Дәрістік сабақ тезистері

1 Дәрістің тақырыбы: Электрондық аспаптардың сипаттамалары
Жартылай өткізгіштерді электроника саласында қолдану күкіртті қорғасын (PbS) кристалынан жасалған бірінші детектордан қазіргі кезеңдегі, ауданы I cм2-тан кем кремнийдің (Si) жалпақ тілігінде орындалған микроЭВМ-ға дейін, ұзақ жол кешті. Бұл нәтиже технологияның табыстарымен байланысты, ал технология болса, физикалық электроникаға сүйенеді. Біздің заманда микроэлектрониканың дамуы шалаөткізгіштер физикасының, олардың негізінде жаңа құрылымдар (структуралар) жасау технологиясының және бұл құрылымдардың тәсімдерге (схемаларға) (ҮИТ) біріктіру жетістіктерімен үздіксіз ынталандырып тұрады. Аса күрделі электрондық жүйелердің сенімділігі төмен, сыртқы шектік көлемі (габариттері) үлкен және жарамайтындай өте жоғары тұтыну қуаты, үстіміздегі ғасырдың 60-жылдары дағдарыс жағдайына әкеліп соқты. Бұл дағдарысты интегралдық микроэлектроника саласындағы ойлардың (идеялардың) көмегімен жеңуге болады. Электрониканың бұл бағыты бүкіл дүниені билеп алып, қазір үздіксіз жетілдіруде. Бұл саланың тууымен электрондық аппараттарды жасау түбегейлі өзгерді. Физиктер, химиктер мен технологтар, тәсім және жүйе техниктер бірге күш салса ғана электрондық интегралдық тәсім (ИТ) туады. Қазіргі замандағы электрониканың орасан зор “ғимаратын” салғанмен, зерттеушілер өздеріне келесі сұрақтарды қойды: электрониканың жұмыс істеуі ең жақсы ма, оның шеше алмайтын міндеттері бар ма, ғылым-техникалық революция ұсынатын жаңа түйінді мәселелерді қойғанда қиындықтар туады. Расында да, ақпаратты (информацияны) көзбен шолатындай етіп бейнелеу, оптикалық құбылыстардың қатыстыруын әрқашанда керек қылады. Міне, сондықтан, болашақ ақпараттық жүйелерді жасау тәсімдердің жаңаларының арасында, оптоэлектроника маңызды орын алады. Оптикалық құбылыстардың ерекшеліктері электрондық құбылыстармен үйлесте (тіркесте) оптоэлектрондық ақпараттық жүйелерге (ОАЖ) жаңа, зор мүмкіншіліктер істеп береді. Яғни, оптоэлектроника, оптика мен электрониканың мүмкіншіліктерінен асып түседі.
Кейбір анықтамаларға көшкенге дейін, ең алдымен, келесі бетте көрсетілген көзқарас жүйесінің кестесін (диаграммасын) қарастырайық. Бұл кесте осы курс пәндерінің арасындағы ішкі байланыстарын бақылауға мүмкіндік береді де, оқулықтың мазмұнымен таныстырады. Осындай көзқарас жүйесінің кестелері оқу құралында анықтама ретінде жиі келтіріледі. Оқырманға кестелерді, олардың құрылымы мен мазмұнын өз бетімен таңдап, жиі сызуына кеңес береміз. Бұл күмәнсіз, оқылатын материалдың нәтижелі, терең меңгерілуін арттырады.
Білімнің қай саласына болса да, анықтама беру әрдайым қиын болып келеді, себебі бұл жағдайда негізінен бір тұтас болып келетін бұл саланы бөлуге тура келеді. Соның өзінде де әлдебір ғылым саласының нақтылы объектілерін ретке келтіреміз десек, бізге санақ нүктелері керек болып шығады. Осы мақсатымызға жетуге ғылыми түсініктер көмектесе алады. Сондықтан, тәуекел деп, алдыңыздағы кітапта қарастырылатын физикалық электроника, микроэлектроника, микроэлектрондық технология және оптоэлектроника деген білім салаларына мағыналы анықтамаларды беріп көрейік.
        
        Дәрістік кешен
Алматы, 2016
Дәрістік сабақ тезистері
1 Дәрістің тақырыбы: Электрондық аспаптардың сипаттамалары
Жартылай өткізгіштерді электроника саласында қолдану күкіртті қорғасын (PbS) ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі, ауданы I cм2-тан кем кремнийдің (Si) жалпақ тілігінде орындалған микроЭВМ-ға ... ұзақ жол ... Бұл ... технологияның табыстарымен байланысты, ал технология болса, физикалық электроникаға сүйенеді. Біздің заманда микроэлектрониканың дамуы ... ... ... ... жаңа ... ... жасау технологиясының және бұл құрылымдардың тәсімдерге (схемаларға) (ҮИТ) біріктіру жетістіктерімен үздіксіз ынталандырып ... Аса ... ... жүйелердің сенімділігі төмен, сыртқы шектік көлемі (габариттері) үлкен және жарамайтындай өте жоғары тұтыну қуаты, үстіміздегі ғасырдың 60-жылдары дағдарыс жағдайына ... ... Бұл ... ... микроэлектроника саласындағы ойлардың (идеялардың) көмегімен жеңуге болады. Электрониканың бұл бағыты бүкіл дүниені билеп алып, ... ... ... Бұл саланың тууымен электрондық аппараттарды жасау түбегейлі өзгерді. Физиктер, химиктер мен ... ... және жүйе ... ... күш ... ғана электрондық интегралдық тәсім (ИТ) туады. Қазіргі замандағы электрониканың орасан зор "ғимаратын" ... ... ... ... ... қойды: электрониканың жұмыс істеуі ең жақсы ма, оның шеше алмайтын міндеттері бар ма, ... ... ... жаңа ... ... қойғанда қиындықтар туады. Расында да, ақпаратты (информацияны) көзбен шолатындай етіп бейнелеу, оптикалық құбылыстардың қатыстыруын әрқашанда керек қылады. ... ... ... ақпараттық жүйелерді жасау тәсімдердің жаңаларының арасында, оптоэлектроника маңызды орын алады. Оптикалық құбылыстардың ерекшеліктері электрондық ... ... ... ... ... жүйелерге (ОАЖ) жаңа, зор мүмкіншіліктер істеп береді. Яғни, оптоэлектроника, оптика мен электрониканың мүмкіншіліктерінен асып ... ... ... ... ең ... келесі бетте көрсетілген көзқарас жүйесінің кестесін (диаграммасын) қарастырайық. Бұл кесте осы курс пәндерінің арасындағы ішкі байланыстарын бақылауға мүмкіндік береді де, ... ... ... ... ... жүйесінің кестелері оқу құралында анықтама ретінде жиі келтіріледі. Оқырманға кестелерді, олардың құрылымы мен мазмұнын өз бетімен таңдап, жиі сызуына кеңес ... Бұл ... ... ... ... ... ... арттырады.
Білімнің қай саласына болса да, анықтама беру әрдайым қиын болып келеді, себебі бұл жағдайда негізінен бір тұтас болып ... бұл ... ... тура ... ... ... де әлдебір ғылым саласының нақтылы объектілерін ретке келтіреміз десек, бізге санақ ... ... ... ... Осы мақсатымызға жетуге ғылыми түсініктер көмектесе алады. Сондықтан, тәуекел деп, алдыңыздағы кітапта ... ... ... ... ... ... және ... деген білім салаларына мағыналы анықтамаларды беріп көрейік.
Сөздердің өз мағынасы бойынша физикалық электроника деп, ... ... ... тудыратын электр тоғын пайдаланумен айналысатын, оны зерттейтін ғылым саласын айтады. Тәжірибе жағынан үйлесетіндей етіп, анықтаманы басқаша да ... ... ... ... ... ... электрондық қасиеттерін, электронды жинап, белгілі жерге жеткізе алатын ... ... ... ... ... тәсілдерін зерттейтін ғылым саласын физикалық электроника деп те, атауға болады. Соңғы беріліп отырған анықтама физикалық электрониканы микроскоптық деңгейде ... ... ... сипаттайды. Бұл құбылыстардың шын мәніндегі көрінісін аңғарамын деп ұмтылушы физикке, мейлінше кішкентай материалдық дүниедегі ... ... ... аса ... болып көрінеді. Әлбетте, физиктер мен инженерлер заттардың барлық қасиеттерін тексеруге ұмтылмайды, олардың тек қана электрондық қасиеттерін ... Кез ... ... ... олар ... өндіріс құралдарында қолдану көзқарасынан қызықтыратын шалаөткізгіштерге ғана ерекше көңіл аударады. Электрониканың қолданбалы немесе өнеркәсіп электроникасы деп аталатын және онымен ... ... ... ... ... сала тарамы бар екенін ескертейік. Физикалық электрониканың жетістіктері негізінде сақталатын ақпаратты сақтау, түрлендіру және жеткізу құрылғыларын дайындау, бұл салалардың міндеті ... ... ... ... ... ... ... кезеңге - микроэлектрониканың пайда болуына жеткізеді. Кремнийдің өте кішкене (миниатюралы) жұқашаларынан немесе тұтас ... ... ... ... ... ... ... болатын интегралдық тәсімдердің (ИТ) физикалық және техникалық мәселелерімен айналысатын ... мен ... ... ... деп ... келісілген. Қысқасы, микроэлектроника дегеніміз, керекті қасиеттері бар әртүрлі элементтердің жасалынуымен айналысатын сала. Бұл элементтерге жататындар: жалғаулық өткізгіштер, ... ... ... мен ... ... ... ... p-n және металл-шалаөткізгіш өткелдері), сондай-ақ пассив элементтер (резисторлар мен конденсаторлар). Жоғарыда аталып өткен барлық элементтер өздерінің оқшаулағыш (изоляциялаушы) пен ... ... ... ... немесе басқа шалаөткізгіштің беті мен көлемінде бір төсеніште (подложкада) жасалады. Сондықтан, бұл салада қабыршақтардың (пленкалардың) өсетін орындары мен ... ... ... ... қоспалардың үйірленуін (концентрациясын) басқаруға мүмкіндік беретін тәсілдер қолданылады. Бұның нәтижесінде күшейту, есте сақтау, ... ... және т.б. ... ИТ ... ... жасалады. ИТ мен қатар үзіктілікті элементтерден жиналған электр тізбектері қолданбалы электроника зерттейтін объектілер болып табылады. ... бәрі ... пен ... ... өзара байланысы бір-біріне еніп кеткендігін көрсетеді.
Үзіктілікті шалаөткізгіш аспаптар электроникасы және онымен қоса, қазіргі уақытта маңызы ... ... ... ... ... тәсілдері мен өндіруді белгілеуге келіскен. Планарлық технологияны ... ... ... жеке ... ... ретінде қарастыруға болады. ИТ - тердің пішіннамалық (геометриялық) өлшемі немесе біріктірілу дәрежесі, тұтынушылық қуаты, тез ... мен ... ... ... ... технологияның түрімен елеулі байланысты.
Әдебиеттер: 1 нег. [13-31]; 2 нег. [5-18]; 3 нег. [3-21]; 2 қос. [4-18]; 4 қос. ... ... ... шалаөткізгіш аспаптар?
* Жартылай өткізгіштерді электроника саласында қолдану?
* Планарлық технология дегеніміз не?
4.ИТ ... ... ... ... ... ... мен талаптардың жинағы?
2 Дәрістін такырыбы: Биполярлы, өрістік және IGBT транзисторлардың ... және ... ... ... ... ... шалаөткізгіш монокристалдың ішінде кезектесіп (алмасып) тұратын өткізгіштігі үш ... ... р - п - р - ... п - р - п ... (19-а, ... ... Сурет - Биполярлық транзистордың құрылысы а)
Ортасындағы аймақты "Б"база деп, ал шеткі ... "Э" ... және "К" ... деп ... ... ... және база аймақтары транзисторды электр тізбегіне қосуға мүмкіндік беретін шықпалармен жабдықталған (қамдалған).
Эмиттер мен база құратын өткелді эмиттерлік (ЭӨ) өткел деп, ал ... мен база ... ... ... (КӨ) деп ... ... ... әрқайсысына тік немесе кері ығысу беріле алады. ЭӨ-ге тік ығысу түскенде ... ... ... оған ... ... ... (тасушылар) инжекцияланады, ал КӨ-ге кері кернеу түсіп тұрғанда база аймағы арқылы өтіп келіп тұрған тасушылардың ... ... БТ- де ... ... ... үйірленуі (концентрациясы) базаның ішіндегісінен бірнеше рет (порядок) жоғары болады, яғни ЭӨ- біржақты. Коллектордың ішіндегі қоспалардың үйірленуі эмиттердегідей (балқытылумен әзірленген транзистор) ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Әдетте транзисторда КӨ-нің ауданы ЭӨ-нің ауданынан үлкен, сондықтан бұл жағдай база ішіне инжекцияланған тасушылардың көбін жинап алуға ... ... База ... ... тасушылардың өту механизміне тәуелді дрейфтік және дрейфсіздік транзисторларды айырып танайды.
Дрейфсіздік транзисторларда ... ... ... ... емес заряд тасушылардың тасымалдануы диффузиямен байланысты. Дрейфтік транзисторларда қоспаларды арнайы үлестіру жолымен база ... ішкі ... ... ... ... емес ... ... база арқылы тасымалдануы әрі дрейф арқылы (көмегімен), әрі диффузия көмегімен іске ... ... ... көбі дрейфтік. Бірақ жұмыс істеу қағидаларын түсіндіруді оңайлату ... үшін біз ... ... ... ... үшін 20, б - ... ... шартты белгілерін қолдану керек.
20 Сурет б)
Транзистордың n-р-n түрінің жұмыс істеу қағидасын ... ... ... ... (режімдерде) қолданылуы мүмкін:
а) n-р өткелдердің екеуі де кері ... ... ... ... ... өткелдердің екеуі де тік бағытта ығысқан (қанығу тәртібі);
б) эмиттерлік өткел тік бағытта, ал коллекторлық кері ... ... ... ... - ... тәртіп);
Белсенді тәртіпте жұмыс істегенде (21- сурет) ЭӨ-нің потенциалдық тосқауылы.
21 Сурет - Биполярлық транзистордың жұмыс істеу ... ... ... ал кедейленген қабаттың ені кемиді; КӨ-нің потенциалдық тосқауылы шамасына өседі, ал кедейленген қабаттың ені артады. Эмиттерлік өткел ... база ... ... ... іске ... ... деңгейі инжекцияланған электрондардың үйірленуінің олардың (е - дың) база ... ... ... ... анықталады.
Базаның Wб - деген ені транзисторларда Wб 100)
Ток бойынша күшейту коэффициенті
Жоғары
(β)
Жоғары
(β + 1)
Төмен
(< 1)
Кіріс ... in ... ... 100 ... ... out [Ом ... немесе жоғары
Төмен
(< 100)
Жоғары
(> 500)
Фазаның терістелуі
Бар
Жоқ
Жоқ
БПТ - нің қиылу режіміндегі динамикалық ... ... ... екі ... емес ... ... ... ( 3.7-Суретті қара). Бұл сыйымдылықтар сәйкесті р-n-өткелдердегі кернеу өсімшелерінің пайда болу себебінен жабу қабатының аймағында жиналған қозғалмайтын зарядтардың өсімшесін модельдейді:
; ; ... және - ... пен ... ... ... жағдайдағы сыйымдылықтардың шамасы, ал және -К-Б ( коллектор база ) және Э-Б ( эмиттер - база ) ... ...
( ... ... ... ); ... сыртындағы "n" - көрсеткіштің мәні диффузиялық БПТ- лер үшін n=1/3 деп алынады.
Келешекте эмиттерлік және ... ... ... ... паспорттық деректер ретінде ( әрине бегілі бір қателікпен ) пайдаланатын боламыз
БПТ-нің белсенді режімдегі жиіліктік қасиеттері негізінен база ішіндегі қозғалмалы ... ... ... ... инерциялығымен және коллекторлық ауысудағы ( өткелдегі ) тосқауылдық сыйымдылықтың ( ) ықпалымен анықталады. Инженерлік есептеулерде ток бойынша ... ... ( ) ... ... төменгі жиіліктік ( ТЖ ) сүзгінің ( I-ші реттік ) ... ... ... - ... ... жиілігі. Бұл - жиілікте беріліс коэффицентінің абсолют мәні |β| - кемиді ( -есеге ). Уақыттық аймақта бұл тәуелділік келесі ... ... - тоқ ... ... коэффициентінің уақыт тұрақтысы.
БПТ-нің динамикалық параметрлерін қарастырғанда күшейтудің шекаралық жиілігі ( басқаша айтқанда ) ... ... ... Бұл ... күшейту коэффициентінің модулі дейін кемиді. Тәжірибе жүзінде есептегенде ... ... ... ... ... ... жұмыс істейміз) заряд тасушылардың тасымалдау процестерінің инерциялығымен;
өткелдердің нақты электр сыиымдылықтарының ( өткелдер тура және кері ... ... ... ) бар ... және ішкі ... ... ақырғы болуымен;
зарядтардың жиналу және таралу эффектілерімен ( кілттік схемаларды талдағанда әсіресе маңызды ).
Инерциялық себептердің талдануын жеңілдету үшін әдетте, транзистор ішіндегі ... ... ... ... ... ... сыиымдылықтарға ( жалпы жағдайда кернеу мен жиілікке тәуелді болатын ) келтіреді де, түрлі режімдерде жұмыс істей ... ... ... ... ... ... ... Сурет - БПТ-нің айнымалы токтағы ... ... ... ... ... режімі
(20)
С*к және С*Э - кері ығысқан p-n - ... ... ... ... ... орны бұзылуы мүмкін;
база тізбектеріндегі резисторлар шамалары (мәндері) үлкен схемаларда температураны жоғарылатқанда БПТ-нің қиылу режімінен ... ... ... өзгергенді қию кернеуінде және қаныққан БПТ-нің коллекторындағы қалдық кернеудің шамасы да өзгереді. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ескермеуге де болады.
Төменгі жиіліктер үшін эмиттері ортақ ТЖК - ның ... ... ... ... ... ... ... каскадтарының толып жатқан варианттарының ішінде ОЭ - схемасы бойынша БПТ-ні қосу кеңінен қолданылып ... ... ... талдауға ыңғайлы. Бөліп тұратын элементтер түрінде схемада С1 және С2 ... ... яғни Ег - ... ... көзі және Rж - жүктеме кедергісі сыйымдылықтық байланыс арқылы ... ... ... ... мен ... ... ОЭ - ... каскадының негізгі болып келесі екі элементтер алынады: Rк- ... және n-p-n ...
27 ... ... сигналы
Кіріс сигналы жоғында күшейткіш каскад тыныштық режімінде жұмыс істейді, кейде бұл ... ... ал ... ... ... - ... ток ... деп те атайды. Базаның тыныштық тоғы Rб резисторының көмегімен келесі түрде беріледі:
. Бұл өрнектен коллектордың тыныштық тоғын беруге ... ... ... көбі үшін ... ... коллектордағы кернеуді келесіге тең болатындай таңдап алады:
.
Келесі ескертуді келтірсек. Тыныштық режімде Si - транзисторлар үшін ... ... ... ... ... ... ... оң таңбалы жартылай толқынын түсіргенде база тоғы да өседі. Бұның нәтижесінде Rк ... ... ... да ... ал транзистор коллекторындағы кернеу кемиді, яғни шығыс кернеудің теріс таңбалы жартылай ... ... ... Сонымен, ОЭ каскад кіріс сигналды терістейді, яғни Uкір. мен Uшығ. Арасында фаза ығысуын 1800 орындайды.Айнымалы ток ... ... ... ... есептеу үшін оның шағын сигналды балама схемасын пайдаланған ыңғайлы (28 - сурет).
28 - ... ОЭ ... ... ... ... ... ... үшін ОЭ каскадының моделі, егер бөліп тұрушы сыйымдылықтардың кедергісі шамалы яғни кішкентай, ал коллекторлық өткелдің сыйымдылығының ... ... және β - ... яғни ток ... ... дифференциалдық коэффициенті (ОЭ схема үшін ) шамасы бойынша кемуі байкалмайды.
Бұл схеманың негізінде БПТ- нің Оэ - ... ... ... да, оған күшейткіш каскадтың Rк және Rб ... ... және де ... ... генераторын және Rжүк толықтырған.
Келесі жағдайды ескерейік! Генератор яғни ток генераторы келесі екі тізбектермен ... және . Бұл ... ... ... ... ... ... табылады.Коллектордың шығыс тоғына кедергінің ықпалын келесі балама ... ... ... ... ... ... және ... тоқтардың амплитудалық мәндерін түсіну керек.
29 Сурет
30 Сурет
Транзисторлардың ... ... ... деп ... ... ... Бұл параметрлер схеманың басқа компоненттерінің (құрауыштарының) осындай параметрлерімен бірге сызықты схеманың АЖС-ының түрін анықтайтын немесе ... ... ... ... ... ... ...
Белсенді режімде жұмыс істейтін схемалар үшін көбінесе ток бойынша ... ... ... ... қарастырады. (-ны немесе -ны). Бұл коэффициенттердің жиіліктік сипаттамасы келесі жағдайлармен анықталады:
транзисторлық құрастылымдағы базалық өзгеруі ток бойынша беріліс коэффициентінің өзгеруі. Міне осы, ... ... ... ... ... ең ... тәуелді болатыны - кері токтар:
(21)
Мұнда t*- екі ... ... яғни ... ... белгілі бір мәнінде кері жылулық тоқтар екі еселенеді (тәжірибе жүзінде жиі келесі мәнді қолданады: t*=10оС).
Әдетте kt - деп ... ... ... ... ... кез ... ... тәуелді шаманың) былай түсінеді: - 0, то Rкір = R1. Күшейткіштің шығыс кедергісі
Rшығ= (Rшығ(1+Rос / R1)) / ... ... ... ... ... ... тізбекті теріс кері байланыс бар, ол инверсті кіріске беріледі, кіріс сигнал ОК ... ... ...
Uкір= Uшығ (R1 / (R1+ Rкб)), қайдан Кк = 1+ (Rкб / ... мен ... ... ... ... ... ... ОК негізінде дифференциялдық сұлба әрбір дифференциялдық кірістерде R4 / R2 рет сигналдарды күшейтуге қамтамасыз етеді. Нәтижесінде ш ығыс ... екі ... ... аралығында кернеу айырымына тең болып келеді., ол беру ... ... Uкір = (R4 / R1)(U2 - ... ... ... қосындылық сұлба - бұл екі немесе одан да көн кіріс сигналдар үшін инверстейтін ... ... ... ... ... R3 резистор арқылы инверсті кіріске беріледі.
Негізі әдебиет: 1 [231-280]; 10 [87-168]. ... ... : 2 ... 6 ... ... ... ... дегеніміз не және оның құрылымдық сұлбасы қандай?
* Күшейткіштің жұмысын қандай көрсеткіштер ... ... ... Оның параметрлері.Сызықты емес бұрмалану.
4. Децибелда күшейту коэффициенті дегеніміз не?
5 Дәрістің ... ... ... және ... ... физикалық тұрғыдан өзара терең байланысты. Жарық генерациясы (пайда болуы) - бұл ... ... Кері ... - ... ... ... энергиясын алу - жақсы белгілі, мысалы, күн батареясы. Жарық пен электрдің өзара түрленуімен байланысты болатын оптоэлектрондық құбылыстардың ... ... ... ... ... ... Фарадей эффектісі және оған тектес құбылыстар; рекомбинациалық сәулелену; фотоөткізгіштік және оған ... ... ... ... - ... эффектісі; басқармалы қоспалы, экситондық пен плазмалық жұту мен шағылысу; фотохромдық, фототермопластикалық эффектілер және т.б. Сонымен, қорыта келгенде, электроникаға сәйкес ... ... ... ... пен ... құбылыстарды байланысты түрде зерттейтін, олардың негізінде жаңа аспаптар (элементтер) мен ақпараттық жүйелердің жасалынуымен айналысатын ғылым саласы деп анықтауға болады. Шартты ... ... мына ... үш ... ... жүр.
1) Фотоника. Бұл салада тек қана оптикалық ... ... ... ақпаратты сақтау, жеткізу, өңдеу мен бейнелеу үшін қолданылатын құрылғыларды жасау әдістерімен айналысады.
2) Радиооптика. Бұл сала радиофизика қағидалары мен ... ... ... ... ... Ішкі ... байланыстары бар электрондық құрылғыларды (оптоэлектрондық тәсімдер делінетін) жасау әдістерімен айналысады.Оптоэлектрониканың өте маңызды, жақсы ... ... ... ... ... тәсім элементтеріне өз еркімен әрекет істеуіне мүмкіндік беріп, гальваникалық байланыстардан босану (құтылу) және кері ... ... ... мүмкіншілігі;
ә) сигналдардың бір бағытта ғана (жарық көзінен қабылдағышқа) тарауы;
б) ... ... ... (параметрлерінің) тек қана уақытқа тәуелділігі емес (таза электрондық жүйелердегідей), сондай-ақ мекендіктерге (координаттарға) тәуелділігі, яғни ... ... ... ... ... ... ... өзгеруімен жұмыс істеу мүмкіндігі;
в) жарық шоқтарының демеуіштерінің көбін пайдаға асыру мүмкіндігі ... ... ... ... жалғау аралықтарынаң бөгеуілдеулердің ("наводкалардың") түсуінен жақсы қорғану;
ғ) оптоэлектрондық тәсімдердің шыға берістерінің жоғары жүктемелікке қабілеттілігі
д) аралық өзгертулерді таза ... ету ... ... ... голографиялық тәсілдерді қосқанда);
е) оптикалық тербелістер жиілігінің жоғарылығы және онымен байланысты аса кең жолақты құрылғыларды жасау мүмкіндігі.
Наноэлектроника - XXI ғасырдағы ... ... ... ... мен ... жаңа ... қазіргі замандағы қатты заттар физикасы, кванттық электроника, физикалық ... және ... ... ... ... құрылады. Наноэлектроника облысын зерттеу жаңа принциптерді өңдеу үшін, сонымен қатар информацияны өңдеудің ... және тез ... жаңа саты ... ... ... ... ... алу операцияларын құрайтын құрылғылар ұғымын құрайды. Бұл құрылғылар сыртқы әсерді ... ... ... ... химиялық құрамасы) электрлік сигналға түрлендіретін әртүрлі датчиктер; бұл электронды ... ... және де ... ... негізінде осы сигналдарды өңдеуіштер, сонымен қатар ол радиобайланыс және телекоммуникация. Бұл жүйедегі информация үзіліссіз электрлік сигнал ... - ... ... ... формасы немесе тізбектелген электрлі импульс ретінде - кодтаудың цифрлық формасы ... ... ... ... ... ... информация үзіліссіз электрлі сигналдың сәйкес тербелісінің амплитудасы және жиілігімен беріледі. Цифрлық формада информация екілік кодта болады, ол электрлі ... ... ... ... ... ... ... (немесе ток) болмайды, ал болса электрлік кернеу (немесе ток) болады. Цифрлық кодтардың қателерден және ... ... ... ... ... ... ... және байланыс каналдары арқылы өтетін информацияның үлкен тығыздықтағы берілуі, олардың жаңа информациялық жүйелерде кең таралуына негіз болды. Олардың ... ... ... ... 0 және 1 тұрақты электрлі жағдайға сәйкес келетін электронды ... ... ... ... және ... электроникадағы даму эволюциясы 1- суретте көрсетілген. ... ... ... кілт болып табылады, электрлі тізбекті қосып және ажыратып екі аталған логикалық жағдайды іске қосады.
1- ... ... ... ... ... ... электрон толқын түрінде беріледі, ол сәйкес толқындық функциямен жазылған. Бұл толқынның наноразмерлі қатты денелі құрылымдарда таралуы кванттық шек қоюмен, интерференциямен және ... ... ... ... ... ... басқарылады.
Фотокабылдағышта немесе фотоэлектрлік аспапта сәуле энергиясының электр энергиясына түрленуі ... ... ... үш фотоэлектрлік құбылыстарға негізделген:
а) ішкі фотоэффект - ... ... ... ток тасушылардың үлесінің артуы себебінен оның электр өткізгіштігінің артуы (фоторезистор);
б) бекітуші қабаттағы фотоэффект - екі ... ... ... ... ... ... (фотодиод, фототранзистор);
в) сыртқы фотоэффект - жарықтың әсерінен заттың электрондарды шығаруы - фотоэлектрондық эмиссия (фотоэлемент, фотоэлектрондық ... - ... ... ... ... фотоэффектіге негізделген фотоэлектрондық аспап, p-n өткелде жарық ағынының әсерінен ЭҚК пайда болады.
Құрылымы ... p-n ... ... ... ... ... көбінесе кремнийден, өйткені оның түрлендіру еселігі жоғары.
Жарықпен екі бағытта әсер ... ... p-n ... ... ... бұл жағдайда барлық процестер бетіндегі кішігірім облыста жүреді;
б) p-n өткелге перпендикуляр, облыстардың бірі сәулелерге арналып ... етіп ... ... ... ... p-n ... ... иондалуы жүреді.
Меншікті электр өткізгіштігі, яғни электрондар мен кемтіктердің жұбы ... ... ... ... ... ... онсыз да қосыла алады:
а) сыртқы қорек көзінсіз - ... ... ... ... деп ... ... ... көзі бар болса Есырт - фотодиодтық немесе фототүрлендіргіш режим деп аталады.
а) фотодиодтың вентиль режимі - ... = ... Ф = 0 ... ... диод режимі) тепе-теңдік күйде болады, p-n өткел жабық, сондықтан өткел арқылы өтетін қорытынды ток нөлге тең;
2) Ф > 0. Егер ... ... ... ... ... етілмеген аймақ енінен үлкен болса, онда валенттік ... ... ... өтіп ... тасушылар жұбы - электрон және кемтік ... ... ... ... ... р және n ... аз ... градиент әсерінен олар p-n өткелге диффузиланады. Өткел шекарасында олар бөлінеді. Өткел өрісінің (потенциалдардың түйісу айырмасы) әсерінен қосалқы тасушылар ... ... ... ... яғни ... ... ал электрондар - n-аймаққа өтеді. р облыста кемтіктердің артық оң ... ал n ... ... ... теріс заряды жинақталады, яғни шықпаларда фото ЭҚК пайда болады - Ф, ол p-n- ... тура ... әсер ... 1 нег. ... 2 нег. ... 3 нег. [92-138]; 2 қос. [98-132]; 4 қос. [92-131].
Бақылау сұрақтары:
* Жарық генерациясы
* Фотоника қысқаша сипатгамасы.
* ... ... ... ... ... ... Қоректену көздері (2сағ)
Трансформатор (лат. transformo - ... - ... ... ... ... ... ... кернеулі айнымалы токқа түрлендіретін статикалық электрмагниттік құрылғы. Трансформатордың жұмыс істеу принципі электро-магниттік индукция құбылысына және параметрлік ... ... ... элементтері магнитөткізгіш және онда орналасқан бірінші реттік орамалар (БРО) мен бір ... ... ... реттік орамалардан (ЕРО) тұрады. Трансформатордың барлық орамалары бір-бірімен индуктивті түрде, ... ... ... ... ... екінші реттік орама қызметін бірінші реттік ораманың бір бөлігі атқарады,[1] мұндай Трансформаторларды автотрансформаторлар деп ... ... ... ... ... ... ... айнымалы кернеу көзіне, ал Екінші реттік орамаларның шықпаларын жүктемеге ... ... ... ... ... ток ... айнымалы магнит ағынын, ал Екінші реттік орамалардағы өзара индукция электр қозғаушы күш (ЭҚК) тудырады. Бірінші және екінші ... ... ... ... ... орамдар санының қатынасына тең болады. Түрлендіретін ток түріне қарай 1 фазалы және 3 фазалы Трансформаторлар болады. Атқаратын қызметіне ... олар ... ... ... ... ... энергиясынтаратуға арналған), жоғары кернеулі сынақ Трансформаторлары, ток немесе кернеу импульстерін түрлендіру үшін қолданылатын импульстік Трансформаторлар, үлкен токтар мен кернеулерді ... ... ... ... ... ... кернеулерді түрлендіруге арналған радиожиілікті Трансформаторлар және радиоэлектрондық құрылғылардың ... ... ... ... т.б. бөлінеді. Импульстік Трансформаторлар мен қоректендіру Трансформаторлары бірнеше Гц-тен 2 МГц-ке ... ... ... ... 500 ... ... ... жұмыс істейді. Трансформаторлардың магнитөткізгіштігі магниттік өтімділігі жоғары материалдардан (мысалы, электртех. болат таспаларынан, магнитодиэлектриктер мен фериттерден) ... ... ... жүйелерінде, негізінен майлы Трансформаторлар қолданылады. Күштік Трансформаторлар ... ... ... ... шығарылған. Қазіргі кезде электр-механикалық жабдықтар осы зауыттың негізінде құрылған Трансформатор ААҚ-да шығарылады.[2]
Трансформатор -- ... ... ... ... ... төмендетуге арналған электр приборы. Үй жағдайында, трансформаторды пайдаланып, электр приборын кернеуі 127 В желілен кернеуі 220 В желіге және керісінше ... ... Егер ... жоғары кернеулі желіге ауыстырылып қосылса, онда оны кернеуі 220 В желіге қосуға болмайды. Өйткені одан алынатын жоғары кернеу (380 ... ... ... және ол ... қосылған электр приборларының бұзылуына әкеліп соқтыруы мүмкін. Трансформатор таңдаған кезде оның қуаты электр приборларын бір мезгілде қоректендіруге арналған ... ... ... кем ... есте сақтаған жөн.[3]
Әр түрлі құралдар мен қондырғылар тұтынатын кернеу өте кең ... ... ... бір ... ... әр ... кернеу пайдалануы мүмкін. Қуаттың тұрақты дерлік мәнінде айнымалы ток кернеуінің ток күшімен қатар өзгеруін айнымалы токтың ... ... ... токтың трансформациясын жүзеге асыратын құрал трансформатор деп аталады. Ол ... ... ... ... ... істейді. Бұл құралды орыс ғалымы П . Н . Яблочков (1878 ж.) ойлап тапқан, кейін оны (1882 ж.) И . Ф . ... ... ... Фуко ... 24-сурет азайту үшін оқшауланған пластиналардан құралған тұйық өзекшеден түрады. Өзекше пластиналары трансформаторлық болаттан жасалады, ол өте аз ... оңай ... ... ... екі ... ... (2.24-сурет). Бір катушка айнымалы ток тізбегіне қосылады, оны біріний реттік ... ... ... ... ... тұтынушы, яғни электр қондырғыларын қосады. Оны екінші реттік орама (катушка) деп атайды. Катушкалардың активті кедергілері аз. Генераторбірінші реттік катушкаға ... ... ... Оның ... ... ... ток ... өзекшесінде айнымалы магнит ағынын тудырады. Олай болса, бірінші реттік катушканың әр ... ... ... ... ал екінші реттік катушканың әр орамында дол сондай индукциялық ЭҚК-і пайда болады.
Егер бірінші реттік катушканың орам саны , ал ... ... ... ... , , ... -- бір ... ... ЭҚК. Осы екі өрнектен шығады. Активті кедергі аз болғандықтан, бірінші реттік катушка ... ... ... катушкаға жүктеме қосылмасын (2.25, а-сурет), яғни трансформатор зая жүрісте болсын. Онда ... ... ... ток ... ... жуықтап алғанда оның қысқыштарындағы кернеу . Жүктеме жоқ кезде екінші реттік тізбекте энергия шығыны жоқ. Ал бірінші ... ... ... ... мен ... ... жылу бөліну есебінен қызуына және өзекшенің қайта магниттелуіне кететін өте аз энергия ... бар, мұны ... де ... ... трансформатордың зая жүрісі үшін (2.21)-ді ескере отырып,
аламыз, мұндағы -- ... ... яғни ... және ... ... ... орам ... қатынасына тең шама. Трансформатордың зая жүрісінде . Егер болса, трансформатор төмендеткіш, ал ... , бұл ... ... деп ... ... ... бірінші реттік катушкасының орам саны екінші реттік катушканың орам санынан аз, ал ... ... ... ... ... ... ... да бір жүктеме қосайық (2.25, ә-сурет). Онда бұл тізбекте жиілігі бірінші реттік тізбектегі ток жиілігіне тең айнымалы ток ... ... ... ... ... ... ЭҚК-і пайда болады, оның үштарындағы кернеу аздап төмендейді. Ленц ережесі бойынша ... ... ... ... ... ... Бұл магнит ағыны екі катушканы бірдей тесіп өтетін болғандықтан, оның азаюы бірінші реттік катушкадағы өздік индукция ЭҚК-і -дің ... әкеп ... Ал, онда ... ... ... мәні ... ... да ток күші артады.
Өз ретінде бірінші реттік тізбектегі ток күшінің өсуі ... ... ... тудырады, онда екінші реттік тізбектегі индукциялың ЭҚК-і мен ток күші ... ... әрі осы ... ... ... жүктеме үшін белгілі бір магнит ағыны, екінші реттік тізбектегі индукциялық ЭҚК-і жәнө бірінші реттік тізбектегі ток күші ... жүре ... ... ... ... зая ... қарағанда екінші реттік тізбек тұтынатын қуатқа тең қуатты көбірек алады. Егер аздаған ... ... ... энергияның сакталу заңы бойынша, генератордың энергиясы бірінші реттік тізбектен ... ... ... ... өрісі арқылы беріледі. Сондықтан шығынды ескермей, былай жазуға болады: , ... неше ece ... ток күші ... есе ... ... ... пайдалы әрекет коэффициенті өте жоғары, ол 99%-ға дейін жетеді, яғни шығын бар ... 1 -- ... S ... ... мүмкін болатын жүктемемен таңдалады. Нормалды режим кезінде ПУЭ ге ... ... ... ...
S ... МВ.
Sном.т = 0,7· S м ВН;
Sном.т =0,7·34,23 = 23,961МВА.
ТРДН-40000/110 трансформаторы маркасы
Үш фазалы, екі ... ... бар, ауа ... ... және ... ... ... суитын жүйесі бар кернеу реттейтін күштік трансформатор. ... ... ... ...
Трансформатор таңдау 3.6 кесте [2]. ТРДН 40000-110/35/6 кВ күштік трансформаторы төмендегі 2.3 - суретте көрсетілген.
6.1 - кесте
Трансформатордың техникалық параметрлері
Типі
Sном
U ... ... - ... ТРДН ... кВ ... трансформаторы
Трансформатордағы электр энергия
Авариялық жүктеме коэффициентін анықтау:
Таңдалған трансформатор шартты қанағаттандырады:
Кап.ж = 0,85< Кдоп = 1,4.
Әдебиетгер: 1 нег. ... 2 нег. ... 3 нег. ... 2 қос. ... 4 қос. ... ... Жоғары жиілікті кернеулерді түрлендіруге арналған.
+ Жүктемелі трансформатор.
+ Айнымалы токтың кернеуін ... ... ... ... ... ... Қоректендіруге арналған құрал-жабдықтардың.
7. ... ... ... ... ... емес Х ... ... қысым, сұйықтың шығыны, жылдамдық, орын ауыстыру, деформацияның ... ... т.б.) ... үшін оны алғашқы өлшем түрлендіргіші немесе датчик көмегі арқылы шығатын электрлік шама Y-ке ... Ары ... Y - тің ... ... өлшем түрлендіру тізбегі арқылы соларда ол спектрі мен деңгейі өзгеріске түсіп және энергияның бір түрінен екінші түріне өзгеріп ... ... ... емес ... ... ... жалпы түрде өлшенетін Х шаманы және басқа шамаларды кезегімен түрлендіретін ең соңында өлшенетін ... ... бір ... ... ... сан (код) түрінде анықтайтын өлшем түрлендіргіштерінің тізбегі түрінде елестетуге болады.
Электрлік шаманы алу үшін түрлендіргіштерді тізбектей қосу сызбасы көбінесе ... емес ... ... ... ... тән ... қасиеттерін анықтайды. Бұл аспаптарды тура және теңгермелі аспаптар түрлеріне жіктеуге болады. ... ... ... Тура ... ... ... аспаптарда (4-сурет) өлшеу нәтижесі кезектескен бірнеше түрлендірулерден кейін ... ... ... ... барып алынады. Бұл аспаптар өте қарапайым, сенімді, олардың метрологиялық сипаттамасы да жоғары емес.
Пр өлшеу түрлендіргішінде ... ... емес Х ... электрлік Э шамаға түрленуі жүзеге асырылады.
4-сурет. Тура түрлендіру аспабының құрылымдық сызбасы
Жалпы бұл шаманы өлшеу тізбегінде әлі ... рет ... ... Одан ... Эi =f(Э) шама ... болған жағдайда К күшейткішінде күшейтіліп, Х шаманың шығу мәнін тіркейтін есептеу құрылғысына ЕҚ түседі.
Өлшеу аспабының түрлендіру қызметі ... ... емес ... әр ... ... ... қызметін атқарып келіп, соңғы буын α=f() түрінде көрінуі жолымен жүзеге асады және аспаптың түрлендіру қызметіндегі барлық құрылымдық параметрлердің ... ... ... мүмкіндік береді.
Аспапта түрлендіргіштерді жалғаудың дифференциалды сызбасын пайдалану (5-сурет) анық метрологиялық сипаттамасы ... ... ... ... береді. Мұндай сызбаның негізін есептегіш түрлендіргіш (шығу шамасы бір аттас екі кіру сигналдарының Э = F(Э1 - Э2) тақ саны ... ... ... екі ... бар ... ... Оның екі дербес - бір жұмыс режимінде бірі ... ... ... ... Т1, ... - ... ... тұрған Т2 түрлендіргіш каналдары болады. Түрлендіргіш Т1 мен Т2 - нің кіру ... ... X1 мен X2 ... емес Э1 мен Э2 электр сигналдарына айналдырылады да одан әрі есептегіш Т3 түрлендіргішіне жеткізіледі. Есептегіш түрлендіргіштен шыққан Э = Э1- Э2 одан әрі тура ... ... ... ... ... ... ... сызбасы
Оңай болу үшін Т1 мен Т2 түрлендіргіштерінің қызметі (5.1) - түрінде деп ... ... ... ... ... ... ... =SX1 +Y0; Y2=SX2 + Y0. (5.1) ... ... ... ... мына ... ... = Y1 -Y2 = S(X1 -X2). ... түрлендіру әдісі. Теңдестірілген түрлендіру әдісін пайдаланатын аспаптарда (жағымсыз кері байланысты қолданумен) аддитивті, сондай - ақ мультипликативті ... ... ... ... ... ... Кері ... пайдалану - тұрақты және өзгермелі жуықтаулары шағын, шығу қуаты үлкен аспаптар ... ... ... ... ... ... ... шығуда теңдестірілген аспаптың құрылымдық сызбасы берілген. Енгізілетін электрлік емес шама Х түрленуден соң есептегіш түрлендіргіштің бір кіру ...... ... ... енсе, екінші кіру жолынан теңдестірілген тізбектен (КЦ) шыққан Uк кернеуі беріледі.
6-сурет. Теңдестірілген түрлендіргіші бар аспаптың құрылымдық сызбасы
Теңдестірілген тізбек кернеулер ... ΔU аз ... ... есептеліп К күшейткіштен шыққан кернеу арқылы қозғалысқа келтіріледі. ... ... емес ... ... болып теңдестірілген тізбекке (КЦ) әсер ететін Ушығу - ... ... ОУ ... бұл ... механикалық құрылғы болады, мысалы теңдестірушіге немесе көпір тізбегіне жалғанған реохорд. Өлшеудің жалпы ... ... ... Т - ның ... мен өлшегіш және теңдестіргіш тізбектің жуықтауларының қосындысынан ... ... ... ... ... ... ... мен қызметінің сызықтық болуына байланысты түрлендіргіштерді қосуды үш түрге бөлуге болады. (7-сурет).
Түрлендіргіші бар ... ... бір ... (Rпр= R1, ) ... (7-сурет.а). Мұндай жағдайда R1= R2, R3= R4 симметриясында және көпірдің тиімді жұмыс режимі сақталғанда гальванометрдегі ток
(5.3)
7-сурет. Көпірлік сызбадағы ... ... ... а - ... бір ... б - ... ... иініне; в - екі көрші иініне
Бұл теңдеу түрлендіргіштің мұндай қосылуында түрлендіру қызметінің қисық сызықтылығының үлкен дәрежесі, 2...3 % ... ... ... ... ... бар ... қарама қарсы иіндерге жалғанған (Rпр= R1 = R4,) (7, б суретті қара). Мұндай жалғануды егер сызбаның сезімталдығын арттыру үшін ... ... ... ... ауытқуы R1R4 - R2R3 айырмасына пропорционал болатыны белгілі.
Егер R1 және R4 ... ... ... ... ... азайса) онда сезімталдық сызбасы бір жұмыс түрлендіргішімен салыстырғанда екі есе өседі. Түрлендіргіштердің мұндай жалғануында температурадағы жуықтауды толықтыру үшін R1 мен R4 - ке ... ... екі ... жұмыс істемей тұрған қалған екі түрлендіргішті де қосу қажет болады. Жұмысшы түрлендіргішті қосудағы кемшілік түрлендіру ... ... көп ... болып табылады. Шындығында, R1R4 = R2R3, R1 = R2 = R3 = R4= R мен ... ... ... ток мына ... анықталады.
(5.4)
Осы теңдеуден бұл жағдайда шкаланың түзуден ауытқуы алдыңғы жағдайдағыдан (7 ... 10 %) әлде ... көп ... ... ... 1 нег. [36-51], 2 ... сұрақтары:
* Электрлік емес шамаларды электрлік әдіспен өлшеудің артықшылықтарын ата.
* Құрылысмдық сызбаны графикалық түрде бейнеле.
а) тура түрлендіру ... ... ... ... ... кері байланыс аспабы;
3. Теңгермелі көпір сызбасының артықшылықтарын түсіндір.
4. Көпірлік сызбадағы түрлендіргіштерді жалғау тәсілдерін көрсет.
8. Дәрістің тақырыбы: ... ... ... сандық құрылғылар аса күрделі және көп элементті болып келеді. Интегралдық микросхема дегеніміз - ... ... ... ... бір ... ... ... өзара электрлік байланысу барысында өте тығыз орналасқан, өз ... жеке ... ... атқаруға арналған және тексеру, пайдалану, қабылдау кезінде бөлшектеуге келмейтін, ... ... ... ... ... құрылғы. Интегралдық микросхеманың негізгі параметрлері жинастыру тығыздығы мен интеграциялау ... ... ... деп - интегралдық микросхеманың 1 см 3 көлемінде орналасқан ... ... ... ... ... ... ... оның құрамындағы элементтердің жалпы ... ...
K = lg N
N ~ 10 ... ... дәрежелі ИМС.
N>100 болса, екінші дәрежелі ИМС. N 100-1000 ... ... ... ... ИМС. N>1000 ... ... ... ИМС деп бөлінеді.
ІІІ дәрежедегі микросхемалар БИС (с большой степенью ... ... деп, ал IV-V ... ... СБИС ... ... схемы, СБИС) деп аталады.
Интегралдық микросхемалар аналогтік және цифрлық ... ... ...
Аналогтік микросхемалар үздіксіз электрлік процессте жұмыс ... Оған ... ... ... ... ...
Цифрлық ИМС логикалық деп аталатын импульстік ... ... ... ... Осы ... МС ... құрылымдар мен есептеу ... ... ... болып табылады. Олардың тізбектеріне информациялық екілік ... ... ... ... ... 0, ... 1 сандарымен тасымалданатын сигналдар беріледі. ... ... ... элементтер, триггерлер, регисторлар, санауыштар, ... ... ...
Цифрлық ИМС дегеніміз - дискретті сигналдарды ... және ... үшін ... ... ...
Қазіргі ЭВМ және әртүрлі цифрлы құрылғыларда ... ... 1 және 0 екі ... ғана ... ... ... коды ... жүргізіледі. Екілік ақпаратты өңдеудегі операцияларды ... ... ... ... ... ... ЕМЕС элементар логикалық операцияларды орындайтын ЛЭ ... ... ... ... ... кез келген күрделі логикалық ... ... ... ... ... ... ... орындайтын ЛЭ шартты түрде белгіленуі
мұндағы x1, x2 ... xn - ... ... ... ал у - ... коды ... ... ... сигналы.
ЖӘНЕ логикалық функциясын х және у ... ... ... ретінде беруге болады, ол кестені ақиқат ... ... ... ... деп ...
Екі кірістен тұратын ЖӘНЕ элементі үшін ақиқат кестесі:
ЖӘНЕ ... ... ... ... ... деп аталады, және математикалық түрде оны былай жазады:
у=х1^х2 немесе у=х1х2 ... ... ... ... ЛЭ ... ... белгіленуі мен ақиқат кестесі 7.1 суретте көрсетілген:
8.1 ... - ... ... шартты түрде белгіленуі мен ақиқат кестесі
Схеманың тым болмағанда бір кірісіне логикалық бір сигналы әсер ... онда ... Лог1 ... ... ... ... ... қосу операциясы (Дизъюнкция) деп аталады, және ... ... оны ... ... ... немесе у=х1 v х2
ЕМЕС логикалық операциясын орындайтын ЛЭ шартты түрде ... мен ... ... 7.2 ... ...
8.2 ... - ЕМЕС элементінің шартты түрде белгіленуі мен ақиқат кестесі
ЕМЕС ... ... ... ... операциясы (мойындамау) (отрицание) деп аталады, ал ЕМЕС ... - ... деп ... және математикалық түрде оны былай жазады:
Логикалық ИМС-ды ... ... ... ... ... ... ... ұсынатын базалық элемент жатыр, олар ЖӘНЕ-ЕМЕС (Шеффер ... және ... ... ... ... операцияларын орындайды.
Логикалық ИМС-ды ... ... - РТЛ ... ДТЛ (Диод-транзистор-логика), ТТЛ (транзистор-транзистор-логика) және т.б. ... ... ... ... ... ... және ... элементтердің орналасуына байланысты.
Жартылай өткізгіш, ... және ... ... ... ... ... ... Интеграциясы жоғары деңгейдегі ИМС. ИМС жүйелері мен қатарлары. ИМС сапасы мен сенімділігі. ИМС таңбалау. ... ... ... ... ... ... ... өткізгіштік және гибридтік микросхема деп ... ... ... ... ... ... элементтерін, яғни, резисторлар, конденсаторлар, катушкалар мен осы ... ... ... пленка түрінде қабаттап жабыстыру арқылы жасайды (7.3 ... ... ... пленкалық болып жасалмайды. (Олардың құрылысы мен ... ... ... ... ... ... болғандықтан олардың сапасы нашар болады) Пленкалық микросхемалар жіңішке (пленканың қалыңдығы 1-2 мкм ... және ... ... ... ... ...
8.3 ... интегралдық микросхема - ол пассивті элементтері әртүрлі пленка түріндегі шыны, ... ... ... жасалған диэлектерлік қойғыштың бетіне жағу ... ал ... ... ... жоқ ... ... жартылай өткізгіш құралдардан орындалған интегралдық ... ... ... микросхемалар пленкалық технологияларды жартылай ... ... ... ... ... береді. Жартылай өткізгіштік ... ... ... технология бойынша жасалуы мүмкін - ... ... ... өткізгіш монокристалл көлемінде, ал ... ... - жұқа ... ... монокристалдың қорғалған (мысалы, тотықпен) бетінде жасалуы мүмкін.
8.4 сурет
Жартылай өткізгіштік ... ... - ол ... ... мен ... қосылыстары көлемді болып және ... 200-300 мкм ... ... ... жартылай өткізгіштің бетінде жасалған интегралдық микросхема. Элементтердің арасындағы ... ... n-p ... ... ... ... кремний қолданылады. Жартылай өткізгіштік интегралдық микросхемаларды жасағанда әдетте планарлық технологияны ... ... ... және ... ... ... ... бір монокристалында таңдап құрады. Ж.ө.и.м. элементтерді өзара қосу ... ... ... ... және жартылай өткізгіштің монокристалының бетінде жартылай өткізгіштің тотыққан бетінде ток ... ... ... ... ... шаң жағу ... ... мүмкін. Конденсатор ретінде микросхемаларда кері ығысқан p-n-ауысулар ... ... ... құрылымдар қолданылады. Резистерлердің рөлін жартылай өткізгіш кристалы беттерінің бөліктері ... түзу ... кері ... ... ... ... ... МДЖ (металл-диэлектрлік жартылай өткізгіш)- транзисторлар орындайды. Интегралдық микросхемаларда жеке ... ... ... үнемі көрсету мүкін емес. Мысалы, конденсатордың түйіні бір ... ... ... да ... ... мүмкін. Электродаралық қашықтықтардың аздығы және микросхемалардағы кристалдың ... ... ... ... ... ... ... болуы, сонымен қатар паразиттік ... ... ... ... барлық параметрлерін, радиоэлектрондық аппаратураның байланысқан түйіндерін нашарлатады.
Логикалық және ... ... ... логикалық элементтердің (ЛЭ) көбін реле пайдаланушы схемалармен салыстыру ыңғайлы.
Төмендегі 8.1-а және 8.1-б Суреттерде ЖӘНЕ ЛЭ- нің символдық белгіленуі және оған ... ... ... ... 0
0 1
1 0
1 ... б) ... - ... ЛЭ ЖӘНЕ:
а) - символдық белгіленуі;
б) - балама схема;
в) - ... ... ... ... тек "А" және "В" ... екеуінде де ЖОҒАРҒЫ деңгейлер орныққанда ғана, және тек осы жағдайда ғана орнығады. Басқа барлық жағдайларда шығыста ТӨМЕНГІ ... бола ... 8.1 в) ... ... ... деп ... кесте келтірілген. Бұл кестеде кірістерде болуы мүмкін күйлер ... бәрі және ... ... шығыстағы күйлер көрсетілген.
НЕМЕСЕ ЛЭ:
А В
С
0 0
0 1
1 0
1 ... б) ... - ... ЛЭ НЕМЕСЕ:
а) - символдық белгіленуі;
б) - балама схема;
в) - ақиқат ... ... ... ... ... ең ... ... ЖОҒАРҒЫ деңгей орныққанда орнығады. Бұл операция 8.2 б ... ... реле - ... ... ... ... 8.1 бен 8.2-Суреттерде ЛЭ екі кірісті. Кірістер саны ЛЭ одан да көп ... ... ... егер ... ... ... ЖОҒАРҒЫ деңгей бұл элементтің шығысында, тек барлық 8-кірістерде ЖОҒАРҒЫ деңгей орналасса.
ЕМЕС - ЛЭ ... б) ... ... ... - ... ... - балама схема;
в) - ... ... бір ... ... қатынасты берейік:
(51)
Логикалық элементтер және логикалық функциялар
Логикалық элемент - бұл осы не ... ... ... ... алатын құрылғы.
Y=f(X1,X2,X3,...,Xn) - логикалық функция, ол ақиқат ... деп ... ... ... ... саны - ... мүмкін мәндерінің саны.
Ол 2n-ге тең, мұндағы n - айнымалылар саны .
n айнымалысының әр түрлі функция саны тең ... ... ... ... айнымалы функцияның ақиқат кестесі Y=f(X) тұрады
2 жол, ал функцияның бір айнымалымен саны 4-ке тең.
1. ... ... 0, Y=0. Бұл ... ... ... - Y шығысын ортақ шинамен нөльдік потенциалмен қосу.
Константа функциясы 0, ақиқат кестесі:
2. Y=f(X)=X - қайталау ... Бұл ... ... ... - Y және Х ... ... ... функциясының ақиқат кестесі:
3. Y=f(X)=NOT(X) - терістеу ЕМЕС немесе инверсия (NOT(X) - бұл НЕ X). Бұл ... ... ... - ... не ... элементте инвертор не транзисторлы кілт. Терістеу функциясының ақиқат кестесі:
Логикалық элемент ЕМЕС схемаларда келесідей:(үстінен X cызықша ... ... ... ... 1, Y=1. Бұл ... ... ... - Y шығысын қорек көзімен қосу.
Константа функциясының ақиқат кестесі:
Бір айнымалының маңызды функциясы ЕМЕС терістеуі ... ... ... ...
Екі айнымалы функцияның ақиқат кестесі Y=f(X1,Х2) тұрады
4 жол, ал ... екі ... саны 16-га тең. Екі ... ... ... ... ... НЕМЕСЕ (логикалық қосу, дизъюнкция): Y= X1 + X2 = X1VX2. Бұл ... ... ... екі ... қосылған кілт:
Логикалық НЕМЕСЕ ақиқат кестесі
Логикалық НЕМЕСЕ элементі схемада келесідей белгіленеді:
2. ... ЖӘНЕ ... ... конъюнкция, сәйкес сүлбесі): Y = X1X2 = X1&X2. Бұл функцияның техникалық шығуы екі тізбектей қосылған кілт:
Логикалық ЖӘНЕ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... белгіленеді:
3. Пирс сызығының функциясы (НЕМЕСЕ-ЕМЕС): Y = NOT(X1+X2). НЕМЕСЕ-ЕМЕС функциясының ақиқат кестесі:
Логикалық НЕМЕСЕ-ЕМЕС схемада келесідей ... ... ... ... ... Y = X1|X2 = ... ЖӘНЕ-ЕМЕС функциясының ақиқат кестесі:
Логикалық ЖӘНЕ-ЕМЕС сүлбеде келесідей белгіленеді:
Әдебиеттер: 4 нег. [6-18]; 5 нег. ... 1 қос. ... 3 қос. [18-48] ... ... Пирс сызығының функциясы ?
* Екі ... ... ... ... және ... интегралдық сұлбалар?
* Жартылай өткізгіштік интегралдық микросхема?
9. Дәрістің тақырыбы: Микропроцессорлық жүйенің негізгі элементтері. ... ... ... ... ... негiзгi компоненттерi немесе (37-шi сурет) Цпу - бұл арифметика-логикалық құрылым, басқару ... және ... ... - бұл ... бағдарлама қолданатын мәлiмет сақтайтын жады облысы.
1. Арифметика-логикалық құрылым (АЛҚ) кіріс-шығыс порттары арқылы сыртқы құрылыммен мәліметтер алмастыра отырып ... ... ... ... ... АЛҚ ... ... бағдарламардың командалар тобына сәйкес операциялар орындайды.
2. Жүйедегi барлық процесстер барлық командалар мен мәліметтер ағымының уақыт ... ... ... ... ... құрылғысымен синхронизацияланады. Регистрлер саны және олардың түрi микропроцессордың түрiне байланысты өзгередi.
3. Негiзгi регистрлерге мыналар жатады: аккумулятор- ... ... ... ... сақталады, байрақтар регистрі- АЛҚ-ғы соңғы команданың орындалу нәтижесін көрсететін ақпарат сақталады, командалар есептеуіші - осының көмегімен микропроцессор ... ... ... ... ... бақылап отырады, стек нұсқағышы - белгілі бағдарлама орындалып болған соң қайтып келетін ... есте ... үшін ... ... ... мәні ... ... регистрі және дешифратор мұнда қажетті түрге түрленеді. Микропроцессордың перифериялық құлығылырмен қосу үшін кіріс және ... ... ... ... ... ... перифериялық құрылғылардын келетін сигналдар барлық кезде қанағаттандырмағандықтан қажет, перифериялық құрылғылардың кіріс сигналдарға ... ... ... ... ... ... ... деңгейі немесе берілу жылдамдығына сәйкес келмейді.
Микроконтроллерлер
Микроконтроллерлер - құрамында жадысы және кіріс/шығыс интерфейстері бар бір кристалдағы интергалданған сұлбалар.
5.7-шi ... ... ... ... ... ... микроконтроллерлер бірнеше кіріс-шіғіс порттардан тұрады, олардың кейбірі сигналдарды не қабылдау, не беру үшін бағдарламаланды. Кіріс порттардың біреуінің ... ... ... ... ... оған ... ... тікелей қосыла алады. Порт каналдарының біреуі көбінесе сигналдарды ... ... беру үшін ... ... ... ... таймерлер сияқты құрылғылар да кіреді.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автоматты басқару теориясы31 бет
Пәннің оқу-әдістемелік кешені «Cалық менеджменті»71 бет
Экономиклық талдаудың теориялық негіздері16 бет
Бастауыш – сынып оқушыларының психологиялық дамуына арналған сабақтар44 бет
Дәрістік кешен87 бет
Информатиканың теориялық негіздері пәнінен дәрістік конспектілер67 бет
Экология - Дәрістік курс61 бет
Астрономия пәнінің оқу-әдістемелік кешені (дәрістер жинағы)80 бет
Жапониядағы демократиялық қозғалыстың өрлеуі (1917-1930 ж.ж.)35 бет
Жарақат, зақымдану және күйік кезіндегі алғашқы медициналық көмек5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь