Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бюджеттің қолданылуы және жұмыс істеу жағдайлары

Кіріспе 3
I Tapay: Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мэні жэне атқаратын
қызметтері 5
1.1. Мемлекеттік бюджеттің мэні және оған жалпылама сипаттама 5
1.2. Бюджет құрылымы мен бюджет жүйесі 7
II Тарау: Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетінің нарықтық
экономика жағдайындағы негізгі ерекшелігі 11
2.1. Мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігі жэне оның құрал көздері 11
2.2. Мемлекеттік бюджегтің шығыс бөлігі жэне оның мақсатты
жүмсалу бағыттары 14
2.3. Бюджет тапшылығы жэне оны шешудің жолдары 16
III Тарау: Мемлекеттік бюджеттің нарық жағдайында атқаратын рөлі 19
3.1. Мемлекеттік бюджет тапшылығын қаржыландырудың жолдары 19
3.2. Мемлекеттік қарыз жэне оны жабу мақсатында қолданылатын
экономикалық эдістер 24
Қорытынды 28
Қолданылған эдебиеттердің тізімі , 29
Мемлекеттің бірден-бір басты институты болып, бюджет жүйесі табылады. Осынау мыңжылдықтардың өзінде мемлекеттің қаржы ресурстары бюджеттік жүйеге қосылуы арқасында мемлекеттік және жергілікті бөлімдерге өз міндеттерш атқаруға үлесін косты. Бюджеттік жүйе экономикалық және әлеуметтік процестердің қоғам мүддесіне байланысты шешілуін қадағалайды.
Бюджет ақша айналымы - ол мемлекет айнасы, экономикалық, әлеуметтік және саяси жағдайының өлшемі. Қоғамның әлеуметтік, экономикалық қүрылымында өте үлкен рөлді мемлекеттік басқару атқарады. Мемлекеттегі экономикалық және әлеуметтік саясатты жүргізудің бірден-бір механизмі қоғамдық қаржы жүйесі және оған кіретін мемлекеттік бюджет болып табылады. Тек осы мемлекеттік бюджет арқылы ғана мемлекет орталықтандырылған және қаржыларды қолдануға және білім беруге жүмсауға қолдана алады.
Мемлекеттік бюджет, мемлекеттің басты каржы жоспары бола отырып, әкімшіл органдарға экономикалық жүйелерді басқаруға мүмкіндік береді. Бюджет -экономикалық категория болып табылады..
Осыдан келе, таңдап алынған курстық жүмысымның тақырыбының маңыздылығы мынамен түсіндіріледі. Қазіргі үлкен саяси өзгерістер, әртүрлі экономикалық түйіндерінің күкықтарымен жауапкершілігінің өсуі, Республикадағы бюджеттік катынастар жүйесінің қалыптасуына және пайдалануына негізінен жаңаша қаралуын талап етеді. Мақсаты, бюджет жүйесін теориялық түрғыдан ашу және де Қазақстан Республикасындағы бюджет жүйесін талқылау. Қойылған мақсатқа жету барысында мынандай мәселелер қарастырады:
1. Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің басты бағыты мен
мәнін талдау.
2. Бюджеттік жүйелерді қарастыру.
3. Бюджет жүйесінің әрбір бөліктерін сипаттау.
Жүмыстың мақсаты мен шарты, оның қүрылымы келесі бөліктерден күрылады:
1. Тарау 1, бұл бөлімде бюджет жүйесінің мәні мен сипаты белгіленеді. Мемлекеттік қаржылардың қоғамдың экономикалық күрылымын қалыптастыруда, үлттық табысты қайта бөлуде, коғамдық үдайы өндірісті дамытуда атқаратын релі туралы талқыланады. Сонымен қатар, мемлекеттік бюджеттің қызметтері қарастырылады.
        
        Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бюджеттің қолданылуы және жұмыс
істеу жағдайлары
Мазмұны
Кіріспе 3
I Tapay: ... ... ... мэні жэне ... 5
1. ... бюджеттің мэні және оған жалпылама сипаттама 5
2. Бюджет құрылымы мен бюджет жүйесі 7
II Тарау: Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... 11
1. Мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігі жэне оның құрал ... ... ... ... ... бөлігі жэне оның мақсатты
жүмсалу бағыттары 14
3. Бюджет тапшылығы жэне оны шешудің жолдары 16
III ... ... ... ... ... атқаратын рөлі 19
1. Мемлекеттік бюджет тапшылығын қаржыландырудың жолдары 19
1. Мемлекеттік қарыз жэне оны жабу ... ... ... 24
Қорытынды 28
Қолданылған эдебиеттердің тізімі , ... ... ... ... болып, бюджет жүйесі табылады.
Осынау мыңжылдықтардың өзінде мемлекеттің қаржы ресурстары бюджеттік жүйеге
қосылуы арқасында мемлекеттік және ... ... өз ... ... ... Бюджеттік жүйе экономикалық және ... ... ... ... ... ... ақша ... - ол мемлекет айнасы, экономикалық, әлеуметтік
және саяси ... ... ... ... ... ... үлкен рөлді мемлекеттік басқару атқарады. Мемлекеттегі ... ... ... ... бірден-бір механизмі қоғамдық ... және оған ... ... ... ... табылады. Тек осы
мемлекеттік бюджет арқылы ғана мемлекет орталықтандырылған және қаржыларды
қолдануға және білім беруге жүмсауға ... ... ... ... ... каржы жоспары бола отырып,
әкімшіл ... ... ... ... ... ... -экономикалық категория болып табылады..
Осыдан келе, таңдап алынған курстық жүмысымның тақырыбының маңыздылығы
мынамен түсіндіріледі. Қазіргі үлкен саяси өзгерістер, әртүрлі экономикалық
түйіндерінің күкықтарымен ... ... ... ... ... ... және пайдалануына негізінен жаңаша
қаралуын талап етеді. Мақсаты, бюджет жүйесін теориялық ... ашу ... ... ... ... ... ... Қойылған мақсатқа
жету барысында мынандай мәселелер қарастырады:
1. Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің ... ... ... ... ... ... қарастыру.
3. Бюджет жүйесінің әрбір бөліктерін сипаттау.
Жүмыстың мақсаты мен ... оның ... ... ... ... Тарау 1, бұл бөлімде бюджет жүйесінің мәні мен сипаты белгіленеді.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қайта бөлуде, коғамдық үдайы өндірісті дамытуда атқаратын
релі туралы ... ... ... ... ... ... 2, бұл ... бюджеттің қүрылуы, яғни ... ... ... мақсатты ... ... ... Сонымен қатар,
бюджет
тапшылығы және оны шешудің жолдары қарастырылады.
Тарау 3, бұл ... ... ... ... рөлі, яғни
мемлекеттік бюджет тапшылығын қаржыландырудың ... ... ... ... жабу ... ... әдістер сипатталады.
5
I Tapay
Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні және атқаратын
қызметтері.
1.1. Мемлекеттік бюджеттің мәні және оған ... ... - ... ... ол ... ... және
қоғамдық әлеуметтік-экономикалық даму ... іске ... ... ... Оның ... ... қоғамның саяси және
экономикалық құрылысына, өндірістік қатынастардың деңгейіне ... ... ... да ... ... ... ... үшін оның қаржы жүйесін талдау қажет. Бүл жүйе, ... ... және оны ... институттардан түрады. Қаржы қатынастары кез-
келген қоғамдық жүйеде орын алатын ... ... ... Мемлекет қаржы жүйесі арқылы саяси, экономикалық және ... ... ... ... қажетті қаражаттарды ... ... ... ... қайта бөлуде, қоғамдық үдайы
өндірісті ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің қаржылары әлеуметтік басқару ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық
қызметті атқаруға жүмсалады. Қаржы ... ... ... қаржыландыру
институттарын қамтиды. Олар әртүрлі бағыттағы несие институттарымен тығыз
байланыс негізінде әрекет жасайды.
Мемлекеттік қаржы жүйесінің ... - ... орын ... жүйе - өте ... ... Ол сол ... ... оның
әлеуметтік-экономикалық күрылысын, мемлекеттік күрылымын білдіреді. Ел
бюджетінің қүрылымы сол елдің мемлекеттік ... ... ... бюджет - үкімет қолындағы ақша ресурстарының орталықталған қоры. Бүл
каражат мемлекеттік аппаратты, қарулы ... ... ... қызметтерді атқаруға жүмсалады. Қазіргі жағдайда
бюджет экономиканы мемлекеттік реттеудің, шаруашылық конъюктураға ... ... ... шараларды жүзеге асырудың аса күшті күралы.
Қазіргі мемлекеттік бюджет, оның сан ... ... ... күрделі де
көп қырлы қүжат. Ең алдымен, бюджетте мемлекеттің кірісі мен ... ... ... ... ... ... ... жағы да бар. Оның өзіндік ... ... ... ... ала анықталған. Осылайша, мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... емес, табиғи және мемлекеттік функцияларға, үлғайтылған үдайы
өндіріске байланысты объективті ... ... ... ... ... ... ... Орталықталған қаржылық ресурстар ... ... және ... ... қүруға қол үшын
тигізеді. Қаржыны орталықтандырудың арқасында мемлекеттің экономикалық және
әлеуметтік ... ... ... дамуына мүмкіндіктер ... ... ... ... ... яғни ... ... қанағаттандыру міндеттерін қарастырады. Мемлекеттік бюджет барлық
қаржылық жүйе сияқты 2 қызмет атқарады:
1. Бақылау қызметі;
2. Бөлу қызметі.
Бөлу ... ... ақша қоры ... ... ... ... - қаржылық ресурстардың мемлекетке ... ... ... ... ... бақылайды. Сонымен қатар орталықтандырылған
ақшалардың тиімді және үнемді қолданылуын қарайды. Бүл 2 қызмет жеке ... бір ... ... істейтін бюджеттік қатынастар. Ал бөлу қызметі, бүл
халық шаруашылығының салаларына қаржылық ресурстарды бөледі. Бөлушінің
кызметі, қоғамдағы ... ... ... ... шаруашылығының
бюджеттің нағыз байланысымен анықталады. Бюджеттің бөлу қызметінің тағы да
ерекшелігі -қоғамдык ... ... ... ... бөлу ... ... ... экономикалық және әлеуметтік жағынан
дамуына себеп тигізуге ... бар. ... ... қызметі, өзінің іс-
әрекеттерімен өте үлкен шекараларымен ерекшеленеді. Ол экономиканың барлық
бөлімдеріне, қоғамдық ендірістегі жүмыс жасайтын субъектілердің ... ... ... сәйкес, 2003 жылғы мемлекеттік
бюджетті 1 ... 1 ... ... ... ... ... ... - 631 55 690 мың теңге, сонымен қатар:
Табыс бойынша - 562 836 287 мың теңге;
Ресми түрде алынған трансферттер ... - 57 629 991 мың ... ... ... - 11 089 412 мың ... Шығыстар - 714 395 690 мың теңге, сонымен қатар:
Шығындар бойынша - 678 536 417 мың ... ... - 35 859 273 мың ... ... - 82 840 000 мың тенге.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... нормаларға негізделген әртүрлі деңгейдегі
бюджеттерді ... ... ... ... ... ... ... пен жергілікті
бюджеттер дербес жүмыс ... ... ... ... бюджеттердің әртүрлі деңгейлерінің өзара байланысына негізделген
және оларды әзірлеу, қарау, бекіту, атқару, ... ... ... және жергілікті бюджетердің атқарылуы туралы есеппен
қамтамасыз етіледі.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі барлық ... ... ... жариялылығы және дербестігі принциптеріне
негізделеді. Бюджеттердің бірлігі бірыңғай күқықтық ... ... ... министрлігі бекітетін бірыңғай бюджеттік сыныптаманы
пайдаланумен, бюджеттің бір деңгейінен басқа ... ... ... ... ... ... бірлігімен, бюджет рәсімінің
принциптерімен, ақша ... ... ... етіледі. Ол
бюджеттердің түсімдерін қайта бөлу ... ... ... жасауға
негізделген.
Бюджеттердің толымдылығы Қазақстан Республикасының салық ... ... ... ... соның ішінде мемлекеттік
акциялар пакеті бар акционерлік қоғамдардан және республикалық мемлекеттік
кәсіпорындардан ... ... ... тізбесінің және шығыстардың
бюджетінде міндетті және толық көрсетуімен қамтамасыз ... ... ... ... ... Президентінің қазақ халқына
жыл сайынғы жолдауына сәйкес оларды Қазақстан Республикасының әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... ... бағдарламаларының өлшемдеріне сәйкес келтіру болып ... ... ... ... қорының түрақтандырушылық
функциясын іске асыру арқылы қол ... ... Ал ... ... бюджеттер мен олардың атқарылуы ... ... ... ... ... ... бюджеттердің әртүрлі деңгейдегі
бюджеттердің арасында кірістерді бөлудің түрақты ... ... ... ... ... ... ... қүқығы арқылы
қамтамасыз етіледі.
1.2. ... ... ... және жүйесі.
Бюджеттің қүрылымы - ... ... ... ... ... ... ... қүрылымы 2 бөліктен түрады. Яғни,
«мемлекеттік» және «жергілікті» бюджет. Мемлекеттердің ... ... ... - ... ... Жергілікті бюджет есебінен коммуналдық
шаруашылықтар, жолдарды, мектептерді жөндеу, байланыс қызметі, түрғын үй
қүрылыстарын, жергілікті ... ... ... сот ... ... Со л сияқты жергілікті
8
бюджет ... ... ... денсаулық сақтау
бөлімдеріне, экологияны қорғауға бөлінеді.
Осы мемлекеттік және жергілікті бюджеттердің, олардың арасындағы өзара
өтеу операциялары ... ... - ... ... қүрайды.
Жергілікті бюджеттер - об лы стык бюджеттер қалалардың, қалалардағы ауданды
қоспағандағы ... ... ... Ал ... бюджет - Қазақстан
Республикасының заңымен ... ... ... ... ... ... және ... Қазақстан
Республикасының Конституциясы мен заң актілері жуктелген міндеттерді жүзеге
асыру үшін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін ... ... ... ... ... ... ... табылады. Республикалык бюджет - қаржы қүралдарының жинтығы
болып табылады. Ол түсімдердің арқасында қалыптасады.
Бюджет қүрылымы төменде көрсетілген:
1. Түсімдер: ... ... ... трансферттер,
несиелерді
қайтару;
2. Шығыстар: шығындар, несиелер;
3. Бюджет тапшылығы;
4. Бюджет тапшылығын қаржыландыру.
Республикалық бюджеттің қаражаты: сот ... ... ... ... ... және ... қызметін; қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету;
әділет саласындағы ... ... ... ... ... ... орта кәсіптік және қосымша білімді және т.б. ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
бюджеттік бағдарламаларды, олардың аумақтық бөлімшелерін және ... ... ... ... шығындар да республикапық
бюджеттен қаржылан дыры лады. Республикалық бюджеттін, ... ... ... және ... ... ... ... жоспарланған
өзгерісіне сәйкес белгіленген қаражаты үлттық валютаның бөлінген кезіндегі
ресми айырбас бағамы бойынша жүмсалады. Алдағы үш ... ... ... ... ... және тиісті қаржы жылына арналған
республикалық ... ... ... ... ... дамуының тиісті кезеңге арналған жоспар негізінде
және ... ... ... ... ... ... ... Сон
да, үш жылдық кезеңге арналған ... ... ... ... ... ... ... бюджеттер түсімдер мен бюджет тапшылығын қаржыландыру
есебінен ... ... ... және ... ... және Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жергілікті
атқарушы органдар белгілейтін ... ... ... ... ... ... ақша ... табылады. Жергілікті бюджеттерге түсетін түсімдер ... ... ... ... Ал бүл ... ... ... мектепке дейінгі, жалпы бастауыш, жалпы негізгі білім беруді, орта
кәсіптік қосымша білім беруді; жергілікті ... ... ... ... жергілікті деңгейді, спорт және ақпарат
саласындағы ... ... ... ... т.б. ... Республикасының Үкіметі мен жергілікті атқарушы органдардың
резервтері республикалық және ... ... ... ... және ... ... ... шүғыл қаржыландыруды талап ететін
шығыстарды қаржыландыру үшін республикалық және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... сомалардың тегінде несие беруге қүқылы жиынтығында ... ... ... ... ... ... ... беруге
қүқылы.
Облыстардың әкімдері қалалар әкімдерінің және қалалардағы ... ... ... ... ... ... бюджеттен
аудандық, қалалық бюджеттерге тиісті қаржы жылына арналған ... ... ... ... жабуға төменгі түрған бюджеттерді
несиелеу үшін ... ... ... ... ... Республикасының
Үкіметі белгілейді. Жергілікті атқарушы органдардың қарыз алуы заем алу
немесе жергілікті атқарушы органдардың бағалы ... ... ... ... ... (аудандық маңызы бар қалалардан басқа) және қалалардағы
аудандарды қоспағанда, ... ... ... органдарының
кассалық аймақтықты жабуға тек облыстық бюджеттен ғана қарыз алуға қүқығы
бар. Ал ... ... ... қарыз алу, қаржы жылының шегінде айға
дейінгі мерзімге жүзеге ... ... және ... ... нақтылауды
қажет етпейді. Жергілікті бюджеттердің ... ... ... ... заң ... ... көзделмесе, онда республикалық
бюджеттер үстауға жол берілмейді. Сол ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттерден үстауға
жол берілмейді. Мемлекеттік ... ... ... ... ... жол берілмейді.
Жергілікті атқарушы органдар есепті жылдан кейінгі 15 мамырынан
кешіктірмей, жергілікті ... ... ... ... ... мен бірге есепті қаржы жылына арналған тиісті жергілікті
10
бюджеттің атқарылуы туралы жылдық есеп ... ... ... ... ... ... бюджеттің атқарылуы туралы жылдық есеп, жергілікті
бюджеттің есепті ... ... ... ... ... табыс етіледі.
Республикалық және жергілікті бюджет қаражатының ... және ... ... ... мен ... ... Қаржы Министрлігі, сондай-ақ Қазақстан Республикасының
жергілікті әкілді органдарды белгілейді.
11
II Tapay
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... негізгі ерекшелігі.
2.1. Мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігі және оның кұралу көздері.
Мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... деп ... болады. Осыған сәйкес, мемлекеттік бюджет бір-бірімен
тығыз байланысты және ... ... ... 2 бөлімнен тұрады:
кіріс және шығыс. Мемлекетік бюджеттің кірістері ... ... ... ... ... ... ... заемдардан, бюджеттен
тыс немесе мақсатты қорлардың төлемдерінен құралады. ... ... ірі ... ресурстарының нақты мақсаттарға, ең алдымен әлеуметтік-
экономикалық сипаттағы мақсаттарға шоғырландыру қызметінен туады. Бүлардың
қатарына әлеуметтік ... жол ... ... ... ... күшін даярлау және т.б. жатады.
Мемлекеттік табыстың жалпы материалдық негізін үлттык табыс күрайды,
мүны бөлу және ... бөлу ... ... ... жүзеге асырылады.
Мүндай қайта бөлу механизмінің ... және ... ... - ... ... ... тыс ... алынған төлемдер.
Мемлекеттік бюджет түсімдерінің ең басты көзі - салықтар. Өнеркәсібі
дамыған ... ... ... ... - 90 ... Салықтың
негізгі түрлеріне табыс салығы, одан басқа қоғамның қүқықты мүшелерінің
табыстарына, ... ... ... салықтар. Өндірістік
бірлестіктер, кәсіпорындар, капитал иелері өздері жариялаған мәлімдемелері
бойынша ... ... ... мәлімдемесі салық төлеушілердің өз
табыстарының ... ... ... ал ... ... ... ... төлегенде үсталады. Номиналдық табыстың үлғаюына сәйкес, табыс
салығын өсірудің ... ... ... төлеушілердің саны артады.
Мемлекеттің ... ... ... көбейеді. Салық
салудың нормасы - салық ставкасы объектінің бір өлшеміне салынған ... ... ... ... ... ... қағаздарды сату,
сатып алуынан түскен табыстардан алынады. Тікелей табыс салықтарымен қатар,
жанама салықтар да ... рөл ... ... ресурстарын бюджетке
шоғырландырудың басты қүралы - тікелей салықтар. Алайда, жанама салықтардың
да рөлі кеміген жоқ. Жанама ... 3 түрі бар: ... ... ... және кеден салығы. Бүлардың ішіндегі ең бастысы
-акциздер. Әрбір елдің ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету түрлеріне
салынады. Қазіргі кезде акциздің бір түрі ... ... ... салу кеңінен
дамуда. Ал фискалды, монопольді салық -мемлекеттің монопольді өндіретін
тауарларына салынатын жанама ... ... ... ... ... ... біраз бөлігі
жергілікті үкіметтің бюджетіне түседі.
Мемлекет басшысы әкімдерге бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ бюджеттерді нақтылау кезінде
каржыны ... беру мен ... ... ... ... ... мен салуға жүмсауды тапсырды. Бюджет қаржысын үнемді пайдалану
жөніндегі жүргізілген ... ... ... ... ахуалды
жақсартуға мүмкіндік берді. Бюджеттің ай ... бір ... ... ... сақтау саласында 1999 жылғы 181 теңгеден 2000 жылы 210
теңгеге, білім беру саласында 294 ... 357 ... ... мен ... ... - 96 ... 109 ... мәдениет
пен спортта - 38 теңгеден 68 теңгеге өсті.
Қазіргі кездегі салықтардың ... мен рөлі ... ... ... ... етумен шектелмейді. Салықтар үлттык табысты
мемлекеттендірудің басты қүралы. Олардың макроэкономикалық ... ... ... мүны ... ... ... ... үлғаюынан көруге
болады. Салықтар экономикалық белсенділікті аргтырудың, үдайы ... ... ... ... бір ... ... жаңа сипатқа ие болуда.
Мүндай ықпал көп бағытта жүргізілуде.
Салық ... ... ... ... ... ... қолайлы ... ... ... ... қолдауға кеңінен пайдаланылады. Осы
мақсатта, салықты ... ... ... ... пайдалану
жөнінде түрлі жеңілдіктер беріледі. Мүндай шараларға ... ... ... арқылы ынталандыру жүйесі жатады. Салықтық жеңілдіктер
беру арқылы мемлекет өндіріс күштерді аймақтық орналастыруға, инфрақүрылым
объектілерін салуға және тағы басқалай ... эсер ете ... ... ... тек ... шаралар жүргізіп қоймай, сонымен қатар
барлық шаруашылық ... ... ... ... ... шығу ... салык салудағы жеңілдіктер беру жолымен ... ... ... мен ... қолдап, тауарларға жиынтық қоғамдық
сүраныстың болуы үшін колайлы жағдайлар жасайды. Мысалы, 80-жылдарда АҚШ
үкіметінің басына келген ... ... ... ... қысқартуы
жатады. Бүл бағдарламаның теориялық негізі ретінде американ экономисі
А.Лаффердің есебі алынған. Ол салықты ... ... ... өсуі мен ... ... ... (Лаффердің қисық сызығы
деп аталады). Лаффердің ойынша корпорациялар табысына шектен тыс ... ... ... ... қаржыға деген ынтасын жояды, ғылыми-
техникалық прогресті тежейді, экономикалық өсуді ... ... ... ... кері эсер етеді.
Мемлекеттік бюджет пен салык ставкасынын апасындағы тәүеллілік
13
графикалық бейнесі: «Лаффердің қисық сызығы» деп ... ^ ... ... ... сызығы
1-суретте көрсетілгендей, ордината осінде салық ставкаларын (R),
абциссада ... ... ... (Ү) ... ... ... мемлекет табысы салық салудың нәтижесінде ... ... ... ... (R1) мемлекеттік бюджетке жергілікті түсімдерді
қамтамасыз етеді (ҮІ). Салықты одан әрі ... ... пен ... ... 100 проценттік салық салу мемлекеттік табысты ... ... ... де тегін жүмыс істегісі келмейді. Басқаша айтқанда,
болашақта шектен тыс салықты азайту қор ... ... ... ... ... ... көлемін үлғайтады. Нәтижесінде салықтық
түсімдердің нәтижелілігі өседі, тапшылык азаяды, инфляция бәсеңдейді.
Әрине, Лаффердің қисық сызығынын ... тек ... ... ... ... ғана ... ... Бүл теорияға сын түрғысынан терең
талдау жасамай, мынаны ғана атап ... ... жоқ, ... ... ... ... күрделі қаржы динамикасын тежейді, өндірісті
ынталандыруға эсер етеді. Жалпы нарықтық экономика жағдайында инвестицияға
салық ... ... да ... ... ... ... ... ең
бастылары циклдык ерекшелікгер және компания ... ... ... ара ... ... пайдаларының өсуі.
Жалпы нарықтағы экономика жағдайында инвестицияға ... ... да ... ... ... ... ... ен бастылары циклдық
ерекшеліктер және компания тауарларына сүраныс пен үсыныстың ара ... ... ... ... ... ... ... «Бюджет туралы
заңына» сәйкес қүрылады. Сол сияқты келесі түсімдер бойынша: басқа ... ... ... шекара салығы; Ресей Федерациясының әскери
полигонды қолданғаны үшін арендалық ақысы -18 267 750 мың ... ... ... ... коды ... ... ... кіріс
аударуы керек. Белгілі бір жерді зерттеуге кеткен мемлекет ... ... ... ... келтіру
14
керек. Төлемшілер бюджеттің кіріс бөлімдеріне сәйкес ақшаларын аударады.
Әлеуметтік салық коды бойынша жарнамалар төлеу, ... ... ... ... ... төлеу жөніндегі мемлекеттік орталык міндетті
медициналық сақтандыру ... ... ... қоры ... ... жолды пайдалану қоры бар.
2.2. Мемлекеттік бюджеттің шығыс бөлігі және оның мақсатты
жұмсалу бағыттары.
Шығыс бөлігінде бюджеттік қаржылардың бағыттары мен қызметтері
көрінеді. Өзінің ... ... ... шығысы мынандай
бөлімдерден тұрады: мемлекеті басқару шығындары, әскери шығындар,
әлеуметтік-экономикалық мақсаттағы шығындар, мемлекеттік шаруашылық
жұмыстарының шығындары, сыртқы ... ... ... ... ... шығындардың
карқынын ЖҮӨ-нің өсуі қарқынынан ... ... ... ... ... XX
ғ. мемлекеттік шығындар 350 есе ... Тек 1980 ... 1989 ... ... бюджеттің шығындары 2 еседен, яғни бюджеттің шығысы -
433,5 ... ... 877,2 ... ... өскен. Әлеуметтік
инфрақүрылымға, яғни білім беру мен денсаулық ... және тағы ... ... ... ... ... ... шығындардың да үлесі
қомақты. Әскери шығындарды айтқанда, тек тікелей шығындарды ғана көрсетіп
қоймай, жанама шығындарды да ескеру керек. Оларға ... ... ... ... ... ... мүгедектеріне, ардагерлерге және тағы
басқаларға көмек түрлері жатады. Мемлекет бюджетінің басты күрамды ... ... ... ... ... кіріс бөлігі - мемлекетгің қаржылық
қызметіне ақшалардың қайдан келгені көрсетіледі. ... ... ... үстауға көп кіріс шығарады, ал шығыс бөлігі - мемлекеттің қаржы
бөлігі қандай ... ... ... ... Мемлекеттік
бюджеттің кірістері, біріншіден орталық және жергілікті органдар жинайтын
салықтардан, мемлекеттік заемдардан, бюджеттен тыс ... ... ... ... Мүндай қорлардың күрылуы ірі қаржы
ресурстарын ... ... ... ... туады. Бүлардың
қатарына әлеуметтік қамсыздандыру, жол қүрылысы, ... ... ... ... даярлау, қайта даярлау және тағы басқалары жатады. Бюджеттік
процесс мемлекеттің ... мен ... ... ... қазіргі кезде барлық елдерде дерлік мемлекеттің шығыстары, оның
кірістері мен табыстарына қарағанда тез өсуде.
Бюджеттің шығыс ... ... ... ... ... шығындарды азайту.
2000 жылы қаржы органдары бюджет қаржысының 1 1,7 млн. теңгеден ютамын
мақсатсыз пайдаланғандығын анықтады, тексеріс барысында ... 1,7 ... ғана ... ... бұл 74,8 ... 2001 ... эасынан бері
мақсатсыз пайдаланылған кдржы 1 млн. ... ... ... 500 мың ... ... ... ... бөлігін үнемдеудің іегізгі бағыттарының
бірі - облыстық құрылымдардың, қалалар мен ... ... ... алу ... ашык жүргізуіне эайланысты. Бұл орайда облыстық
деңгейде ... ... ... ... ... ... ... сатып
алудың үлес салмағы 70 пайыз, бүл республикалық көрсеткіштен жоғары.
Баспасөз мәжілісі негізінен 2000 жылғы облыс бюджетінің эрындалғанына
байланысты болғандықтан, ... ... ... ... ... ... ... тоқталды. 2001ж. облыста барлық салықтар мен оасқадай
төлемдерден 40,2 млрд. теңге түскен. Бүл 1999 ... ... ... ... ... ... сөз. Бүның 18,4 млрд. теңгесі Қазақстан
Республикасының ... ... ... және «2000 ... ... туралы» заңдарға сәйкес, республикалық бюджетке берілді.
2000 жылғы жергілікті бюджеттердің кірісі 28,2 ... ... ... ... салыстырғанда жергілікті бюджеттердің кірісі 8,9 млрд.
теңгеге немесе 1,7 есе ... ... ... ... ... ... 109,4 ... орындалды, жоспар дан тыс 2,4 млрд. тенге
артық түсті. Жоспардың ... ... ... ... ... ... ... мен «Испат-Кармет»-тен түскен салықтар
есебінен болды. Олар 1999 жылмен салыстырғанда ... екі есе ... ... ... 25,6 ... теңгені қүрады. Бюджеттік
алымдарды есептемегенде шығындар 19,8 млрд. теңге болды, бүл 2002 ... ... ... ... 5 млрд ... ... ... 1999 жылмен салыстырғанда шығындар 6,5 млрд теңгеге өсті. Жыл ішінде
мемлекеттік мекемелердің қызметкерлеріне жалақы ... ... ... мерзімде қарыздарға жоі берілмейді. Өткен ... ... үйі мен ... ... ... киім-кешек, төсек-орын, жиһаз
сатып алуға едәуір қаржы бөлінді. Ось: ... тек ... ... қамтамасы: етуге 89 млн. теңге бөлінді. Қарағанды,
Теміртау, ... ... ... ... және селолық аудандарда
білім беру мен спорі бағытындағы 25 мекеме ашылды.
«2001жылғы республикалық бюджет туралы» ... ... ... Семей
сынақ полигонынан зардап шеккендер үшін ... ... ... бюджеттің шығыс бөлігінде қарастырылады. Мүндағ
16
қаражат облыстық бюджетте жоқ.
Бүрын қалыптасқан мезанизмдер бүзылып, біздің қоғамда ... ... 10 ... ... ... мәселесі түскен. Әсіресе, соңғы үш-гөрт жылда
өте өткір болып ... ... ... ... де ... ... жоқ. Үлкен
кәсіпорындармен қоса, жекеменшік кәсіпорындар пайда ... ... ... ... мен ... автобустар соның көрінісі. А.л бүрь^гнғы
автопарктерге көбіне шығынды маршруттар тиесілі болып ... Сол ... ... «Қалалық көлікті дамыту» бағдарламасын жасауды қолға алған. Бүл
бағдарлама төрт жылға ... Осы ... ... ... ... 3 ... теңгедей қаржы бөлінді. Кәсіпорындар бүл проблеманы өздері
шеше алмас еді. Себебі, көлік қашан да ... ... ... Ал ... дотация берілмейді. Сондықтан, басқа жолды таңдап алды. Оның
алғашқы ... 2001 жылы ... ... 310 млн. теңге бөлінді. Сол
ақшаға 95 автобус сатып алынды. Оның 43-і «Мерседес-Бенц» ... ... жаңа ... ... ... мүгедектерге тапсырылды.
Сонымен қоса, 43 «ГАЗель» алынды. Жаңадан алынған 4 шағын «ПАЗ» автобустары
да қала көшелеріне шығады. Автобустар ... ... ... ... ... Оның көп бөлігі Қарағандыда калды, біразы Теміртау, Балкаш,
Жезқазған қалаларына берілді. Енді осы қаржының ... ... ... ол ... аз ... ... тасымалдау арқылы қайтарылатын
болады. Бүл сана өткен жылы 200млн. теңге болды.
Бюджеттің ... ... ... ... қүрылған: әскери
адамдарға бір айлық ақшалай төлемақы, оперативті - ... ... ... ... бөлімдерге ішкі істер бөлімі, ... үй беру және ... ... көрсетуді төлеуге
арналган шығын - 3430 теңге. Әскери және қүқық корғау ... ... ... жаңа жүйе ... субвенцияның көлемі,
республика бюджетінен облыс бюджеттеріне берілуінің жалпы сомасы - 34 051
182 мың теңге.
2.3. Бюджет тапшылығы және оны ... ... ... ... кіріс және шығысының баланста болуын
болжайды? Бірақ ... ... ... жақ ... көп. ... "бюджеттің тапшылығы" деп аталады? Оның шығ> себептері келесі
жағдайларда болады: қоғамдық өндірістің күлдырауы. ... ... ... асыруда өте жоғары шығындардың болуы, корғанысқа
жүмсалған шығынның көбеюі. ... ... ... ... ... еи маңыздылары - өндірістің қүлдырауы және экономиканың көлеңкелі
секторы болып ... ... ... ... ... ... әкеліг
17
соқтырады. Бірінші жағдайда өндірістің қысқаруы басталады, түсетін пайданың
азаюы, соның әсерінен бюджетке түсу мөлшері орындалмайды. ... ... ... ... ... ... ... экономиканың» жайдан
айырмашылығы, яғни фирма немесе өндіріс, ешқай жерде тіркелмейді, сондықтан
олар ешқандай ... ... ... ... ... ... «көлеңкеде» қалады және сәйкес аты да «көлеңкелі экономика» деп
аталады. Егер ... ... көп ... ... бюджет тапшылығына тап
болады. Бүған керісінше жағдай, яғни ... ... көп ... ... ... ... тап болады.
Тапшылықтың түрлері:
1. Бірінші тапшылық - бүл ... ... ... ... ... ... ... тапшылық - мемлекеттік бюджеттегі ... ... әр ... ... ... ... негізделген тапшылық. Бүл үкіметтің шын кірістер
мен шығыстардың арасындағы қайшылық;
3. Циклдық тапшылық - бүл мемлекеттік бюджеттегі қүрылымдық
және шындық тапшылық ... ... ... - ... ішкі және сыртқы секторларында
өте күрделі тепе-теңдік тудырады. Өтпелі экономиканы ... ... ... ... шаралар қолданғанына карамастан, бюджеттік
тапшылықты жоя алмады. Экономикалык әдебиеттерде, бюджеттік ... 4 ... ... бар:
1. Орталық банктен қаржы алу;
2. Банк секторынан ақша алу;
3. Үлттық банктік емес ... ... ... валюталық резервтерінен іштен алу және пайдалану
іс жүзінде тапшылықты қаржыландыратын бүл ... ... ... тепе-теңдікті бүзады.
Үлттық банктен қаржы алу, тапшылықты эмиссиондық жолмен қаржыландыру,
яғни ... ... ... ... қосымша эмиссия ақша керек.
Еліміз егемендік алып, өзіміздің үлттық валюта пайда ... яғни ... ... ... 1993 ... дейін, республикалық бюджеттің
тапшылығын Ресейдің Үлттық банктері -«несиелері» бойынша қаржыландырды.
Қаржыландырудың бүл түрі, ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттің орындалуы қиын болды, халықтың алдындағы
қарыздар көбейді. Бюджеттік мекемелер ... да ... ... ... ... ... валютамызды енизгеннен кейін де ... ... ... жасаған қадамдарынан соң да 1994 жылдың аяғында ... әкеп ... 1994 ... ... ... қаржылық саясатты
реттеуден соң, бюджет тапшылығын қаржыландыратын^басқа қайнар ... ... та, ... 1998 ... дейін басқа қайнар көздерімен бірге
бюджет тапшылығын эмиссиондық қаржыландыруды пайдаланды. 1998 ... ... ... сәйкес және жоспардың қимылы бойынша Қазақстан
Республикасы 1996-1998 жылдары реформаның тереңдеу арқасында ... ... ... ... ... ... ... бас
тартты. Бюджеттегі тапшылықты ... ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Олар ... ... ... көз болып табылады. Бірінші әдістен
айырмашылығы, мүнда банк секторынан алынған ақшалар нәтижелі, ... ... ... ... ... ... канағаттандыру үшін Үлттық
банктің көмегіне сүйенсе, бюджеттапшылығын инфляциондық жолмен жабу ... ... ... ... банк косымша сүранысты қанағаттандыруға
келіспесе, екінші деңгейдегі банктер меншік ... ... ... ... Бүл ... ... пайыздық үтысын көтерумен
байланысты. Бүл елдің экономикасында ... ... ... ... сүраныстардың негізін меншік инвестицияның
азаюына әкеліп соғады:
AD =C+G+I+ Хп мүнда, AD - сүраныс жиынтығы,
G - ... ... алу, Хп - таза ... ... емес ... ... алу, мемлекетке тапшылықты аз
уақытқа ғана созылуына, ақша қорының көбеймеуіне, ... ... эсер ... ... ... ... замандағы мемлекеттердің
ең өзекті проблемаларына айналып отыр. Ең жақсы дамыған деген мемлекеттің
өзі, бюджет ... тап ... Бүл - ... ... ... ... кірістён көп болған жағдайда қаржылық ақшалар экономиканың
дамуына жүмсалса, онда болашақта өндірістік ... ... ... ... тек қана ... Үкіметтің экономикалык дамуында белгілі бір
бағдарлама болмай, бюджет тапшылығын жою үшін орталық банктерден несие алу,
қүнды қағаздар алу бүл ... ... ... ... ... ... бүл мемлекеттін кедейшілікке үшырауына себеп болады.
Мемлекеттің қарызының көбеюі, ... ... ... ... ... ... екенін ойламағаны. Қай мемлекет болмасын, жыл басында
бюджетте тапшылык болдырмау үшін ... ... Tapay ... ... нарық
жағдайында атқаратын рөлі.
3.1. Мемлекеттік бюджет тапшылығын қаржыландырудың
жолдары.
Бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз, мемлекет карауға алушы немесе несие
беруші болған жағдайлардағы ... ... ... Егер ... ... өтеу қажет болса, мемлекет қаражатты
карызға алады.
Қаржылай ресурстарды мемлекет тарапынан ... ... ... түрі -
мемлекеттік заемдарды шығару. Оларды орналастыру барысында ... ... ... және ... ... ... уақытша пайдаланады. Мемлекет өзіне қажетті ... ... ... ... ... ... мен ... тыныс-тіршілігі үшін маңызы зор, жеке меншік ... ... ... етілген жағдайда, қаражат иелерінен
мемлекетке уақытша пайдалануға беріледі. Ол үшін ... ... ... үлғаймалы пайызбен шығару керек. Пайызды қаражаттың иесі үшін
қызығушылық тудыратындай болғаны шарт. ... ... ... ... ... ... ... басты баптардың бірі болып
табылады. Демек, мемлекеттік қарызды жеке меншік секторына ... ... ... ... ... ... мекемесіне өз міндеттемелерін тек кана жеке ... ... ... орталық банкте де есепке алуға болады.
Қазынаның міндеттемелерін есепке алып, банк тауардың ... ... ... ... қаражатын шығарады. Бүл жағдайда мемлекеттік бюджетті
қаржыландыру, қаражаттың айналымына тікелей ақпараттык ықпалын тигізеді.
Ақша қараж атының көбеюі, ... ... ... ... ... Бүл ... «мемлекеттік қарыздың тиынға
айналуы» көп елге танымал ... ... ... ... мемлекеттік
шығындарды каржыландыруды ақша қаражатының түрақты айналуына жол ... ... ... үкімет капиталды карызға беру ... ... ... ... бүл ... ақша қаржы ресурстарының
сүранысы мен үсынысынң жағдайына терең әсерін тигізді. Пайыздық ставкалар
жоғары ... ... ... ... ... ... жалпы
шарттары күрт төмендеп калады да, «инвесторлардың бір ... ... ... ... Сол ... ... ... қаупінің мөлшері аз.
Мемлекеттік қарыздың үнемі көбейгені, ... ... ... ... орналастыруының үлғаюына себепкер болады.
Бюджеттегі ірі тапшылық пен мемлекеттік ... ... ... ... күрт ... ... ... мекемелері карызды
өтеу уақытын барынша созуға тырысады.
Сол ... ... ... ... ... ... Осы ... іске асыру барысында мақсаты - мемлекеттіғ. қысқа
мерзімді міндеттемелерінің өтелуін мүмкіндігінше созып, мемлекеттіғ қыска
мерзімді ... орта және үзақ ... ... айналдыру.
Осыған орай, алуан түрлі әдістер қолданылуы мүмкін. Қазыш ... ... ... ... орта және үзақ ... қүжаттарға
айырбастай алады. Сонымен қатар, оған жаңадан шығарылғағ ^зақ мерзімді
заемның ... ... ... ... ... ... ... сатып алуға болады. Бүл түрғыдағы шаралар, үзаь ... тап ... және ... ... уақытіш жеңілдетеді. Алайда,
бүл шаралар бюджеттің қандай болса да, түрақталуыш себепкер ... ... ... күрт өсе ... де, ... ... ... көбейіп кетеді.
Мемлекеттік қарызды басқару, күрделі ... ... ... бюджеттегі тапшылықтарды өтеу мақсатында көлемі өте ір:
21
қаржылай ресурстарды тарта ... ... ... ... ... мақсаты, тек қана бюджеттің балансын қалпына келтіру емес.
Сондай-ақ, бюджеттік және ... ... ... ... ... түрғысындағы кең көлемді мәселелерді шешуге
бағытталған. Олардың қатарына еңбек етуді ретке келтіру, сондай-ак төлемақы
қабілеттілігінің сұранысының жаппы деңгейі мен ... ... ... ... ... әрі ... ... жалпы
төмендегенде, экономиканың төмендеуіне қауіп тәнген жағдайларда,
бюджеттік шығындарды өсіру және салықты азайту бойынша шаралар іске
асырылады. Мемлекетгік шығындардың құрылуы, ... ... ... ұлғайтады. Салықтардың азайғаны, капиталды
салымдарының өсуіне оңды ... ... ... бұл шара орта және ұзақ
компаниялар үшін тиімді. Салықтардың ... ... ... ... ... ... ... қалай болса да, үлғайтады,
әрі инфляциялық процестердің күшеюіне ... ... ... ... - ... бюджеттік тапшылыв деп
аталады. Экономикалық белсенділіктің күрт төмендеу салдарынав мемлекеттік
табыстар қысқарылып қалғаннан ... ... ... ... ... ... ... концепциясы Кейнстің ... ... ... ... орын ... Онын ... соғыс аяқталған кезеңде экономиканы, мемлекет тарапынак басқару
модельдерін, батыс экономистері ... ... ... ... қолданған. Алайда, тапшылықты қаржыландырудык идеяларын іс
жүзінде қолданғанда, қорытыңдылары ойдағыдай ... Бүл ... 60-70 жж. ... ... ... ... ... жіберді. Белсенді бюджеттік тапшылықтар қарыздың тиынға айналуына
әкеліп соқты. Сонымен қатар, ақіш қаражатының мөлшері ... ... ... ... ... ... ... үзак мерзімді
жоспардағы ... ... ... ... бір ... ... алу қабілетініғ төмендеуі мен мемлекеттік шығындардың
экономикасына ықпал ет> ... ... ... болуы әбден
мүмкін. Бүл жағдайда. Мемлекет тарапынан ретке келтірудің басты мемлекеттік
мәселелердің бірі экономиканы - «суыту» және ... ... ... ... ... күресу.
Дефляцияны (инфляцияға қарсы), шаралардың күрделі әсері - олардык іске
асыру мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тоқтауына, капитал салымдарының азаюына, сол себептен іскерлік
белсенділіктің күрт темендеуіне және жүмыссыздықтын бой алуына ... ... ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары және азаматтылығы жоқ тұлғаларғалардың құқықтық жағдайы57 бет
Бюджеттен тыс қорлар және олардың қызметі28 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
«Жергілікті өзін-өзі басқару және оны жетілдіру жолдары»67 бет
Бірыңғай бюджеттік жіктеу21 бет
Батыс елдердегі жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесі32 бет
Бюджет баланысы. Бюджет тапшылығы16 бет
Бюджет жайлы66 бет
Бюджет жүйесі15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь