Ақша жүйесі: экономикадағы маңызы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3


I АҚША ЖҮЙЕСІ ТУРАЛЫ ҰҒЫМ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТИПТЕРІ ... ... ... ... ... .5


1.1 Ақша жүйесі: экономикадағы маңызы мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.2 Ақша жүйесінің негізгі элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
.


II АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ТИПТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11


1.2 Ақша жүйесінің металл ақша айналысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

2.2 Аша жүйесіндегі несие және қағаз ақшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15


III Қазақстан Республикасында ақша жүйесінің қалыптасуы мен бүгінгі таңдағы жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23



Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28


Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Ақша жалпыға бірдей эквивалент болып табылатындықтан оның айналыс заңдылықтарын арнайы тәртіптеме негізінде ұйымдастыру және қадағалап отыру экономикалық қызметтердің жүргізілуі үшін ең маңызды функциялардың бірі болып табылады. Қазіргі қоғамдық қатынастары дамыған заманда әрбір елдің ақша бірліктері, өзінің ақша айналысы ерекшеліктері, дүниежүзілік ақша бірліктері пайда болды. Бүгінде қандай да ел болмасын сыртқы экономикалық байланыстарға және ішкі шаруашылық қатынастарға барып отырады. Ал осы жағдайларда әр елдің арасында сауда жүргізілгенде ақша қатынастарының реттелуін, олардың нақты құнын анықтау маңызды талаптар екені белгілі. Осыған байланысты елдің ақша айналысын тиімді ұйымдастыру формасы белгілі бір ұлттық заңдылықтармен және тарихи қалыптасқан тәртіптер негізінде іске асырылу жүйесін ақша жүйесі деп атайды.
Ақша айналысының тұрақтылығын, бірқалыпты айналысын реттеуге мүмкіндік беретін ақща түрі және экономикалық шаруашылықтардың үздіксіздігін қамтамасыз ету мақсатында пайда болатын қызметтер мен өнімдердің ақысын кешіктіріп төлеуге мүмкіндік беретін айналыс құралдары несиелік ақшалардың маңызы зор балып табылады.
Сонымен ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру формасы. Жалпы мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша жүйесi болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесінің толық қанды қызмет етуі 1995 жылы 30 наурыздан бастап, Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы заң қабылданған күннен бастап осы уақытқа дейін қызмет етіп келеді. Осыған орай Ұлттық банк елдегі ақша жүйесін қалыптастырып, ақша бірлігін 1993 жылы 15 қарашада айналысқа шыққан ұлттық валютамыз теңге деп белгілеп, оның құрамын анықтады. Сонымен қатар Ұлттық банк елдегі қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың түрлерін белгілеп отырады және елдегі ақша эмиссиясын монополиялы түрде жүзеге асырады.
1. «Деньги, кредит, банки» Учебник / Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
2. Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
3. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
4. «Ақша, несие, банктер» Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001ж. - 466 б.
5. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
6. Абрамова М.А., Александрова Л.С. / Финансы, денежные обращение и кредит. Учебние пособие – Москва , 1996г.
7. Бункина М.К. / Деньги, банки, валюта, Учебные пособие – Москва, 1994 – 173 с.
8. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi бар жарлығы // 12.11.1993.
9. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
10. «О международных резервах и денежной базе» // (Национальный Банк РК Пресс-релиз №33 от 17 октября 2005 года) Банки Казахстан, 2005 г. №10. 65стр
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
............................................................................
..............................................3
I АҚША ЖҮЙЕСІ ТУРАЛЫ ҰҒЫМ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТИПТЕРІ ………...……...5
1.1 Ақша жүйесі: экономикадағы ... мен ... Ақша ... ... ... АҚША ... ... Ақша жүйесінің ... ақша ... Аша ... ... және ... ... Қазақстан Республикасында ақша жүйесінің қалыптасуы мен бүгінгі ... ... ... бірдей эквивалент болып табылатындықтан оның ... ... ... негізінде ұйымдастыру және қадағалап отыру
экономикалық қызметтердің жүргізілуі үшін ең ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастары дамыған заманда әрбір ... ... ... ақша ... ... дүниежүзілік ақша
бірліктері пайда болды. Бүгінде қандай да ел болмасын сыртқы ... және ішкі ... ... ... ... Ал ... әр елдің арасында сауда жүргізілгенде ақша ... ... ... ... ... ... ... екені белгілі.
Осыған байланысты елдің ақша айналысын тиімді ... ... ... ұлттық заңдылықтармен және тарихи қалыптасқан тәртіптер негізінде іске
асырылу жүйесін ақша ... деп ... ... тұрақтылығын, бірқалыпты айналысын реттеуге мүмкіндік
беретін ақща түрі және ... ... ... ету ... пайда болатын қызметтер мен өнімдердің ақысын
кешіктіріп төлеуге ... ... ... құралдары несиелік ақшалардың
маңызы зор балып табылады.
Сонымен ақша ... – бұл ... ... ... және ұлттық
заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру ... ... ... ... елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша
жүйесi болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесінің ... ... ... етуі
1995 жылы 30 наурыздан бастап, Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі
туралы заң ... ... ... осы ... дейін қызмет етіп келеді.
Осыған орай Ұлттық банк елдегі ақша жүйесін қалыптастырып, ақша бірлігін
1993 жылы 15 ... ... ... ұлттық валютамыз теңге деп белгілеп,
оның құрамын анықтады. Сонымен қатар Ұлттық банк елдегі қолма-қол ... ... ... белгілеп отырады және елдегі ақша
эмиссиясын монополиялы түрде жүзеге асырады.
Сондықтан мен ... ... ... ... бірі болып
отырған «Ақша жүйесі: элементтері және типтері» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектілігі ұлттық экономикада ақша жүйесінің ... ... ... ... елдің сыртқы экономикалық
қатынастарда беделінің сақталуын және ақша ... ... ... осы ... ... барысында келесідей мәселелерді және
міндеттерді қарастырмақшымын:
• Ақша ... ақша ... ... ... ... ... айналысының құрамы мен жүргізілуін қарастыру;
• Ақша жүйесінің тарихи қалыптасқан типтерін, олардың өзгеру ... ... ақша ... ... ... талдау және оларды
бүгінгі таңдағы нақты өмірмен салыстыру;
... ... ақша ... ... ... және даму ... ... және соңғы жылдарға
анализдер жасау болып табылады.
I АҚША ... ... ҰҒЫМ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... Ақша ... экономикадағы маңызы мен мәні
Әрбір мемлекеттің өзіне тән ұлттық ақша жүйесі ... ... ... XVI-XVII ... ... ... әдісі қалыптаса бастағанда
пайда болды. Бірақ оның ... ... ... одан да ... жүре ... ... ... және тауар ақша
айналысының қарқынды дамуы ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.
Ақша жүйесi – бұл ... ... ... және ... ... ... ақша айналымы. Жалпы мемлекеттiк заңдармен реттелген
елдегi ақша айналысың ... ақша ... ... ... ... - ... тауарларды өткiзуде, сондай-ақ тауарлы ... және есеп ... ... ... ... ететiн қолма-қол
және қолма-қолсыз ақша ... ... ... ... ... негiзiнде де тауар өндiрiсi жатады. Ақшаның қолма-
қол және қолма-қолсыз формаларының көмегiмен ... ... ... және ... капиталдың қозғалысы жүзеге асырылады. Қайта құру
кезеiне ... ... ... мен ... ... ... ... шек қойылатын. Ақша айналысы деп қолма – қол ақшаның қозғалысы
танылды. Ал ақша айналымы ұғымы одан кең мағына бергендiктен ол ...... ...... ... ... сипаттайды.
Ақша айналысы шаруашылықтағы тауарларды өткiзуге, сондай-ақ тауарлы
емес ... және есеп ... ... ... қызмет ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың ... Ал осы ... ... ... шаралары ақша жүйесін қалыптастырады.
Ақша өзінің материалдық – ... ... ... ... ... ... ... (қағаз және несие ақшалары) болып екіге бөлінеді. Екінші
ір қоғамдық еңбек бөлінісінің нәтижесі – ... ... ... ... ... тауар өндірісі қалыптасып, айырбас нақтылы
үздіксіз құбылысқа айналғанда ақшаның ролін орындайтын ... ... жүре ... ... ... ... болуына байланысты ақша
белгілерінің салмағын өлшеу жүйесі де пайда болды. Алдымен ... ... ... ... ... жоқ ... сынықтарының орнына әр түрлі
массалы металл кесектері айналысқа түскен. Дегенмен, жаңа ... ... ... ... ... ... көрсетілген металл құймалар айналыста
болыпты. Осыған байланысты қазіргі уақытта да ... ақша ... ... салмақ атауларымен бірдей. Мысалы, фунт ... ... ...
«жарты ... ... ... Ал фунт – ... ... 409,5 ... тен ... Киев Русьіндегі ақша өлшемі грифна күмістің фунты деген
мағынаны білдірген, ал оның тең жартысы рубль деп ... ... ... түрі – құйма металл. Оның формасы да әр түрлі
болған (шыбық, сым, табақша және т.б.). салмақты металл құймалары ... ... және ... өте ыңғайсыз болғандықтан сауданың баяу жүруіне
әкеп соқтырған.
Біртіндеп металл ақшаның түрі де, ... да ... ... ... ақша ... ... бір салмағы бар формасыз мыс құймасы, одан кейін
жолақша сызығы бар табақша, ең соңғысы екі жағында суретт ... ... ... екі фунт ... ... ақша пайда болған. Сөйтіп металл
ақшалардың формасының неше түрі болып ... ... ... ... ... – ақша ... ... даму жолын көрсетеді.
Қоғамдық еңбек бөлінісі дамуының жоғарғы сатысында металдан монета
түрінде ақша құйыла ... ... ... ... ... ... ... көпестер бөлініп шығып, олар тауар айырбасына
тек делдалдық кәсіппен щұғылданды. ... ... ... заң ... белгілі бір металдың салмағын, сыртқы түрін бекіткен тағайынды
формадағы ақша белгісі. ... ... ... ... ... ... ... бекітілгн нақты массасының іс-жүзіндегі массасынан
ауытқуы), эмиссия ережесін ... ... бет ...... ... ... жиегін обрез деп атайды.
Металл ақшалар толық құнды және толық құны жоқ ақша ... ... ... ақша деп ... ... құн ... ... жұмсалған
металдың құнына тен ақшаны ... ... ақша ... ... ... ... құн ... болады және ақшаның барлық қызметін атқарады.
Толық құны жоқ ақша – монетада ... құн оны ... ... ... ... болатын ақша. Ол толық құнды ақшаның ұсақ бөліктері
ретінде кішігірім төлемдеоді атқару үшін майда монета ... ... ... ... деп те ... Ақша ... ... болғандықтан тез
ысылып салмағын, соған байланысты кұнвн ... ... ... алтын
монеталы стандарт кезінде де кембағалы металдардан ... Олар ... ... келе және қазір металдар қоспасынан және аллюминийден
соғылады.
Ақша ... ... ... ... аз. ... ... ақшаны
айналысқа түсіру мемлекетке пайдалы.ол пайда монетада көрсеиілген құнмен
оның құрамындағы ... ... ... айырмасына тең.
20- ғасырдың 70-жылдары алтынға ... ... ... ... ... ішкі ақша ... айналыс және төлем
құралы ретінде пайдаланылса, ал 1976 жылдан бастап ло ... ... ... ... ішкі ... да, ... да қағаз және несие ақшаларымен ығыстырылды.
1.2 Ақша жүйесінің негізгі элементтері
Жалпы мемлекеттiк заңдармен реттелген ... ақша ... ақша ... болып табылады. Әрбiр мемлекеттiң өзiнiң ұлттық
ақша ... ... ... ақша ... 1995 жылы 30 ... Республикасы Ұлттық банкi туралы” ... ... заң күшi бар ... ... ұйымдастырылған. Жарғы ақша
айналысының ұйымдастыру негiзiн және формаларын белгiлейдi, онда ресми ақша
бiрлiгi, ақша белгiлерiнiң ... ... ... ... ... ақша ... ұйымдастыру және реттеу тәртiптерi қамтылады.
Ақша жүйесi келесi негізгі элементтерден тұрады:
Ақша бiрлiгiнiң атауы. ҚР-ның ақша ... ... 100 ... 1 ... болып табылады.
Ақша белгiлерiнiң түрлерi. Егер 1991 ж. 1 қаңтарына ... ... ... ... онда қазiргi кезде ҚР ақша белгiлерi болып
олардың өсу құны бойынша төлемнiң ... ... ... ... ... құралады.
Сонымен Қазақстанның ұлттық валютасы теңге соңғы жылдары тұрақты төлем
құралы ғана болып қалмай, еркiн ... ... ... және ... ... ... тұрақтылығы, сондай-ақ АҚШ
долларына қарағанда нығаюда көрiнiп отыр. Әрине бұл ... ... және ақша ... ... жүргiзiп, Кеңес Одағы елдерi деңгейiнде
елiмiздiң қаржы секторының ең қолайлы реформаланғанын ... ... ... ... реттелген елдегi ақша айналысың
ұйымдастыру ақша жүйесi ... ... ... ... ... 1995 жылы 30 наурыздағы “Қазақстан Республикасы Ұлттық банкi ... ... ... заң күшi бар ... ... Жарғы ақша айналысының ... ... ... ... онда ... ақша ... ақша ... сонымен қатар монеталарды жасау тәртiбi, ақша айналысын
ұйымдастыру және ... ... ... Ал мұның алдында тұнғыш рет
1993 жылы ұлттық валютамыз теңгенi айналысқа шығарып, экономикада ... ... ... ... ... Ұлттық валютаның тиiмдi жолға түскенiн
және ұлттық экономика ... ... жол ашып ... көруге болады.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасының валютасын шет ... ақша ... ... ... анықтау тәртiбiн
белгiлейдi. Қолма-қол ақшаның айналымы олардың банк кассасына үздiксiз
оралып ... ... ... асады.
Эмиссия – мемлекет тарапынан ... , ... ... ... Ол ... ақшасыз түрiнде де болуы мүмкiн. Қолма-
қол ақша түрiндегi эмиссия – айналысқа банкноттар мен тиындардың ... ... ... мен ... ... олардың Қазақстан
Республикасының аумағындағы айналысын ұйымдастыруды және айналыстан алуды
тек қана Қазақстан ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкi
банкноттар мен монеталарды заңды және жеке тұлғаларға сату арқылы айналысқа
шығаруды жүзеге асырады.  Қазақстан ... ... ... мен тиындардың
қажеттi мөлшерiн анықтайды, олардың жасалып шығарылуын қамтамасыз етедi,
қолдағы ақшаны сақтау, жою және ... ... ... Ұлттық Банкiнiң банкноттар мен монеталарды сатуы және сатып
алуы ... ... ... ... мен ... ... ... алуы олардың белгіленген құны бойынша жүзеге ... ... ... ... және ... монеталарды сатуы
және сатып алуы Қазақстан Ұлттық Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерiнде
белгiленген ... ... ... ...... банк ... ақша. Оған айналымдағы қолма-қол
ақша, мiндеттi және артық резервтер жатаы.
Мiндеттi резервтер – ... ... ... ... банктегi
арнайы шотта несие корреспонденттiк шотында сақталуға мiндеттi ... ... ...... ... Ұлттық банктегi
корреспонденттiк шотта қаражатының барлығына байланысты ... банк ақша ... ... екiншi деңгейдегi банктердiң Ұлттық
банктегi корреспонденттiк шоттағы қаражатының ... яғни ... ... ... ... ... ақша айналысының
жылдамдығы Ұлттық банк арқылы тiкелей реттелмейдi, ... оның ... ... әсер етедi және ақша-несие саясаты үшiн үлкен мәнi бар.
Экономикадағы ақша ... ... ... ұзақ ... депозиттердiң
және ұзақ мерзiмдi инвестициялық несие салымдарының өсуiн көрсетедi, бұл
тек қана ... ... ... және ... ... ... ... ғана мүмкiн, керiсiнше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ұлттық
валютаға деген сенiмнiң көрсеткiшi болып, ақша ... ... ... ... ұзақ мерзiмдi жинақтардың төменгi үлес ... ... ... ... сенiмдi активтерге аударумен
бiрге жүредi.
II АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ТИПТЕРІ
1.2 Ақша жүйесінің металл ақша ... ... ақша ... ... ... ... Металдық айналым, мұнда ақшалай тауар ақшаның барлық қызметiн атқарады,
ал несие ақшалар металға айырбасталады;
• Несие және ... ақша ... ... ... ... банкнотамен
айналыстан ығыстырылып шығарылады және қазынаға айналды.
Металдық айналысқа байланысты аталып ... екi ақша ... ... және ... ... – бұл ақша ... жалпы құндық эквивалент ролiн заңды
түрде екi металл атқарады. ... және ... ... кең ... еркiн айналысқа түстi, биметаллизмнiң үш түрi бар:
... ... ... ... ... және ... ... арасындағы
қатынас металдың нарықтық бағасына сәйкес стихиялы түрде бекiтiлдi;
• Қос валюталық жүйесi, бұл қатынасты мемлекет анықтады;
• “Қосалқы” ... ... , яғни ... ... және ... монеталары
заңды төлем құралы қызметін атқарады, бірақ ... ... ... ... ... ... жабық түрде жүзеге асырылып, ... ... ерік ... XVI-XVII ғғ. ... ... ал ... ... XIX ғасырда
дами бастады. Бірақта биметалдық ақша жүйесі капиталистік шаруашылықтың
даму қажеттігіне сәйкес келмеді, ... екі ... құн ... ретінде
қатар пайдалану ақшаның бұл қызметіне ... ... ... жылы Франция, Бельгия, Швейцарияда және Италияда ... ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде латын
монеталық одағы конференциясы ... ол ... екі ... да ... ... және одан да ... ... монеталар соғылып, күміс пен алтынның
арақатынасы 1/15,5 шамаға тең болды. Бірақ екі ... ... мен ... ... құнына сай келемейді.
Биметализм жүйесі өскелең капиталситік ... ... ... ... құн өлшемі ретінде екі металды қатар қолдану
ақшаның бұл ... ... ... ... ... құн өлшеі ретінде тек бір
ғана тауар жүреді. Ондай тауар не алытн , не ... Оған қоса XIX ... ... шығарудың арзандауына байланысты күмістің құны кеми бастады.
Бұл ... ... мен ... ... 1/20 тең ... Ал заң жүзінде
алтын мен күмістің арақатынасы бұдан әлдеқайда төмен болғандықтан ... ... ... қазына қорына айналды.
Нәтижесінде жалпы құн өлшемі ретінде қызмет ететін бір ғана металдың
болуы талап ... ... ... ақша ... ... монометализм
жүйесі келді.
Монометаллизм – жалпыға эквивалент ролiн бiр ғана ... ... ... ... ақша ... ... ... 1843-1852 жж. Индияда 1852-1893 жж. қызмет
етті.
Алтын монометализмі алғаш рет ақша ... типі ... XVII ... ... 1816 жылы ... ... бекітілді. Көптеген елдерде
ол XIX ғ. аяғына ... ... ... ... ... ... байланысты алтын
монометаллизмi үш түрге бөлiнедi:
Алтын монета стандарты, оған ... ... ... ... ... атқаруы, құн белгiлерiнiң еркiн алтын ... өсу ... ... болып табылады. Бұл еркін бәсекенің тұсындағы
капитализмнің талаптарына біршама сәйкес келе ... ... ... ... ... мен капиталдың сыртқа шығарудың дамуын
қолдады. Бұл стандарт өзіне тән негізгі белгілерімен сипатталады:
• Алтын елдің ішкі ақша ... ... ... ... ... ... ... монеталарды құюға рұқсат етілді, яғни елдің монета сарайында;
• Толық ұнды емес ақшалар айналыста жүре ... ... және ... ... ... ... және ... валюталарын еркін түрде сыртқа ... ... ... ... етуі ... ... ... қамтамасыз ететіндей мөлшерде алтын ... ... және ... айналысының резерві ретінде қызмет етуін талап етеді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс тұсында бюджет тапшылығының ... ... және ақша ... ... жабу ... ... ... көп мөлшерде айналыстағы ақша массасының өсуіне әкеліп,
нәтижесінде қағаз ақшалардың ... ... ... ... ... Бұл ... алтын монета стандарты соғысушы елдерде өзінің
қызметін тоқтатты, ... ... ... ... ... осы
себептерге байланысты тоқтатылды. Сөйтіп банкнотаны алтынға ... және оны ... ... ... салынды. Алтын монеталар қазынаға
сақтауға жіберілді.
1924-29 жж. ақша реформасының жүруі барысында алтын стандартына ... яғни оның ... екі ... ... жасалады: алтын құйма
стандарты және алтын девиз стандарты.
Алтын ... ...... мен ... ... ... заңмен бекiтiлген сомманы ұсынған жағдайда алтын құймаларына
айырбасталды. Оның алтын ... ... ... айналыста алтын
монета болмайды және алтын монетаны ... ... ... тиым ... 12,4 кг ... құймасының бағасы 1700 фунт стирлинг, Францияда
12,7 кг алтын құймасының ... 215 ... тең ... ... стандарты – Германияда, Авсралияда, Норвегияда және ... ... Бұл ... ... ... ... ... бiлдiредi. Сөйтiп, бұл стандарт бiр ... ... ... ... ... көрсетедi.
Бұл кезде алтын монетаның еркін соғылуы жойылып, ол айналыстан алынып
тасталды. Міне тек осындай ... ... ғана ... ... ақша ... алтынмен байланысы сақталды. Ұлттық валютаның ... ... ... ... ... яғни нарықта ұлттық валютаның
курсының төмендеуіне немесе жоғарылауына байланысты оған ... ... алу ... сату ... ... ... алтын девизді стандарт
кезінде бір елдің валютасы басқа ... ... ... ... жылдары әлемдік экономикалық дағдарыс нәтижесінде барлық
мемлекеттерде әр кездері алтын монометализмнің барлық формасы жойылды.
1944 жылы Бреттон-Вудсте құрылған ... ... ... ... ... ... ... үшін мемлекетаралық
алтын девизді стандартты, шын мәнінде алтын долларлы стандартты енгізді.
Оның ерекшелігі, яғни ... ... ... – тек АҚШ ... ... ... жоқ, себебі бұл стандарт тек орталық банктер мен үкімет
мекемелері үшін ғана бекітілді. АҚШ үкіметі ... ... ... ... 1971 жылдан бастап алтын құймаларын долларға сатуды тоқтатты,
сондықтан алтын долларлы стандарт та ... ... ... ... ... ... ... алтынның
айналыстан шығуын заң жүзінде бекітті. Ақша өлшемдерінің ... ... ... ресми бағасы жойылды. Халықаралық валюта қорымен оның мүшелері
арасындағы есеп ... да ... ... ... ... ... ... несие ақшалары жүйесі орнықты.
2.2 Ақша жүйесіндегі несие және ... ... ... ... барысында екi түрге бөлiнедi: толық құнды ... ... ... ... ... ... – номиналдық құны оны ... ... ... сәйкес келетiн ақшалар. Мұндай ақшаларға металл ақшалар ... ... әр ... ... ... Монета түрiндегi формасы – ... ... ... Толық құнсыз ақшалар (құнның белгiлерi) – номиналдық
құны нақты құнынан, яғни олардың өндiрiсiне кеткен қоғамдық еңбектен жоғары
болып ... ... ... ... ... металдық белгiлерi – арзан бағалы металдардан жасалған ұсақ
монеталар, мысалға жез, алюминий т.б. монеталар;
... ... ... ... ол ... ... ... ақшалар
және несиелiк ақшалар.
Металл ақшалардың қағаз және несиелік ақшаларға ... ... ... ... тасымалдап алып жүру қолайсыз;
• металл ақшалардың мемлекттiк ... ... ... ... яғни ... қосымша табыс алу мақсатында металдық
құрамын төмендетуi барысында ... ... ... ... ... және ... ... өндiруден
қарағанда қымбатқа түсуi;
• бюджет тапшылығын жабу және айналыстағы ақшаларды реттеу ... және ... ... ... ақшалар – тауар өндiрiсiнiң дамуымен, яғни тауарларды сатып
алу және ... ... ... ... ... байланысты пайда
болған ақшалар.
Несиелiк ақшалардың шығуы ... ... ... ... ақшалардың басты мақсаты: ақша айналымын ... ... ... ... ... ақша ... дамуына мүмкiндiк
жасау.
Несиелiк ақшалардың мынадай түрлерi бар: ... ... және ... ... айналымдылығы, яғни өнімді өндіру, оны сату және
басқа да коммерциялық қызмет көрсету кезінде өндіруші-жабдықтаушы көбіне
қаржы ... ... ... жағдайларға душар болады. Сол кезде өнімді
сатып алушы жабдықтаушымен есеп айырысуды кейінге қалдырады. ... ... ... ... қайтару кезінде несие ақшаларының бір түрі –
вексель пайда болады.
Вексель нарығының қызметі – ... ... ... беру ... ... ... ... айалымының негізі серіктестердің бірін-бірі еркін
таңдауымен және бірін-бірі бақылауы мен ... ... ... шығару мен оны айналымға түсіруге келісімнің мәні және ... ... ... өтемеу қаупімен байланысты болғандықтан ол вексель
берушіге шамалы болса да сенім болғасын төлем құралы ... ... ... ... тауардың сапасын, құнын, уақытында ... ... да ... ... ол ... иемденуші серіктестің тек вексель
алған уақытындағы төлем қабілетін ғана емес, сонымен ... ол өте ... ... уақыты жеткенге дейінгі болашақтағы қаржы ... ... ... ... бірін-бірі бақылауы және
сонымен бірге ... ... ... ... ... нақты
орындауға ұмтылуы нарықтық қарым-қатынастарды дамытуға жол ашады.
Басқа қарыз міндеттемелерінен вексельдің үш ... ... ... ... вексельдің дерексіздігі, яғни қарызды қандай жағдайға, не
мақсатқа алғандығы көрсетілмейді;
• Екіншіден, оның даусыздығы, яғни қарызды қандай жағдайға алғандығына
қарамастан ... ... өтеу ... ... вексельді айналмалылығы, яғни вексель иемденуші оны басқа
адамдарға беруіне болады. Бұл ерекшелігі вексельді айналыс қаржысы
ретінде ... ... ... ... ... ... Сол
себепті вексельді сауда ақшасы деп те атайды.
Вексель – белгiлi бiр ... ... ала ... мерзiмде және
белгiленген жерде төлейтiндiгi туралы борышқордың қарыздық мiндеттемесi.
Вексельдiң екi түрi бар: жай және ... ... ... ... ... ... ҚР ... мынадай түсiнiктемелер берiлген:
Жай вексель (соло) – вексельдi ұстаушыға вексельде көрсетiлген соманы
белгiлi бiр уақытта немесе талап етуге ... ... ... вексель
берушiнiң еш нәрсемен негiзделмеген мiндеттемесiн сипаттайтын вексель.
Аудармалы вексель (тратта) – ... ... ... ... ... ... ... ұстауыға (ремитентке) төлеу туралы ... ... ... ... берушiнiң (трассанттың) еш ... ... ... вексель.
Ендi несиелiк ақшалардың келесi түрi бұл банкнота. Банкнота ( ағыл.
сөзiнде “Bank-note” аударғанда “банк билетi”) – ... ... ... әр ... ... ақша бiрлiктерi.
Банкнота вексельден және қағаз ақшалардан өзара ... ... ... айырмашылықтары бар:
• мерзiмдiлiгiне қарай, егер де вексель мерзiмдiк қарздық мiндеттеме
болса, ал банкнота – мерзiмсiз қарыздық мiндеттеме;
• кепiлдiгiне қарай, ... ... жеке ... шығарады
және оның жеке кепiлдiгi болады, ол банкнотаны ... ... ... шығаратындықтан, оған мемлекет кепiлдiк бередi.
Экономикада банкнотаның екi түрi бар. Ол: ... және ... ... – бұл ... ... ... ... формасы
ретiнде алтынға еркiн алмастырылатын, яғни алтынмен қамтамасыз етiлген
Орталық банктiң ... ... – бұл ... ... айналысқа шығарылған Орталық банк
билетi. Олар металға алмастырылмайды, тек қана ... ... ... ... етiледi. Ендеше қазiр айналыста жүрген ... ... жай ... ... ... етiлмейдi, бiрақ
олардың белгiлi бiр дәрежеде ... ... ... ... сақталған,
сондай-ақ олар қағаз-ақша айналысының заңдылықтарына бағынады.
Чек – ағымдағы шот иесiнiң чектi ұстаушыға белгiлi бiр ақшалай ... ... ... ... ... ... аудару туралы өзiнiң банкiсiне
берген жазбаша бұйрығы. Алғашқы чектер тарихта 1683 жылы ... ... ... ... түрлерiн көрсетуге болады:
• Ақшалай чек – банктен ... ақша ... ... ... құралы;
• Атаулы чек – аударуға құқысыз белгiлi бiр тұлғаның атына жазылады;
• Ордерлi чек – бiр ... ... ... ... ... бойынша
басқа бiр тұлғаға беруге құқық бередi;
• Есеп айырысу чегi – ... ... ... қолма-қолсыз есеп
айырысуда қолданылады;
• Жол чегi – туристiк сапарларға арналған төлем құралы;
• Кепiлдендiрiлген чек – ... ... ... ... ... ... ... құралы.
Чекпен есеп айырысу. Чек – бұл шот иесінің, яғни чек жазып берушінің
чекте көрсетілген соманы чек ... ... ... ... берген
жазбаша бұйрығын білдіреді.
Чек арқылы есеп айырысудың қолайлылығы мынада:
• Егер де төлеуші тауарды алғанға дейін төлегісі келмей, ал ... ... ... ... ... ... жағадайда;
• Сатушы белгісіз болған жағдайда.
Қағаз ақшалар – бұл нағыз ақшалардың ... ... ... ... ... жүрген алтын және күміс монеталардың орынбасарлары ретінде
пайда болған. Бұл қағаз ... ... ... ... ... ... ... қызметін атқару ... ... ... ... тек қана ... ... және төлем құралы қызметiн
атқарады. Олардың ... ... ... қаржы жетiспеушiлiгiне
байланысты шығарумен түсiндiрiледi. Қағаз ақшалар өзiнiң табиғаты жағынан
тұрақсыз және құнсыздануға тез ... ... ... ... ... ақша ... ... деген сенiмнiң төмендеуiн және
төлем балансының ... ... ... ... ақша айналысындағы қағаз ақшалардың құрамы келесідей
көрініс табуда. Елімізде ... ... ... ... 10000, ... 1000, 500, 200 теңгелік банктік билеттер және 100, 50, 20, 10, 5, 2,
1 ... ... ... ... жүр.
Ал 1999 жылы ұлттық валютамызды ұлттық және әлемдiк валюталық
қатынастарды ... ... ... дамыту үшiн еркiн айналымға жiбердiк.
Бүгiнгi таңда ұлттық валютамыз күннен-күнге ... ... ... ... ... жол ашуда.
Қағаз ақшамыз теңге толық қанды даму барысында. Бұл ұлттық ... ... ... секторында реформалауды 1993 жылы 15 қарашада
енгізілгеннен ... іске ... Бұл ... ... ... ... Қазақстанның қаржы жүйесінің жоғары деңгейге жеткендігін көрсетеді.
ТМД елдері бойынша қаржы жүйеміз неғұрлым рыноктық талаптарға сай дамыған,
мемлекеттік ... ... ... шыққан жүйелердің бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасында ақша жүйесi 1995 жылы 30 ... ... ... ... ... ... ... заң күшi бар Жарлығына сәйкес ұйымдастырылған. ... ... ... ... және формаларын белгiлейдi, онда ресми ақша
бiрлiгi, ақша белгiлерiнiң эмиссиясы, ... ... ... ... ақша ... ... және реттеу тәртiптерi қамтылады.
Қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) – бюджет тапшылығын жабу ... және ... ... ... ... белгiлеген
өзiндiк номинал құны бар құнның белгiлерi.
Қағаз ақшалар тек қана ... ... және ... ... қызметiн
атқарады. Олардың айналыста ұлғаюы мемлекеттiң қаржы жетiспеушiлiгiне
байланысты шығарумен түсiндiрiледi. Қағаз ақшалар ... ... ... және құнсыздануға тез икемдi. Олардың ... ... ... ақша ... ... ... ... төмендеуiн және
төлем балансының қолайсыздық жағдайын жатқызады.
Елімізде бүгінде қағаз ақшалардың айналысында: 10000, 5000, ... 500, 200 ... ... ... және 100, 50, 20, 10, 5, 2, ... ... ... айналыста жүр.
Несиелiк ақшалар – тауар өндiрiсiнiң дамуымен, яғни тауарларды сатып
алу және сатудың уақытын ... ... ... байланысты пайда
болған ақшалар.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулар тиісті құжат айналымын сақтау
және белгілі бір ... есеп ... ... ... ... Есеп ... құжаттарының түрлеріне, төлеу ... ... ... ... ... байланысты қолма-қолсыз ақшамен есеп
айырысулардың мынадай формалары болады:
1. төлем тапсырмаларымен есеп айырысу;
2. төлем ... есеп ... ... арқылы есеп айырысу;
4. чек арқылы есеп айырысу;
5. вексель арқылы есеп ... ... ... ... ... операцияларымен
байланысты. Мұндай ақшалардың басты мақсаты: ақша айналымын икемдi ету;
нағыз ... ... ... ақша айналымының дамуына ... ... есеп ... – бұл ақшалай қаражаттарды
төлеушілер мен алушылардың ... ... ... ... ... есеп ... білдіреді. Шаруашылықтағы қолма-қолсыз есеп
айырысулар белгілі бір экономикалық жүйеге байланысты ұйымдастырылады.
Қолма-қолсыз ақшалармен есеп ... – бұл ... ... есеп
айырысуларды ұйымдастыру қағидаларын, оларды ұйымдастыруға қойылатын
талаптарды, сол сияқты ... ... ... есеп ... әдістері
мен формаларының жиынтығын білдіреді.
Ұлттық валютаның ауыстырымдылық тәртіптемесін валюталық ... ... ... ... ... ... ауыстырымдылық дәрежесі
валюталық нарыққа қатысушылардың санына және ... ... ... әсер ... ... өзін валюталық бағамның серпінін
анықтай алады. Халықаралық Валюта Қорының ... ... ... ... ... бойынша ұлттық валютаның ауыстырымдылығын
қамтамасыз етуді мемлекетке міндеттейді. Валютаның ауыстырымдылығын отандық
кәсіпорындарға шетел өндірушілер мен ... ... ... ... ақша жүйесінің элементі болып табылатын ақша эмиссиялауды
– ҚР Ұлттық банкі жүргізеді. Эмиссиондық жүйе айналысқа ... ... ол ... сапасын, жарамдылығын және бұзылған ақшаларды қайта
қабылдау сияқты қызметтерді атқарады. Сонымен қатар ақша ... ... ... ... ақшалардың үлесін реттеп отыруды іске асырады.
Ол Ұлттық банк негізінде қызметін жүргізіп отыратын эмиссиялық орталық
болып табылады. Онда ... ... ... ... ... ... беріп отырады. Алайда ол үшін айналыстағы халықтың
ақшалары осы Орталық жүйеден өтіп отыруы керек. Бұл өз ... ... ... қатар бұл Орталық жарамсыз ақшаларды айналыстан шығарып,
орнына жаңа ақшалар шығарып отырады. Айналыстағы идеалды ақшалар 90% құрауы
керек.
III Қазақстан ... ақша ... ... мен ... ... ... заңдарымен реттеліп отыратын елдегi ақша
айналысың ұйымдастыру «Қазақстан ... ақша ... ... ... Республикасында ақша жүйесi 1993 жылы ... ... және 1995 жылы 30 ... “Қазақстан Республикасы
Ұлттық банкi туралы” Қазақстан ... ... Заң күшi ... негізінде қалыптасып, содан бергі ондаған ... ... ... ... отыр. Бұл заңдар ақша ... ... және ... ... онда ресми ұлттық ақша бiрлiгi, ақша
белгiлерiнiң эмиссиясы, сонымен қатар монеталарды жасау ... ... ... және ... тәртiптерi іске асырылып отыр.
1993 жылы ұлттық ... ... ... шығарып, экономикада
жаппай етек алған инфляцияға төтеп бердiк. Ұлттық валютаның тиiмдi жолға
түскенiн және ұлттық экономика ... ... жол ашып ... ... Ал 1999 жылы ... ... ... және әлемдiк валюталық
қатынастарды еркiн айналымға және қалқымалы айырбасқа жiбердiк. ... ... ... ... нығайып, елiмiздiң тұрақты экономикалық
өсуiне даңғыл жол ашуда. Оған себеп ... ... ҚР ... ... ... ... тиімді жүргізіп келген ... ... ... табылады. Бұл саясатты іске асыруда ... банк ... ... ... ... ... қаржы жүйелерімен біреге отырып
анықтайды. ... ... ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың даму деңгейіне қарай ол 2002 ... банк ... ... реттеуге, несиелеуді дамытуға, яғни қайта
қаржыландыру пайыз қойылымын кеміту болса, ал 2002 ... ... ... ақша ... және ... ... артық мөлшерде өсіп
кетуіне байланысты алдағы үш ... ... ... ... ... яғни инфляциялық таргеттеу саясатына өте
бастады. Бұл саясаттың басты қолға алатын объектісі ... ақша ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету болып
табылады. Осы ақша жүйесін реттеудегі ақша-несие саясатының алдын ... ... ... ... ... ... ... асырды және ол бағдарлама бүгінде өзінің нәтижесін көрсетуде.
Банк ... ... және ақша ... ... ... ... ... енгiзуi, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен байланысты
жағдайды түбiрiмен өзгерттi. Осыған байланысты 1992 – 1993 ж.ж. ... ... ... ... ... ... орнына
Республикамызда қолма-қол ақша айналысын тұрақтандыру және ... ... ... ... ... ... ... негізгі қызметі ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтау болып
отыр.
Ұлттық банк Қазақстан ... ... шет ... ақша ... айырбастау бағамын анықтау тәртiбiн
белгiлейдi. Қолма-қол ... ... ... банк кассасына үздiксiз
оралып отыру жолымен жүзеге асады. Сондай-ақ ... ... банк ... ... ... ... болып табылып, елдің ақша айналысын
заңдылықтармен ұйымдастырылған тәртіптермен жүргізіп, реттеп отырады.
Ұлттық банктің эмиссиясы – ... ... ... тиындардың, бағалы қағаздардың шығарылуын қамтамасыз ету. Ол
қолма-қол ақшасыз түрiнде де ... ... ... ... ... ел экономикасы үшін тиімді болып отыр, ... ... ... ақша ... ... ... бір ... Бүгінде
елімізде қолма-қолсыз ақшалардың бірнеше түрі ғана ... ... ... жерде
мемлекеттің және Ұлттық банктің атқаратын маңызды шараларының бірі әлемдегі
дамыған елдердің қолма-қолсыз ақшаларын талдап, олардың ұлттық ... ... ... ... ... ... ... енгізу болып отыр. Қолма-қол ақша түрiндегi эмиссия – ... мен ... ... ... ... ... – бекiтiлген нормативке сәйкес Ұлттық банктегi
арнайы шотта несие корреспонденттiк ... ... ... ... ... Артық резервтер – дегенiмiз банктердiң Ұлттық
банктегi ... ... ... ... ... ... банк ақша ... мөлшерiн, екiншi деңгейдегi
банктердiң Ұлттық банктегi корреспонденттiк шоттағы қаражатының көлемiн,
яғни ... ... ... ... ... ... 2005 ... 17 қазандағы №33 «Пресс-релиз»
мәліметтеріндегі Ұлттық қордың ... ... ... ... ... 1-
ші кестеден көре аламыз.
Кесте 1
Ұлттық банктің халықаралық резервтері
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... резервтер, млн. долл. | | ... ... ... |8 124,4 ... ... ... | | ... ... ... ... |
|Ақша базасы, млрд. теңге |899,1 |835,6 ... ... ... |626,4 |626,4 ... бағасы |133,85 |130,00 ... ... ... USD ... | | |
| |471,25 |438,00 ... ақша ... ... Ұлттық банк арқылы тiкелей
реттелмейдi, бiрақ оның мөлшерi инфляция ... әсер ... және ... ... үшiн ... мәнi бар. ... ақша айналысы
жылдамдығының азаюы ұзақ мерзiмдi ... және ұзақ ... ... ... ... ... бұл тек қана жалпы
экономиканың тұрақтылығы және ұлттық ... ... ... болғанда ғана
мүмкiн, керiсiнше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ... ... ... ... ... ақша ... ... ақша үлесiнiң өсуiмен,
ұзақ мерзiмдi жинақтардың төменгi үлес ... ... ... ... сенiмдi активтерге аударумен бiрге жүредi.
Ақша айналысының жылдамдығы экономиканың ... ... ... ол ақша жиынының ... iшкi ... ... Айналыс жылдамдығы төмен болған сайын, монетарлық деңгейi
жоғарылайды.
Дамыған елдерге бұл процесс кеңiнен дами ... ... ... ... өрiс алып ... АҚШ – та ... есеп айырысуларының 25-
27%- зы ғана қолма-қол ... ал ... чек, ... ... ... жүргiзiледi. Өмiрлiк тәжiрибе көрсеткендей , ақша айналысын ақша
айналымынан бөлуге болмайды. Ақша айналымын қолма-қол және қолма- ... қана ... ... ... ... онша ... қоймады.
Бiздiң республикамыздағы айналыстағы ақша қаражаттарының ... ... ... онда ол ... М0 – ... ... ... немесе банк жүйесiнен тыс
ақша;
• М1 - өзiне – М0 –дi қосады, сонымен қатар шаруашылықтардың ... ... ... ... шоттардағы қаражаттардың
қалдықтары, ... ... ... мен ... ... ... және аккредитивтiк шоттардағы
қаражат қалдықтары, халықтың және заңды тұлғалардың ... ... ... ... М2 - ... М1 –дi ... сондай-ақ жеке және заңды тұлғалардың
шетел валюталарындағы аудармалы салымдарын қамтиды;
• М3 – М2-ге банктiк емес ... ... мен ... ... ... да ... ... әрқашан айыппұлсыз және шектеусiз атаулы құнымен ... ... ... ... ... ... еркiн айналады;
3) төлемдер жүргiзуде кеңiнен қолданылады. Аудармалы ... ... ... бiр ... құрайды.
Осы аталған ақша жүйесінің айналыстағы қаражаттарының құрылымының
еліміздегі 2003, 2004 ... және 2005 ... 8 айы ... ... ... көре ... 2
Қазақстандағы айналыстағы ақшалардың үлесі
|Көрсеткіштер |2003 |2004 |2005 (8 ай) ... ... (М3), ... ... |971,2 |1634,7 |1881,3 ... ақшалар (М0), млрд. теңге |238,7 |379,3 |402,0 ... ... ... ... |732,5 |1255,4 |1479,3 ... дамытуға несиелер, млрд. | | | ... |978,1 |1484,3 |2037,0 ... ... ... % |7,0 |7,0 |8,0 (6ай |
| | | ... |
| | | ... ... 2-ші ... ... жасасақ жалпы барлық көрсеткіштердің
экономика өсуімен ... өсіп келе ... ... Ал қайта
қаржыландыру пайызының 7%-дан 8%-ға дейін өсуі ... ... ... ... ... асып ... ... болып отыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жұмысты аяқтай келе, ақша жүйесінің негізгі типтері: ақша – ... ... ... яғни ... ... ... ... немесе ақша
құн өлшемі қызметін атқаруына байланысты ... ... ... ақша ... ... ... ... Металл ақша айналысы, бұл жүйеде ақша тауары, яғни толы ... ... ... және ол ... барлық қызметтерін оындайды. Ал несие
ақшалар металдарға айырбасталады;
• Несие ақшалары және қағаз ақша ... бұл ... ... ... ... құнды ақша, яғни алтын біржолаты ығыстырылып,
айналыста тек ақша белгілері жүреді.
Бүгінгі ... ... ... отырған кезде және экономикада әр
түрлі төлем, есеп ... ... ... ... ақша жүйесінің
металлдық типі өз інің қолданысын және қызметтерін шектеді. Қазір алтын ... қор ... ... ... ... мақсатында пайдаланылатын болды. Ал
ақша жүйесінің екінші типі несие және қағаз ақшалардың шаруашыылқтағы
қызметтері ... ... ... қызмет ету аясы кеңеюде. Әсіресе бұл
жерде несиелік ақшалардың ақшаның тиімді айналысын реттеудегі маңызды құрал
екенін біле ... осы ... ... ... біздің елімізде де
дамытк күн ... ... ... бірі ... табылады.
Қорыта келгенде, ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және
ұлттық заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ... ... ... ... ... ақша ... ... 1995 жылы
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» заңы шыққан ... ... ... өз ... ... ... Ол ең бірінші елдің ақша
бірлігін қалыптастырып, оның айналысын реттеу, 1999 жылғы ... ... ... ... және ... ... бүгінгі таңдағы ақша жүйесін
ретеудегі саясаттарының дамыған ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. «Деньги, кредит, банки» Учебник / Под. Ред. О.И ... - ... ... Баян Көшенова, Оқу құралы / ... ... ... ... - ... ... 2000ж.
3. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – ... ... 2004 ж. – 248 ... «Ақша, несие, банктер» Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – ... 2001ж. - 466 ... С.Б. ... Оқу ... / ... ... және ... – Алматы, Қазақ
университетi, 2004 ж. – 248 бет.
6. Абрамова М.А., Александрова Л.С. / ... ... ... ... ... ...... , 1996г.
7. Бункина М.К. / Деньги, банки, валюта, ... ...... – 173 ... “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi
бар жарлығы // 12.11.1993.
9. “Қ.Р-ның ақша ... ... ... Заңы // 13.12.1996.
10. «О международных ... и ... ... // ... Банк ... №33 от 17 октября 2005 года) Банки ... 2005 ... 65стр

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудың механизмі17 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет
Ақша нарығының төлем құралдары және оның экономикадағы ролі12 бет
Ақша – тауар қатынастарының дамыған формасы. Қазіргі экономикадағы ақшаның рөлі24 бет
Қазіргі Қазақстан Республикасының экономикадағы ақшаның ролі28 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Баға белгілеу және қаржы айналымы9 бет
"Ақша жүйесі."24 бет
Ақша жүйесі28 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы. Қазақстан Республикасының ақша жүйесі38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь