Жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстар үшін жауапкершілігі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ТАРАУ. ЖЕКЕ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТАР ҮШІН ЖАУАПКЕРШІЛІГІН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ.ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
1.1 Жеке тұлға . халықаралық құқықтағы қылмыстық жауапкершіліктің субьектісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2 Жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстар үшін жауапкершілік интитутының қалыптасуы мен даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
1.3 Жеке тұлғаларды халықаралық қылмыстары үшін қылмыстық жауапкершілікке тартудың заңды және фактілік негіздері ... ... ... ... ... .28

1.4 Жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстары туралы істерге әмбебап юрисдикция қағидасын қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34

2 ТАРАУ. ЖЕКЕ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ІСТЕРІ БОЙЫНША ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІК ИНСТИТУТАРЫНЫҢ ТӘЖІРИБЕСІ

2.1 Халықаралық Қылмыстық Сот

2.2 Халықаралық Югославия Трибуналы

2.3 Халықаралық қылмыстық трибуналдардың юрисдикциясы

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ҚОСЫМШАЛАР
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Тарихқа көз салсақ, бейбіт кезеңде де, соғыс кезінде де мыңдаған адамдардың халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікке қауіп келтіретін және халықаралық қатынастардың негізін бұзатын аса ауыр халықарлық қылмыстардың құрбаны болғанына көз жеткіземіз.
Қазіргі кезде әлемдік ынтымақтастық үшін ең қауіпті - нәтижесінде соғыс құрбандарына қарсы қылмыстық кикілжіңдерге: жаралылар, ауру, кемелердің қирауы, тұтқындар мен тұрғындардың ауыр жағдайына әкеп соқтырған халықаралық сипаттағы қарулы қақтығыстар (Югославия, Дарфуре, Ирак, Палестина) болып отыр.
Қаруланған келіспеушіліктердің кезеңінде халықаралық қатынастарды гуманизациялауға бағытталған халықаралық-құқықтық тәсілдердің бірі халықаралық гуманитарлық құқық болып табылады, оның нормалары халықаралық қылмыстары үшін жеке тұлғаларды жауапкершілікке тарту ережелерін қоса алғанда, соғыс құрбандарын қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Өзінің кодификациялық тұрғыдан қалыптасқанына қарамастан, халықаралық жеке қылмыстық жауапкершілік институтын халықаралық қауымдастықтар ерекше назарға алып отырған ауқымды құқықбұзушылықтардың алдын алу мақсатында дамыту қажет. Дәл осы институт халықаралық құқықтың тиісті нормаларын қамтамасыз ету үшін үлкен маңызға ие. Зерттеу тақырыбының өзектілігі халықаралық гуманитарлық құқықты дамытуға әсер ететін жаңа ұсыныстар мен пікірлерді қалыптастыру қажеттілігімен анықталады.
Халықаралық құқық бойынша қылмыс жасағаны үшін жеке тұлғаны жауапкершілікке тартуда қазірде территориялық және азаматтық қағиданың орнына әмбебаптық қағидасы пайда болды, бұл өз кезегінде терең ғылыми зерттеуді қажет етеді.
Жеке тұлғаны халықаралық қылмыстық жауапкершілікке тарту институтының өзектілігі туралы Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін қабылданған бірнеше құжаттардың ережелерінде де көрсетілген болатын: 1949 жылғы соғыс құрбандарын қорғау туралы Женева конвенциясы, 1977 жылы оған қосымша қабылданған протоколдар, 1954 жылғы мәдени құндылықтарды қорғау туралы Гаага конвенциясы.
        
        Жеке тұлғалардың  халықаралық қылмыстар үшін жауапкершілігі
Мазмұны:
Кіріспе…………………………………………………………………..3
1 тарау. Жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстар үшін жауапкершілігін
халықаралық-құқықтық реттеу
1.1 Жеке ... - ... ... қылмыстық жауапкершіліктің
субьектісі ретінде…………………………………....……..8
1.2 Жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстар үшін ... ... мен даму ... Жеке тұлғаларды ... ... үшін ... ... ... және ... негіздері……………..….28
1.4 Жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстары туралы істерге әмбебап
юрисдикция қағидасын ... ... жеке ... ... ... ... ... тәжірибесі
2.1 Халықаралық Қылмыстық Сот
2.2 Халықаралық Югославия Трибуналы
2.3 Халықаралық қылмыстық трибуналдардың юрисдикциясы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... көз ... ... кезеңде де,
соғыс кезінде де ... ... ... ... ... ... келтіретін және халықаралық қатынастардың негізін
бұзатын аса ауыр ... ... ... болғанына көз жеткіземіз.
Қазіргі кезде әлемдік ынтымақтастық үшін ең ... - ... ... ... қылмыстық кикілжіңдерге: жаралылар, ауру,
кемелердің қирауы, тұтқындар мен тұрғындардың ауыр жағдайына әкеп ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Қаруланған келіспеушіліктердің кезеңінде халықаралық қатынастарды
гуманизациялауға бағытталған ... ... ... ... құқық болып табылады, оның нормалары халықаралық
қылмыстары үшін жеке ... ... ... ... ... соғыс құрбандарын қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Өзінің кодификациялық тұрғыдан қалыптасқанына қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... алып отырған ауқымды құқықбұзушылықтардың алдын алу ... ... Дәл осы ... ... ... ... ... ету үшін үлкен маңызға ие. ... ... ... ... ... ... әсер ететін жаңа ұсыныстар мен
пікірлерді қалыптастыру қажеттілігімен ... ... ... ... ... үшін жеке тұлғаны
жауапкершілікке тартуда қазірде территориялық және азаматтық ... ... ... ... болды, бұл өз кезегінде терең ... ... ... ... ... қылмыстық жауапкершілікке тарту институтының
өзектілігі туралы Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін ... ... ... де ... ... 1949 жылғы соғыс
құрбандарын ... ... ... ... 1977 жылы оған ... ... 1954 жылғы мәдени құндылықтарды қорғау ... ... ... ... 1993 жылы ... Югославия Халықаралық
Трибуналы мен 1994 ж. Руанде Трибуналы, 2002 ж. Сьерра-Леоне Арнайы соты,
1998ж. Халықаралық Қылмыстық ... ... да осы ... ... да жеке тұлғаның халықаралық қылмысы үшін ... ... ... ... ... және ... оны ... ұлттық сот органдары қызметінде тиімді ... ... ... ие өзекті мәселе болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстар
үшін жауапкершілік ... ... ... ... ... И.Н.
Арцибасов, И.П. Блищенко, Р.М. Валеев, Л.Н. ... В.Э. ... ... Р.А. ... А.Я. ... И.И. ... Ю.М. Колосов,
И.И. Котляров, В.Н. Кудрявцев, Д.Б. ... И.И. ... Ф.Ф. ... ... В.И. ... Н.М. ... Ю.В. Петровский, А.И. Полторак, Н.Н.
Полянский, Ю.А. Решетов, П.С. ... Ю.Н. ... Л.И. ... ... С.В. ... Н.А. Ушаков.
Аталған мәселені көптеген шетел ғалымдары да зерттеді. Атап айтқанда,
олар: Ш.М. Бассиони, П. ... Ф. ... Я. ... Г. ... ... Э. ... Д. Дерби, Р. Лемкин, А. Мериньяк, Р. ... ... Ж. ... К. ... В. ... және ... обьектісі қарулы қақтығыстар (халықаралық және халықаралық
емес сипаттағы) жағдайындағы және сонымен ... ... ... ... ... қылмыс жасағаны үшін ... ... ... тарту барысындағы мемлекеттер
арасындағы қоғамдық қатынастар болып табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... үшін жеке ... ... ... халықаралық-құқықтық нормалар жүйесін
кешенді зерттеу және талдау, жеке ... ... ... ... ... ... тенденцияларын анықтау
болып табылады.
Аталған мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер қойылды:
- «халықаралық қылмыс» және ... ... ... ... ... олардың ара-жігін ажырату;
- халықаралық құқық ғылымында жеке тұлғалардың халықаралық қылмысы үшін
жауапкершілігі институтының қалыптасуы мен даму ... ... ... ары ... зерттеу қажеттілігінің себептерін анықтау;
- жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстар үшін ... ... ... - ... ... халықаралық қылмыстар
туралы істер бойынша әмбебап юрисдикция қағидасын теоретикалық негіздеу
мақсатымен талдау жасау;
- жеке ... ... ... үшін ... ... ... ... мен пікірлер ұсыну.
Зерттеудің әдіснамалық негізі. Алға қойылған мақсаттарға жетуді
қамтамасыз ететін ғылыми міндеттерді шешу барысында жалпы ... ... ... ... және ... зерттеу, жүйелік және
салыстырмалы талдау ... ... ... ... жеке-ғылыми
әдістер: логикалық-құқықтық, тарихи-құқықтық, жүйелік әдістер аса ... ие ... ... ... ... қарастырылып отырған мәселені
жүйелі түрде бір-бірімен байланыстыра отырып зерттеуге мүмкіндік берді.
Зерттеу жұмысының ... ... ... заңгер-
ғалымдардың ғылыми еңбектері құрайды: А.Х. ... И.Н. ... ... Р.М. ... Л.Н. Галенская, В.Э. Грабарь, В.Н. ... ... Р.А. ... А.Я. ... И.И. ... Ю.М. ... ... В.Н. Кудрявцев, Д.Б. Левин, И.И. Лукашук, Е.Г. Ляхов, Ф.Ф.
Мартенс, Г.М. Мелков, В.И. ... Н.М. ... Ю.В. ... ... Н.Н. Полянский, Ю.А. Решетов, Ю.Н. Рыбаков, П.С. Ромашкин, Л.И.
Савинский, О.И. Тиунов, А.Н. ... Г.И. ... Н.А. ... ... С.В. ... Ш.М. Бассиони, Ф. Бербер, Я. Броунли, Г. Гаджа,
П. Гугенхейм, Э. Давид, Д. Дерби, Г. ... А. ... Р. ... ... Р. ... В. Пелла, Ж. Пикте, К. Сальдан, В. Фридман т.б.
Зерттеу жұмысының теоретикалық мәні оның жеке ... ... үшін ... жауапкерщілікке тарту институтының
кешенді монографиялық ... ... ... ... ... ... мен ... залықаралық қылмысты квалификациялау мен
жеке тұлғаның қылмыстық әрекеті үшін ... ... ... ... көмектеседі. Сонымен қатар, кейбір ережелер халықаралық
қылмысы үшін жеке ... ... ... ... кейбір
кемшіліктерді анықтауға мүмкіндік береді.
Жұмыстың практикалық мәні ... ... ... ... ... ... жетілдіруде, құқыққорғау
органдардының ... ... ... ... халықаралық
гуманитарлық және халықаралық қылмыстық құқық ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы дипломдық жұмыста жеке
тұлғалардың халықаралық қылмысы үшін ... ... ... осы ... ... актілерге кешенді талдау жасай
отырып анықталды; жеке тұлғалар ... ... ... ... үшін ... ... бекітілді; зерттеу жұмысында
Токио мен Нюрнбергтегі Халықаралық Әскери Трибуналдар мен ... ... ... ... қылмыстық трибуналдарының сот тәжірибесі негізінде
жеке тұлғалардың халықаралық қылмысы үшін жауапкершілігі ... мен даму ... ... ... ... әртүрлі мемлекеттердің
ұлттық соттары мен оларда әмбебап юрисдикция қағидасының қолдану мәселесі
қарастырылды; ... ... ... және ... ... ... ... халықаралық қылмысы үшін қылмыстық
жауапкершілікке тартудың мәселелері анықталды.
Ғылыми жұмыстың жаңалығы ... ... мына ... ... Жеке ... ... қылмыс үшін жауапкершіліктің жалғыз субьектісі
болып табылатындығы анықталды.
2. ҚР ... ... ... үшін ... ... көздейтін
160-бабын жаңа ережелермен атап айтқанда: ... ... ... ... ... ашық және ... ... геноцид жасауға
мәжбүрлеу, геноцид жасауға қатысу деп толықтыру қажет.
3. Қазақстан ... ... ... емес сипаттағы
қарулы қақтығыстар кезінде жасалған қылмыстар үшін де ... ... ... ... ... ... ... құқықта мемлекеттің лауазымды тұлғаларының иммунитеті
оларды халықаралық қылмысы үшін жауапкершілікке тартуға кедергі ... ... ... ... ... ... бұл ... жүзеге асырылмай келе жатыр.
Жұмыстың құрылымы зерттеудің мақсаты мен міндеттерімен
айқындалған. ... ... ... екі тараудан және сәйкесінше бірінші
тарау төрт және екінші тарау үш ... ... және ... ... ... ... Жеке ... халықаралық қылмыстар үшін жауапкершілігің
құрамы
1. Жеке тұлға - халықаралық ... ... ... ретінде
Жиырмасыншы ғасырдың екінші жартысынан бүгінгі күнге ... ... жеке ... ... ... ... ... арта түсуде. Жеке тұлғаның халықаралық құқықсубъектілігі
халықаралық құқық ғылымында қызу пікірталасқа ие. Ғылыми пікірлердің ауқымы
кең: кейбіреуі жеке ... ... ... ... ал ... жеке ... халықаралық құқықтың жалғыз субьектісі дейді.
Жеке тұлғаның халықаралық құқық ғылымындағы құқықтық ... ... әр ... терминдер қолданылады, олар: «азамат», «тұлға»,
«жеке ... ... ... т.б. ... ... «жеке
тұлға» деген атау осы зерттеу жұмысында қолдануға ... ... ... ... субьектісі» ұғымын анықтауда
пікірлерді екі топқа бөліп ... ... ... халықаралық құық
субьектісін қандай да бір ... ... мен ... ... ... анықтау қажет десе, екінші топ оны кез ... ... ... ие ... (яғни, оның нақты сипатынан тәуелді емес) дееген
пікір айтады. Яғни, халықаралық құқықсубьектілігінің негізгі ... ... бір ... мен ... ие болу ... ме, немесе
жалпы, абстрактілі құқықтар мен міндеттерге ие болу ... ме ... ... ... ... пікірді жақтаушылардың кейбірі (Л.А.Моджорян, В.М.Шуршалов [1,
53-56]) тұлғаның міндетті белгісі ретінде егеменділікті, яғни атап айтқанда
тәуелсіз құқықтар мен ... ... Ал, бсқа ... ... ... ... А.Н.Талалаев, Р.Л.Бобров) халықаралық
құқықсубьектілігінің негізгі белгісі ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік қағидасын атап
көрсетеді. ... ... ... ... құқық нормаларын жасауға
қатысу құқығы немесе тұлғаның ... ... ... ... жатуы мүмкін. Мысалы, профессор ... ... ... ... мүмкіндіктері мен халықаралық құқық
бойынша құқықтар мен міндеттерге ие болуымен байланысты заңды сипаттардың
арқасында халықаралық құқық ... ... ... және оны жүзеге асыру
құқығына ие субьект» деп ... 10]. ... ... ... ... ... ... ғана – мемлекетті
және халықаралық (үкіметаралық) ұйымдар, жеке тұлғалар халықаралық құқықтың
субьектілері қатарына мүлде енбейді дейді. ... ... ... ... ... құқықшығармашылық және құқыққолданушылық
белсенділігін - халықаралық-құқықтық нормаларды жасау мен жүзеге асыруға
қатысуын атап ... ... ... ... субьектісін анықтауда ... ... ... керек: 1) халықаралық құқыққатынасқа ... 2) осы ... ... деп көрсетті[3,68].
Екінші пікірді жақтаушылар құқықсубьектілікті анықтауда қандай да ... ... ... мен ... атап ... ... емес. Тұлға
құқықсубьектілікке ие болу үшін кез келген бір ғана құқыққа ... ... ... ... яғни ... ... ... бір міндетті
құқықтар жүйесімен байланыстыруға ... ... ... – бұл ... абстракциялы (жалпы) құқыққа ие болуы.
Профессор С.В.Черниченко атап ... ... ... ... ... ... тәуелсіз[4,13]. Жалпы
алғанда, екінші топтағы ғалымдардың пікірінше, халықаралық құқық субьектісі
ұғымы мен ... ... ... ... ... айырмашылық жоқ
(Н.А.Ушаков, С.В.Черниченко, Г.В.Игнатенко, И.В.Захарова, К.А.Бекашев,
Г.М:Вельяминов т.б.)
Көптеген уақыт бойы ... ... ... ... ... ... ... құқықсубьектілігін мойындаудан бірауыздан бас тартты.
Кеңестік құқықтық әдебиеттерде жеке тұлғалар халықаралық құқық ... ... ... ... ... деп танылды.
Батыстық халықаралық-құқық доктринасында жеке тұлға халықаралық құқық
субьектісі болып ... ма, жоқ па ... ... ... ... ... Барлық көзқарасты төрт топқа бөлуге болады:
1) Жеке тұлға – халықаралық құқықтың жалғыз субьектісі. Аталған пікір
солидарлық құқық мектебінің ... тән. ... ... ... ... Жек тұлға – халықаралық құқықтың классикалық субьектілермен ... ... ... ... ... ... Бұл ... Г.Шварценбергер, Ч.Руссо, К.Триндейд, Р.Хигтинс,
Л.Хенкин және тіпті ағылшын ғалымы Г.Лаутерпахт 1950 жылдың өзінде
«Международное право прав ... атты ... жеке ... ... субьектісі ретінде мойындау үшін кедергі
нормалардың жоқтығын атап ... ... ... 1980 ... ... ... Сотының бірнеше жыл бойы төрағасы болып
қызмет ... ... ... Э. ... де Аречага
мемлекетаралық шарттармен жеке тұлғалардың ... бір ... ... осы құқықтарды халықаралық әдістермен қорғауға ие
болуы жайлы жазған болатын[5, ... Жеке ... ... ... ... ... алайда кейбі халықаралық
нормалар бойынша «бенефициар» ретінде қатысу ... ... ... ... жекелеген халықаралық құқыққатынастар
бойынша жеке тұлға нақты құқықтар мен міндеттерге ие бола ... бұл ... ... ... бола ... деген пікір емес
(Д.Анцилотти, А.Фердросс, В.Фридманн, Ф.Джессеп т.б.)
3) Жеке тұлғаның құқықсубьектілігі ... ... ... бас тарту позициясы. Тиімділік қағидасы негізінде туындаған
бұл көзқарасты жақтаушы ағылшын заңгері Ян Броунлидің ... ... ... дегеніміз құқықтар мен міндеттерге ие
болуға қабілетті және сонымен қтар, оны ... ... ... ... ... субьект[6,179].
Жалпы алғанда заманауи шетелдік ... ... ... ... ... қылмысы үшін жауапкершілігі және халықаралық сотқа
қолжетімділік құқығы деген шындыққа негізделген, ... жеке ... ... және ... ... ... халықаралық құқық
субьектісі деп мойындауға болады. ... жеке ... ... ... ... ... ... орыс ғалымдары теріске шығарады.
Атап айтқанда, С.В.Черниченко «жеке ... ... ... ... оны ... құқықсубьектілікке ие болуын мүлде
білдірмейді» деп есептейді[7,23]. Оның пікірінше, мұндай ... ... ... ... ... ... ... жағдайында) мемлекеттер арасында туындайды, ал мұндайға қол
жеткізген жеке ... ... бұл ... ... ... ... құқыққатынастар аталған органдарды құрған
мемлекеттер арасында туындайды. Сонымен қатар, жеке ... ... ... ... алу ... ... да олар халықаралық
құқық субьектісі болып ... ... ... осындай пікірге
тоқталып отыр.
Осы зерттеу жұмысында жеке ... ... ... ... ... ... біз ... ілімдердің дамуын қадағалай отырып
жеке тұлға халықаралық ... ... ... да, ... қылмыстар
үшін қылмыстық жауапкершілік институтының субьектісі болып табылады ... ... ... ... ... халықаралық қарулы қақтығысының нәтижесіндегі
қайғылы нәтижелер халықаралық құқықта жеке ... ... ... ... ... жеке ... ... және оларға
жасаған әрекеттері үшін жауапкершілік жүктейтін халықаралық ... ... ... ... ... институты халықаралық-
құқықтық сипатқа ие болды.
Екінші Дүниежүзілік соғысқа дейін халықаралық қылмыс үшін жеке
тұлғалардың жауапкершілігі концепциясы ... ... және 1928 ... ... құжаттарында күш көрсету қылмысы мемлекеттердің құқықбұзушылығы
ретінде қарастырылды.
Тек Нюрнберг Әскери Трибуналы жеке ... ... үшін дара ... ... мойындады. Сот органы ретінде ол
жекелеген тұлғалардың қылмыстарын қарады, ... ... ... үшін мемлекеттердің халықаралық-құқықтық жауапкершілігімен тығыз
байланысты болды. Яғни, сот мәні бойынша осы ... ... ... екі түрі пайда болады деген тезисті растады.
Мысалы, мемлекеттің юрисдикциясы нәтижесінде (мысалы, Жапония мен
Германия) ... ... ... жасаған, кінәлі ... ... ... егемендікті шектеу немесе мемлекеттің саяси
жауапкершілігінің туындауына әкеп ... ... ... және ... да ... ... ... қарсы қылмысы үшін саяси
дәне материалдық жауапкершілік көтереді және көтеруге ... ... ... субьектісі тек жеке тұлғалар болып табылады.
Мемлекет жауапкерлшіліксіз емес, бірақ бұл жауапкершілік қылмыстық ... ... ... ... ... табылады» [8, 302-308].
Бейбітшілкке қарсы қылмыс жасаған, кінәлі тұлғаларды күш қолданған
мемлекеттің юрисдициясынан алу, ... ... ... ... ... ... ... әкеп соқтырады. Жеке ... ... және ... ... ... ... ... шығармайды. Мұндай көзқарасты көптеген ғалымдар ұстануда.
Ю.М.Рыбаковтың пікірінше, ... пен ... ... ... жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстық ... ... аса ауыр ... ... ... жауапкершілігі институтын
қосымша маңызды әрі қажетті толықтыру қажет» [9, 178]. Осылайша Нюрнбергте
тек қана халықаралық қылмыс үшін жеке ... ... ... ... қана ... жоқ, ... ... бұл қағиданың мемлекеттің өзінің
жауапкершілігінің құрамдас бөлігі екендігі қағидасы да бекітілді.
Токио Әскери Трибуналы да осындай ... ... ... «А» ... көрсетілгендей, әскери ... ... ... ... ... қатар Жапония мемлекетінің
жеке қылмысы ... ... деп ... 34]. Бұл факт ... қатар сот жапон мемлекетінің әскери қылмыстары үшін
мемлекеттің жауапкершілігі тығыз байланысты екендігін көрсетеді.
Ал 1950 ... ... ... ... ... трибуналы
статутымен мойындалған халықаралық құқықтың қағидаларының» қатарында
алғашқы қағидада ... ... ... ... ... ... ... әрекетті жасаған кез-келген тұлға ол үшін жауапкершілік
көтереді және жазаланады» [11, 82].
Халықаралық ... ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық ... ... ... қлдау деп аталатын басты мақсатымен ... ... ... ... деп ... ... ... орын алуы мемлекетаралық қарым-қатынастың тұрақтылығына зиян
келтіретіні сөзсіз.
Нюрнберг Трибуналында аталған қағидалардың маңыздылығын ұғына ... 1946 ... 11- ... №95/1 ... ... ... ... Халықаралық әскери трибунал қаулыларындағы
нормаларды ... ... ... ... алған БҰҰ
халықаралық құқық Комиссиясы құқықтық кодификациялау мәселесін қолға алды.
Комиссияның жұмысы қауіпсіздік пен ... ... ... ... пен ... халықаралық жауапкершілігі туралы құжаттар жобасын
жасау жолымен ... ... пен ... ... ... туралы Кодексті
жасау міндетін жүзеге асыруда негізгі екі тапсырма ... ... ... ... ... ... және оның ... тапқан халықаралық құқық қағидаларын жүйелеу; 2) Халықаралық
әскери трибуналының қағидалары мен ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі мен бейбітшілікке қарсы
қылмыстар кодексінің жобасын құрастыру.
Соғыстан кейінгі жылдары ... ... ... ... мен жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... және 1973 жылдарда қабылданған конвенцияларда жеке тұлғалардың
геноцид, апартеид т.б. ... үшін ... ... айтылған және
халықаралық құқық Конвенциясының қабылдаған 19-бабына сәйкес, бұл қылмыстар
мемлекеттің әрекеті ретінде сараланды.
Халықаралық-құқықтық құжаттарға ... ... ... ... ... және оның ... ... және қылмыс жасаған
жеке тұлғалар ... ... ... халықаралық заңгерлердің
көзқарастары да осы пікірге сәйкес келеді.
Дипломатиялық сөздікте адамзатқа ... ... ... ... және ... ... көтереді, ал жеке тұлғалар
халықаралық құқық бойынша жеке ... ... ... деп
көрсетеді[12, 592].
Г.И.Тункиннің пікірінше, «заманауи ... ... және ... ... ... ... қылмыстар үшін жеке
жауапкершілік қағидасы мойындалады (мемлекеттің ... 431]. «Күш ... ... және ... да халықаралық
құқықбұзушылықты халықаралық құқық қылмыс деп тапқан жағдайда, мұнымен тек
мемлекетке ... аса ауыр ... ... ... Ал, ... ... алғанда – қазіргі заманғы ... ... ... ... және одан ... халықаралық қылмыстық жауапкершілік
туралы болып отыр жазды ол.
Кеңестік халықаралық құқық ғылымында халықаралық жауапкершілік
мәселесін ең ... ... ... В.И.Менжинский. Ол халықаралық
қылмыстар – бейбітшілікті жақтаған ... ... ... ... қауіпті деликт деп атап көрсетті. Бұл ... тек ... ғана ... ... ... қою ... Халықаралық
қылмыстың субьектісі мемлекеттермен қатар, жеке тұлғалар да ... ... ... пікірді Л.Н.Галенская да айтады. «Қылмыс субьектісі
ретінде мемлекетті атап көрсету, жеке тұлғаны да ... ... ... ... шығармайды.Жеке тұлғалардың халықаралық қылмысы үшін
жауапкершілігі мемлекеттің жауапкершілігінің бір ... ... ... ... ... ... ... субьектісі болып табылады және халықаралық қылмыстық жауапкершілікті
көтереді. Осыған байланысты күш ... ... ... Әскери
Трибуналдың Жарлығының 6-бабында көрсетілгендей, бұл халықаралық қылмыстың
төрт құрамын атап көрсетуге болады – ... ... ... ... ... жүзеге асыру – жеке ... ... ... Алайда осы қылмыс құрамы үшін жауапты гитлерлік ... ... ... Ең ... А.И.Полторак айтқандай, бұл құрамдардың
барлығы – күш қолданушы соғыстың барлығы мемлекетпен ұйымдастырылған болып
табылады.
Халықаралық ... және ... ... директорының
орынбасары, профессор Ф.Бюньон Нюрнбергте 1945жылы 8-тамызда ... ... ... Жарғысын қарастыра келе, бұл құжат ... ... ... бола ... күш қолдану соғысын қарастыратын, оны
квалификациялайтын және мемлекеттің халықаралық жауапкершілігімен қатар,
оған ... пен ... ... асыратын жеке тұлғалардың
жауапкершілігін көрсететін бірден-бір құжат болып табылады деп көрсетті[16,
590].
Профессор Г.М.Мелков ... атап ... ... халықаралық сипаттағы қылмыс және басқа да ... ... жеке ... ... мен ... ... ... құқықбұзушылықтар үшін жаза көздейтін халықаралық
шарттарға, сонымен ... сол ... ... және сол ... ... ... мемлекеттің заңнамасына сәйкес жауапкершілікке
тартылады[17, 626].
Жеке тұлғалардың бір әрекеті әр түрлі шекте қарастырылуы мүмкін.
Егер қандай да бір ... ... ... ... ... басшысы,
үкімет басшысы) өзінің ресми сипатында халықаралық құқықты бұзса, оның
әрекеті ең ... ... ... ... ... және ... ... құқық нормалары бойынша жауапкершілікке ... ... Дәл осы ... жеке ... ... ... ... және жекелеген жағдайларда ... ... ... ... өрескел бұзса) аталған ... ... ... ... халықаралық қылмысты жасау үшін мемлекетті қару
ретінде қолдануы жағдайымен де ... Дәл осы ... ... олардың
әрекетін бір мезгілде мемлекеттің әрекеті ретінде сралауға мүмкіндік
береді.
Халықаралық ... ... ... ... сәйкес, оның
міндеті халықаралық қауымдастықты алаңдатқан ауыр қылмысты ... ... ... ... ... ... табылады. ХҚС-тың 25
Статутының 1-бабына сәйкес, қылмыс субьектісі мемлекет пен ұйымдар емес,
жеке тұлға болып ... ... ... ... ... ... Әскери Трибуналдың өзі қылмысты абстрактілі субьектілер ... бір ... ... ... ... ... ... жауапкершілікке
тартылуы қажет. Статут бойынша қылмыстық жауапкершілік жеке, ұжымдық емес
болып табылады. Заңды тұлға немес адамдар тобы қылмыс үшін ... ... ... ... ... ... қатыстылығы негізінде анықталады. Жеке
тұлғалардың жасаған қылмысы үшін жауапкершілігінің деңгейі тек қана ... ... ғана ... ... ... ... ... де
анықталады.
Жеке тұлға бір рет жасалған ... ... ... тартылады, ол өз құрамына ұжымдық жалпы қылмысты қамтиды.
Халықаралық құқық бойынша қылмыс бір жүйенің, ұйымның құрамына енетін ... ... ... ... жеке ... оны ұйымдастыруы және оны
жүзеге асыруға көмектесуі арқылы жауапкершілікке тартылады.
Халықаралық қылмыс жасағаны үшін жеке ... ... ... ... нормаларынан тікелей туындайды. Қылмысқа
қатысушыларды жазалау құқығы ... ... ... ... ... де ... ... құқық нормаларынан туындайды.
Сондықтан да жеке тұлғалар халықаралық қылмысы үшін ұлттық құқықта ... бір ...... ... ... ... жауапкершілікке
тартылады. Бұл қағида ХҚС 25 Статутының 2-бабында нақтыланған: «қылмыс
жасаған және ... ... ... ... жеке ... және осы Статутқа сәйкес жазалануға жатады». ... ... ... ... ... ... бойынша Халықаралық
қылмыстық соттардың Жарлықтарында да мазмұндалған.
Жеке тұлғаның халықаралық қылмыстық жауапкершіліктің субьектісі
болып табылатындығы логикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... есі дұрыс немесе есі дұрыс емес бола алмайды;
және мемлекет сотталушы орнында немесе түрмеде ... ... ... ... ... қылмыстық жауапкершіліктің субьектісі
тек жеке тұлғалар болып табылады. «Қылмыстық ... ... ... ең ... ... тек қана жеке ... - аса ауыр ... жасаған басты және басқа да әскери қылмыскерлерге ғана қолданылады».
Халықаралық ... үшін жеке ... ... бекіту –
Нюрнберг процесінің маңызды тезисі болғанын айта кету қажет. Халықаралық
қылмыстардың жаңа ... ... ... нәтижесінде
халықаралық-құқықтық жауапкершілік ... ... ... ... ... – құқықтық құжаттарды талдау халықаралық қылмыстың
субьектілері мемлекетпен қатар, оның атынан қатысқан немесе осы ... жеке ... да ... табылады. Халықаралық қылмыстар үшін
қылмыстық жауапкершілікті – яғни, ... пен ... ... ... ... үшін ... тек қана осыны жасаған
жеке тұлғалар көтереді. Мемлекеттің ... ... ... ... ... оларды әділ жазадан құтылдырудың жолы ... жеке ... ... құқықтың субьектісі болмаса да,
халықаралық құқық бойынша жауапкершілікті ... ... ... үшін ... ... бірден–бір субьектісі болып
табылады.
2. Жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстар үшін жауапкершілік интитутының
қалыптасуы мен даму ... ... аяғы ХХ ... ... ... ... ... кодификациялануы кезеңінде оның нормаларын бұзғаны үшін қылмыстық
қудалану концепциясы өз дамуын бастау алғанын байқауға болады.
ХХ ғасырда нақты бір ... ... ... ... ... деликт пен халықаралық қылмыс орын алатыны, және бұл жағдайда
мемлекет халықаралық құқық ... ... ... қол ... және басқа мемлекетке, оның заңды және жеке тұлғаларына зиян келтіру
құралы ретінде ... ... ... ... пайда болды. Деликвент-
мемлекеттердің басшылары мен басқа да ресми тұлғаларын, көмекшілері ... ... ... ... ... ... саяси тұрғыдан алып қарағанда халықаралық сот ісін жүргізуде лайықты
механизмнің жетіспеушілігі мен ... ... ... ... пайдалану нәтижесінде қиын жағдай болып табылады.
Мемлекеттердің басшыларының, жетекшілерінің қарулы күш қолдану немесе
басқа да ... үшін ... ... ... ... ... субектілері жетекшілер, лауазымды тұлғалар, қызметкерлер мен
мемлекеттің басқа да агенттері ... ... жеке ... ... үшін ... институтының құрылуына себеп болды.
Аталған субьектілер ... ... ... ... ... осы ... және ... да әрекеттер арқылы халықаралық ... деп ... ... ... табылады.
Соғыс әдеттері мен ... ... үшін ... ... ... ... тек ХХ ... ғана қалыптасты.
1907 ж. құрлық соғысының ... мен заңы ... ... ... ... ... ... күшінің құрамына енетін барлық тұлғалардың
әрекеттері үшін жауапты деп көрсетті. Расымен, бұл бапта соғысушы мемлекет
оның ... ... ... ... тұлғалардың кінәлары ... ... ... тұр. ... мемлекет халықаралық
гуманитарлық құқық ... ... үшін ... ... бола алмайды. Бұған қарай отырып, соғысушы мемлекеттер, ... ... ... ... ... мен ... ... тұлғаларды
қылмыстық жауапкершілікке тартуды жүзеге ... ... деп қана ... ... мен ... тұрғысынан өте ауқымды болып табылатын 1914-1918
ж.ж. Бірінші дүниежүзілік соғысы кезіндегі ... ... ... осы ... ... ... жауапкершілікке тарту міселесін
күрделі шиеленіске әкеп соқтырды.
Версаль шартының 227-бабына сәйкес одақтас және біріккен державалар
Германияның бұрынғы ... ІІ ... ... ... мен ... ... ... қорлағаны үшін» айып таққан болатын.
Версаль келісім шарты ІІ ... ... үшін ... Халықаралық трибунал құруды қарастырған болатын.
Алайда, Антанта ... ... ... ... ... тек жариялап қана қойды. Бірақ өздері халықаралық тәжірибеде
қауіпті прецедент ... ... ІІ ... сот ... Нәтижесінде ІІ Вильгельм соттық жауапкершілікке сол ... ... Оның ... ол қашып тығылған мемлекет – Голландия оны
бұстап беруден бас тартты.
Сонымен қатар, Версаль бейбіт ... ... ... қатысушы
мемлекеттер өз трибуналдарының алдында соғыс әдеттері мен заңын сақтамаған
неміс азаматтарын жауапкершілікке тарту құқығы көрсетілген ... ... ... ... ... да сәтсіз нәтиже берді[20, 555].
Германия өз азаматтарын тек ... ... ... ... қол ... Нәтижесінде Лейпцигте бгерман азаматтарының
ісін қараған бірнеше сот отырысы болып ... ... ... ... енді ... ең ... ... жаза алды.
Осылайша батыстық державалардың ІІ Вильгельм мен ... ... ... ... ... да тұлғаларды жауапкершілікке тартуға әрекеттенуі еш
нәтижесіз қалды. Одақтас ... ... ... ... ... ... жалпы саны 896 болса, Германия ұсынған тізім бойынша
олардың саны 45 болды; ... ... тек 12 адам ... ... ... ғана ... ... шартының Бірінші дүниежүзілік соғыста соғыс әдеті
мен заңын ... үшін ... ... ... туралы ережелері
іске аспай қалды.
Бірақ 1919 ж. Версаль шарты соғыс әдеті мен заңын бұзғаны үшін жазаға
тартылу мәселесін көрсетті және бұл осы ... ... ... ... ... болды.
1929 ж. «Әскердегі жаралылар мен аурулардың жағдайын жақсарту туралы»
және «Соғыс тұтқындары ... ... ... ... ... ... мемлекеттерге осы конвенцияның нормаларын бұзғаны үшін
арнайы шара қолдану туралы нормативтік акті ққабылдау немесе ... ... да ... золдану міндеті жүктелді. Яғни, конвенцияда
осы ... ... ... үшін жеке ... ... ... ... халықаралық құқықта халықаралық ... ... ... үшін осы жауапкершілік сол мемлекеттің ұлттық
заңнамасында да көрініс табу қажеттілігі туралы түсінік пайда ... ... ... ... ... дамытуда Екінші
дүниежүзілік соғысқа дейін-ақ Ұлттар Лигасы мен ... ... ... ... ... ... халықаралық
қылмыстық сот құруға талпынған болатын. Бұл 1937 жылы Халықаралық қылмыстық
сот құру туралы Конвенцияны қабылдауға негіз ... ... бұл ... енбей қалып қойды.
Олай болса, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін халықаралық гуманитарлық
құқық жеке тұлғалардың халықаралық ... ... ... ... ... ... ... жалпы теоретикалық талаптар қалыптасты.
Бірақ бұл кезеңде халықаралық гуманитарлық ... ... ... қарау құзыретіне ие халықаралық орган құрылмады, ... ... ... ... іс жүзіне аспады.
Әскери қылмыскерлерді жазалау идеясын Екінші дүнииежүзілік ... ... ғана іске ... ... бірден-бір себеп ... ... ... ... тарту мәселесі
тұрғысында радикалды шешім қабылдаған ... ... ... ... ... Одағының уәкілетті органдары соғыс кезінде фашистік ... ... ... ... ... отырды. 1942 ж.
2-қарашадағы Жоғары сот Президиумының ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындарға және КСРО-ның
басқа да мекемелеріне зиян ... ... ... мен ... ... ... мен ... туралы Төтенше комиссия
құрылды. Комиссияның материалдары Нюрнберг процесінде КСРО ... ... ... үшін гитлерліктерге айып тағу кезінде
ұсынылды. Біріккен Ұлттар шегінде ... ... ... ... ... Nations War Crimes ... Кеңес Одағы әскери қылмыстар
бойынша жауапкершілік қағидасын ... ... қана ... жоқ, оны
тәжірибе жүзінде ең бірінші жүзеге асырды.
1943 жылы Харьков пен Краснодар қалаларында әскери қылмыскерлер ... ... сот ... ... ... ... сот ... басқа да
кеңестік қалаларда, атап айтқанда: Киев, Минск, Рига, Ленинград, Смоленск,
Брянск, Николаева т.б. ... ... ... жылы ... Лондан қаласында КСРО, АҚШ, Біріккен Ұлыбритания
Корольдігі және Солтүстік Ирландия және ... ... ... арасында Келісім жасалды. Келісімнің негізі КСРО, АҚШ ... қол ... ... ... ... ... ... 30-қазандағы Мәскеу Декларациясы құрады. Осы декларацияға сәйкес,
Лондон келісімінде ... ... «Бұл ... ешкім де кез келген
кеңестік ... ... ... ... әскери
қылмыскерлердің ісін қарайтын соттардың құқықтарын және ... [21, ... ісін ... ... сотты құру қажеттілігі КСРО
Үкіметінің «Гитлерлік басып алушылардың және олардың сыбайластарының Европа
елдерінде қарулы қылмыстық әрекетті ... үшін ... ... ... табады. Онда «Кеңестік үкімет фашистік Германия
мемлекетінің кез келген ... ... ... сот ... қатал жазаға тартылу қажет деп есептейді» деп жазылды.
Әскери трибунал басқармасына халықаралық статус дәрежесін беруге 1945
жылы ... ... ... қарсы тұрған мемлекеттердің
татулығын біріктірген, әлемдіңһк ынтымақтастық пен ... ... ... ... ... құру ... ... туды.
Халықаралық Әскери Трибуналдың ұйымдастырылуы мен юрисдикциясы
Лондон келісімінің ажырамас құрамдас ... ... ... Жарғымен
айқындалды. Жарғыға сәйкес Трибунал төрт мүше мен олардың ... ... ... мен ... ... ... қол ... тағайындалды.
Тұтастай алғанда Трибунал да, оның мүшелері де айыптаушы, сотталушы
немесе ... ... ... алып ... Олар тек өздерін
тағайындаған үкіметпен ғана қызметінен кері ... ... ... Жарғының 6-бабына сәйкес, Халықаралық Әскери ... ... ... немесе ұйымдардың мүшелері атынан мына
қылмыстардың кез келгенін жасаған жағдайда жауапкершілікке тарта алды: ... ... ... б) ... қылмыстар; в) адамзатқа қарсы
қылмыстар.
Халықаралық Әскери Трибуналдың Жарғысында оның қызметінің жалпы
қағидалары көрсетілді:
-Халықаралық Әскери Трибуналдың ... ... ... ... жеке ... ... Кінәлі тұлғалардың қылмыстық әрекеттегі рөліне байланыссыз олардың
жазадан құтылмайтындығы қағидасы;
-сотталушылардың лауазымдық жағдайы, олардың мемлекет басшысы немесе
әр ... ... ... ... ... ... оларды
жауапкершіліктен босату немесе жазаны жеңілдетуге негіз ... ... ... немесе бастығының бұйрығын жасаған сотталушы
әрекеті оны жауапкершіліктен босатпайды, бірақ жазаны жеңілдететін мән-жай
ретінде қарастырылады;
-сотталушы оның ... ... ... ... ... ... деп тану құқығы;
- сотталушыны Халықаралық Әскери Соттың ... ... оның ... басқа қылмыстары үшін ұлттық, басқа да әскери т.б.
соттардың жазалауынан босатпайды;
- Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның қатысуынсыз (айыпталушы ұсталмаған
немесе сырттай) істі ... ... ... ... бандитизмді жүзеге асырған
немесе ұйымдастырған, яғни үкімет ... ... оның ... ... ... ... ... қызмет атқарған тұлғалар
танылады. Халықаралық Әскери Трибуналдың Жарғысы үкімет мүшелерін ... үшін ... ... ... тек ... ... мүлдем теріске шығарды. Жарғының 7-бабында ... ... ... ... ... ретінде немесе басқа да
үкіметтік ұйымдардың ... ... ... оның жазасын жеңілдету
үшін немесе жазадан босату үшін ... бола ... жылы ... ... қаласында Халықаралық Әскери
Трибуналдың мәжілісі болып өтті, онда Трибунал мүшелері ант қабылдады, баты
айыптаушылар Трибуналға ... ... ... Осы ... ... қорытындысының көшірмелері ұсынылды. Істерді қарау
1945 жылы 20-қарашада басталды.Халықаралық Әскери Трибуналдың 403 ашық сот
отырысы ... ... ... ... ... ... ... бас
әскери және мемлекеттік қызметкерлер, елшілер, ірі ... ... ... ... тек қана ... басшылары – Гитлер, Геббельс және
Гиммлерлер ғана отырмады, себебі олар Берлинді ... ... ... ... өз ... ... болатын. Барлығына дәлел етінде аса ауыр
қылмыстар: тұтастай бір ... ... ... ... ... басып
алған елдің экономикасын жою мен қирату, адамдарды құлдыққа ... ... ... ... ... және басқа да қылмыстар жатады.
1946 жылы 1-қазанда Нюрнберг ... ... ... 12 бас әскери қылмыскерлер (Геринг, Риббентроп, Кейтель,
Кальтернбруннер, Розенберг, Франк, ... ... ... ... ... ... өлім жазасына кесілді, үш қылмыскер (Функ, Гесс, Редер)
өмір бойы бас бостандығынан айыру ... төрт ... ... ... және Нейрат) он жылдан жиырма жылға ... бас ... ... ... ... мына ұйымдарды қылмыстық ұйымдар деп таныды: СС
(қорғау отрядтары), гестапо ... ... ... СД ... және ... ... ... құрамы.
Нюрнберг процесі құқықтық және қоғамдық-саяси жүйеде аса маңызды
рөл атқарды. Ол ұлтшыл заңсыздықтың алдында ... ... ... ірі ... оқиға болды. Нюрнберг процесі ... ... ... оның ... ... пен халықтарды жою жоспарын жойды.
Нюрнберг процесі тарих сахнасындағы осындай сипаттағы ең ... ... Ол ... қылмыстың жаңа түрлерін анықтап берді,
нәтижесінде ... ... ... пен ... мемлекеттердің ұлттық
заңнамасына енді.
Ең алғаш рет ресми тұлғалар қанды соғыстарды жоспарлағаны,
дайындағаны және жүзеге ... үшін ... ... ... ... әскер және үкімет басшыларының ... ... ... ... босатылмауы жағдайы бекітілді. Нюрнберг
Трибуналының үкімі БҰҰ-ның Бас Ассамблеясының 1946 жылғы ... ... ие ... ол ... Трибуналының Статутымен
мойындалған қағидаларды бекіту» деп аталды. Бұл құжатта Бас ... ... ... ... ... ... тарту
ережесін қабыл алатыны көрсетілген[21, 550].
Нюрнберг үкімі халықаралық құқықтың қағидаларын дамытуда аса зор
үлес қосты. ... ... ... ... ... адам ... ... бірнеше актілер қабылданды. Бұлар: 1948 ж. ... ... ... алу мен ол үшін жаза ... туралы Конвенция
мен 1973 ж. 30-қаршадағы апартеид қылмысының алдын алу және ол үшін ... ... ... болатын.
Сонымен қатар 1949 ж. ... ... ... ... ... ... ... қарулы қақтығыстар кезіндегі әскери
қылмыстар конвенцияны өрескел ... ... ... ... ... ... конвенциялары мемлекеттерге осындай құқықбұзушылықтар үшін
қылмыстық қудалауды жүргізу міндетін ... жылы 1949 ж. ... ... ... ... ... ... қабылданды. Бірінші Қосымша протоколда ... ... ... бұзғаны үшін жеке тұлғаларды қылмыстық
жауапкершілікке тарту мәселесі дамытылды. Онда ... ... ... күштерінің құрамына енетін барлық әскери тұлғалардың әрекеттері
үшін ... деп ... емес ... қақтығыстарға келсек, екінші ... ... ... ... бап ... қақтығыстармен байланысты
қылмыстық құқықбұзушылықтарға қолданылады деп көрсетілді.
Қатысушы мемлекеттерге өз ұлттық заңнамалары шегінде осы ... ... ... ... азаматтығына қарамастан қылмыстық
немесе тәртіптік ... ... ... норма қабылдауды міндеттейтін
1954 ж. Қарулы қақтығыстар кезінде ... ... ... ... 1999 жылы Екінші Қосымша протокол қабылданды. 1981 ж. Аса ... ... ... ... ... ... қолдануды шектеу мен тиым
салу туралы Конвенция қабылданды. Осы ... ... ... ... ... ... үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту
бекітілді.
Жоғарыда аталған барлық ... ... ... ... ... ... ... тартуды көздейтін халықаралық гуманитарлық
құқықтың қайнар көзі болып табылады. ... ... ... ... ... бола ... ... қылмысқа тапсырыс берген
немесе орындаған тұлғаларды жауапкершілікке тарту ... ... өз ... ... ... құқық нормаларында көрсетілген міндеттемелерді орындауды
Ресей ұлттық ... ... ... міндеттемелерді орындауда
императивтілік қағидасын көрсетеді. Бұл нормалар РФ Конституциясының 15-
бабының 4-тармағында, «РФ халықаралық ... ... 1995 ж. ... ... ... РФ ... Сот ... 2003 ж. 10-қазандағы «Ресей
Федерациясының жалпы юридикциялық соттарында ... ... ... ... ... және ... ... қағидаларды қолдануы
туралы» Қаулысында көрініс тапқан.
Алайда, біздің ойымызша, ресейлік ... ... ... ... ... үшін жеке тұлғаларды жауапкершілікке тарту туралы
нормалар халықаралық құқық нормаларымен көлемі ... ... ... ... ... да ... жауапкершілікті белгілейтін бап өте аз.
Мысалы, Ресей Федерациясының Қылмыстық ... тек ... ... тиым ... ... мен құралдарын пайдалану қылмысы туралы
айтылған.
Ал Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде ... ... ... ... ... ... арналған. Бұл тарауда
аталған қылмыстар қатарына:
-басқыншылық соғысты жоспарлау, әзірлеу, тұтандыру немесе ... ... ... ... ... жүргізу жіне жария түрде
шақыру;
-жаппай қырып-жою ... ... ... ... ... ... тиым салынған әдістері мен құралдарын қолдану;
- геноцид;
- ... ... ... ... ... ... немесе ұйымдарға
шабуыл жасау;
- әлеуметтік, ұлттық, рулық, діни немесе нәсілдік ... ... екі ... де заңнамасындағы бір басқыншылық соғыс ... ... ... мен ... қолдану қылмысы турасында болып отыр.
Баптың атауында соғыс жүргізудің «әдісі» мен «құралы» деген мазмұны ... ... ... Олардың мазмұны мемлекеттер үшін міндетті
болып ... ... ... ... ... ... ... жасалғанда ғана толық ашылады.
Және егер әдетте соғыс жүргізудің тиым салынған ... ... мен тірі ... қиратуға бағытталған қару ретінде
қарастырса, бұл ұғымды түсіндіру қажеттілігі туындамайды, бірақ халықаралық
гуманитарлық құқық ... мен ... ... ... ... ... ... қалыптаспаған, бұл өз кезегінде ... үшін осы бап ... ... ... ... квалификациялағанда
қиындықтар туындатады.
Осылайша, екі мемлекеттің заңнамасы Женева ... мен ... ... нормаларды тек символикалық тұрғыдан ғана ... ... ... ... ... ... ... адасушылыққа әкеп соғады.
Халықаралық гуманитарлық құқық нормаларын өрескел бұзғаны үшін жеке
жауапкершілік халықаралық шарттарда ... ... үшін ... ... ... емес, нақты бір әрекетті жасауға тиым салу
жолымен көрініс ... Және бұл ... ... үшін ... ... ... ... көрсетуге міндеттеді.
Алайда бұл жүйе бірден тиімді нәтиже бере қойған жоқ және әскери
қылмыскерлерді ... ... ... ... ... ... ... Бұл өз кезегінде Югославия Халықаралық
Трибуналы, Руанде Халықаралық Трибуналы, Сьерра-Леоне Арнайы соты ... ... ... ... әкелді. 1998 жылы Рим статуты
қабылданып, ол 2002 ж. ... ... Бұл ... ... ... ... қудалау органы – Халықаралық Қылмыстық Сот болып табылады (бұдан
әрі ХҚС) деп көрсетілді.
Халықаралық Қылмыстық ... ... ... ... ... жою үшін ... ... іс болды. Халықаралық Қылмыстық
Соттың қылмыстық юстициясының қосымша атқару ... ... ... ... да бір ... ... жазалағысы келмеген немесе
жазалаудан бас тартқан жағдайларда қылмыстық қудалауды жүзеге ... ... ... ... Соттың юрисдикциясы барлық халықаралық
қауымдастықты ... ... және ірі ... ... ... қылмыстық жауапкершілікке тарту институттары
мен олардың юрисдикциясы мәселелерін екінші тарауда кеңінен ... ... ... Статуты Соттың юрисдикциясына жататын
қылмыстардың ... ... ... Атап ... ... - «grave crimes», «халықаралық қылмыстар» – ... ... ... ... ... ...... crimes of concern to the international community as a ... ... ... 5-бапта көрсетілген қылмыстық қудалануға жататын
әрекеттер туралы болып отыр. Осы орайда аталған ьап осы ... ... бір ... ... ... ... ... (мысалы,
қылмыстың ауырлығына қарай). Көрсетілген барлық қылмыстар бірдей деңгейде
халықаралық ... үшін ... ... ... ... ... әкеп соқтырады, ал кінәлі тұлғалар жазасыз қалмайды.
Халықаралық Қылмыстық Соттың 5-бабына сәйкес оның юрисдикциясына
мынадай ... ... ... ... – яғни ... ... ... немесе діни топты
түгелдей немесе жекелей қырып-жоюға негізделген әрекет.
2. Адамзатқа қарсы қылмыстар – яғни кез ... ... ... кең ... және жүйеленген түрде жасалған қылмыстар.
3. Әскери қылмыстар – 1949 ж. 12-тамыздағы Женева ... ... ... ... әдеттерін немесе басқа да заңдарды бұзу
Әскер қылмыстардың квалификациялну ... оны ... ... ... ... ... ірі ... жасау болып табылады.
4. Күш қолдану қылмыстары.
Ал енді ХҚС ... мен ҚР ... ... ... ... ... болып табылады. Осы көрсетілген қылмыстардың ішінде ҚР
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... Рим Статутында көрсетілген және ол үшін жаза тағайындалған
геноцид қылмысының жауапкершілігін ҚР Қылмыстық Кодексі қайталай ... ҚР ... ... осы ... ... ... ... көшіру»
деген сипаттаманы енгізген. Және біздің ойымызша, күштеп көшіруді геноцид
ретінде саралау ... ... бұл ... қандай да бір этникалық ... ... ... ... ... ... ... көшірілген мекені болғаны
баршамызға тарихтан аян. Сонымен қатар, 1948 ж. Конвенцияның ІІІ ... ... ... ... ... ... ... жасауға тікелей және
ашық шақыру; геноцид жасауға ... ... ... геноцид деген
түрлері көрсетілген. Халықаралық Қылмыстық Соттың Статутында да, ... ... ... де бұл әрекеттер көрініс таппаған. Бұл
өз кезегінде қылмыскерлер аясын шектейді және жоғарыда ... ... ... жазаға тартылмай қалуына әкеп соқтырады.
Олай болса, біздің пікірімізше, ҚР Қылмыстық Кодексін 1948 ... ... ... қылмысының алдын алу және ол үшін ... ... ... ... ... деп есептейміз.
Ал басқыншылық соғысқа келетін болсақ, рим статутында оған ... ... тек атап қана ... де, ҚР ... ... ... ... жоспрлау, әзірлеу, тұтандыру немесе жүргізу» (156-
бап) деп сипаттама берілген. Қазіргі ... бұл ... ... құжаттардағы анықтамамен сәйкес келмейді, мысалы, БҰҰ-
ның Бас Ассамблеясының 1974 ж. ХХІХ ... ... ... ... БҰҰ-ның Бас Ассамблеясының резолюциясында ... ... ... ... ... ... ие ... Қылмыстық Кодекс
нормаларын түсіндіретін әдебиеттерде соғыс басқыншылық соғыс болып егер БҰҰ-
ның Бас ... 1974 ж. ... ... ... сай ... ... делінеді. Сонымен қатар, егер соғыс жеке
тұлғалармен емес, мемлекетпен ... және сот ... үшін ... Қауіпсіздік Кеңесінің басшылығымен сараланса
басқыншылық соғыс ... ... ... ... ... теминін
түсіндіру мәселесі қылмыскерлерді сотқа тарту кезінде ... ... ... Оның ... Қауіпсіздік Кеңесінің мемлекеттердің нақты бір
әрекеттерін басқыншылық соғыс деп ... бұл ... ... бойынша
ұлттық соттардыі әрекеттері мәнсіз болып ... ... ... ... бір ... ... халықаралық құқыққа сәйкес басқыншылық соғыс
деп саралауға құзыретсіз.
Егер ұлттық ... ... ... ... ... ретінде қолданатын болса, бұл халықаралық құқық нормаларын қолдану
мен пайдалану мәселесін түбегейлі шешпейді. Қазақстандық ... ... сот ... әдет ... ... алатыны жағдайларын
анықтайтын заңнама жоқ. Басқа мемлекеттердің заңнамаларында бұл талаптар
көрсетілген (Англия, ... АҚШ және ... ... ... ... жеке ... институты өзінің
түпкілікті қалыптасқанына қарамастан, бүкіл халықаралық қауымдастықты
алаңдататын ... ... ... алу үшін әлі де ... ... ... Дәл осы халықаралық қылмыстар үшін жеке ... ... ... ... ... ... нормаларын
қамтамасыз ету тиімділігін арттыру үшін үлкен маңызға ие.
3. Жеке тұлғаларды халықаралық қылмыстары үшін қылмыстық жауапкершілікке
тартудың заңды және ... ... ... ... ... ие ... салыстырмалы
түрде көп уақыт бола қойған жоқ – бұған ХVІІІ ғасырда ағылшын ... ... ... ... ... бұл ұғым ... әдеьиеттерде белсенді
(болашақтағы белгілі бір міндеттемелер үшін жауапкершілік) түрде де,
ретроспективті ... ... ... ... ... ... Бұл ... фрнцуз заңгері П.Бастид: «Егер бұзылған құқық
болса, жауапкершілік бар; құқықбұзушылық жоқ ...... те ... ... 897].
Халықаралық-құқықтық жауапкершілік жалпы ... бір түрі бола ... ... ... ... ие. ... ... туындау негізі
халықаралық құқықбұзушылықты жасау болып табылады.
Халықаралық құқықбұзушылық – халықаралық ... ... ... ... ... ... субьектіге немесе барлық халықаралық
қауымдастыққа материалдық немесе материалдық емес сипаттағы зиян ... ... мен ... қарай халықаралық құқықбұзушылықтар ... ... және б) ... ... болып бөлінеді.
Халықаралық қылмыстар - мемлекеттер мен ұлттардың маңызды ... ... ... өмір ... ... келтірген, бейбіишілік пен
қауңпсіздікке аса ауыр қауіп төндіре отырып, халықаралық құқық қағидаларын
өрескел бұзған өте ... ... ... ... ... ... ... және неүшін жауапкершілік туындайды
деген екі мағынада ұғынылатын негіздердің орын алуымен пайда ... ... ... ... және ... негіздері
ажыратылады. Бұл екі негіздің арасында тығыз байланыс бар. Бір ... егер ... ... бір ... ... немесе тиымы болмаса,
құқықбұзушылық пен жауапкершілік болуы мүмкін емес. Екінші ... ... ... құқықбұзушылық сипаты болмаса, ... де ... ... – оның ... ... бір ... халықаралық
құқықбұзушылық ретінде квалификацияланатын заңи міндетті халықаралық-
құқықтық актілер ... [26, ... ... ... ... құқыққа қайшы әрекеттің
жасалуымен тікелей байланысты. Яғни, бұл ... ... ... ... ... ... ... ретінде қатысатын
нақыт белгіленген элементтері. Енді халықаралық қылмыс жасағаны үшін жеке
тұлғаны жауапкершілікке тартудың заңды негіздеріне толық ... ... ... ... ... үшін жауапкершілігінің заңды
негізі дегеніміз – жекелеген құрамдарды халықаралық ... ... жеке ... ... ... және ... мен ... бекітетін халықаралық-құқық актілердің міндетті
белгілеулері болып табылады.
Жеке тұлғалардың халықаралық-құқықтық жауапкершілігінің ... ... ... ... құқықтың негізгі екі қайнар көзінен:
халықаралық шарттар мен халықаралық әдеттерден бастау алу қажет.
Жеке қылмыстық жауапкершілік қағидасы халықаралық әдет ... ... ... және ... Кодексінде мойындалған көне нормасы болып
табылады. Содан бері ол халықаралық гумантиарлық ... ... ... ... түрде бекітілді, бұл өз кезегінде жеке ... ... үшін ... ... негізін құрайды: 1907
ж. құрлық соғысы заңы мен әдеттері туралы Гаага конвенциясы, 1943 ж. ... ... ... үшін ... ... ... ... Халықаралық Әскери Трибуналдың Жарғылары, 1948 ж.
Геноцид қылмысының алдын алу және жаза тағайындау таралы ... 1949 ... ... қорғау туралы Женева конвенциясы, 1954 ж. ... ... ... ... ... ... ... 1998
ж. Халықаралық Қылмыстық ... Рим ... ... ... ... ... ... болып табылатындығын
жалпы тәжірибе көрсеткендей, жеке ... ... ... ... ... ... ... табылады. Нюрнберг құқықтық нормалары
жасалғанға дейін, көптеген ұлттық соттар халықаралық құқық ... ... ... заңына қарсы жасалған қылмыстар брйынша жеке
тұлғаларды қылмыстық жауапкершілікке ... ... ... ... ... батыс заңгерлері халықаралық әдет-ғұрыпты жеке тұлғалардың
жауапкершілігінің заңды негізі ... ... бас ... ... олар ... ... міндетті белгіленген жазбаша нысанын
сақтаумен ... ... ... ... ... ... үшін айыптады –
ешкім заңда көрсетілмеген жазаға тартыла ... – nulllum crimen ... nulla poena sine lege. ... ешкімді де қылмыс болып табыламайтын
және заңда көрсетілмеген әрекеті үшін жазалауға болмайды. Бірақ заң ... ... ... ... ... ... ... ал әскери
қылмыстар мен адамзатқа қарсы қылмыстарды аса ауыр ... ... ... ... ... ... Жарғысы. Сол
кезде неміс әскери қылмыскерлерінің қорғаушылары оларды жазадан құтқару
мақсатында ... ... ... ... ... айта ... ... әрекеті Жарғы қабылдағанға дейін орын алғанын алға тарта ... кері күші ... ... ... ... ... ... тарабымен
оңай жоққа шығарылды.
КСРО-ның бас айыптаушысы Р.А.Руденко 1946 ж. 6-ақпанда ... ... ... сөзінде Трибунал заңының заңды негіздерінің
дәлелді себептерін атай келе, Жарғының 6-бабы «осыған ... ... ... ... мен ... ... ... Мысалы, басқыншылық соғысы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін-ақ
халықаралық қылмыс деп танылып, әлем державалары, оның ... ... ... қойған халықаралық келісімдерде тиым салынған болатын.
Бұлар – 1924 ж. 20-қазандағы Женева ... 1928 ж. ... ... ... 1927 ... ... ... және т.б. Бұл ... ... кері ... және ... де оның ... ... жоқ. Әскери қылмыстар сипаты
тән әрекеттер және адамзатқа қарсы ... ... ... ... ... ... 1907 ж. ІV Гаага конвенциясы, 1929 ж.
Женева конвенциясы және 1915 ж. Ресей, Ұлыбритания және Франция қабылдаған
Декларацияда. Осы ... ... рет ... ... қатысты
қолданған әрекеттері адамзатқа қарсы қылмыс ретінде квалификацияланды[28,
85-88]. Барлық көпжақты актілер ... ... ... құқықта
қолданылатын нормалармен мазмұндалды және Германия мемлекеті оларға ... ... Оның ... осы ... ... және олардың қылмыстық
жазалануы әлемнің барлық ... ... ... әскери қылмыскерлердің қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... державаларының Европадағы басқыншылық соғыстың басынан
бастап ... ... ... ... 1942 ж. 13-
қаңтарында Чехославакия, Польша, ... ... ... ... және ... Ұлттық Комитеті «Соғыс кезінде жасаған ... ... ... ... қабылдады. Декларацияда көрсетілген
европалық мемлекеттердің әскермен басып алынғын ... ... ... ... бейбіт тұрғындарды күштеп көшіру жасаған жағдайда,
олар осы әрекетті біреудің бұйрығымен немесе ... ... ... ... сот ... ... жазалауды мақсат етеитіндігі
көрсетілді.
Ұлтшыл ... ... ... жазалануы туралық
құқықтық норма ... ... ... Сонымен қатар Декларация
тараптарды «кінәлілер мен ... ... ... ... ... ... тиісінше орындалуын» ... ... оның ... ... ... арқылы осы талапты
қолдай отырып гитлерліктерді жауапкершшілікке тарту ... ... ... ... Ұлыбритания, Голландия, Греция, Люксембург, Норвегия,
Польша, КСРО, АҚШ, Чехославакия, Югославия және Франция ... ... ... ... олар барлық Біріккен Ұлттармен қосыла
отырып, осы ... үшін ... ... ... және ... жету үшін ... ... қамтамасыз етуді өздерінің
міндеттері деп есептейтіндерін жеткізді.
Ұлтшыл әсери қылмыскерлерді ... ... ... ... 1943 ж. 30-қазанда тағы да арнайы Декларацияны қабылдады, ... ... ... ... ... қатаң қылмыстық
жауапкершілікке тартылады» деп ескерту жасалды.
Сонымен қатар, ... ... ... қылмыстық
жауапкершілігі туралы халықаралық-құқықтық актілер соғыс кеінде де, атап
айтқанда, 1945 ж. ... ... ... ... ... өз ... ... нормаларды дамытып, нақтылай
келе, ұлтшыл әскери қылмыскерлер үшін ... ... ... ... Халықаралық Әскери Трибуналдың Жарғысының заңды күшін ... ... ... ... Бас ... 1946 ж. ... және 1947 ж. ... резолюцияларымен Нюрнберг
Трибуналының Жарғысымен мойындалған ... ... ... тартудың көрсетілген нормаларының негіздерін
ұлттар қауымдастығымен мойындалған құқықтың жалпы қағидаларынан ... ... ... ... ... Бұл ... біріншіден,
Израильдің Жоғары Соты мұндай санаттағы ... ... ... мен өркениетті мемлекеттермен қабылданған қылмыстық құқық
жүйесіндегі ... ... ... деп ... ... ... Франция Кссациялық соты ұлттар қауымдастығымен мойындалған
құқықтың ... ... ... ... ... ... ... Барбье ісін атап көрсетуге болады.
Осыған ұқсас қорытындылар адамзат пен бейбітшілікке қарсы қылмыстар
концепциясын fons et origo ... көзі мен шығу ... 1907 ж. ІV ... ... орыс ... ... ұсынылған
нысандамада: «Соғыс заңы туралы барынша толық ... ... ... ... ... жағдайларда, соғысушы тараптар мен
тұрғындар ... ... ... ... ... ... пен
адамзат заңдылығынан туындайтын халықаралық әдет-ғұрып ... ... ... деп көрсетті. Құқықтың жалпы ... ... ... ... оң ... алып ... мүмкін.
Бірақ, бұның негізінде құқықтың жалпы қағидалары халық әдет-ғұрыптан
бөлінген ... ... ... ... деген астыртын
презумпция жатыр, бұл күмәнді ой ... ... ... ... ... қандай болса да, тіпті
олар сот процесі кезінде теріске шығарылса да, қазіргі кезде бұл тақырыпта
пікірталастыру ... ... еді. Жеке ... ... ... үшін
жауапкершілігі нормасы қазіргі кезде әдет-ғұрып құқығының қағидасы немесе
жалпы құқықтық қағида ... ... ма ... ... ... ол
материалдық халықаралық құқықтың бір бөлігі болып табылады.
Сонымен қатар, халықаралық қылмыс үшін жауапкершіліктің заңды
қайнар көзі ... ... ... ... мен ... да атап ... ... Алайда, халықаралық ұйымдардың
шешімдерінің барлығы заңды мағынада қатал міндетті күшке ие ... ... ... ... аз ... ие. Міндеттіліктің
бұл деңгейі қаншалықты жоғары болса, ондағы ережелерге мемлекеттердің
келісім ... де ... көп ... ... онда ... нысанның халықаралық қауымдастық үшін
маңызы да рөл атқарады. Егер бұл маңыздылық үлкен болса, ... ... ... ... ... де ... 171]. Осы орайда,
Халықаралық қауымдастықтың әскери қылмыстар мен ... ... ... ... тұлғаларды ұстау, қамау, беру және жазалау Қағидалары (БҰҰ Бас
Ассамблеясының 3074 резолюциясы) деген құжатты атап көрсету қажет.
Халықаралық ұйымдардың 1990 ж. ... ... ... ... ... кезінде жасалған халықаралық гуманитарлық
құқықтың өрескел ... үшін ... ... ... ... БҰҰ Бас ... және БҰҰ адам құқықтары жөніндегі
Комиссиясы ... ... емес ... ... ... Ангола,
Ауғанстан, Босния мен Герцеговина, Бурунда, Руанде, Сомали, Сьерра-Леоне
және бұрынғы Югославия елдеріндегідей) ... ... ... ... қылмыстық жеке жауапкершілік қағидасын атады. Осыған ұқсас өтініштер
Европалық одақ 1994 ж. Руандеге қатысты және ... ... ... ... ... ... ... болатын[31, 709].
Бұрынғы Югославия мен Руанде бойынша халықаралық емес сипаттағы
қарулы қақтығыстар кезінде жасалған әскери қылмыстар үшін ... ... ... қылмыстық трибуналда өткен сот процестері
тұлғалардың осы қылмыстар үшін қылмыстық жауапкершілікке ... жеке ... ... ... үшін
жауапкершілігінің заңды қайнар көзі ретінде егер ол ... ... ... ... ... заңнама қарастырылады.
Қорыта келгенде, жеке ... ... ... ... заңды негіздерінің бірнеше санаттары бар, бірақ барлығы
үшін ортақ қарастырылып ... ... ... ... ал кейбір
жағдайларда олардың құамын сипаттап беретіндігі болып табылады.
Жүргізілген зерттеулер жеке тұлғаларды халықаралық қылмысы ... ... ... жеткілікті екендігін көрсетеді. Алайда,
жауапкершілік институтын бекітудің бастысы халықаралық ... ... ... ... ету ... табылады.
Сонымен, қылмыстық бұйрық деп басшының (командир,бастық,
азаматтық басқарушы) өзіне бағыныстыларға халықаралық ... ... ... қарсы келетін және мемлекеттің қауіпсіздігі мен біртұтастығына
зиян келтіретін әрекетті жасауға берген бұйрығын (өкімі) айтамыз.
1.4 Жеке тұлғалардың халықаралық ... ... ... ... ... ... және халықаралық әдеби қайнар көздерде, заңнамада және
халықаралық тәжірибеде заңның әрекет ету ... ... ... ... ... ... ... органдардың құқықтық дауларды шешу
және құқықбұзушылық туралы істерді шешу, түлғаның немесе ... ... ... ... ... ... ... құқыққа
қайшы келетіндігін бағалайтын, құқықбұзушыларға қатысты ... ... ... ... ... ... (лат.
Jurisdictio – сот өндірісі: jus-құқық және dico-айтамын) ... ... 851]. Бұл ұғым ... әрекет ету аумағын түсінку үшін аса
маңызды. Юрисдикция мемлекеттік егеменділігін көрсетеді. Ол ... ... ... ... ... ... ету көлеміне қарай: а)
жазылған юрисдикция –мемлекеттік органдардың заңды және жеке ... ... ... ... ... б) сот ... ... оның сот ... және ... органдармен шығарылған
шешімдерін, яғни құқық қолданушы актілеріне жеке және заңды ... ... в) ... ... - ... құқықтар мен
оны қолдану актілерін сақтауға мәжбүрлеу билігі[33, 112]. Бұл жағдайда
зерттеу пәні ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ереже бойынша, қылмыстық жазаланатын әрекеттерді қудалау
территориалдық юрисдикция қағидасымен жүзеге асырылады. Алайда, бұл ... ... ... тыс ... жазасыз қалады деген сөз
емес, себебі қылмыстың ... ... ... ереже емес. Бұл
пікірге дәлел ретінде 1927ж. қаралған «Lotus» ісін ... ... ... ... ... бұл іс ... ... шындығына
келсек, қылмыстық құқықтағы ... ... ... ... ... жатыр, сонымен қатар, шындығында, барлық құқықтық
жүйелер тең ... өз ... ... ... ... ... қылмыстарға да таратады; бұл әртүрлі мемлекеттерде қалыптасқан
жүйелерге ... ... ... ... халықаралық
құқықтың абсолютті қағидасы болып табылмайды және ешқандай ... ... ... келмеейді» [34, 267-279].
Қылмыстық істер бойынша ұлттық соттар өз ... ... ... ... ... және ... ... даулы мәселе болып табылады. Сонымен қатар, қылмыстық
юрисдикцияның әлемнің барлық құқықтық жүйелерінді кездесетін бес ... ... ... ... сол ... ... ... жасаған тұлға
тартылатын территориалдық қағидасы;
- юрисдикция ... ... ... ... ... ... қағида немесе белсенді жеке қағида);
- юрисдикция жәбірленушінің азаматтығына ... ... ... ... бір ... мүдделеріне қол сұққан қылмыскерді қудалауды білдіретін
нақты қағида;
- сонымен қатар, аса ауыр ... үшін ... кез ... ... ... ... қағида.
Бұл жалпы қағидалар 1935 жылдың өзінде Гарвард университеті жүргізген
зерттеулер нәтижесінде айқындалған болатын[35, ... ... ... әмбебап қағидасын қоспағанда,
бәр ортақ сипатқа ие: олар ... пен ... ... ... ... байланысты көрсетеді.
Әмбебаптық қағида оны қолдану үшін ... пен ... ... ... ... қағида ретінде ұғынылады: бұл қағиданың
негізінде осы мемлекеттің территориясынан тыс жерде қылмыс жасаған және осы
елдің азаматы болмаған және ... емес ... ... ... ... және сотқа тартуға болады. Мұндай қылмыстық қудалаудың жалғыз
негізі бүкіл халықаралық қауымдастықтың мүдделеріне қол ... ... ... 177]. ... ... бірінші қағидасында
көрсетілгендей, ол тек қылмыстың жасалу орнына, сезіктінің, жәбірленушінің
немесе айыпталушының азаматтығына және осы ... ... ... ... басқа да сипаттарға байланыссыз, тек қана әрекеттің
табиғатына ғана негізделеді[37, 28].
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ретінде орын алуы әрекеттің халықаралық
қауымдастықтың мүддесіне қол сұққан халықаралық ... ... ... рет ... қағидасы халықаралық әдет құқығында XVІІ
ғасырда қарақшылыққа қарсы қудалауға қатысты жарияланған ... ... ... кінәлі тұлғалар қылмыскердің азаматтығы мен қылмыс жасаған
мемлекетпен байланыссыз кез келген мемлекеттің тарабынан қудалануға ... ... ... ... саны мен ... өсуі ... ... халықаралық келісім шарт құқығы мен көптеген ... ... кең етек ... ... айтқанда, Екінші
дүниежүзілік соғысынан кейін әмбебап юрисдикция қолданылуы мүмкін қылмыстар
қатары ... ... ... ... ... ... ... қылмыс қай жерде жасалғанына және қылмыс
жасаған тұлғаның ұлтына қарамастан орын ... және ... ... ... ... ... ... болып табылатын
қылмыстар үшін юрисдикцияға кез келген мемлекет ие бола алады.
Юрисдикцияның басқа түрлерінен ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық юрисдикцияның әмбебап қағидасы көптеген пікірталасқа
ие. Атап айтқанда, қылмыстық қудалауды жүзеге асырғалы отырған ... ... ... территориясында сезіктінің болуы керек па,
жоқ па деген мәселе. Кейбір авторлар ... ... ... ұғымда түсіндірілетін in absentia қылмыстық қудалау мүмкін болады
деген пікірді ... ... ... қағидасын сезіктінің мемлекет
территориясына келуі қылмыстық қудалаудың негізгі шарты болып ... ... ... ... ... де жиі ... 1949 ж. ... халықаралық қарулы қақтығыстың тараптары болып табылатын
мемлекеттер ғана ... ... ... Тарап Мемлекет» халықаралық
гуманитарлық құқықты өрескел бұзған, кінәлі ... ... және ... ... және бұл ... ... ... маңызға ие
болмайды деп көрсетілді. Бұл Женева конвенциясының және оған ... ... ... ... негізінде «өрескел
құқықбұзушыларды» қудалауға міндетті екендігін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... бұзған кінәлі тұлғаны
әмбебаптық қағида ... ... осы ... ... жағдайында қудалай алады дегенді ... 1949 ж. ... ... өз ... ... ... мемлекеттің сотына беру
міндеті көрсетілген, тиісінше, бұл үшін ... ... ... ... және ... іс-шараларын жүргізуі керек, бұл ... ... ... ... ... ... ... Алайда бұл аргументті in absentia қылмыстық қудалауы тек ... ... ғана ... сонымен қатар басқа да кез ... ... ... де ... өзекті мәселе туындататынымен
пікірталастыруға болады.
1954 ж. Қарулы қақтығыстар жағдайында мәдени ... ... ... ... көз ... Осы Конвенцияның 28-бабында
«Келісуші Тараптар өзінің қылмыстық заңнамасының шеңберінде осы Конвенцияны
бұзған немесе ... ... ... тұлғалар олардың азаматтығына
қарамастан, қылмыстық және тәртіптік жауапкершілікке тартылуы тиіс» ... ... ... деген ережені бекіту бұл ... ... ... ... ... түсінуге мүмкіндік береді.
Алайда, 28-бап мемлекеттердің заңнамалары үшін ... ... ... ... ... жаңа ... қабылдау қажет болған жағдайда
арнайы осы ... ... ... ... ... ... құндылықтарды қорғау туралы Конвенцияда, қарулы
қақтығыстардың құрбандарын қорғау туралы Женева ... мен ... ... ... in absentia қудалауына қатысты ережені
көрсетуге болмайды.
1993 ж. ... ... ... ... ... және ... тиым ... Конвенция мемлекеттерді «өздерінің ... ... ... ... тиым салынған, халықаралық құқыққа
сәйкес қай жерде болса да оның азаматтығына ие жеке ... ... ... ... ... міндеттейді. Егер бұл халықаралық шартта
азаматтық ... ... ... қудалауды жүзеге асыру міндеті
бекітілсе, 1989 ж. 4-желтоқсандағы адам ... ... ... ... ... ... конвенцияда қатысушы-мемлекеттерге
конвенцияда көрсетілген қылмыстарға ... ... және ... ... міндеттемесі көрсетілген және «осы Конвенция ұлттық құқыққ
сәйкес келетін кез ... ... ... ... ... ... 812]. ... конвенциясы мен оған Қосымша протоколдарда
көрсетілген құқықбұзушылықтарды қылмыстық қудалау мемлекеттердің ... ... ... ... ... гуманитарлық құқықты
бұзушылардан ерекшелігі олардың құқықтары ... ... ... ... қақтығысқа ұшырамаған мемлекеттер осы халықаралық
шарттардың сақталуын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... Жоғары Тараптар ... ... ... және қылмыстық қудалау тек экстерриториалды
қағиданың негізінде ... ... ... ... ... қылмыстық қуалауды жүзеге асыра алады. Тиісінше, халықаралық
гуманитарлық құқықтың шарттық қайнар көздері мемлекеттерге ... ... ... ... орын ... құқықбұзушылықтар үшін қылмыстық
қудалауды әмбебаптық қағида негізінде жүзеге асыруға тиым салмайды.
Сонымен қатар, БҰҰ адам ... ... ... ... ... ... 1999/1 резолюциясында әмбебап юрисдикция
халықаралық сипаттағы да, халықаралық емес сипаттағы да қарулы ... ... ... үшін ... ... ... ... мемлекеттер халықаралық гуманитарлық құқығын бұзған кінәлілерді
іздестіруі және ... ... ... емес ... ... қоса ... кез келген қарулы қақтығыста қарулы қақтығысқа
қатыспайтын адамдарды тұтқынға алу, қасақана кісі өлтіру және ... ... ... ... ... бұзу болып табылады, және
мемлекеттер осындай өрескел құқықбұзушылық ... ... ... ... ... олардың азаматтығына қарамастан іздестіріп, өз соттарына
беруге міндетті».
1996 ж. халықаралық ... ... БҰҰ ... ... ... қауіпсіздікке қарсы қылмыстар Кодексінің жобасы ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
қылмыстық қудалау жүргізуді міндеттейді. 2000 ж. ... ... ... адам ... өрескел бұзғаны үшін әмбебап
юрисдикцияны жүзеге асыру туралы қорытынды баяндамада халықаралық ... ... ... ... ... бұзу ... конвенциясының
күшіне сай әмбебап юрисдикция қағидасы негізінде қудалауға ... ... ... ... ... юрисдикциясы халықаралық
емес сипаттағы ... ... ... ... қылмыстарға да
қолданылады, себебі бұл қылмыстар халықаралық әдет құқығы бойынша әскери
қылмыс ретінде ... деп ... ж. ... ... да, оған Қосымша ІІ протоколдарда да,
Халықаралық қылмыстық соттың Рим стаутында да осы құқықбұзушылықтарды ... ... ... ... ... ... ... тіркелмеген.
1993 ж. Бельгияда қылмыстық жауапкершілікті халықаралық та, сонымен
қатар, халықаралық емес сипаттағы дақарулы қақтығыстарда ... ... ... көздейтін халықаралық гуманитарлық құқықты бұзудың ... ... Заң ... Бұл заң Бельгияның сот сатыларын істерді
олардың жасалған ... ... осы ... ... ... өкілеттілік
берді. Осы заңдарға сәйкес, 2000 ж. бельгиялық судья Д.Вандермеерш 1998 ж.
Конгодағы қарулы ... ... ... қылмыс үшін айыпталған азамат
Йеродия Ндомбасиді қамау туралы халықаралық ордер ұсынды. Жауап ретінде,
Конго Демократиялық ... ... ... ... ... ... істер министріне қатысты қамау туралы ордер ұсына отырып,
халықаралық құқықты бұзғаны үшін ... ... ... ... ... лауазымды тұлғаларының иммунитеті туралы халықаралық құқық нормасын
бұзды және in absentia ... ... ... отыр деп көрсетілді.
Халықралық сот 2000 ж. 11-сәуірдегі азамат Ндомбасиді қамау ... ... ісі және ... ... ... ... ... Конго алдындағы
құқықтық міндеттемелерін бұзды деп он үш дауыспен шешті. Себебі ... ... ... ... ... ... қылмыстық юрисдикциядан
иммунитетін бұзады. Оның үстіне, алты дауысқа қарсы он ... ... ... ... ... шығарды және сәйкесінше билікті бұл ... ... ... осы іс ... соттардың көзқарастары
әр түрлі. Мысалы, сот президенті Ж.Гийм әмбебаптық қағиданы ... ... үшін ... емес деді. Ad hoc судья К. ван дер Венгерт,
керісінше, өз көзқарасын халықаралық құқық бойынша in absentia ... ... ... және бұл ... ... халықаралық шарт
құқығында тиым салынбаған деп білдірді.
Алайда, 2003 ж. ... ... ... ... ... ... ... талаппен бельгиялық сотқа жүгінуге рұқсат берген
халықаралық ... ... ... ... ... ... бельгиялық заң бельгиялық парламентпен күшін жойды. Енді бұл елдің
заңнамасының басқа европалық ... ... еш ... ... ... ... ... туралы істерді тек қана
айыталушы бельгиялық азаматтықта ... ... ... тұрақты тұратын
жағдайда; еге жәбірленуші бельгиялық азаматтыққа ие немесе ... ... және үш ... кем емес ... бойы Бельгияда тұрғанда; егер іс
бойынша юрисдикцияны жүзеге асыру ... ... ... ғана ... Жаңа заң ... ... тікелей шағымдану мүмкіндігін
қысқартады: егер оларда азаматтық болмаса немесе Бельгия ... ... ... ... тек қана ... қабылдайды.
Сонымен, халықаралық құқықта халықаралық гуманитарлық құқықтың
нормаларын бұзғаны үшін ... in absentia ... ... ... ... ... ... жоқ. Сондықтан бұған тиым салатын норма
бар ма ... ... ... қажет. Тиым салатын норма ретінде
мемлекеттердің теңдігі мен қол сұғылмаушылық ... ... ... Алайда, мемлекеттер халықаралық гуманитарлық құқық бойынша халықаралық
шарттардың олар үшін міндеттілігіне келісімдерін ... ... ... халықаралық және халықаралық емес қарулы қақтығыстар кезінде
өрескел бұзу ... ... ... ... қол ... ... табылады деді. Профессор Ю.М.Колосов бұл жайында
«халықаралық қылмыс ... үшін ... ... ... ... қатысушылар – өз азаматтарына қатысты оның
юрисдикциясын шектеу нысанымен пайда ... деп ... 322]. ... ... қағидаларды бұзды деген аппеляция орын алмайды.
Халықаралық ... ... өз ... тыс ... өрескел
бұзған тұлғаларды қылмыстық қудалауды қылмыстық істі қозғаған мемлекеттің
әмбебаптық қағидасымен жүзеге асыру құқыққа ... ... ... сот ... ... П.Куйманс, Т.Бюргентальдың бірегей
ерекше көзқарастарынан да байқауға болады: ... ... ... қамауға ордер немесе оның үшінші ... ... ... мемлекеттердің дискрециялық құзыреттілігіне жатады.
Негізінде бұл халықаралық құқықтың ешқандай мәнді ... ... ... ... ... ... және ... ғасырдың тоқсаныншы
жылдарының басына дейін ... ... ... ... ... ... ... жағдайға әмбебаптық қағидасы
қолданылмады. Осы кезеңде әмбебаптық ... ... ... ... ... Мысалы Израйльде қаралған Эйхманның ісі.
Алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғысқа қатыспаған ... ... ... ... ... жасаған тұлғаларды жазалауда әмбебап юрисдикция
қағидасын қолдануға ... ... ... ... Соты ... ... тек Израиль заңымен ғана жазалануы тиіс ... ... ... ұлттар аңына қарсы аса ауыр қылмыс болып табылады
(«delicta jurts gentium») және тиісінше аталған қағида ... ... ... Соты ... ... мен ... ... қылмыс
жасаған қылмыскерлер қарақшылар болып ... «hostes humani ... ... және осының нәтижесінде олардың әрекетінің алдын алу өте
маңызды ... ... деп ... ... ... әмбебап
юрисдикция қағидасын қолдану құқығы әскери қылмыскерлерді тергеу ... үшін ... ... ... суық соғыс жылдарында осыған құсас процестер орын алған
жоқ. Е.Конторович дұрыс атап көрсеткендей, осы ... ... ... бір ... ... оның ... басқа мемлекетке қатысты
шабуылының нысаны ретінде саяси түрде түсіндірілді. Тек БҰҰ ... ... ... мен ... ... ... ресми бекіткен
соң ғана, екі трибуналдың да өкілеттілігі ұлттық соттарға басымдық ... ... ... ... ... ... Осы ... бастап әртүрлі мемлекеттерде ... ... ... жуық қылмыстық процестер болып өтті.
Халықаралық Гуманитарлық құқықтың нормалары мемлекеттерге халықаралық
қарулы қақтығыстар ... ... ... тергеу үшін әмбебап
юрисдикция қағидасын ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің барлығы орындап отырған жоқ. 2000 ж. Р. Ван Эльст
жүргізген салыстырмалы-құқықтық зерттеудің ... ... ... ... ... Рим статуты күшіне енгенге дейін 1949 ... ... елу бес ... ... ... ... құқықты өрескел бұзған әрекеттерге әмбебап
юрисдикция қағидасын ... ... ... ... ... олар ... ... юрисдикция қағидасын екі жолмен енгізе ... Бұл ... кең ... ... түрі осы ... үшін ... болып табылатын
халыұаралық шартта көрсетілсе ,әмбебап юрисдикция қағидасы қолданылатын
істерге сілтеме норма арқылы енгізу болып ... ... ... қылмыстық
заңнамада әмбебап юрисдикция қағидасымен тергелуі тиіс қылмыстар тізбесін
көрсету болып ... Қай ... ... даулы мәселе болып табылады.
Бірінші әдістің тиімділігі сол, ол икемді ... ... ... жаңа
өзгертулер ұлттық заңнамада бекітуді қажет ... Ал, ... ... да, сот органдары да көбінесе өздері аз білетін және
олардың ұлттық заңнамасында ... ... ... ... келмейді.
Ұлттық заңнамаларды зерттеу халықаралық емес сипаттағы қарулы
қақтығыстар үшін ... ... ... ... ... аз ғана
мемлекеттер өз заңнамаларында бекіткенін көрсетеді. Бұл, ... ... ... ... ... ... етушілігі тікелей
жазылмайтындығымен байланысты. Мемлекеттердің ... ... ... ... қағидасын енгізуге құлықсыздығы nulla poena sine lege
қағидасын бұзудан қауіптенумен де түсіндірідеді. Бұл жеке ... ... ... толықтыру нысанында тиісті нормаларды қабылдау
қажеттілігін ... ... ... өздерінің заңнамаларында әмбебап юрисдикция
қағидасын халықаралық ... зиян ... ... бір ... ғана ... қолдану мүмкіндігін көрсетеді. Алайда, әмбебап
юрисдикция қағидасын қолданудың ... ... ... қатысу
өажеттілігі көрсетілмеген. Кейбір мемлекеттерде ұлттық заңдар халықаралық
емес сипаттағы қарулы қақтығыстар кезінде ... ... ... ... үшін айыпталушының қатысуын көрсетеді (мысалы, Германия,
Канада, Австралия, ... және ОАР), ... ... мемлекеттердің
заңнамалары in absentia юрисдикциясын қолдану мүмкіндігін бекітеді ... ... ... ... құқық теориясында әмбебап юрисдикция
құқықбұзушыға қатысты ... ... ... территориясында
айыпталыушының болу, болмау критериіне қарай санаттарға бөлінеді. Мынадай
түрлерін бөліп қарастырады: абсолютті әмбебап юрисдикция - яғни ... ... ... болмауынсыз тергеу жүргізілетін
in absentia юрисдикциясы; шектеулі немесе шартты юрисдикция – ... ... ... жүргізетін мемлекет территориясында болуын талап
кететін юрисдикция. ... ... ... ... бірнеше
мемлекеттердің заңнамаларында көрсетілген.
Мысалы, Австрияның қылмыстық заңнамасы әмбебап юрисдикцияның екі түрін
де қолдану ... ... ...... қылмыстың орындалған
жеріне қарамастан қылмыстық әрекетті қылмыстық-құқықтық тәртіппен тергеуге
міндеттенетін кезде; шартты – жекелеген қылмыстарға қатысты. Мысалы ... ... §64 ... ... орын ... ... қарамастан,
егер қылмыс жасаған тұлға Австрияда ұсталса және басқа елге беру ... ... ... әуе ... қылмысына қатысты қолданылады[42, 38-
39].
Әзербайжан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... ... қарақшылық, радиоактивті
материалдармен тұлғаларға немесе ұйымдарға ... ... ... ... жерге қарамастан тергеу жүргізілетін істерге абсолютті әмбебап
юрисдикция қғидасын қолдануды бекіткен. Және ... ... ... ... ... шарттары көрсетілмеген.
Сонымен қатар, Швейцария мемлекетінің Қылмыстық Кодексі халықаралық
келісімдер бойынша ... ... ... жасағаны үшін құқықбұзушы
егер ол осы ел ... ... және ... ... ... in absentia ... юрисдикцияны қолдану швейцарлық
заңнамада көрсетілмеген.
Әрине, егер ... ... ... ... бұл оның ... ... жеңілдетеді. Егер тұлға мемлекеттен тыс
жерде болса, оны жауапкершілікке тартуға ынта білдірген ... ... ... ... шеңберінде оны әкелу экстрадицияның көмегімен
жүзеге сырылуы ... бұл ... ... ... түрі мен ... асыру айыпталушыны тергеуде маңызды болып табылатын экстрадиция
арасында тығыз байланыс орнайды.
Ресей Федерациясының қылмыстық ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады: территориалдық, азаматтық, арнайы
режим, әмбебап және нақты. Тиісінше, бейбіишілік пен ... ... ... қудалау осы қағидалар негізінде жүзеге асырылады.
Әмбебап юрисдикция қағидасы РФ ... ... ... ... Федерациясында тұрақты тұрмайтын шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ
тұлғалар осы ... ... егер олар ... ... ... және Ресей ... ... ... ... жатса халықаралық шартта көзделген нормаларға
сәйкес қлмыстық жауапкершілікке тартылады» деп көрсетілген. ... ... ... ... ... тұлғаны қылмыстық жауапкершілікке
әмбебап юрисдикция қағидасы негізінде ... ... ... ... шартта көрсетілген жағдайда ғана жүзеге асырылады.
1949 ж. Женева конвенциясы мен оған 1977ж. ... ... ... ... ... ... халықаралық
гуманитарлық құқығын өрескел бұзған тұлғаларды ғана әмбебап ... ... ... ... РФ Қылмыстық Кодексінің 12-
бабындағы нысандама халықаралық гуманитарлық құқықтың ... ... ... емес ... қақтығыстарға қолдануға мүмкіндік
бермейді.
Осылайша, ресейлік заңнама халықаралық құқық ұсынған осы ... емес ... ... ... ... алмады. Алайда
Ресей Федерациясының Халықаралық қылмыстық ... Рим ... ... ... ... ... ... емес
қарулы қақтығыстар кезіндегі әскери қылмыстарға да қолданылуны жол ашады.
Жүргізілген зерттеулер көп елдердің заңнамасы халықаралық ... ... ... ... Және ... ... даму ... мемлекеттер өздеріне жүктелген міндеттерді атқарып
қана ... ... емес ... ... ... ... ... алуға үлес қосады депе сенуге болады.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық құқықта құқықбұзушылық жасаған жеке тұлғалардың жауапкершілігін халықаралық-құқықтық реттеу56 бет
Ұйымдасқан қылмыстық топтардың психологиялық ерекшеліктері туралы5 бет
Заңды тұлға туралы ақпарат11 бет
Заңды тұлғалардың жауапкершілігі. Азаматтық құқық8 бет
Қазақстан Республикасында тұлғаның құқық мәртебесінің негіздері4 бет
"Ай Ер Нур" Жауапкершілігі шектеулі серіктестігін бойынша өндірістік іс-тәжірибе есебі37 бет
«Kaz Commerce Egineering» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жалпы сипаттамасы11 бет
«Агросервис Шапағат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің есептіліктері мен алғашқы құжаттары33 бет
«Альмурат - К» Жауапкершілігі шектеулі серіктестік14 бет
«АСМЕЛ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ұйымдастыру - экономикалық сипаттамасы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь