы 25 маусым күні орыс емес бұратана халықтардың 19-43 жас
аралығындағы ер-азаматтары соғысып жатқан армия ауданында корғаныс
құрылыстарын салу мен тыл жұмыстарына реквизицияланатыны жөніндегі патша
жарлығы жарияланды. Алдын ала жасалған есеп бойынша, 390 мың адам алу
көзделді.
Аталған Жарлық казақ даласын өте ауыр жағдайға қалдырды. Тыл
жұмыстарына жұмылдыру (мобилизациялау) егін өнімдері мен пішен жинау, малды
қысқы жайылымдарға айдауға дайындық кезінде жүргізілді. Еңбекке жарамды
бүкіл ер-азаматтарды шақыру қоныс аударушылар пайдасына үнемі жер тартып
алумен негізгі шайқалған қазақ шаруашылығының экономикалық базасына зор
нұсқан келтірді. Іс жүзінде жұртшылық аштан кырылуға душар болды. Байырғы
халықты тыл жұмыстарына шақыру халықтың ашу-ызасын тудырып, Орта Азия
халықтарының Ресей отаршылдығына қарсы қуатты көтерілісінің басталуына
себепші болды. Көтерілістің құлаш сермеуінен сескенген патшалық өкімет
орындары 20 шілдеде шақыруды егін өнімдерін жинағанға дейін, ал 30 шілдеде
1916 жылдың 15 қыркүйегіне дейін кейінге қалдыра тұру жөнінде хабарлады.
Бірақ өкімет орындарына отарлық езгіге қарсы көтеріліс жалынын өшірудің
сәті түспеді.
Көтерілістің негізгі әлеуметтік-экономикалық және саяси сипатты
факторлары: отарлық езгінің күшеюі, жерді тартып алу, салықтар мен
алымдардың көбеюі, еңбекшілерді аяусыз қанау, күшпен орыстандыру жөніндегі
патша саясаты, ұлт араздығын қоздыру, еңбекші бұқараның соғысқа байланысты
жағдайының нашарлауы. Стихиялы түрде басталған қозғалыс біртіндеп
ұйымдасқан сипат ала бастады. Оның Торғай мен Жетісуда дала халқының
танымал өкілдері, көпке белгілі жетекшілері Амангелді Иманов, Әліби
Жангелдин, Тоқаш Бокин, Бекболат Өшекеев т. б. бастаған ірі орталықтары
пайда болды.
Ұлт-азаттық козғалысқа қазақ жұмысшылары да қатынасты. Спасскы мен
Қарқаралы зауыттарындағы, Успенскі мен Жезқазған кеніштеріндегі, Қарағанды
мен Екібастұз көмір кендеріндегі, Ембі мұнай кәсіпшіліктеріндегі, Омбы,
Орынбор—Ташкент темір жолындағы жұмысшылар жұмыстарын тастап,
көтерілісшілерге келіп қосылды. Белгілі қоғам қайраткері Ж. Ақбаев, Б.
Қаратаев т. б. қазақ халқының мүддесін корғап шықты.
Қазақтарды тыл жұмыстарына алу жөніндегі патша Жарлығы Орынборға 1916
жылғы 28 маусымда жетті. Торғай облысының әкімшілігі метрополияның тікелей
өкілдігі ретінде патша жарлығын сөзсіз, бұлжытпай орындау жөнінде шешім
қабылдады. Алайда халық назарлығы күн санап өсе түсті. Қостанай, Ырғыз,
Ақтөбе уездерінде шаруалардың стихиялық бас көтерулері басталды.
Көтерілусішілер тау шатқалдарына топтасып, пошта бекеттеріне шабуыл
жасады, темір жолды бұзды, болыстык басқармаларды талқандап, болыстарды
өлтірді. Көтеріліс Солтүстік Қазақстанның көптеген облыстарын қамтыды.
Торғай уезінде Амангелді Иманов бастаған ірі көтерілісшілер жасағы
құрылды. Көтеріліске дейін-ақ Амангелді даладағы халық бостандығын
жақтаушы, отарлық тәртіптің бітіспес қарсыласы ретінде танылған еді. Ол
бірнеше рет түрмеге де түсті, заңсыз сотталған жерлестерінің ісімен
Петербургке те сапар шекті.
1916 жылы шілдеде Амангелді шашыранды қазақ жасақтарын
көтерілісшілердің бірыңғай сапына жинай бастады. Көтерілісшілер Амангелдіні
көтерілісшілер әскерінің бас колбасшысы — сардарбек, Оспан Шолақты оның
көмекшісі етіп, Әбдіғапар Жанбосыновты хан етіп сайлады. Амангелдінің
әскері көтерілісшілердің басқа жасақтарынан ұйымдасқандығы және тәртібімен
ерекшеленді. Сарбаздар ондық, жүздіктер мен мыңдықтарға бөлінді. Басқару
жұмысы штаб міндетін атқарған Әскери Кеңес арқылы жүзеге асырылды. Кеңес
жанында барлық әкімшілік мәселелерді шешіп отыратын хатшылық жұмыс істеді,
пошта орналасты. Басшы орталық жанындағы әділқазылар алқасы әр түрлі заңдық
мәселелерді шешумен, арыздарды, шағымдарды қараумен айналысты. Бейбіт халық
пен сарбаздардың арасындағы даулы мәселелерді басшы орталық әрбір мың
шаруашылыққа тағайындаған елбегі (әкімшілік жетекшісі) шешті.
Көтерілісшілер үшін салықтар мен азық-түлікті жасакшылар жинады, қаражат
жөніндегі жұмыстарды арнайы тағайындалған казынашы атқарды.
Көтерілісшілер жасағын мойындаған халық битамал - 4 сомдық салықтан
өзге салықтардың барлық түрінен босатылды, пошта жүйесі жолға қойылды. 1916
жылғы қазан айына карай Торғай және Ырғыз уездерінде әрқайсысында 2-3 мың
адам болған 20-дай көтерілісшілер жасағы болды. Көтерілісші жасактар үш ірі
жасаққа топтасты.
Қазанда көтерілісшілер Қарабұтак селосын қоршап, Қожакөл мен Татыр
көлдері ауданында жазалаушы отрядқа шабуыл жасады. 23 қазан күні Амангелді
бастаған 15 мың көтерілісші Торғай қаласын қоршады. Қазан әскери округы
әскерлерінің қолбасшысы әскери министрге жолдаған хабарында: Торғай және
Ырғыз уездеріндегі жағдайдың тез нашарлап бара жатқанын, Торғаймен тек
телеграф байланысы ғана емес, барлық қарым-қатынастың үзілгенін, Ырғыздың
коршала бастағанын баяндады. Сонымен бір мезгілде көтерілісшілердің Торғай
мен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Амангелді иманов бастаған көтеріліс
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс
Амангелді Иманов
Амангелді Иманов
Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс
1916 жылғы ұлт азаттық көтеріліс жайлы
1916 жылғы ұлт азаттық көтеріліс
Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт – азаттық көтеріліс
Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь