Әл-Фараби мұраларының алғаш зерттелуі

Ислам философиясының шоқтығы биік ең ірі өкілі ғұлама философ, ұлы жерлесіміз Әбу-Насыр әл-Фарабидің тарихи отанына қайтып оралуына себеп болған жағдаяттар туралы сөз қозғағанда ғалымдар көп жағдайда ХХ ғасырдың 80-ші жылдарындағы кеңес мемлекетінде қылаң бере бастаған «кіші ұлттар» тарихы мен мәдениетіне жаңа жұмсақ көз қарасқа сілтеме жасайды. Шын мәніне келсек, бұл бөлектеніп алынған бір мемлекет ішіндегі сясаттың өзгергені ғана емес, Шығыс, оның ішінде, мұсылман әлемінің рухани қазынасына көңіл аударып, мән бере бастағандық еді. Бұл өзгеріс өздігінен немесе Батыс ғалымдарының Еуропацентрлік көзқарастарының ғажайып түрде Шығысцентрлік түсінікке ойыса қалғанынан емес, белсенді күрес арқылы мүмкін болады.
Әл-Фараби еңбектері ХІІ-ХІІІ ғғ. өзінде-ақ көптеген Еуропалық мемлекеттерге кеңінен танымал болды. Ортағасырлық Еуропа классикалық ежелгі грек философиясымен әл-Фарабидің арқасында ғана танысуға мүмкіндік алды. ХІІ ғ. ағымында оның «Ғылымдар классификациясы» еңбегі латын тіліне екі рет аударылды. ХІІ ғ. мен ХVІІ ғ. аралығында әл-Фарабидің еңбектері – «Зерденің мәні туралы», «Мәселелердің бастауы», Аристтотельдің «Физика», «Поэтика» шығармаларына түсініктемесі, «Бақытқа жету жолдары туралы», логика бойынша трактаттары бірнеше рет латын тіліне аударылды. Фарабидің кейбір трактаттары бізге тек латын жазбасымен жеткен, олардың араб тексіндегі қолжазбалар сақталмаған./2, 322-333.
Фарабидің еуропалық ғылымға ықпалы оның Ибн Сина, әсіресе Ибн Рушд секілді ізбасарлары арқылы да жүзеге асты. Авверроизм ХІІІ-ХІV ғғ. прогрессивті француз және итальян философиясының негізі болды. Батысеуропалық ортағасырдың ірі ойшылдары Р.Бэкон, Д.Скот әл-Фарабидің, Ибн Синаның, Ибн Рушд және т.б. ғалымдардың шығармаларын өздерінің теориялық құрылымдарында қолданды. Аса жоғары сенімділікпен Спинозаның кейібір трактаттарының бағыттылығы мен құрылымы жағынан Фарабидің еңбектеріне жақындығын айтуға болады. Осман Әмин әл-Фараби мен Спиноза трактаттарының аяқтамаларының да ұқсастығын айтады.
Қорытынды жасап, былай айтуымызға болады: Аристотель әл-Фарабидің арқасында Аристотель болды. Алдыңғы Шығыс философиясында (Ибн Сина, Ибн Рушд) қарастырылған мәселелер алғаш оның еңбектерінде көтерілген болатын. Ортағасырлық Еуропа ежелгі грек философиясымен оның еңбектері арқылы танысты (тікелей немесе оның ізбасарлары Ибн Сина, Ибн Рушд, Маймонидтің еңбектері арқылы).
1. Философия в современной арабской отчизне: материалы I-й арабской философской конференции, организованной Иорданским университетом. –Бейрут, 1985. 336 с. На арабском языке.
2. М. Харуллаев. Мировоззрение Фараби и его значение в истории философии. Ташкент, 1967, стр. 322-333.
3. Madkour J. Za place d'al- Farabi dans L'ecole philosophigue Musulmane. P., 1934. 279 p. На французком языке.
        
        профессор Ж.А. Алтаев
Әл-Фараби мұраларының алғаш зерттелуі
Ислам философиясының шоқтығы биік ең ірі өкілі ... ... ... ... ... тарихи отанына қайтып оралуына ... ... ... сөз ... ... көп ... ХХ ғасырдың
80-ші жылдарындағы кеңес мемлекетінде ... бере ... ... ... мен мәдениетіне жаңа жұмсақ көз қарасқа сілтеме жасайды. Шын мәніне
келсек, бұл ... ... бір ... ... ... ... емес, Шығыс, оның ішінде, мұсылман әлемінің рухани қазынасына көңіл
аударып, мән бере ... еді. Бұл ... ... немесе Батыс
ғалымдарының Еуропацентрлік көзқарастарының ... ... ... ... ... ... ... күрес арқылы мүмкін болады.
Әл-Фараби еңбектері ХІІ-ХІІІ ғғ. ... ... ... ... танымал болды. Ортағасырлық Еуропа классикалық ежелгі
грек философиясымен әл-Фарабидің арқасында ғана ... ... ... ғ. ... оның «Ғылымдар классификациясы» еңбегі латын тіліне екі ... ХІІ ғ. мен ХVІІ ғ. ... ... ...... ... «Мәселелердің бастауы», Аристтотельдің «Физика», «Поэтика»
шығармаларына түсініктемесі, «Бақытқа жету жолдары туралы», ... ... ... рет ... ... ... ... кейбір
трактаттары бізге тек латын жазбасымен жеткен, олардың араб ... ... ... ... ғылымға ықпалы оның Ибн Сина, әсіресе Ибн ... ... ... да жүзеге асты. Авверроизм ХІІІ-ХІV ғғ.
прогрессивті ... және ... ... негізі болды.
Батысеуропалық ортағасырдың ірі ... ... ... ... ... Ибн Рушд және т.б. ... ... өздерінің теориялық
құрылымдарында қолданды. Аса жоғары сенімділікпен ... ... ... мен ... ... ... еңбектеріне
жақындығын айтуға болады. Осман Әмин әл-Фараби мен ... ... да ... ... ... ... айтуымызға болады: Аристотель әл-Фарабидің
арқасында Аристотель болды. Алдыңғы Шығыс философиясында (Ибн Сина, ... ... ... ... оның ... ... болатын.
Ортағасырлық Еуропа ежелгі грек философиясымен оның еңбектері ... ... ... оның ... Ибн ... Ибн ... Маймонидтің
еңбектері арқылы). Фарабидің философиясы оның шығыстағы ізбасарларының
еңбектерінің арқасында байып, латын ... ... ... Қайта өрлеу
дәуірінің үлесін қабылдап, Спинозаның материалистік және ... ...... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында Нахды (араби ... ... ... ... ... қазынасын қайта жаңғырту мәселесін
көтерді. Саяси егемендік алу жолындағы ... ... ... ... қажеттігі пайда болды. Ал ұлтжандылық қасиеті
тәрбиелеудің ең ... ... ... бай ... ... мен
мәдениетінің мақтаныш тұғырына көтеру.
Ортағасырлық араб тарихында жалпы адамзат өркениетінен ең жоғарғы
деңгейде ... ... орын ала ... ... және ... ... ... Бірақ олардың рухани мұрасымен таныс болған жоқ.
Калониялдық езгіге түскен ... араб ... ... ... ... ... ... үзіп алған болатын.
1857 жылы Египетте Ибн-Халдунның «Кіріспесі» басылып шықты да, одан соң
араб оқырмандары бірте-бірте ... әл- ... Ибн ... ... және ... шығармаларымен таныса бастады. ХХ
ғасырдың басынан бастап, ортағасырлық араб ... ... ... ... ... ... бола ... Алғашқы ғылыми
ізденістер бір-бірін теріске шығаратын екі әдіснамаға негізделген.
Біріншісі, қазіргі Батыс әлемінің құндылықтарын ереже есебінде, ең биік
дәреже тұғырына ... ... ... ... ... ... қазынаның әлеуметтік табиғатын есепке алмай, олардың
діни ... ... ... ... принциптерін бетке ұстай
отырып Шығысцентрлік көзқарасқа жүгіну.
Дегенмен, басты мақсат біреу болды. Ол философиялық ... ... ... ... және ... ... ... құру жолында пайдалану
еді.
1983 жылы қазан айында Амман ... ... 1-ші Араб ... ... мен Азия ... ... мынадай
міндеттері белгіленді.
«Бірінші, дәстүрлі рухани мұраға негізделген қоғам құру, ұлттық ... араб ... ... ... ескірмес, өшпес мазмұнына
сүйене отырып тәрбиелеу;
Екінші, ұлттық санаға сынаптай сыналып ене бастаған батыс құндылықтарын
сараптайтын белгілі бір ... ... ... ... ... қазіргі замандағы өркениет сұраныстарына
сәйкестелген көзқарас ... 1, 15 ... ... ... тиіс ... ресми саясаттың философиялық
негіздері еді. Бірақ, араб әлемінде, өздерінің бай ... ... ... ... ... Мусе, әл-Мубарак, әл-Хасиш, әл-
Кассас, әл-Айбар сияқты ... да ... еді. Дәл ... жағдай
егемендік алғаннан кеінгі Қазақстанда да ... 10-15 ... ... әлі де ... ... мұраға, оның мәні мен маңызына қарама-қарсы
көзқарасты фундаменталистер мен ... ... ... ... ... ... діни ... деген ұғымының баламасы ретінде
қолданып жүргендер де кездеседі. Шын ... ... ... араб ... ... ... аудармасы. «Усулиюн» дегеніміз
мұсылман заңдарының негіздерін (усуль) зерттейтін мамандар. Ал кеңірек
алсақ олар ... ... ... ауытқымауды талап ететін, мұхаммед
дінін ... ... ... ... ... араб ... ... процесіне қарсы қоюға тырысқан ұлтжанды қайртакерлер.
Салафиттер де осыларға жақын түсінік, «Ас-саляф» (тақуа ата-бабалар)
деген сөзден шыққан олар исламның ... сол ... ... ... және ... ... ... оралуға шақырады. Бұлардың
бағыты кейде мұсылмандықтың қайта жаңғыру жолы деп саналады.
Бұларға ортақ идея «өткендегі болғанды болашақта да ... ... ... ... исламға қайта оралуымыз қажет деген қағида.
Өзінің танымдық негізі бойынша фидеистік ... ... ... ... отырып, М.Вахба, Гегельді еске алады. Егер ... ... ... ... ... болса, қазіргі замандағы Араб Шығысы өліні
тірілтуге тырысуда дейді, ... ... ... қағидасы» осы бір-бірін жоққа шығаруға тырысқан
екі бағыттың ортасында жатыр.
Философиялық ғылым кеңістігінде ... ... ... ... мен Жаңа заман Еуропасының арасындағы жалғастырушы делдал
етіп көрсететін «ориенталистік» ұстаным қалыптасты.
Ислам тараған елдерде ... ... ... ... басқа философиялық
жүйелерді тек ғана мұсылман –ілімінің фалсафаның ... ... ... де ... ... келді. Мұсылмандық емес философиялық ілімдер
ішінде ортағасырлық христиан және еврей ... ... ... аударуы қажет деп есептеледі.
Мұсылман ойшылдығына жақын ... және ... ... ... Ибн ... ілімін жалғастырушы Б. Спиноза, Г. Жильсон, Ж. ... ... ... ... ... арасындағы сабақтастықты, үндестікті зерттеу үшін олардың
еңбектерін мәтіндік талдау ... ... ... ... ... Осы ... ... араб тілдес философтардың ішінде
өзінен кейінгі Ибн Сина, «Таза ағайындар», әл-Ғазали, Ибн Бадж, ... ... және ... орта ... онан соң ... өрлеу
философиясы өкілдеріне ең зор ықпал жасаған әл-Муаллим ас-Сани «екінші
ұстаз» әл-Фараби деген түсінік ... ... ... ... ... жылы ... ... тілінде басылып шыққан «Фарабидің ... ... атты ... ... ... ... ... осыған дейін белгісіз болып келген бұл ойшыл (Фараби) мұсылман
философиясының атасы болса керек»/3, 10 ... ... ... философиясының бай мазмұнын ашуға атсалысқан
шетел ғалымдарының қатарына М. Штеиншнейдер, Р. ... Р. ... ... де Бур, ... де Во, Х. ... М. ... және т.б. ... елдеріндегі өздерінің рухани қазынасына қайта оралып, оны қайта
жаңғырту ... ... ... ... және ... ... рухани
дағдарысынан туған шығыс өркениетіне ... ... ... зиялы
қауымы мен шығыстанушы мамандар назарынан да тыс ... жоқ ... ... тартқан кезеңінде іштей тынып жүрген Фараби , Ибн ... ... ... философия тарихының жаңа ... ... ... ... 1975 жылы ... ... әл-
Фарабидің 1100 жылдығына арналған «Мәскеу-Алматы-Бағдад» халықаралық ... ... ұлы ... түркі әлеміне ортақ, араб ... ... ... ... есептеліп, оның мұрасын зерттеуге
өзбек, түрік, араб, ... ... бәрі ... ... ... ... М.М. Хайруллаев 1961 жылы «Абу Насыр аль-Фараби», 1963 жылы
«Фараби және оның ... ... 1967 жылы ... және философия тарихындағы орны» атты еңбектерін өз тілінде
Ташкент қаласының баспаларынан шығарды.
Бірақ бұл жұмыстар ... ... ... ... таныс бола
қоймайды.
Араб-мұсылман философиясымен шұғылданушы ғалымдар ... ... ... туғызған оқиға Б.Г. Ғафуров пен А.Х. Қасымжановтың 1975
жылы Мәскеу қаласында орыс тілінде ... ... ... в истории и
культуры» (әл-Фараби мәдениет тарихында) кітабы болды.
Фарабиді өзінің тарихи отанына қайтару ... ... ... ... институтының құрамында арнайы ашылған Фарабитану
тобы зор септігін тигізді. Алғашқыда А.Х. Қасымжанов, ... ... ... ... бұл ... топ ... барлық еңбектерін
дерлік орыс, қазақ тіліне аударып шықты. әбу Насыр шығармашылығымен ... ... ... А.Х. Қасымжанов, А.Х. Машанов, А.К. Көбесов, К.Т.
Таджикова сынды әр саладағы ғалымдардың монографиялары жарық ... ... ... ... ... Ә. Әлімжановтың «Ұстаздың оралуы» шығармасы бүкіл
қазақ оқырман қауымына Фарабиді таныстырып, ұлт мақтанышына айналдырды.
Осылайша, аздаған жылдар көлемінде Алматы ... ... ... ғылыми орталығына айналды.
Әрине, ортағасыр философиясын зерттеу барысында ... ... ... ... ... ғалымдары Е.Э. Бертельс, С.Н. Григорьян, А.Б.
Сагадеев, В.В. Соколовтарды қалыс қалдыруға болмайды.
Міне сол үшін әл-Фараби бізге қымбат. Себебі, әл-Фараби қазақ ... қаны ... ұлы ... ... пен ... ... мен мәдениет
тарихында танымал болған ұлы ... ... ... ... ... ... Философия в современной арабской отчизне: материалы I-й арабской
философской конференции, организованной Иорданским университетом.
–Бейрут, 1985. 336 с. На ... ... М. ... ... ... и его ... в ... философии.
Ташкент, 1967, стр. 322-333.
3. Madkour J. Za place d'al- Farabi dans L'ecole ... ... 1934. 279 p. На ... языке.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Мемлекеттік басқарудың даму эволюциясы3 бет
Резерфорд тәжiрибесi. Атомның ядролық моделi25 бет
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеттің мұражайлары12 бет
Қазақстан, ресей және дүни жүзі елдерінің географиясында халықтардың зерттелуі8 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
«Алпамыс батыр» жырының зерттелуі6 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы мен зерттелуі27 бет
«Қырымның қырық батыры» жырлар циклінің зерттелуі, тарихи орны55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь