Жоңғар хандығы

1. Кiрiспе.
2. Негiзгi бөлiм.
2.1. Жоңғарлар қайдан шықты ?
А)Жоңғар хандығының құрылуы
2.2. Қазақ.жоңғар қарым.қатынастары
2.3. Қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы күресi
2.4. Жоңғар мемлекетiнiң күйреуi
3. Қорытынды.
16 ғасырда Алтайдан Атырауға дейiнгi байтақ даланы алып жатқан қазақ халқы жерiнiң географиялық жағдайына қарай үш жүзге бөлiнiп өмiр сүрiп жатты. Оның әрбiр жүзiнiң өзi Еуропадағы әлденеше шағын елдер мен мемлекеттердi сыйдырарлық көлемдегi жерлердi жайлады. Қазiргi Маңғыстау, Атырау, Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Қызылорда облыстарын мекен еткен Кiшi жүз, Орталық Қазақстанға жататын облыстарды мекендеген Орта жүз, елдiң оңтүстiк және оңтүстiк-шығысын қоныс еткен Ұлы жүдiң әрқайсысының өз хандары болды. Кiшi жүзде--Әбiлқайыр, Орта жүзде—Сәмеке /Шахмұхамбет/, Ұлы жүзде—Жолбарыс, Түркiстан қаласын астана еткен Үлкен Орданың ханы Тәуке едi. Бұл хандардың ақылшысы болған, үш жүздiң басын бiрiктiрiп, даулы iстерiне билiк айтып, береке бастаушы болған Кiшi жүздегi Әлiм руынан шыққан Әйтеке бидi, орта жүздiң биi арғын, Қаракесек руынан шыққан Қаз дауысты Қазыбек бидi, Ұлы жүздiң үйсiн руынан шыққн атақты шешен Төле бидi, Үлкен Орданың сарай ақыны Бұқар жырауды бүкiл қазақ жұрты, алты алаштың адамдары жақсы бiлдi.
Үш жүздiң билеушiлерi әдетте бас қосып, оқтын-оқтын мәслихат мәжiлiс өткiзетiн. Ондай мәжiлiстер Сайрам маңындағы тауларда, мәтөбе жотасында өтетiн. Оларда қыстау жағдайы, қауiп-қатерден сақтану мен қауiпсiздiк мәселесi талқыланатын. Бiрақ, қазақ жерiнде бiртұтас бiр иелiкке бағынған, басқару жүйесi орталықтанған iрi мемлекеттiң жоқтығы ылғи да сезiлiп тұрды. Мұны қазақ жерiне ертеден көз алартып келе жатқан Қазақстанмен жапарлас, жерлерi шектесiп жатқан елдердiң билеушiлерi пайдаланып қалуға тырысты. Оңтүстiк-батыстан Жайық казактарының қолдап-қолпаштауымен Едiл өзенiнiң бойындағы башқұртар, қалмақтар Кiшi жүздiң халқына тынымсыз шабуыл жасады. Қазақ жерiне солтүстiктен Сiбiр казактары килiктi. Орта Азиядағы Бұқара мен Хиуа хандықтары да қазақ жерiнен дәмелi болды. Оларға қазақ жасақтары табандылықпен тойтарыс берiп отырды. Осылардың бәрiнен де асып түскен, қазақ халқына мәңгi жойылып, құрып кету қаупiн төндiрген жау-жоңғарлар едi.
1. “Қазақтың көне тарихы”, Алматы, 1993 ж.
2. Мусин Ч. “Қазақстан тарихы”, Алматы 2000 ж.
3. Маданов Х. “Қазақ халқының арғы-бергi тарихы”,1995ж
4. Маданов Х., Мусин Ч. “Ұлы дала тарихы”
5. “Қазақ ССР тарихы”, 2 том
        
        ЖОСПАР:
1. Кiрiспе.
2. Негiзгi бөлiм.
1. Жоңғарлар қайдан шықты ?
А)Жоңғар хандығының құрылуы
2. Қазақ-жоңғар ... ... ... жоңғар басқыншылығына қарсы күресi
4. Жоңғар мемлекетiнiң ... ... ... ... Атырауға дейiнгi байтақ даланы ... ... ... ... ... ... ... үш жүзге
бөлiнiп өмiр ... ... Оның ... ... өзi ... ... ... мен мемлекеттердi сыйдырарлық көлемдегi
жерлердi жайлады. ... ... ... ... Қазақстан,
Ақтөбе, Қызылорда облыстарын мекен ... Кiшi жүз, ... ... облыстарды мекендеген Орта жүз, елдiң ... ... ... ... Ұлы жүдiң әрқайсысының өз
хандары ... Кiшi ... Орта ... Ұлы ... Түркiстан қаласын астана ... ... ханы ... едi. Бұл хандардың ақылшысы болған, ... ... ... ... ... ... ... береке
бастаушы болған Кiшi жүздегi Әлiм руынан ... ... бидi, ... биi арғын, Қаракесек руынан шыққан Қаз ... ... Ұлы ... ... ... шыққн атақты шешен Төле ... ... ... ... ... жырауды бүкiл ... ... ... ... ... ... жүздiң билеушiлерi әдетте бас қосып, ... ... ... Ондай мәжiлiстер Сайрам маңындағы тауларда,
мәтөбе ... ... ... ... ... қауiп-қатерден
сақтану мен қауiпсiздiк мәселесi талқыланатын. Бiрақ, ... ... бiр ... бағынған, басқару жүйесi ... ... ... ылғи да ... тұрды. Мұны қазақ ... көз ... келе ... ... жапарлас, жерлерi
шектесiп жатқан елдердiң билеушiлерi ... ... ... ... ... ... ... бойындағы башқұртар, қалмақтар Кiшi ... ... ... жасады. Қазақ жерiне ... Сiбiр ... Орта ... ... мен Хиуа ... да қазақ
жерiнен дәмелi ... ... ... ... ... ... отырды. Осылардың бәрiнен де асып ... ... ... ... ... кету қаупiн төндiрген жау-жоңғарлар ... ... ... ... ... құрылуы
Жоңғарлар –Жұңгоның жазба деректерiнде батыс моңғолдар деп ... ... ... ... ... ... ... едi.Ойраттар туралы
тұңғыш мәлiмет 1204 жылдан бастап тарихи деректерде көрiне ... ... ... ... ... сол ... ... Сол
қанат моңғол тiлiнде “жоңғар” (сол қол) деп аталынды.”Жоңғар“, ... ... ... осы ... ... ... яки ... қол”
(әскер) дегеннен шыққан.
1368 жылы Жұңгоны билеген Иуан ... ... соң ... ... өрiс алды.Шығыс Моңғол шонжарлары мен Батыс ... ... iшкi ... келетiн керуен жолын билеуге таласты.15 ... ... ... Моңғол билеушiлерi Тогон (1418-1440ж),Есен (1440-
1455ж) жеңiске жетiп, бүкiл Моңғолияға билiк ... ... ... онша ұзаққа созылған жоқ. 15 ... ... ... ... ... ... iшкi өлкелерiндегi базалармен
байланысы үзiлдi.Мұның өзi ойрат қоғамының экономикасына зардабын тигiзбей
қойған жоқ.
16 ... ... ... Торғауыт, Дорбыт, Кушуыт,Шорыс деп
аталынатын 4 iрi ... ... ... ... ... қарай созылған жерлердi, Дорбыттар -Ертiс өзенiнiң басын,
Кушуыттар- қазiргi Үрiмжi маңын, ал Шорыстар-Iле өзенiнiң басын қоныстанды.
1627 жылы ойраттар ... ... ... ... ... ... ал ... Жоңғарияда қалған 16ғасырдың ақыры мен 17ғасырдың
басында iшкi-сыртқы қиын қыстау ... ... ... ауыр ... ... ... ... аласапыранға салып келген феодалдық
бытыраңқылықтың жойылуын, тайпалар арасындағы талас-тартыстардың ... ... ... ... ... ... ... халықтың
бейбiт өмiр сүруiн арман еттi. ... бұл ... ... ... өздерiнiң таптық мақсат-мүдесiн қорғайтын бiр орталыққа бағынған
феодалдық хандық құруға ұмтылды. ... 20 ... ... мен 30
жылдардың бастарында Шорыс тайпасының басшысы Харахұлай майданға шықты. Ол
iшкi ... ... ... ... бiрте-бiрте бiрiктiрдi, сыртқы жақта
қалқа, моңғол тайпаларының билеушiсi Алтан ханға және Моғолстан хандары ... ... шап ... ... ... ... соғыстар мен
жорықтарда өзi шеру тартып, қол бастады. Мұның өзi ауыр дағдарысқа ... ... ... ... ... баласы Батұрдың (1635-1653) тұсында ойраттар едәуiр
күшейдi. 1635 жылы ... ... ... ... Бұл ... “жоңғарлар” деген атпен әйгiлi болды. “1640 жылы Тарбағатай
маңында ... ... және ... ... өкiлдерiнiң құрылтайы
болып, моңғол-ойрат заңын қабылдады. Бұл ... ... ... ... оған қарсы күш бiрiктiру және ... ... ... ... үстемдiгiн күшейту болатын”. Қонтайшы Батұр ... ... ... ... ... ... ... оны мен қазақ сұлтаны Жәңгiрдiң арасындағы ... ... ... туралы айтылады. “Қара қалмақ ... және ... мен ... ... бүкiл қара
қалмақтарды ертiп, сол ... ... ... ... жорыққа
аттанған, ол Қазақ ордасының адамдары қара ... ... ... қара ... қазақ ордасының адамдарымен бетпе-бет
кездесiп, ... ... ... ұрыс ... Сөйтiп ... ... ... ... жеңiп, Есiмнiң баласы Жәңгiр-
ханзаданы тұтқынға алған, ал Есiм ... ... ... болатын,
ал ханзада қара қалмақтардың ханзадасы ... ... ... ең ... билеушiсi хұнтайжы деп аталды. Оның қол
астына тайшалар, нояндар, жайсаңдар деп ... ... ... Бұдда дiнiнiң жоғары лауазымына ие болған феодалдарының ... ... ... бәрi ... ... ... ... тапты
қалыптас- тырды. Қанаушы қалың шаруалар ... деп ... жылы ... ... хан ... ... Чиң патшалығына қарсы
бүлiк тудырған кезде де, өзiнiң “Жұңхуаға шет ... ... 1698 жылы ... мен ... ... соғыс болғанда,
жоңғарлардың хұнтайжысы Суан Рабдан Каңчи патшаға мәлiмет жолдап: ... ханы ... ... ... тонап жатыр, ойраттарға қарасты
ұранқайларды талан-таражға ұшыратты, ... шеру ... ... аттанатынын ұлы мәртебеңiзге мәлiмдеп, бүйрық ... деп ... ... ... ... мен ... басында әскерiн
жарақтап, әбден күшейiп ... Олар ... орыс ... ... ... сауда жасап, олардан қару-жарақ сатып алып отырды.
“Жоңғар әскерлерi ... ... жүз мың ... ... жеттi, бұлардың
әскерiнде қолға түскен тұтқындардан ... ... ... ... ... ... сақталды, бұл тәртiптi бұзғандар қатты жазаланып
отырды”. ... ... ... ... ... сене отырып, Моғолстан
хандығы мен қазақ халқының жоңғарларға iргелес ... ... ... ... ... ... 16 ... ақырында ойрат-жоңғар
тайпаларының бiразы қазақ хандығына бағынған болса, ендi Жоңғар басып алған
кездегi қазақ тайпаларының бiразы жоңғар ... ... ... ... ... ... болды.Сөйтiп,жоңғарлардың өрiс-қонысы-- батыс
Моңголиядан Iле өңiрiне дейiн созылды және қазiргi ... ... ... бiр бөлiгiн алып жатты.
Қазақ-жоңғар қарым-қатынастары
Қазақ-жоңғар қатынасы кейде шиелiсiп,қан төгiс соғыстарға ұласып,кейде
бәсеңдеп уақытша бiтiмге келiсiп,120 жылға ... ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығымен шұғылданған екiншi
елдiң шұрайлы,жайлы жерлерге және Жетiсу мен Сырдария өңiрiн ... ... ... ... қалаларға таласуда болды.Батұр хұнтайжының
тұсында қазақ-жоңғар қатынасы мейлiнше ... ... ... ... хандығына үш рет iрi шапқыншылық ... ... ... мен ... ... үш рет ... ... болды.Бiрiншi шайқас 1635
жылы болды. Бұл соғыстың қалай аяқталғаны жайында толық дерек ... ... ... қолбасшылық iстеген Жәңгiр хан әскери тактиканы
шебер қолданғандықтан Батұр хұнтайжы күйрей жеңiлiп, шегiнуге мәжбүр ... ... 1652 жылы ... шайқаста қазақтар жағы жеңiлiске
ұшырайды.Осы шайқастан сон 1653 жылы Батұр хұнтайжы өлдi. Оның ... ... ... ... ... феодалдарының арасында
билiкке таласқан iшкi қырқыс үдей ... ... ... таласқаның
бiрiнде өлтiрiлдi.Оның орнына iнiсi Халдан Бұшұктi (1670-1697) хан ... жылы iшкi ... ... пайдаланып,оңтүстiк Шин-Жаңды басып
алды.1683жылы Халдан Бұшұктi хан Чиң патшалығына ... ... ... ... Чиң әскерлерi ... iшкi ... ... ... ... ... даласына жорық жасауды бiр мезгiл толастатқан едi.Бұл мезгiлде ... ... ... аман ... ... ... ... ғасырдың 80 жылдарында жоңғар феодалдары ... ... ... ... ... ... мен сауда орталығы саналатын қалаларды
басып алу үшiн ... ... ... ... Бұл ... орыс ... ... жазған: “Тауық жылы (1681ж) Халдан Бұшұктi хан ... ... ... Сайрам қаласын қоршады, ит жылы (1682ж) қайтадан Iле
өзенiнiң бойын қыстады. Доңыз жылы (1683ж) ... ... ... ... ... ... ... 1697 жылы Халдан Бұшұктi хан өлiп, ... Суан ... ... Осы Суан ... ... ... жоңғар
феодалдарының қазақ даласына шапқыншылығы үдеп кеттi.
Жоңғар феодалдары Жұңгоны билегеп Чиң ... ... ... ... ... ... ... әскери жақтан күшейiп алған соң ... ... ... одан бөлiнiп шығуға әрекет жасады. Сонымен қатар
көршiлес елдерге ... ... ... 1697 жылы Суан Рабдан
өкiмет ... ... ... ... ... тағы да ... ... билеушiсi орыс ... И. ... ... ... ... қарақалпақтармен бiрлесiп, соғысып жатқан
қазақ ордасына қарсы толассыз ... ... ... ... Суан ... ... басына шыққаннан кейiн, 17 ғасырдың ақыры мен
18ғасырдың алғашқы ... ... ... жетi ... ... ... ... кiрдi. Қазақ-жоңғар қатынасының мұншалық
шиеленiсуiнiң себебiн жоңғар хұнтайжысыСуан Рабдан өзiнiң Канчи патшаға
жолдаған ... ... ... ... ойраттарды қырғындап,
ұранқайларды шапқандығынан болды” деп ... Суан ... орыс ... ... ... сөзiнде: бұл соғыстың басталуына қазақтар ... ... ханы - Аюге ... Суан ... ... бара ... ... Тәуке хан шабуыл жасады деген. Бұл тек қана ... ... ... бар және ... ... ... жағдай
жөнiнде толық мағлұмат жинаған жоңғарлар ... ... ... ... ... ... соғыс жүргiздi. Көп олжа алып, керi оралған олар ... ... ... ... жағасында қазақтардың 30 мың жасағын талқандап
жеңдi. Келесi жылы жоңғарлардың әскерi тағы да қанды жорыққа аттанып ... Арыс ... ... ... қырғынға ұшыратты.
Қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы күресi
1723 жылы көктемiнде ... ... бет ... ... ... әбден
бекiнген жоңғарлар шешушi жорыққа шықты. Мол ... ... ... ... оның ... Шуна Дабо ... қалмақ баһадүрiн
тағайындады. Оның тактикалық жоспары бойынша қалмақ әскерлерi ... ... ... жасауға тиiстi. Бiрiншi бағыт Қаратауды басып өтiп, Шу
мен Талас өзендерiне шығу болса, екiншi ... ... ес ... ... ... ... ... жету едi. Бұл жоспарды iске ... ... жетi ... бөлiнiп, оның бiрi Жетiсу Алатауының ... ... ... төтр ... ... ... Қалмақтың iрi
қолбасшысы Амурсана басқарған 70 мың адамнан тұратын екiншi бiр тобы ... ... ... ... ... жағасына, Нарын өзенiнiң күншығыс
жағындағы Кетпен тауының баурайына орналасты.
Сөйтiп, Алатау баурайын жайлаған қанен-қаперсiз ... ... ... ... ... ... ... қанын судай ағызды. Еркек
кiндiктi адамдарды қырып, әйелдердi, қыздарды, байлап-матап алып ... ... ел ... ... қарсылық көрсете алмады.
Шапқыншылықтың басты ауыртпалығы Ұлы жүздiң, Жетiсудың ... ... ... ... ... бәрiн жайпап келе жатқан зұлым жау араға
көп уақыт салмай Орта жүз бен Кiшi ... ... ... ... мүлкiн,
қонысын тастап, бала-шағасын ан, туысқандарынан айырылып босқан халық бетi
ауған жаққа қашып-пысуға мәжбүр болды. Ұлы жүз бен Орта ... ... пен ... ... ... Кiшi жүз қазақтары Хиуа мен Бұқараға
ағылды. Босқындардың бiразы ... ... ... ... ... ... Орта ... осындай екi көл болған. Оның бiрiншiсi
Сырдың сол жақ ... ... ... ... ... ... екiншiсi
Ташкенттен 90 шақырым жерде, ол да Сыр бойында. Халық осылардың ... ... Бұл ... ... ... Алқакөл сұлама” деп
атады. Яғни, табанымыз ағарғанша шұбырып Алакөлге жетiп азап пен ... ... едi ... Сол сұлағаннан талай қазақ жан тәслiм қылып қайта
басын көтермеген. Осы ауыр жылдарда шыққан қазақтың ... да ... ... ... “Елiм-ай” әнiн бiлмейтiн, оны ... ... ... ... ... еске ... ... дейiн көзiне
жас алмайтын қазақтың кәрi-жасы кемде-кем.Қазақты бiрлiкке, ... ... бұл ... бiлу, ұмытпау жастар үшiн бүгiнгi таңда да
тарихты бiлу болып табылады.
Ақтабан шұбырындыда ауа ... жұрт ... ... мен ... отырықшы халықтарды жұтқа ұшыратты. Оның ... ... ... ... ... ... қаңырап қалды. Сол жылдарда
Хиуа маңындағы мекендер мен егiндiк жерлер ... ... ... ... ғана отбасы қалған.
Жаппай босу, аштық, елдi, ... ... ... ... ... ортақ жауға ұйымдасып қарсы шығуға жұмылдырды. 1728 жылы
халықтың қаһарлы қарсылығының алғы шебiнде болып ... ... ... ұрыс ... Әбiлқайыр бастаған Кiшi жүз жасақтары, ондағы айтулы
батырлардың бiрi ... және оның ... Ұлы ... ... ... ... шыққан Саурық батыр Ырғыз уезiнiң оңтүстiк шығыс бетiндегi
Бұланты ... ... ... ... деген жерде қалмақтарға есеңгiрете
соққы бердi. ... ... ... соғыста ондаған мың адамынан
айырылды. ... жағы ... ... қаны қайнап ыза мен кекке
суарылған қайрат-жiгерiнiң жемiсiн көрiп қуанды. Жеңiс туралы ... ... ... ... кеттi. Алты алаштың рухын көтерiп оларды күреске
шабыттандырған бұл жеңiске қол ... жер ... ... қырылған” деп
аталады.
1730 жылы көктемде Балқаш көлiнiң маңында қазақ пен ... тағы бiр ... ... соғыс жүрдi. Бөгенбай, Қабанбай, Шапырашты,
Наурызбай, Жәнiбек, Бөкенбай, Малайсары сияқты атақты батырлар бастаған
қазақ ... мен ... ... әскерлерiне екiншi рет күйрете соққы
бердi. Көбi қырылып, жаралы болып жаны шықпай жатқан жау ... ... ... күн ... басына көтердi. Бұл жер кейiн “Аңырақай” деп
аталынып кеттi.
Аңырақайда аяусыз соққыға душар болған Шуно Дабо ... ... Iле ... ... ... ... ... мәжбүр болды.
Жеңiстi баянды ету үшiн жауды өкшелей қуып қазақ жерлерiн азат ету
жорығына жиналған үш ... ... ... ... таяу Орда басы ... жиын өткiзiп, онда қазақ әскерлерiнiң өолбасшысы болып Әбiлқайыр және
Бөгенбай ... ... ... ... ... ... берiлдi. Осындай шайқастардың бiрiнде Бөгенбай батырмен жекпе-жекте
қалмақтың қолбасшысы Шуно Дабо қаза тапты. Мұның өзi жау әскерлерiнiң ... ... ... ... ... ... ... Орда иесi Болат хан қайтыс
болып, осыған ... ... ... ... ... iрi ... Қазақтың үш жүзiнiң басын қосып бiртұтас ... ... ... Үлкен орданың басында отырған Болат хан жiгерсiз жан
едi. Мұны қазақтың хандары, ел билеушiлерi түсiндi. Бiрақ ашық ... ... ... хан ... болып кетiп Үлкен Орданың билiгi өзiме тисе,
қазақ хандығын көтерер едiм деп жүген аға хандықтан ... ... ... iнiсi, Орта ... ханы ... ... болды. Сәмеке ақылсыз
адам емес едi. Бiрақ оған аға хандық ... ... ... ... үмiткер—Кiшi жүздiң ханы Әбiлқайыр. Кiшi жүзден аға хан сайлау
дәстүрде болмағанмен,айдынның жайылма ... ... келе ... қалмақ
әскерлерiне Бұлан өзенiнiң маңында бiрiншi рет бас көтертпей соққы берiп
тоқтатқан., ... ... ... ... дем берушiсi болған, үш жүз
әскерлерiнiң бас қолбасшысы болып сайланып, өзiнiң ұйымдастырылушылық дарын-
қабiлетi, жеке басының ... алты ... аты ... оның ... мол, егде ... Әбiлқайырдың аға хандықтан үмiт етуiне ... едi. ... Орда ... оған да ... Аға хан болып көпшiлiк билер
қолдамаса да Болаттың үшiншi ұлы ... ... ... таңдау
жасалғанына наразы болған Әбiлқайыр майдан шегiнен әскерiн алып, елiне керi
бұрылды. Хандықты өзiне тимегенiне риза ... ... де ... ... алып ... ... Бетпақдалаға қарай бет түзедi. Жоңғарларға
қарсы майдан әлсiреп, өз әскерi мен Ташкентке бағыт алған Ұлы жүздiң ханы
Жолбарыс ... ... ... iске ... ... ... қас ... мәмлеге келуге мәжбүр болады. Бұл арада айта кететiн жай:
Әбiлқайыр мен ... ... ... ... ... ... жасап,ренжiп кетiп қалды ма,жоқ әлде басқа себеп болды ма?-бұл
жөнiнде құжатталып қалған ешбiр ... ... ... ... ... елге қарай керi бұрылуына қалмақ қырынан ... Кiшi жүз ... ... үдеуiне байланысты болуы да
мүмкiн.
Осы тұста әрбiр жүздiң ... ... ... ... ... мен ... хан билiгiне бағынбай,бөлiне бастады.Кiшi ... ... мен ... ... ... өз ... ел биледi,сол
сияқтыОрта жүзде Күшiк және Барақ сұлтандардың да өз иелiктерi болды.Қазақ
хандығының Бұқара мен ... ... да ... ... ... Едiл ... бойында қалмақтар мен башқұрттар Кiшi ... ... ... ... ... ... ... жүздiң батыс шекарасында
тыныштық пен бейбiтшiлiк ... ... ... басты мiндетi деп
санады.Сонымен бiрге қазақ қауымының ортақ жауы—жоңғларға ... ... ... ... ... мемлекетiнiң күйреуi
1742 жылы 20 тамызда Ор қаласында Ресей, ... және ... Кiшi, Орта және Ұлы ... ... ... ... Онда Ресей өкiлi қазақ пен жоңғар арасындағы қақтығыстарға
байланысты уәж айтпақшы болды. Бiрақ ... ... оған ... ... ... ... мен орыс қамал-бекiнiстерiне шектес жатқан жерлерде 20
мың әскерұстап , қазақтарды мазалауын қоймады. Ендiгi ... ... ... ... ... ғана сену ... екенiне, үш жүздiң басын қосып,
жоңғарлардың феодалдық әскер күшiне соққы беру арқылы ғана өз ... ... ... көзi ... Осы ... орнықтыруға Абылай хан зор еңбек
сiңiрдi.
1711 жылы ... ... ... ... баласы Уәли сұлтанның шаңырағында
дүниеге келген оның азан шақырып ... ... ... ... ... Уәли ... өлтiрiп, оның 13 жасар ұлы Әбiлмансұрды
тұтқындағы басқа адамдармен бiрге Хиуа ... ... ... сатпақшы
болды. Осы жерде ол тұтқыннан қашып елге келiп ауқатты ... ... ... ... Төле ... ... одан соң Дәулеткелдi байдың
жылқысын бағады. Ұйпа-тұйпа болып жүргенi үшiн жұрт ... ... ... ... ... ... ... қарсы шайқасқа қатысып, өзiнiң
асқан ерлiгi, батылдығымен көзге түседi.
Осы ұрыста “Абылай, Абылай!”—деп айқайлап жiгiттерге ... ... ... ұмтылған ол қалмақтардың әскер басшысы Шарыш ... ... ... Атой ... ... үш рет ... ол ... жауды
талқандап, жеңiске жетуге үлкен еңбек сiңiредi.
Әбiлмәмбет хан ... ... ... ... өз ... ... Риза болған ол оған ... деп ат ... ... ... ... ... ... Сабалақ хан болудан бас ... ... ... дейiн сұлтан дәрежесiнде бас ақылшы,
кеңесшiсi болады.
1741 жылы жазда ... ... аң ... ... ... ... түскен одан жоңғарлардың ұлы қонтайшысы Қалдан-
Серен: “ ... ... ... сен бе ... Абылай:”Сенiң
балаңды өлтiрген мен ... ... ... ... ... ... жауап берген.
Жоңғар мемлекетiнiң ханы Қалдан Серен 1745 жылы өлiп, ... ... хан тағы үшiн ... ... ... Осы орайда көршi жатқан Цинь империясы жоңғарларға ... ... ... ... ... ... Мiне, ... жанталас уақытты ұтымды пайдаланған Абылай қазақ ... ... ... ... ... үш жүздiң
әскери жасақтарын жиып, Түркiстан мен Сыр ... ... ... жорығына аттанады. Бұл үш жүздiң басы қосылған алғашқы ... Осы ... ерен ... ... батырлығымен көзге ... ... ... ... Кiшi ... батыры Бұғыбай,
Уақ руының батыры Баян, т.б. өз ... ... ... бөледi.
Абылай бұл жорықта қазақ әскерлерi үш ... ... ... тобын Қанжығалы ... ... ... Оған ... жырау қосылды. ... ... 10 мың ... қолы
Түркiстанның Солтүстiк ... ... ... ... бекiнуге
тиiстi болды.
Екiншi қолды Жәнiбек батыр басқарды. Ол ... ... ... бет ... Оған ... жырау қосылды.
Үшiншi, негiзгi қолды Абылайдың өзi ... ... ... ... бойымен Түркiстанның күнбатыс жағына
қарай жылжыды. Бұл ... ... аты шулы ... ... ... ... Жанұзақ, Жәпек, т.б. болды. ... ... келе ... топқа 17 жасар Көтеш ақын ... ... ... Қалдан Сереннiң ортаншы ұлы ... де өз ... үшке бөдi. Ол ... ... күшiн Абылайға
қарсы бағыттады, жоңғар әскерлерiнiң ... ... ... және түйе ... ... 15 ... бар едi. Қазақ
жасақтары сойыл, ... ... ... ... ... ... ... ауыр қолымен Абылай ... ... ... ... ... ... ... бекiнiсiн алуды
Қабанбайға тапсырды. Сырымбеттi оң жақ ... ... ... ... ... ... Олардың сыртынан үш мың қолы бар ... ... ... топтастырды. Абылай өзiнiң ... ... ... ... ... және 17 ... ұлы
Жанаймен әскеодiң дәл ортасына жүрдi.
Бұл соғыс екi айға ... ... ... ... ... ... ... таяп барды. ... ... ... пен ... ... Батыр Баян Талас
өзенiне тақау барды. Жәнiбек батырдың ... ... ... ... ... ... ... шегiндiрдi. ... ... ... ... бiтiм ... ... ... бойынша Созақ, Сайрам, ... ... ... ... өттi. ... ... туралы мәселе
кейiнiрек шешiлетiн болды. ... бұл ... ... ... күйреуiнiң бастамасы деп ... 1745 ... ... ... ... қалмақтардан бiржола тазарту мақсатымен Абылай,
қазақ ... ... ... ... тағы ... қазақ жасақтарының басын қосып, 1750 жылдардың орта шенiнде
жоңғар қақпасы ... ... ... ... үш ... қоршап,ес жидырмай
талқандап түбегейлi жеңiске қол жеткiздi. Сөйтiп, қалмақтардың бiр ғасырдан
астам уақытқа созылған басқыншылық, зорлық-зомбылық соғысы осымен аяқталды.
1775 жылы ... ... ұсақ ... ... ... Осыдан кейiн көп кешiкпей Жоңғар мемлекетi 1758 жылы бiржола
құлады.
Қорытынды.
Қорыта ... ... ... ... ... ... феодалдық бытыраңқылық күшейiп, ру басшылары мен ... ... ... ... ... Кiшi жүз ... ... ... (Әбiлқайырдың баласы) өз алдына ел ... сол ... ... ... жiне Барақ сұлтандардың да өз иелiктерi ... ... ... шешу үшiн ... ... ... ... келу керек болды. ... ... ... ел
халықтарымен қарым-қатынасын ... ... ... ... ... бағытталған жымысқы саясат жүргiзiп отырған ... ... ... ... ... ... ... үшiн, оның
iшiндегi елдiң батыс ... ... мен ... ... ... кетiп отырған Кiшi жүздiң ханы ... ... ... ... ... кепiлi сияқты көрiндi.
Әдебиеттер тiзiмi:
1. “Қазақтың көне ... ... 1993 ... ... Ч. ... ... Алматы 2000 ж.
3. Маданов Х. “Қазақ халқының арғы-бергi тарихы”,1995ж
4. Маданов Х., ... Ч. ... дала ... ... ССР ... 2 том

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоңғар хандығының құрылуы және оның басқыншылық саясаты5 бет
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты7 бет
XVIIғ Соңы мен XVIII ғ. Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саясаты7 бет
«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» жылдарындағы қазақ халқының тәуелсіздік үшін күресі54 бет
Абылай хан билігінің ғылыми әдебиеттерде көрініс табуы16 бет
Абылай хан: мемлекеттік қайраткер, әскери қолбасшы және дипломат12 бет
Ж.Қ.Қасымбаевтың өскен ортасы мен еңбек жолының басталуы66 бет
Жоңғар Шапқыншылығы10 бет
Жоңғар.Жоңғар шапқыншылығы12 бет
Жылқы саудасы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь