Ауыл шаруашылық комплексіндегі инфрақұрылым

Кіріспе
Ауыл шаруашылық комплексіндегі инфрақұрылымның құрылу және қызмет ету ерекшеліктері.
Экономикалық реформалар барысында Қазақстан республикасындағы аграрлық секторда түбегейлі өзгерістер болды. Олар: совхоздар мен колхоздарды мемлекеттік меншіктен жеке меншікке жекешелендіру процесі аяқталды, меншік және шаруашылықтың әртүрлі формалары пайда болды және олардың қызмет етуіне қажетті нарықтық механизм құрылды.
Барлық ауыл шаруашылық товарөндірушілер товарды өткізу және материалды-техникалық ресурстарды сатып алуда еркін бәсекелестікке түсін, бірдей мүмкіншілікке ие болды. Бірақ 1991-1999 жж экономикалық дағдарыс ауылшаруашылық өнімдеріне баға паритетін бұзып, ауыл шаруашылық өнімдерінің жалпы көлемін 2,5 есе төмендетті. Соған сәйкес машиналық-тракторлық парктер сол баяғы күйінде қалып, минералды тыңайтқыштар мен жануарлар мен өсімдіктерге қажетті химиялық құралдарды қолдану төмендеді. Осы жағдайда ауыл шаруашылық комплексінің инфрақұрылымын құру проблемасы актуалды болып отыр.
Инфрақұрылым проблемасына байланысты отандық және шетелдік экономистер өздерінің еңбектерін ұсынған. Олар: Р.Нурксе, П.Розерштейн-Родан, П.Самуэльсон, С.Носов, Р.Шнипер, И.Ф.Черняевский, В.Чумченко, Г.Калиев, В.Стукач және басқалар. Өндірістік инфрақұрылым қызметін зерттеген ғалымдар: К.Абуов, Д.И.Журкович, П.И.Чужинов.
Машина-технологиялық станциялардың құрылуы және дамуы, лизингтік және агролизингтік қатынастардың дамуына келесі ғалымдардың еңбектері ұсынылған: В.М. Мизлин, С.Г.Стокалов, К.Ш.Шаимбетов, Ж.К.Коргасбаев, А.Смағұлов. Өндірістік қызметтің құрылымы мен мамандандырылған бөлімшелерінің мүмкіндіктері туралы еңбектерін келесі ғалымдар баспаға ұсынған: Б.Г.Жунусов, К.Р.Нурмағанбетов, М.Мухамбеков, О.П.Масленников және басқалар.
Бірақ қазіргі нарықтық жағдайға сәйкес ауыл шаруашылығына қажетті өндірістік инфрақұрылымды құру және ұйымдастыруға байланысты мәселелер толық қарастырылмаған. Талдау бойынша реформа жылдарындағы ауыл шаруашылығының материалдық-техникалық базасы және өндірістік қызмет көрсету құрылымы, әсіресе қоймалар және базалар, механизация және химиялық құралдар, жөндеу өндірістері, айырбас бөлімдері қаржы ресурстарының жетіспеушілігінен жарамсыз болып қалды және кең көлемде қолданылмай отыр.
        
        Кіріспе
Экономикалық реформалар барысында Қазақстан республикасындағы
аграрлық секторда ... ... ... ... совхоздар мен
колхоздарды мемлекеттік меншіктен жеке меншікке жекешелендіру процесі
аяқталды, меншік және ... ... ... ... ... және
олардың қызмет етуіне қажетті нарықтық механизм құрылды.
Барлық ауыл шаруашылық товарөндірушілер товарды өткізу
және материалды-техникалық ... ... ... ... ... ... ... ие болды. Бірақ 1991-1999 жж ... ... ... баға ... ... ауыл шаруашылық
өнімдерінің жалпы көлемін 2,5 есе ... ... ... ... ... сол ... күйінде қалып, минералды тыңайтқыштар мен
жануарлар мен өсімдіктерге қажетті химиялық құралдарды қолдану ... ... ауыл ... комплексінің инфрақұрылымын құру проблемасы
актуалды болып отыр.
Инфрақұрылым ... ... ... ... ... ... еңбектерін ұсынған. Олар: Р.Нурксе,
П.Розерштейн-Родан, П.Самуэльсон, С.Носов, ... ... ... ... және ... Өндірістік инфрақұрылым
қызметін зерттеген ғалымдар: К.Абуов, Д.И.Журкович, П.И.Чужинов.
Машина-технологиялық станциялардың құрылуы және ... және ... ... ... ... ... ... В.М. Мизлин, С.Г.Стокалов, К.Ш.Шаимбетов,
Ж.К.Коргасбаев, ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері туралы еңбектерін келесі
ғалымдар баспаға ұсынған: ... ... ... және ... қазіргі нарықтық жағдайға сәйкес ауыл
шаруашылығына қажетті ... ... құру және ... мәселелер толық қарастырылмаған. Талдау бойынша ... ауыл ... ... ... және
өндірістік қызмет көрсету құрылымы, әсіресе қоймалар және базалар,
механизация және ... ... ... ... ... бөлімдері
қаржы ресурстарының жетіспеушілігінен жарамсыз болып қалды және кең көлемде
қолданылмай отыр.
Агросервистік өндірістерді жекешелендіру барысында
көптеген кемшіліктер жіберілді, ал ол өз ... ... мен ... арасындағы қарама-қайшылықты тереңдетіп отыр.
П.Самуэльсон инфрақұрылым сөзіне түсінік бере ... ... ... жол салу үшін ... ... ... ... деп атады және оын
мемлекеттік шығынға жатқызу қажеттігін ... ... ... ... ... ... мағына берген.
Оны анықтайтын негізгі үш анықтаманы атап өтуге болады:
1. Инфрақұрылым – деп ... ... ... ... қанағаттандыру үшін және жеке кәсіпкерлікті дамыту
үшін қажетті жағдайлардың жиынтығы аталады.
2. Инфрақұрылым – деп ... ... ... ... қызметінің жоғарғы деңгейін қалыптастыруға қажетті
материалдық, ... және жеке ... ... ... – деп ... ... қажетті қызметтерді
өндіруші салалар жиынтығын атаймыз, және олар ұзақ ... пен ... ету ... ... ... ... инфрақұрылымның құрылу және қызмет ету
ерекшеліктері.
Нарықтық жағдайда дамушы ... ... ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік бірыңғайлылықта бір-бірімен ... ... және ... ... ... ... . Бұл ... даму
заңдылығы түрлі болғанымен, агроөнеркәсіптік кешен қарамағында олар ... ... ... және ... ... отырады. Сондықтан
агроөнеркәсіптік кешенді бір байланыста қарастыра отырып, жеке мақсаттарды
анықтауға болады.
Г.А.Долгаш,М.М.Максенко ұсынған анықтама бойынша ... АӨК деп – ауыл ... ... ... ... ... ... тасымалдау, өткізу қызметтерін ұсынушы өндіріс және ауыл
шаруашылық салаларының ... ... ... ... ... ... ... Петренко И.Я., Чужинов П.И еңбектерінде. ,
басқа да эконмикалық сөздіктерде ұсынылған. \46\. Аграрлы ... ... ... агроөнеркәсіптік комплекстің бағалау критериясы
халықтың қажетті азық-түлік және тұтыну тауарларымен қамсыздандыру деңгейі
болса, ал өнеркәсіп үшін аз еңбек, ... ... ... ... ... ... пайда алу болып табылады.
Халық шаруашылығы агроөнеркәсіптік ... ... АӨК ... ... ... аймақтық АӨК әртүрлі
анықтамалары ұсынылған. Бір авторлар соңғы мақсатын негізге ала ... ... ... ... ауылшаруашылық өнімдерін өндіруге
қажетті шикізат пен ... ... ... ... ... ... алған, ал үшіншілері аймақтық АӨКті территориалдық
кішілігімен ... ... ... ... ... ... ... \47\, агроөнеркәсіатік кешен
деп қоғамның сұранысын қажетті тұтыну ... ... ... ауыл шаруашылығы мен тұтыну тауарларын өндіруші,
ауылшаруашылық шикізатын ... ... ... ... ... ... ... жүйесі аталады. Еліміздегі
АӨК құрамы территориалды (облыс, аудан) , салалық кешендерден ... олар ашық ... ... Аймақтық АӨК құрылымы қоғамдық өндірістің
экономикалық даму заңдылығы әсерінен құрылады және ол ... ... ... ... сай болуы қажет:
- аралық және соңғы өнім өндірісі мен ... ... мен ... ... ... комплексті аймақтың территориясында тиімді орналастыру;
- ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру және қайта ... үшін ... ... ... ... қабылданған тұжырым бойынша агроөнеркәсіптік
кешен өндірісінің құрылымы үщ сферадан тұрады. ... ...... үшін қажетті өндіріс құралдарын өндіруші ... ... - ... ... ... саналатын ауыл шаруашылығы, ал ... ... ... ... жеткізу ұщін қажетті өңдеу,
сақтау,тасымалдау қызметтерін ұсынушы ... ... ... ... даму барысын зерттеу арқылы 70-80 жылдары ғалымдар
аймақтық АӨК құрамында тігінен ... құру ... ... ... Агроөнеркәсіптік кешен салалары экономикадағы басқа ... ... ... көптеген түрлерін ұсынады және олар бір-
бірін толықтырушы ретінде органикалық байланыста, сондықтан ... ... ... байланысты қолдау қажет. 70 жылдардың
соңында экономикалық ... ... АӨК даму ... отырып, « тепе-теңдік жүйеге негізделген ... құру ... ... ... жасады. \24\. Сондықтан, 80
жылдары ғалымдар әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... бұл проблеманы шешу мүмкін
емес деген пікірді ұсынды. Сондықтан кейбір авторлар АӨК ... ... ... оның өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымын қарастыру
қажеттігін атап өтті. \24,48\.
Агроөнеркәсіптік кешеннің бөлігі ... ... ... ие. ... ... басқа бөлімдеріне қарағанда, ол
жинаушы блок ... ... ... оның кешендегі ... ... ... еңбек бөлінісіне негізделген.
Инфрақұрылымның тағы бір ерекшелігі оның салаларының еңбек ... ... ... ... және ... ... ... табылады.
Инфрақұрылым кешендегі бөлімдер арасында байланыстырушы ... және ... ... ... даму ... ... бұл ... оның агроөнеркәсіптік кешен жүйесіндегі орнын
анықтайды.
Инфрақұрылым салаларының сипатына қарай оның ... ... ... ... ... Инфрақұрылым салаларының
негізгі тобы агроөнеркәсіптік кешенге толық қызмет ұсынады. Олар: жол-
көлік жүйесі, байланыс, ... ... ... және ... ... Жеке топ ретінде тұтыну кешенімен байланысты
салалар ... ... ... ... ... ... ... қатар ауыл шаруашылығына инфрақұрылымның келесі
түрдегі салалары да қызмет ұсынады: жөндеу және техникалық қызмет көрсету,
агрохимия, мелиорация, өсімдіктерді ... ... ... ... ... ізденіспен қамсыздандыру да осығын кіреді.
Ауыл шаруашылығында инфрақұрылым салаларының қызмет етуі олардың
ерекшеліктеріне байланысты. Ауыл ... ... ... биологиялық және экономикалық заңдарды ескеру ... ... ... ... қызмет, ветеринария, өсімдікті
қорғау тірі организмдер: өсімдіктер, жануарлар, жер ... ... ... ... ... да ... өндірісіне әсер етеді, сол үшін ... ... ... ... ... сақтау болып табылады.
Ауылшаруашылық өндірісінің мерзімдігі ауыл шаруашылық инфрақұрылым
дамуын ... және оның ... ... және ... ... ... сәйкес қызмет көрсетуін талап етеді.
Ауыл шаруашылық өнімдерінің көп түрлілігі және ... ... ... ... өзгерістер енгізеді.
АӨК тегі тепе-теңдікті агроөнеркәсіптік кешенді бір орталықтан
жоспарлау мен ... ... ... ... ... ... деген
экономистер пікірі жоспарлауға негізделген әкімшілік-командалық басқару
жүйесінде жүзеге ... ... ... ... мен ... ... ... зонасы мен қызмет көрсету зонасы і
ескерілген еді. Бірақ олар совхоздар мен ... жеке ... ... еді, ал бұл ... ... ... нақты көрсетпей,
салааралық пропорциялардың тепе-теңдігінің бұзылуына алып келді.
Қайта өңдеу және сақтау қызметіне жеткілікті көңіл бөлмеу, АӨК-тегі
диспропорцияны ұлғайтып, ауыл ... ... көп ... ... ... ... ... көп шығынға ұшырауға мәжбүр етті.
Және кері байланыс та , яғни ... ... ... ... ауыл ... тиімділігін төмендетіп, оның құрылымының
бұзылуына жағдай жасады.
Аймақтық агроөнеркәсіптік кешендердің ... ... ... ... ... ... ... арасындағы
құрылымдық қатынастармен, өндірістік және ... ... ... ... ... мен ... ... сәйкестік
деңгейімен анықталады. АӨК-тегі тәжірибе көрсеткендей тек бір салаға
капитал салу жетістікке жеткізбейді, жетістікке жету үшін ... ... ... ... ... да ... ... шаруашылығы инфрақұрылымын бір жүйе деп қарастыра отырып, оның
функционалдық ерекшелігіне қарай екі ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру процесінің тиімділігін қамтамасыз
ететін салаларды жатқызуға ... ... оны ... деп ... ... ... келесілер: материалды-техникалық қамсыздандыру,
жөндеу және техникалық қызмет көрсету, агрохимиялық қызмет, мелиорация,
рекультивация, ғылыми және ... ... ... ... Өнімдерді тұтынушыға жеткізуші айналым сферасындағы салалар екінші
топты құрайды. Олар: ... ... ... ... ... ... ... материалды-техникалық қамсыздандыруды бір топ деп, ал
екіншісі ... және ... деп ... ... ... АӨК ... жекелігі болмады және ол
өздігінен ... ... ... ал ол ... ... төмендетті.
\42\.
Ресей ғалымы Р.И.Шнипер шектеулі қызмет ұсынған инфрақұрылым
ерекшеліктерін бөліп қарастырады. ... ... оны құру және ... ... мен ... еді;
- екіншіден, инфрақұрылым өнімді ... мен ... ... ... ғана қызмет жасады;
- үшіншіден, жеке аймақтарда орналастырылған инфрақұрылым объектілері сол
жердегі ... ... ... сай ... төртіншіден, шектеулі нарыққа ғана өз ... ... ол ... бөлу және тұтыну тауарлары саудасын ұйымдастырумен ғана
шектелді.
Қазіргі уақытта нарықтық экономикаға ... ... ... бөлу ... ... ... ол ... жағдайға
сай келмейді. Ауыл шаруашылық өнімдері нарығын құру үшін инфрақұрылым
қызметтер жүйесін құру ... ... ол ... ... ... баға мен
нарық көлемін анықтауға мүмкіншілік береді. \25,50\ ... ... сай ... салаларын құру маңызды.
В. Домухиннің пікірі бойынша ... ... ... ... үшін ... факторларына қалыптасқан жаңа меншік
түрлерін ... ... Және мен оған ... ... ... жағдайлары
келесілер:
- меншік жекешелендірілді, бөлуде тауарөндірушілер өздері ... ... ... ... орын ... ... ... көптеген нарық субъектілерінің қолында, сондықтан
тиісті шаралар жүргізу үшін кеңес қажет;
- бір-бірімен ... ... ... ... дамуда, олардың
кооперациясы жүзеге асып, ... ... ... ... ... ... қатысушылары үшін алғышарттар мен ... ... ... ... субъектілері әртүрлі формадағы меншік және шаруашылық түрлерімен
ерекшеленеді;
- нарық құрылымы меншік иелерінің таңдауы нәтижесінде құрылуда;\51\
Ең алғаш Қазақстанда ғалым-экономист ... ... ... ... елдерде де қолданылатын АӨК ... ... ... оны 6 ... бөлген. \52\ Олар:
Бірінші топ АӨК ... ... ... деңгейін анықтайтын ұйымдар мен ... ... ауыл ... ... ... ... ассоциациялары; тауарды өңдеу және өткізу ... ... ... техникалар мен машиналарды сатып алу ... ... ... және ... да қызмет ұсынушы машина-
тракторлық станциялары; қоймалар, ... ... ... ... ... ... жеке ... жүйесі;
тәжірибелі шаруашылықтар.
Екінші топ келесі ұйымдардан құралған: делдалдық, сауда және
өткізу ұйымдары; ... ... ... ... ... Тыңайтқыштар, техника сататын компаниялар; көтерме
нарықтар; бөлу ... мал ... ... және ауылдық
нарықтар; қазғалыссз мүліктерді сату және ... ... ... ... ... ... топ ... қатысушыларына қызмет көрсетуші қаржы-несиелік
ұйымдардан құралған. Олар: коммерциялық банктер; жинақ банктері;
сақтандыру компаниялары; ... ... ... ... топ ... кадрларды дайындау, агроөнеркәсіптік
кешенде жұмыс істеушілерді әлеуметтік қорғауға байланысты ұйымдар
қарастырылған. ... ... ... ... ... орталықтары;
қызметкерлерді дайындау және кәсіби біліктілігін ... ... топ ... қажетті ақпаратты ұсынушы ұйымдар құрайды,
олар: нарықты ақпараттандырудың мемлекеттік қызметі, нарық көлемі мен
сұранысын ... ... ... ... ... ... ... көтерме сада ұйымдастырған ... ... ... ақпараттық-есептеу орталықтары,
байланыс және коммуникация құралдары.
АӨК ке құқылық жағынан қызмет көрсететін ... ... ... ... Сот, ... және ... инфрақұрылымның алтыншы тобын құрайды.
АӨКтегі менші және шаруашылық ... ... ... ... негіз болып отыр. Агроөнеркәсіптік құрылым
көп салалы сипатқа ие және ауыл ... ... ... ... АӨК ... ... құрылымы негізгі үш
нарық түрінен құралады, ... ... ... ... және АӨК
дамуына қажетті ресурстар нарықтары.
Тауарлар нарығы өз кезегінде ... ... ... ... онда АӨК ... ... құрылыстар,ғимараттар,
машиналар, өндірістік құралдар , сонымен қатар еңбек ...... және ... ... отын-энергетикалық ресурстар айналымы
қарастырылады,және дайын өнімдер нарығы,онда АӨК өндірістерінің
өндірген соғы өнімдері ... ... ... ... ... және ... ... қызметі; мал фремаларын
жабдықтандыру, агротехникалық, зооветеринарлық, ... ... ... қарастырылады және кадрларды дайындау , кәсіби
біліктілігін арттыруға ... ... ... ... фирмалар, нарықтық және ... ... ... ... кәсіби білікті жұмыс күшін, инвестицияны,
бағалы қағаздарды, мүліктік және жер жерналарын ... Ол ... ... ... ... қанағаттандырады.
Шаруашылық субъектілерінің арасындаға байланыстар нығая ... ... ... факторларға байланысты. Біріншіден, сату және сатып ... ... ... пен ... ие ... артуыжәне Қазақстанның АӨК екінші сферасында акционерлік
қоғамдар, шаруашылық ... ... ... ... ... жасауда. Орталықтанған ... мен ... ... ... көлік бөлімдері,
қамсыздандыру және өткізу бөлімдері жұмыс істеген, ал қазіргі уақытта
жеке өндірістер, шаруа қожалықтары төлемді ... ... ... мәжбүр болып отыр. Сондықтан, ғылыми және өндірістік,сауда
-делдалдық ,қаржы-несиелік, ақпараттық,құқылық, әлеуметтік қорғау және
кадрларды дайындау қызметтерін ұсынушы маманданған ,тәжірибелі ... ... ... ... байланысты, аграрлық нарық
өзінің экономикалық кейпін өзгертті, оның сату және ... ... ... ... ... ... нарықта өндірушілер өздері еркін
сатады. Қазіргі уақытта мемлекеттік тапсыры қолданыстан шығып, ... ... ... ... ... ... ... ресурстармен ... ... ... болуы, олардың нарықты таңдауға және өткізу формаларын
анықтауға мүмкіншілік береді. ... ... ... өндіріс
құралдар, сақтау және өткізуде нарықтық қатынастарды ... ... ... ... ... АӨК ... ұлғаюымен ұштаспады. Реформалау барысында агроөнеркәсіптік
нарықтағы кризистер оның көлемін азайтты. Бұл проблема агроөнеркәсіптік
кешендегі ... ... ... ... болып отыр. Инфрақұрылым ... ... ... маңызды қызмет атқарады, бірақ ол үшін ... ... мен ... ... ... ... нарықта қоғамдық
өнімнің айналымының тез жүруіне ... ... ... ... ... және үздіксіз жеткізуге көмектеседі.
Ұдайы өндірісте берілген уақытта өнімді тұтынушыға жеткізетін
нарықтық инфрақұрылымға басты ... ... ... ... – ол ... маманданған бір ғана бөлігі.» \29\.
Қазақстандық ... ... ... ... ... ... « жасалған өнім қозғалысын, сақтау және тиімді
пайдалануды қамтамасыз ететін АӨКтің ... ... ... биржалар, ауылшаруашылық өнімдерін өткізуші коммерциялық
көтерме сауда орындары, сауда үйлері, коммерциялық банктер, сақтандыру
және ... ... ... фирмалар, аукциондар,
жәрмеңкелер, қоймалар, элеваторлар, мұздатқыштар, көлік және ... ... ... және ... ... ... қатынастарға өту кезіндегі дайындық деңгейіне
байланысты инфрақұрылым элементтерін үш топқа топтастыруға болады:
- ... ... ... техника-экономикалық параметрлері мен
георафиялық орналасуына ... ... ... ... ... нарықтық-инфрақұрылым объектілері топтастырылды
- екінші топқа бұрынғы шектеулі жүйеде қалыптасқан және ... ... ... ... , коммерциялық жағынан қайта құруды қажет
етеін нарықтық инфрақұрылым объектілері топтастырылған;
- ... ... ... ... ... ... ... құрылу
қажет инфрақұрылым объектілері қарастырылған. ... ... ... мен ... нарықтары, валюта-қаржы ресурстар нарығы, капитал
нарығы, негізгі қор мен қозғалыссыз ... ... ... ... ... үшін тиімді және қолдануға болады.
Экономикадағы аграрлы секторда нарықтық инфрақұрылымды ... көп ... және ... қажет етеді деген пікір қалыптасқан. Ол үшін
нарықтық шаруашылық талаптарына сай келетін жаңа ұйымдарды құру қажет
және ... ... ... ... ... ... проблемаларды шешу
үшін мемлекеттік көмек қажет, ал ... ... ... объектілері
үшін мемлекеттің қатысу міндетті. Бұл проблеманы шешуде үлкен тәжірибе
көрсеткен Франция елі. ... ... ... ... ... одақтар желісі маңызды орын алады. Ауылшаруашылық палатасы – ... ... ... және ол белгілі уақыт өткен соң қайта сайланып
отырады. Онын ұйымдастыру құрылымы үш ... ... ... деңгейде 94 департаменттік ... ... ... ... ... ... ... және бақылаушы қызметін
атқарады. Ауыл және орман шаруашылығының Министрлігі ғылыми зерттеу,
кадрларды дайындау және ... ... ... ... ... заңдар
мен декреттерге түсініктеме беру, мемлекеттің аграрлық ... ... ... ... ... Ауыл ... ... органы Генералды дирекция деп аталады. Келесі деңгей
техникалық дирекция деп ... ол ... және ... комитеттерімен
құрылымдық жағынан тікелей байланыста.
Техникалық дирекция ... ... ... ... ... ... ... маңызды орын алады. Оның жұмыстарының
негізгі бағыттары келесілер: зерттеу ұйымдарымен байланыс ... ... ... ... және тарату, тәжірибе жұмыстарына бақылау жасау
т.б. Кеңес беруші арнайы ... ... ... ... өзгерістерге
байланыты шаруашылықтарға ақпарат беру; фермерлерге мамандардың кеңес
беруі; жергілікті жерлерде кеңес беруші топтар құру; ... ... ... ... жанырлармен байланысты мекеме ұсынады. Олардың
жұмысы асыл тұқымды мал ... ... ... зерттеу,
ерекшеліктерін анықтау; жұмысқа қажетті ақпаратпен қамсыздандыру, арнайы
генетикалық әдістерді қолдануда көмек көрсету және т.б.\53\
Қазақстанда нарықтық ... құру үшін оған ... ... дамығын мемлекеттердің тәжірибесін ескеріп,
мемлекеттік қолдауға сүйену қажет. ... өз ... ... баға және ... да ... ... ... , сақтандыру,
мемлекеттік резерв және сақтандыру қорларын,келісімшарт жүйесін,
монополияға қарсы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қолдауымен тауарлы биржаларды,
сақтандыру және ... ... ... ... ... ... аукциондар мен жәрмеңкелер құрылып, ұйымдастырылу
қажет.
Сонымен инфрақұрылымдық қамсыздандыру экономикалық өсуге,
үздіксіздік пен тепе-теңдікке жетуге ... ... ... шаруашылығы
комплексінде инфрақұрылымның көпдеңгейлі (макро-,мезо-,микро-) жүйесі
қалыптасқан. АӨК ... ... ... ауыл ... тікелей байланысты. ( ... ... ... т.б.). Нарыққа өту кезеңінде АӨК өндірістік
инфрақұрылымына қойылатын талаптар өзгерді. ... ... ... оны құру үшін ұзақ ... ... және ... қолдау
қажет.
Қазақстан Республикасы аграрлық саясатының стратегиялық түпкі мазмұны —
отандық өндірістің көлемін ұлғайту, өнім сапасын жақсарту және оның ... ... ... ... ... халықты экологиялық жағынан
таза азық-түлік өнімдерімен, ал өнеркәсіпті ... ... ... ... Осы ... ... ауыл шаруашылығының бұрынғы
кәсіпорындарын реформалау, ... ... ... ... Қорытындысында
тауар өндірушілсрдің құрамы түбегейлі өзгерді, меншіктің ... ... ... ... Дегенмен, соңғы он жылдықтың ішінде елімізде азық-
түлік өнімдері, олардың ең қажетті ... ... екі және одан да көп ... ... өндірілген өнімді өткізудің қалыптасқан жүйесі езгерістерге
ұшырады.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің тиімділік ... ... ... ... әддеқайда төмен, өйткені қазіргі орын алып отырған
баға көп жағдайда ауыл шаруашылығы тауар өндірушілердің шығынын ақтамайды.
Мұның ... ... ауыл ... өнімдерінің тауарлық және өтімділік
дәрежесінің төмендегі, ұлттық облысаралық, ауданаралық рыноктардың азық-
түліктің түрлері ... ... өнім ... ... нарықтық
инфрақұрылымының арнайы сала ретінде қалыптасып болмағаны.
Қорытындысында, ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізу ... ... ... өнімді даярлау, тасымалдау, өңдеу, сақтау, іздестіру және
сату ... ... ... ... да, ... аз.
Демек, экономиканың өсу келешегі оның нарықтық ... ... ... ... ... ... көтерілуі өндірілген
өнімдерді өткізу проблемасын шешіп берумен ... ... Оның ... ... азық-түлік нарығының арнаулы саласы — ... ... ... саласын құру, яғни тауарды өндірушіден
түтынушыға ... ... ... ... ... ... таңның ең өзекті мәселенің біріне айналып отыр.
Оңтүстік Қазақстан облысындағы ауыл ... ... ... жылдар бойы ауыл шаруашылығы экономистерінің негізгі
зерттеу мәселесі болды.
Қазірг ... ... ... дамыту бойынша мемлекеттік қолдау
нәтижелері әлі де болса ... ... ... оның себебі шаруашылықтың және
өндірістердің жаңа формаларының негізгі экономикалық механизмі әлі де ... ... ауыл ... өз ... ... ие ... өндірістік ресурстармен қамтылған.
Оңтүстік Қазақстан облысы Республикада ірі облыстардың бірі болып
табылады және ауыл шаруашылығы жағынан маңызды ... 2005 ж ... ... млн ... ... ... ол ... халқының 15% құрады. Басқа
облыстарда орта шамамен 4-5% ... ... ... тез ... ... ... ... жағдайындағы еңбекпен қамтылмау деңгейінің жоғарылығы
облыстағы әлеуметтік-экономикалық және жұмыссыздық, өмір сүру ... ... ... отыр.
«АӨК экононмикасы және аумақтарды дамыту ҒЗИ»жүргізген ... ... ... ... ... ... және
басқа да ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында еңбекпен ... ... ... ... ... яғни 125-132% ... ... еңбек ресурстарын халық шаруашылығының барлық салаларында ... және ... ... ... ету ... ... болып қалады.
Оңтүстік Қазақстан облысы орта азиялық ... ... Оның ... 117,3 мың кв.км ... ... 4,3% ... ... ... көлік жолдары қалыптасқан.
Облыстың жер байлығы төмендегі ... ... ... ... ... ... көмір, гипс, мрамор,уран, құрылыс материалдары т.б.
Облыс экономикасында ірі кәсіпорындар бар, ... ... ... ... түсті және қара металлургия, тоқыма өнеркәсібі ... үшін ірі ... оның ... ... ... ... жж облыстағы
халық саны 170,1 мың адам немесе 8,8% өскен. Халық саны қалада да, ауылдық
жерлерде өскен.
Халықтың ... ... ауыл ... ... берілген кезеңге
сәйкес 63-61%. Ең халық тығыз орналасқан аудандар келесілер: Мақтаарал
(248,5 мың адам), ... (224,2 мык ... ... (220,9 мың ... ... ... ауыл халықының 54% тұрады.
Халық санының өсуі ... ... ... ... ... Абсолютті
шамада экономикалық белсенді халықтың өсу динамикасы оң тенденцияға ... ... ... ... ... ... жылына 3-4%
құрайды.
2001-2005 жылдары аралығында қалалық экономикалық ... ... ... ... ... ... халық 2005 жылы 2001 ... 95,3% ... Ал ... ... ... ... ... өсуде. Бірақ 2003 және 2005 жж өсу деңгейі ... ... ... ОҚОда жұмыссыздық негізгі мәселе болып табылады
және оны шағын бизнесті дамыту арқылы шешуге ... 2001 ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейінің төмендеуі байқалды. 2004 жылы
жұмыссыздық деңгейі 4,3% өсті және ол қала ... ... ... отыр.
Облыстың ауыл шаруашылығы суармалы және сусыз жерлермен қамтылған,
жайылымды және тұрақты мал ... ... ... 11 ... ... ... ресурстарға байланысты белгілі бір қызмет
түрлеріне ... ... ... ... мен күріш өнімдері үшін
қолайлы. Қазығұрт, Сайрам, Бәйдібек және Төлеби ... ... ... мал ... қолайлы болып табылады.
Қазығұрт ауданы мал басы көп аудан болып табылады ... бас ... қара мал, 283,3 мың бас – қой мен ... 13,1 мың бас - ... ... ... Ордабасы, сайрам аудандарында дамыған. Ал ... ... және ... ... ... (6,1 мың ... шаруашыллығында мақта негізгі валюта болып табылады. Шикі
мақтаны өндіру көлемінің ұлғаюы аумақтарды ұлғайту және өнімділікті ұлғайту
есебінен жүзеге асырылып ... ... ... ... ... 2005 жылы 90,3 ... құрады және ол 2004 жылмен салыстырғанда 9,3 млрд ... ... Ауыл ... ... ... ... облысымыз Республикада
алғашқы орынға ие. (жалпы ... 11,5% ... ... ... бір ... шаққанда егіндік жер
көлемі 8,0 га ... ал ауыл ... ... үшін ... ... жер ... орта есеппен алғанда ауыл шаруашылығында
жұмыс істейтін 1 адамға 35,1 га құрайды. Жер қорының 31% ауыл ... ... үшін ... және ... ... ... ... жерлердің көлемі жасалған кадастрге
байланысты 507,6 мың га және ол 1990 ... ... 100,0 мың ... ... жалпы жер қорының 1/3 бөлігін құрайды. Және осы
жерлерде ауыл шаруашылық өнімдері ... ... ... ... ... ... мақтаның сорттары, бидай, картоп және ... ... және олар ... алқап құрылымында 2004 ж суармалы аумақтармен
салыстырғанда ... ... ... ... жемістер, жүзім
өсіріледі және мал ... ... ... әр ... ... ... 47 мың ауыл шаруашылық тауарөндірушілері қызмет етеді. Ұжымдық-
кооперативті, ... ... және ... шектеулі
серіктестіктер мақта өндіруде, ауылшаруашылық кешенінің басқа да өнімдерін
өндіреді және оның үлесіне ауыл ... ... ... ... ... 81,4% ... мен 30%ға ... мал шаруашылығы өнімдері
құрайды. Ауыл шаруашылығы өнеркәсіптік кешені 2005 жылы 15,7 млрд ... ... және ол ... ... өнім ... 12% ... халық шаруашылығының ауыл шаруашылық өндірістік кешенінде
мақта шаруашылығы негізгі ... ... ... Және оның дамуына
облыстағы барлық аудандар үлес қосып ... ... ... ... ... ... ... база болып табылады. 2005 жылы мұнда
400 мың тонна ... ... және ол 1995 ... ... 179 ... ... 1. 2003-2005 жж ОҚО аудандарында мақта егісінің көлемі, өнімділігі
және терілімі.
|Аудандар ... ... ... ... ... |
| |га) |(мың ... |(ц/га) |
|Арыс |4,45 |6,3 |14,2 ... |19,7 |49,3 |25,0 ... |110,5 |224,5 |20,3 ... |12,2 |25,0 |20,5 ... |8,7 |14,4 |16,6 ... |9,2 |26,2 |28,5 ... |30,0 |62,7 |20,9 ... ... |1,20 |2,3 |18,4 ... ... |444,3 |21,6 ... мақта өндірісіне мамандануы, демографиялық жағдайдың
күрделілігі – ... көп ... және ... ... болуы- облыстағы
азық-түлікпен қамту мәселесін күрделендіріп отыр. Сол себептен азық-түлік
өнімдерінің көп бөлігі ... алып ... ... ... дейін
әкімшілік-әміршілдік басқару кезеңінде басқа республикалардан азық-түлікпен
қамту мәселесі шешілген еді. Сонан соң ... ... ауыл ... сатып алудағы мемлекеттік монополия мен қатаң жоспарлау саясаты
өз елімізде қалыптасты.Республикада және соның ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерінің сатып алу көлемі бойынша тапсырыстар
көбінесе орындалмай ... ... ... егін ... ... ... ірі
маманданған сала ретінде дамыды. Өткен ... 70-80 ... ... бойынша жүргізілген ірі су шаруашылығы мен жер игеруге байланысты
шаралар, оның көлемін жылына 380 мың тоннаға ... ... ... одан
кейінгі жылдарыөндірісі көлемінің ... ... ол ... аумағының қысқаруы себепті болды. 1999-2002 жылдары ... ... ... ... ... ... көлемі 161,6 мың тоннаға
төмендегенін байқаймыз. Өнім ... ... ... ... ... ... ... көлемі 497,4 мың ... ... ... ... ... үшін ... ... Ал картоп, көкеніс,
жүзім, ет және сүт өнімдері бойынша Оңтүстік Қазақстан облысы республиканың
басқа облыстарымен қатар орындарға ие. 2004 жылы ... ... мың ... ... ол республикалық деңгейде 51,5% құрайды.
Талдау жүргізілген кезеңде ... жж) ... ... ... 9-20% ... ... ... 1,2 есе өскен.
Бірақ өткен жылдардағы бидай өсірудегі нәтижелерді зерттей отырып
алған жетістіктер қанағаттанарлықсыз деп айтса болады, ... ... ... оның ... ... ... ... еді. Мұнда
берілген өнімділік көлемінің нәтижесі қажетті деңгейде болмады. 1 гектарға
себілген ... ... ... өнім ... 2005 жылы 2001 ... ... бар жоғы 0,7 ... ұлғайған. Ал Оңтүстік
Қазақстан облысының суармалы жерлерінде бұл көрсеткіш әр гектарына ... ... ... ... сапалы бидай тұқымдарын егу және одан
сапалы өнім алу әлі дұрыс қалыптаспаған.
Таблица 2. Облыстың ... ... ... ... ... көрсеткіштері.
|Аудандар |Жылдар |2002 ... ... |
| | ... 2005 жыл % |
| |2002 |2003 |2004 |2005 | ... |10,5 |18,3 |18,4 |16,7 |159,0 ... |16,7 |23,4 |19,9 |20,3 |121,5 ... |18,8 |25,2 |20,5 |20,1 |106,9 ... |17,9 |23,9 |23,0 |24,2 |135,2 ... |18,4 |26,5 |24,5 |25,1 |136,4 ... |16,1 |22,1 |21,8 |22,2 |137,8 ... |14,8 |22,8 |21,0 |21,4 |144,6 ... ... |16,1 |23,7 |21,6 |21,3 |132,3 ... | | | | | ... ... ... негізі асы және малды азықтандыру тағамы
болып табылады. Бірақ 2001-2005 ... ... ... ... көлемі
төмендеді. 2001-2005 жж бидай өндіру көлемі 476,0 мың тонна құраған және ... ... ... 339,1 мың ... ... 42,4% ... Бұл ... аудандарына тән сипат, себебі өнімді жинауды ... ... ... және жұмыстың дұрыс ұйымдастырылмауы болып
табылады. Бидай ... ... ... үшін ... ... мен жаңа прогрессивті әдістерді пайдалану қажет.
Жалпы тенденциядан ауытқу жеміс-көкеніс және жүзім ... ... ... ... ... ... жүзім өндіру
көлемі 21,8% төмендеген. Зерттеу нәтижесі көрсеткендей басқа облыстармен
салыстырғанда біздің облыста ... ... ... ... ... ... климаттық жағдай, қажетті жұмыс күші, өнімді өсіру жіне
жинауға байланысты тәжірибе бар, бірақ осыған ... 2005 жылы ... ... 1991 ... ... 21,1 мың ... ... өндіру көлемінің азаюы ... ... ... ... саясатқа байланысты жүзімдіктердің қырқылуы
болды.1985-1990 жылдары біраз жүзім ... ... ... ... ... ... ... табиғи климаттық жағдайлар да
жүзімнің өнімділігін ... ... ... Қазақстан Республикасы
Үкіметі шешімінің нәтижесінде жеміс көкеніс өнімдері мен жүзімдіктердің
алқаптары кеңеюде.
Соңғы 3-4 ... ... ... бағытталған
республика және облыс әкімшілігінің, ауыл шаруашылық органдарының, барлық
меншік түріндегі ауыл шаруашлықы ... ... ... ауыл ... өнімдерін өндіруші кәсіпорындардың
тұрақтандырылып, облыстың халықының өмір сүру ... ... ... ... болжау жасаған кезде ауыл шаруашылығы
өнеркәсіптік құрылымыды облыстағы халықтың ... ... ... ету ... ... қажет.
Бірақ облыстағы жағдайды ... ... ... ... базаның жеткіліксіздігі, шаруашылық
байланыстардың қажетті ... ... баға ... ... ... ... әлі де болса көп жұмыстар жүргізілу
қажеь екенін ... ... Сол ... ... ... ... басқа
облыстармен салыстырғанда жалпы өнім көлеміндегі өсу деңгейі бойынша артта
қалып отыр.
Әкімшілікті ... ішкі ... ... ... ... ... өз ... жұмыс істеуіне кедергі
келтіруде. Бұл оларды шаруашылық ... ... мен ... ... кері әсерін тигізеді.
Облыстағы ауыл шаруашылық өндірістерінің ... ... ауыл ... ... жағдайының жеткіліксіздігі болып
табылады. Ауыл ... ... ... ... 2004 жылы
5,6% құрады. Ол 2001 ... ... 0,4 аз. ... ауыл ... ... өте төмен және көбісі залалады кәсіпорындар
қатарында. Сонымен қатар бағалық, салықтық, ... ... ... ... жүргізілуде. Нәтижесінде ауыл шаруашылық ксәіпорындардың
қаржылық жағдайы мен ... ... ... әлі ... ... ... Зерттеу нәтижесі көрсеткендей кәсіпорындардың залалды болуы
өндірістік өнім ... мен ауыл ... ... ... ... ... себебі болып отыр. Біздің есесптеуіміз бойынша және «АӨК
экононмикасы мен ... ... ... ... нәтижесінде
материалды техникалық ресурстарға баға шикі мақта және ... да ... ... 9,2 есе ... ... 3. ОҚО ... ауыл ... өндірісіның интенсивті
динамикасы.
|Көрсеткіштер ... |
| |1995 |2002 |2003 |2005 |2005ж %1995 ж |
| | | | | ... ... ... 100| | | | | ... ... ... | | | | | ... өндірістік | | | | | ... (мың ... |497,0 |487,0 |371,0 |316,5 |63,7 ... ауыл ... | | | | | ... жұмысшылары | | | | | ... |28,0 |23,0 |18,0 |18,0 |64,3 ... ... | | | | | ... ... |422,0 |511,0 |390,0 |325,0 |77,0 ... ... | | | | | ... сағ) |35,0 |43,0 |40,0 |36,0 |102,8 ... Бір ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... |28230,0 |23009 |18325,0 |17964,0 |63,6 ... ... |2398,0 |2409,0 |1927,0 |1732,0 |72,2 ... | | | | | |
|( ... |2001,0 |2032,0 |1954,0 |1964,0 |98,1 ... ... | | | | | ... сағ) | | | | | ... ... ... ... ... қаржы-
экономикалық жағдайы әртүрлі. Ауал шаруашылық ... ... ... мен ... негізінде құрылған өндірістік
коопертивтер, ауыл шаруашылық кәсіпорындары мен шаруа ... ... олар шикі ... 90%, ... 68% және жер ... 84%
құрайды. Облыс шаруашылықтары жалпы өнім өндіру көлемі бойынша, жалпы табыс
деңгейі бойынша республиканың басқа ... ... ... ... ... олардың өндірістік ресурстары бекітілген жер
көлемінен басқасы төмендегенін байқаймыз.
Зерттеу ... ... ... ... негізгі
өндірістік қорлармен жарақталу деңгейі ... ... ... және ол
өндірістің интенсификациялық деңгейіне әсер етіп отыр. 100 га жерге ... ... ... ... , ауыл шаруашылық жұмысшыларының орта
саны, ... ... ... төмендеген.
Өндірістік-энергетикалық қуатттылықтың өсуімен қатар ауыл
шаруашылық, өндірістік ресурстардың ұлғаюы ... еді, ... ол ... ... ... халық санына шаққандағы қажетті деңгейде өскен
жоқ.
Таблица 4. Республика және Оңтүстік Қазақстан облысындағы ауыл шаруашылық
өнімдерін ... (бір ... ... - кг)
|Өнім түрі |Нақты өндірілді |
| |1990 ж |2001 ж |2003 ж |2004 ж |2005 ж |
| |ҚР |ОҚО |ҚР ... ауыл ... |47039 |41314 |87,8 ... соның ішінде: | | | ... ... ... |25 |29 |116,0 ... ... ... |2088 |2225 |106,6 ... ... қоғамдар |30 |29 |96,7 ... ... ... | | | ... |1303 |1515 |116,3 ... шаруа қожалықтары, |43323 |37516 |86,6 ... ... ... ... |42987 |32042 |74,5 ... ... ... алғашқы шаруа қожалықтары 1992 жылы құрылды.
2004 ж оның саны 70,6 мың бірлік ... ... ... ... істейтіні 43,2
мың бірлік болып табылады. 2005 жылы ... 678 ... ... ... ... Ал 1994 ... бастап барлығы 4,1 мың шаруа қожалықтары
өз жұмыстарын тоқтатқан. 2005 жылы ... ... ... ... ... ... саны 5475 бірлікке немесе 14,6% төмендеген.
Шаруа қожалықтарының ... ... ... ... ... шаруаларды мемлекеттік қолдаудың азаюы. 1994-1996 жылдары шаруа
қожалықтарына жеңілдіктегі несие беру ... ... ... еді. Бірақ 1998 жылдардан бастап шаруа қожалықтары ... ... ... ... етуде.
- баға диспаритеті. Бұл ауыл шаруашылық өнімдерінің бағасының басқа
өнеркәсіп тауарларының бағасынан әлдекайда төмен екендігін көрсетеді.
Қазіргі ... ... ауыл ... ... ... 1992 жылмен салыстырғанда 8,2 есе аз өндіріс құралдарын
сатып алады.
- салық саясатының ... ... ... ... ... жоғарылығымен түсіндіріледі.
Шаруа қожалықтарының ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудегі үлесі
аз. 2005 ж шаруа қожалықтарының өнідрген өнім көлемінің ауыл ... ... ... 2,6% ... ... ... 1,4% ... 4,8% мақта және
0,7% қант қызылшасы мен 1%төмен мал өнімдері өндірілген. Зерттеу ... ... ... ... қант ... 0,8% ... ... 2,6% артқан.
Таблица ОҚО шаруа қожалықтарының ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру
көлемі
|Өнім түрлері |Жылдар |
| |2002 |2003 |2004 |2005 ... |66,5 |60,8 |65,4 |67,6 ... |17,3 |17,9 |28,1 |28,1 ... |3,6 |6,4 |6,8 |6,8 ... |28,1 |23,9 |25,4 |25,4 ... |71,4 |86,7 |93,4 |93,4 ... ... |63,2 |115,8 |112,3 |112,3 ... |2,5 |2,4 |2,3 |2,3 ... |11,2 |6,4 |6,8 |6,8 ... |0,2 |0,13 |0,08 |0,08 ... ... өнім ... азаюының себептері келесілер:
- шаруа қожалықтарының даму бағдарламасының жоқтығы мен ... ... аз ... ауыл ... мен ... ... баға ... нарықтық инфрақұрылымның жеткіліксіз дамуы себепті өндірген ... ... ... ... ... ... болуы.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайы53 бет
"swot талдау"3 бет
Аймақтық өндірістік аөк инфрақұрылымының құрылуымен қалыптасуының теориялық және әдістемелік негізі60 бет
Инфрақұрылым мәні, оның мазмұны және функциялары15 бет
Нарық шаруашылығының жалпы сипаттамасы7 бет
Нарықтық инфрақұрылым пәні, мақсаттары және міндеттері5 бет
Шағын кәсіпкерліктің инфрақұрылымының қалыптасуы мен дамуы (Жамбыл облысы бойынша)138 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь