Ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалануды құқықтық реттеу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ МАҚСАТЫНДАҒЫ ЖЕРЛЕР АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ӨНДІРІСІНІҢ НЕГІЗГІ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ: ТҮСІНІГІ, ҚҰРАМЫ,ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерге меншік құқығына жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2 Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығын мемлекеттік реттеу мен басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12

2 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ӨНДІРІСІНДЕ ЖЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.1 Ауыл шаруашылығын мемлекеттік басқару органдарының жүйесі мен құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.2 Ауыл шаруашылығы өндірісінің шығындары және оларды өтеу тәрті.бі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33

3 ШЕТЕЛДЕР ТӘЖІРИБЕСІ МЕН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ.НЫҢ ЖЕР ЗАҢДАРЫНДАҒЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚ МАҚСАТЫН.ДАҒЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ НӘТИЖЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
Диплом жұмысының жалпы сипаттамасы. Ұсынылып отырған жұмыс ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалануды құқықтық реттеу мәселелеріне арналған. Жұмыста ауыл шаруашылық мақсатына арналған жерлерді пайдалану ерекшеліктері және шетелдер тәжірибесі мен Қазақстан Республикасының жер заңдарындағы ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді пайдалану құқығының салыстырмалы мәселелері зерттелген.
Диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі. Ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалануды құқықтық реттеу құқық саласындағы өзекті мәселелердің қатарына кіреді.
Қазақстан Республикасы аграрлық мемлекеттер қатарына жатады. Олай дейтін себебіміз, статистикалық мәліметтер бойынша Қазақстан Республи-касының жер аумағы 272490,2 мың гектарды құрайды. Осылардың ішінде ауыл шаруашылық жерлері – 222513,6 мың гектарды құрайды. Соңғысының ішіне сәйкесінше ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлер де кіреді, оның жалпы көлемі 90910,35 мың гектар. Ал жер аумағының қалған бөлігін ауыл шаруашылық өндірісінің мақсатында пайдаланылатын жердің басқа да санаттары құрайды [1, 193 б.]. Сол себептен қазіргі таңда ауыл шаруашылығы секторын дамытуға үлкен көңіл бөлінуде. ҚР Президентінің «Жа¬ңа онжылдық – жаңа эконо¬ми¬калық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты 30 қаңтардағы 2010 жылғы халқына Жолдауы осыған дәлел. Елбасымыз бұл жолдауда алдағы онжылдықта ел дамуына бағыт¬талған жаңа міндеттерді айқындап берді. Онда ел экономикасының дамуы мен оның бәсекелестікке қабілеттілігін арттырудағы негізгі табыс кілті – ұлттық экономи¬каны әртараптандыруға баса назар ау-дарылды. Жолдауда әртараптан¬ды¬рудың басты бір сегменті ре¬тін¬де агроөнеркәсіптік кешенді да¬мы¬тудың негізгі үш бағыты атап көр¬сетілді, яғни оның біріншісі – 2014 жылға аталған салада өнім¬ді¬лікті кем дегенде екі есе арт¬ты¬ру, екіншісі – елдің азық-түлік қау¬іпсіздігін қамтамасыз ету, үшіншісі – экспорттық әлеуетті іске асыру. Бұл рет¬те, әрине, ауыл шаруашылығында негізгі өндіріс құралы болып са¬налатын жер ресурстарын тиімді пай¬далану, аталған міндеттерді іске асыруда аса маңызды рөл атқаратыны белгілі.
Ауылшаруашылық қызметтің кез келген түрі ауылшаруашылық мақсатындағы жермен тығыз байланыста болады. Яғни, аталған жер учаскесіз бұл қызмет түрін жүзеге асыру мүмкін емес [1, 198 б.].
Ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалануда туындайтын құқықтық қатынастарды жер құқығы, аграрлық құқық, азаматтық құқық, салық құқығы, экологиялық құқық салалары қарастырады. Сондықтан, ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалануды зерттеу - кешенді-құқықтық талдау арқылы жүзеге асады.
Диплом жұмысы тақырыбының зерттеу объектісі. Нарық жағдайында ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалану ерекшеліктеріне байланысты жүзеге асатын қоғамдық қатынастар болып табылады.
1 Еркінбаева Л.Қ. Қазақстан Республикасының жер құқығы. – Алматы: Жеті жарғы, 2010. – 312 б.
2 Генкин Д.М. Право собственности в СССР. - Москва. 1961. – С. 11.
3 Боровиков Н.А. Право личной собственности в СССР. - Москва. 1970. – С. 4
4 Докапиталистические формации. - Москва. 1962. - С. 3.
5 Толстой Ю.К., Яковлев В.Ф. Право собственности в СССР. – Москва. 1989. – С. 35.
6 Абдраимов Б.Ж. Земельное законодательство и судебная практика // Земельное законодательство РК: Сборник нормативно-правовых актов (с комментариями)/Сост.: Байсалов С.Б., Стамкулов А.С. и др. - Алматы: Жеті Жарғы, 1998. – С. 166.
7 Хаджиев А.Х. Земельное право РК (Общая часть). – Алматы: Данекер, 2001. С. 85.
8 Ерофеев Б.В. Экологическое право России: учебник. – Москва: Юрист. 1996. – С. 105.
9 Матузов Н.И., Малько А.В. Теория государства и права. – Москва. 1999. –С. 151.
10 Мұстафаев С.Т. Нарықтық экономика кезіндегі тұрақты жер пайдаланудың құқықтық негіздері: заң ғылымд. канд. дис. - Түркістан, 2007. - 143 б.
11 Дүсіпов Е.Ш. ҚР-ғы ауылшаруашылық кәсіпкерлігін құқықтық реттеу мәселелері: автореф. ... заң ғыл. д-ры. дис. … - 12.00.06- Алматы, 2009ж., – 45б.
12 Култелеев С.Т., Жарасбаева А.М., Рахметов Е.Ш., Өрісбаева А.А. ҚР Аграрлық құқық. Жалпы бөлім. – Жоғарғы оқу орнына арналған оқулық. – Алматы, 2005. - 53 б.
13 Жетписбаев Б.А. Аграрное право РК: учебник. - Алматы: Дәнекер, 2000. С. 93-99.
14 Сапарғалиев Ғ.С., А.С. Ибраева Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. Астана, 2007. – 138-161 бб.
15 Стамқұлов Ә.С., Стамқұлова Г.Ә. Қазақстан Республикасының жер құқығы. Жалпы бөлім. – Алматы: Заң әдебиеті, 2006. – 8 б.
16 Жерді тиімді пайдалану – еңбек өнімділігін арттырудың басты шарты // Егемен Қазақстан. – 2010. – 19 наурыз.
17 Первалов В.Д., Леушин В.И. Теория государства и права. – Москва, 1999. – 237 с.
18 Турубинер А.М. Право государственной собственности на землю в Советском Союзе. - Москва: Московский университет, 1958. – С. 57.
19 Нурахметова Г.Г. Правовое регулирование сделок в сфере земельных отношений: дис. канд. юрид. наук. – Алматы, 2002. – С. 16.
20 Ерофеев Б.В. Советское земельное право. – Москва, 1965. – С. 69.
21 Григорьев В.К. Вопросы теории земельного права. – Москва: Госюриздат, 1963. – С. 174.
22 Галиновская Е.А. Основные тенденции развития земельных право-отношений в странах СНГ // Проблемы развития и унификации экологического и аграрного законодательства Казахстан и стран СНГ в контексте интеграционных процессов: Материалы международной научно-практической конференции: - Алматы, 2005. – Вып. 7. – С. 242.
23 Мухитдинов Н.Б., Тукеев А.Ж. Право собственности на воды Республики Казахстан в период перехода к рынку. – Алматы: Жеті жарғы, 1995. – 128 с.
24 Джангабулова А.К. Қазақстан Республикасында ауылшаруашылық кооперациясын құқықтық реттеу: заң ғыл. канд. дис.... 12.00.06.– Алматы, 2006ж., - 57 б.
25 Беляев З.С., Козырь М.И. Сельскохозяйственная кооперация и право // Государство и право. – 1992. - №6. – С. 67-68.
26 Дусипов Е.Ш. Жерге жеке меншік құқығының негіздері: Заң ғыл. канд. дис. – Алматы, 2001. – 118 б.
27 Робинсон Николас А. Правовое регулирование природопользования и охраны окружающей среды в США / Под ред. О.С. Колбасова, А.С. Тимошенко. – М.: Прогресс, 1990. – 523 с.
28 Глятин М.Ю. США: Правовое регулирование использования земель. – М.: Наука, 1991. – 256 с.
29 Реджиньяри М.П. Предоставление земель в частную собственность в ходе земельной реформы (Итальянский опыт) // Государство и право. – 1992. - №9. – С. 33-38.
30 Концепция Развития многоукладной экономики аграрного сектора России // АПК: Экономика-Управление. – М., 1993. – С. 55-56.
31 Абдраимов Б.Ж. Правовое обеспечение земельных отношений: обзор мировой практики // Земельное законодательство и судебная практика. – Алматы: LEM, 2002. – Вып. 2. – 175 с.
32 Есиркепов Т., Сыбайбаева Г. Совершенствование земельных отношений в условиях перехода к рынку. – Алматы, 2000. – 52 с.
33 Мамедов Г. Земельная реформа в Азербайжане: правовые и научно-экологические вопросы. – Баку: Элм, 2000. – 372 с.
34 Земельный кодекс Украины http://evratoria.html.
35 Земельный кодекс Республики Таджикистан http://www.kishovarz.doc.
36 Земельный кодекс Республики Узбекистан http://www.cawater-info.net. pdf.
37 Кодекс Республики Беларусь о Земле http://www.kvadroom-info/code.
38 Земельный кодекс Российской Федерации http://www.kadis.ru/kodeks.
39 Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30.08. 1995 ж. (21.05.2007 ж. өзгерістер мен толықтырулармен) // Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1996 ж., N 4, 217-құжат (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң басылымы).
40 Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі: 1994 жыл 27 желтоқсандағы Кодекс. – Алматы, 1995.– 405бап.
41 Қазақстан Республикасының Жер кодексі. – Алматы: ЮРИСТ, 2003. – 116 б.
42 Қазақстан Республикасы Су кодексі: 1993 жыл 31наурыз Кодекс. – Алматы, 1993 ж., - 146 б.
43 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы. 2003 жылғы 22 қазандағы «ҚР азаматтарындағы шаруа қожалығын (фермерлікті) жүргізу үшін және мемлекеттік емес заңды тұлғалардағы тауарлық ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін жеке меншік құқығында болуы мүмкін ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерінің ең жоғары мөлшерін анықтау туралы» // Үкімет бюллетені. - 2003 ж., - № 1071.
44 ҚР Үкіметінің 2005 жылғы 6 сәуірдегі Қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі туралы» ережесі // Үкімет бюллетені. - 2005 ж., - № 310.
45 ҚР Үкіметінің 2005 жылғы 14 қаңтардағы Қаулысымен бекітілген «ҚР Жер ресурстарын басқару агенттігі туралы» ережесі // Үкімет бюллетені. - 2005 ж., - № 14.
46 ҚР Үкіметінің 2003 жылғы 8 қазандағы Қаулысымен бекітілген «Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі шығындарды өтеу туралы» ережесі // Үкімет бюллетені. - 2003 ж., - № 1030.
47 Кыргызская Республика. Конституция Кыргызской Республики от 5 мая 1993 г. – Бишкек: Раритет Инфо, 1999. – 34 с.
48 Земельный кодекс Кыргызской Республики 30 апреля 1999 г. – Бишкек: Раритет Инфо, 1999. – 56 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Заң факультеті
Табиғи ресурстар және экологиялық ... ... ... ... өндірісінде жерді пайдалануды құқықтық реттеу
Орындаған:
3 курс (колледжден кейін)
күндізгі оқу ... ... ... ... ... Мадиярова
Норма ... ... ... ... ... ресурстар және экологиялық
құқық кафедрасының меңгерушісінің рұқсатымен
з.ғ.д., ... Л.К. ... ... АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ МАҚСАТЫНДАҒЫ ЖЕРЛЕР АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ӨНДІРІСІНІҢ НЕГІЗГІ
ҚҰРАЛЫ ... ... Ауыл ... ... ... ... құқығына жалпы
сипаттама...................................................................
...................................................7
1.2 Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығын мемлекеттік ... ... АУЫЛ ... ... ... ПАЙДАЛАНУДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ
РЕТТЕУ......................................................................
...............18
2.1 Ауыл шаруашылығын мемлекеттік басқару органдарының ... мен ... Ауыл ... ... шығындары және оларды өтеу тәрті-
бі..........................................................................
.................................................33
3 ШЕТЕЛДЕР ТӘЖІРИБЕСІ МЕН ... ... ЖЕР ... ... ... ... ПАЙДАЛАНУ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ
МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ... ... ... жалпы сипаттамасы. Ұсынылып отырған жұмыс ауыл
шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалануды ... ... ... Жұмыста ауыл шаруашылық мақсатына арналған жерлерді пайдалану
ерекшеліктері және шетелдер ... мен ... ... жер
заңдарындағы ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді пайдалану құқығының
салыстырмалы мәселелері ... ... ... ... Ауыл шаруашылығы өндірісінде
жерді пайдалануды құқықтық реттеу құқық саласындағы ... ... ... ... аграрлық мемлекеттер қатарына жатады. Олай
дейтін себебіміз, ... ... ... ... ... жер ... 272490,2 мың гектарды құрайды. Осылардың ... ... ... – 222513,6 мың гектарды құрайды. Соңғысының ішіне
сәйкесінше ауыл ... ... ... де кіреді, оның жалпы көлемі
90910,35 мың гектар. Ал жер аумағының ... ... ауыл ... ... ... ... басқа да санаттары құрайды [1,
193 б.]. Сол ... ... ... ауыл ... секторын дамытуға
үлкен көңіл бөлінуде. ҚР Президентінің «Жаңа онжылдық – жаңа ...... жаңа ... атты ... 2010 ... ... осыған дәлел. Елбасымыз бұл жолдауда алдағы ... ... ... жаңа ... ... ... Онда ел ... мен оның бәсекелестікке қабілеттілігін арттырудағы негізгі табыс
кілті – ... ... ... баса ... ... ... басты бір сегменті ретінде агроөнеркәсіптік кешенді
дамытудың негізгі үш бағыты атап көрсетілді, яғни оның ...... ... ... өнімділікті кем дегенде екі есе арттыру, екіншісі –
елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ...... іске ... Бұл ... ... ауыл ... негізгі өндіріс
құралы болып саналатын жер ресурстарын тиімді ... ... іске ... аса ... рөл ... белгілі.
Ауылшаруашылық қызметтің кез келген түрі ауылшаруашылық мақсатындағы
жермен тығыз ... ... ... ... жер ... бұл қызмет
түрін жүзеге асыру мүмкін емес [1, 198 б.].
Ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалануда туындайтын ... жер ... ... ... ... ... ... құқығы,
экологиялық құқық салалары қарастырады. ... ауыл ... ... ... ... - ... талдау арқылы
жүзеге асады.
Диплом жұмысы тақырыбының зерттеу ... ... ... ауыл
шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалану ерекшеліктеріне байланысты жүзеге
асатын қоғамдық қатынастар болып табылады.
Зерттеудің пәні. Нарықтық ... ... ауыл ... ... ... мемлекеттік реттеу тетігі болып танылады.
Диплом жұмысы тақырыбының зерттеу мақсаты мен міндеттері: Жұмыстың
мақсаты – ауыл ... ... ... ... және оны ... ... ... түрде зерттеу.
Қойылған мақсатқа сәйкес дипломлық жұмыстың міндеттерін мыналар
құрайды:
• ауыл ... ... ... ауыл ... ... құралы ретінде: түсінігін, құрамын және түрлерін анықтау;
• ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерге меншік ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығын мемлекеттік реттеу мен
басқарудың жүзеге асырылуын анықтау;
• ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдаланудың түсінігін, түрлерін
және құқықтық ... ... ... ... ауыл ... ... басқару органдарының жүйесі мен
құқықтық жағдайын анықтау;
ауыл шаруашылығы өндірісінің ... және ... өтеу ... ... мен Қазақстан Республикасының жер заңдарындағы ауыл
шаруашылығы мақсатындағы жерлерді пайдалану құқығын салыстыру және ... ... ... және ... ... ... жұмыстың
әдістемелік негізін жалпы диалектикалық танымдық әдістермен қатар, заңи
логикалық, жүйелік, тарихи, ... ... ... ... ... ... ... негізін қазақстандық және ресейлік
ғалым-заңгерлердің жер құқықтық қатынастар, соның ... ауыл ... ... ... ... ... ... ғылыми
еңбектерінен құралған.
Диплом жұмысы зерттеуінің қайнар көздері. Қазақстан ... ... ... ... Республикасының Жер кодексі, Су
кодексі, Тәжікстан Республикасының Жер кодексі, Украинаның Жер кодексі,
Беларус ... Жер ... ... ... ... Республикасының Жер ... ... Жер ... жер және ... құқық оқулықтары, сондай-ақ
басқа да жер және аграрлық заңнамалары.
1 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ МАҚСАТЫНДАҒЫ ЖЕРЛЕР АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ӨНДІРІСІНІҢ НЕГІЗГІ
ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ: ТҮСІНІГІ, ... ... ... ... өмірінде, оның қалыптасуымен дамуында жер ... рөл ... Л.Қ. ... ... жер – табиғаттың берген
сыйы ретінде, адам ... ... ... ... ... Бірақ, жер өзінің
еңбектің жалпы заты қызметін ... үшін ... ... оны ... иемденуі
қажет және өндірістік процесін жүзеге асыруы қажет.
Мемлекетіміздің басты байлығы – оның экономикалық және ... ... ... ... жер ресурстары. Қазақстан Республика-сындағы
саяси және ... ... ... ... жер ... ... және мемлекеттің тікелей бақылауы мен басқаруы арқылы жер
реформасын ... ... ... ... ... қатар, нарықтық
экономикаға өту жердің негізгі өндіріс құралы, аумақтық кеңістіктің ... ... ... ... ... ... ... функцияларын сақтай отырып,
жерге әртүрлі меншік нысандарын, жер пайдалану құқығының ... ... ... ... ... ... және шаруашылық айналымның объектісі
ретінде тану қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ... маңыздылығы өте жоғары деңгейде. Жер
адам қоғамының кез келген ... ... және ... ... ... қасиетімен қатар, экологиялық маңыздылығын да ...... ... ... үшін ... және ... материалдық
ресурс болып табылады. Аталған бұл термин көп қырлы болып табылады және
бірнеше мағынада қолданылады:
1. Жер кең ... ... жер шары ... ... Жер – ... өмір сүретін ортасы және табиғи байлықтардан, жер
бедерінен, ландшафтардан құралатын Жер ... ... ... Жер – жер ... реттеу пәні ретінде. Бұл тұста, біз жер ... ... ... ... ауыл және ... шаруашылық
өндірістерінің басты өндіріс құралы, құрылыстар, құрылымдар және басқа да
объектілер салу үшін ... ... ... ... ... деген
мағыналарды көре аламыз [1, 5-6 бб.].
Жер дегеніміз – мемлекет пен ... өмір сүру ... ... ... табиғаттың басты объектісі.
Жердің табиғи қасиеті өзге қоршаған табиғи орта объектілерімен өзара
байланыс жүйесінде басым орнын ... ... су, ... ... ... ... ... байланыссыз өмір сүре алмайды. Тек ... ... ... бола ... олар ... ... ... ерекше қасиеттерін сақтайды және ... ... ... бірге
экологиялық қызметін жүзеге асырады [7, 85 с.].
Ә.С. Стамқұловтың пікірінше, жер ауыл және ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар, өндірістің басты,
негізгі құралы ретінде де қызмет етеді [15, 8 б.].
ҚР Жер кодексінің ... ... ... жер ... ... ... ... белгiленетiн шектегi аумақтық
кеңiстiк, табиғи pecуpc, жалпыға ортақ өндiрiс құралы және кез келген еңбек
процесінің аумақтық негізі.
«Жаңа ... – жаңа ... ...... жаңа
мүмкіндіктері» атты ҚР Президентінің халқына Жолдауында, ... ... ... бағытталған жаңа міндеттерді айқындап ... Онда ... ... мен оның ... қабілеттілігін арттырудағы
негізгі табыс кілті – ұлттық экономиканы әртараптандыруға баса ... ... ... ... бір ... ... кешенді дамытудың негізгі үш бағыты атап көрсетілді, яғни
оның біріншісі – 2014 жылға аталған салада өнімділікті кем ... екі ... ...... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету, үшіншісі
– экспорттық әлеуетті іске ... ... ... іске ... ... арқылы ауылшаруашылық шикізатын қайта
өңдеуді шұғыл арттыру, жаңа құрал-жабдықтар мен жаңа ... ауыл ... ... ... ... ... өнім ... көзқарасты қалыптастыру, сонымен қатар әлемдік тәжірибені кеңінен
пайдалану – бүгінде еліміз ... шеше ... ... Бұл ... ... шаруашылығында негізгі өндіріс құралы болып саналатын жер ресурстарын
тиімді пайдалану, аталған ... іске ... аса ... ... ... Ашық ... экономика жағдайында және әлемдік азық-
түлік рыногында орын алып ... ... ... ауыл шаруашылығы
өндірісінде жетістіктерге жету үшін де жерді тиімді пайдалану ... ... ... ... кезде республикамыздағы ауыл шаруашылығы мақсатында
пайдаланылатын жерлердің жалпы көлемі 91, 7 млн. га, оның ... ... – 22,5 млн. га. Бұл ... ... жерлердің 70 пайызы Қостанай,
Ақмола, Солтүстік ... және ... ... ... ... республика бойынша 2,1 млн. га суармалы жер бар, оның ішінде ... ... ... жер және ол негізінен (80%) Алматы, ... ... ... және ... ... ... орналасқан [16].
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер деп, ҚР Жер ... ... ... ... ауыл ... ... үшін берілген немесе осы
мақсаттарға арналған ... ... ... ... ... ... құрамы бойынша үш топтан
тұрады:
1) ауыл шаруашылығы алқаптары;
2) ауыл шаруашылығының жұмыс істеуіне қажетті ішкі шаруашылық
жолдары, коммуникациялар, ... су ... ... ... қора-
жайлар мен ғимараттар орналасқан жер;
3) басқа да алқаптар (сор, құм, тақыр және ауыл ... ... ... ... ... да алқаптар).
ҚР Жер кодексінің ... ... ... ауыл шаруашылығы
алқаптарына егістіктер, тыңайған жерлер, ... ... ... ... мен ... ...... түрде өңделетін және көп жылдық шөптердің егістігін
қоса алғанда, ауыл шаруашылығы дақылдарының егістігіне ... ... ... сүрі жер. ... ала егілетін дақылдардың егістігі
орналасқан (үш жылдан аспайтын уақыт ... ... ... жыртылған шабындықтар мен жайылымдардың жер учаскелері, сондай-
ақ бақтардың егіске пайдаланылатын қатар аралығы егістікке жатпайды.
Тыңайған жер – бұрын егістік ... ... және ... ... ... аса ауыл шаруашылығы дақылдарын егуге пайдаланылмайтын және ... ... жер ... жылдық екпелер – ... ... және ... ... алуға, сондай-ақ аумақты сәндеп безендіруге арналып
қолдан отырғызылған көпжылдық ағаш, бұта екпелеріне ... ... ... мен жайыламдар – шөп шабуға және жануарларды жаюға
жүйелі түрде пайдаланылатын жер учаскелері.
Түбегейлі жақсартылған шабындықтар мен ... – шөп егу ... ... ... және жайылым учаскелері.
Суландырылған жайылымдар – тиісті мал басын сапасы ойдағыдай сумен
қамтамасыз ете алатын су ... ... ... ... ... ... ... каналдары, құбырлы немесе шегенді құдықтар) бар жайылым-дар.
ҚР жер кодексінің 97-бабының 5-тармағына сәйкес ауыл ... ... және ... ... мүмкін.
Суармалы ауыл шаруашылығы алқаптарына ауыл шаруашылығында пай-далануға
және ... ... су ... ... ... ... жұ-мыс
коэффициентінде суару нормаларының ... ... ... ... бойынша осы жерді сумен қамтудың қолайлы мерзімі ішінде қамсыз-
дандырудың кемінде 75 ... кем емес су ... ... ... ... ... тұрақты және уақытша суару жүйесі бар жер ... ... жері қар суын және ... ... суды, сондай-ақ топы-
рақты ылғалдандыру үшін суару және суландыру каналдарынан ... ... ... ... ... ... және ... бөлуді қамтамасыз ететін су
бөгейтін белдеулері, суды реттейтін бөгеттері мен басқа да гидротехникалық
құрылыстары бар учаскелер болып ... ... Ауыл ... ... ... меншік құқығына жалпы
сипаттама
Қайсы бір қоғамда болмасын жерді ... ... пен ... ... қарастыру, оның бұл өмірдегі тіршіліктің ... көзі ... ... Жер және оның ... ... жер ... қатынастарының
субъектілері қажетсінеді және халықтың өсу жағдайына байланысты жерге деген
сұраныс та ұлғая бермек. Осы қажеттілікті қанағаттандыру ... ... ... мен ... ... жеке ... құқығы пайда болып, өз
кезегінде мойындалады [10, 26 б.].
Көптеген жылдар бойы ... ... ... ... ... ... өрбіді, яғни онда меншікті иелік ету не иеліктің қоғамдық
нысаны ретінде айқындау немесе меншік – иелік ету ... ... ... құралы мен өнімнің ұжымға немесе тұлғаға тиісті екендігі деп таны-
лады.
Мысалы, профессор Д.М. Генкин, меншік – ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың белгілі формасы дей-
ді. Меншікке қоғамдық қатынас ретінде берілген бұл ... ... ... ... ... ... ... қатынасына жатпайды,
керісінше адамның зат жөніндегі қарым-қатынасына жатады [2, 11 с.]. Бұндай
көзқарасты, ғалым Н.А. ... та ... Оның ... ... ... затқа қатысы ретінде қабылдау өрескел қателік болып
табылады. Экономикалық мағынада меншік, сол ... ... ... мен
өндіріс құралдарына, кім ие деген мағынада адамдардың қатынасы [3, 4 ... ... ... деп ... ... марксистер меншік деген ұғымды
былай түсінеді, оны белгілі жағдайда ұйымдастыру және сол ... ... ... ... ... ету» [4, 3 ... ... де, «Иелік ету мен меншік ұғымдарын бірдей деп ... ... ету ... ... ... заты ... және белгілі бір
қоғамдық форма көмегімен – бұл материалдық ... ... ... ... қоғамдық форма, іштей және бірдеңе арқылы материалдық байлықты ... бұл да ... ... бір нәрсенің ықпалы арқылы мате-риалдық
байлыққа иелік ету процесі [5, 35 ... ... ... жер ... ... ... болсақ,
жерге мемлекеттік құқықтың субъектісі КСРО мемлекеті ... ... ... ... жер ... ... құқығының объектілері Кеңестік
Социалистік Республикалар Одағына және сол одаққа мүше ... ... ... Бірақ, одақтас республикалар өз жер аумақ-тарына
меншік иесі бола алмайды, тек қана олар ... КСРО ... ... меншік құқықтарының қатысушысы болып табылады [18, 57 ... бір ... ... ... ... даму ... жоғарғыда
айтылғандай КСРО мемлекетінің ыдырап, оның бұрынғы одақтас республика-лары
өз алдына тәуелсіз мемлекет болып қалыптасып, ... ... ... ... ... ... «Жер тек ... меншікте ғана болады»
деген норма өз күшін жойып, нарық талабына сәйкес 1995 жылы 30 тамызда ҚР
Конституциясының 6-бабының ... ... ... ... меншік
және жеке меншік заңдастырылды [24, 57 б.].
Жер және оның қойнауы, су көздерi, өсiмдiктер мен ... ... да ... ресурстар мемлекет меншiгiнде болады. Жер, сондай-ақ ... ... ... мен ... жеке ... де ... мүмкiн
[39].
Қазақстан Республикасының Конституциясы меншік құқығы мәселесінде
меншікті ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
меншік пен жеке ... ... ... ... ... ... ... ететін жерді пайдалану құқығы табылады.
Шаруа (фермер) қожалықтары және тауарлы ауыл ... ... ... шаруашылығы мақсатындағы жерлерге жеке меншік құқығын енгізу осы жер
пайдалану түрінің субъектілерінің ... және ауыл ... ... ұтымды және тиімді пайдаланумен байланысты.
Бұл жерлерге жеке меншік құқығы осы құқық ... ... жер ... ... ... ... қам-тамасыз
етуге қатысты материалдық мүдделерін арттырады. Ауыл шаруашы-лығы
мақсатындағы ... жер ... жеке ... ... ... ... және экологиялық шараларды ... ... ... ... ... ... соған қарамастан олар
Қазақстан Республикасының бүкіл ... ... үшін ... ... ... ... ... көмегіне сүйене
алады [15, 97 б.].
ҚР Жер кодексінің 3-бабына сәйкес Қазақстан Республикасында жер ... ... ... Жер учаскелері Жер кодексінде белгіленген негіз-
дерде, шарттар мен ... жеке ... де ... ... де ҚР Жер ... ... 1-тармағына сәйкес Қазақстан
Республикасында жерге мемлекеттік меншік пен жеке меншік ... ... ... деп ... учаскелеріне құқық абсолютті болып танылмайды. Бұның себебі, жердің
заңмен белгіленген жағдайларда айналымы шектелген ... және ... ... ... ... ... өзінде жерге жеке меншік құқығы
абсолютті емес, ... ол ... ... ... ... ... белгілі шектеулерді есепке ала отырып жүзеге асырылады [19, 16 с.].
Жер учаскесіне жеке ... ... ... ҚР Жер ... ... ... берілген. Оған сәйкес жер учаскесіне жеке меншік
құқығы дегеніміз – азаматтардың және ... емес ... ... ... жер ... ҚР Жер ... ... негіздерде,
шарттар мен шектерде иелену, пайдалану және оларға билік ету ... ... ...... іс ... ... жүзеге асырудың заңмен
қамтамасыз етілген мүмкіндігі.
Жер пайдалану құқығы – тұлғаның мемлекеттік меншіктегі жер учаскесін
өтеулі ... ... ... ... ... ... жер ... белгілі бір мерзім ішінде (уақытша жер пайдалану) иелену және ... ... ... ету ... – мемлекеттің Қазақстан Республикасы аумағын-
дағы жердің заңдық тағдырын айқындаудағы заңмен ... ... ... ... жеке ... ... өз жер ... қатысты Қазақстан
Республикасының заңдарында тыйым салынбаған мәмілелер жасасуға құқығы.
Біздің мемлекетімізде жерге жеке ... ... ... себебі мем-
лекет өзінің және қоғам мүддесін, өз ... ... ... ... Сондықтан мемлекет мынадай шектеулерді қолданады:
1) барлық жерлерде және кез келген тұлғаға жерді жеке меншікке беріп
отырмайды;
2) ... ... ... ... ... қоя отырып, оларды
орындамаған жағдайда жауапқа тарта алады;
3) мемлекет заңда көрсетілген ... ... алып ... ... мемлекет жердің меншік иесі ретінде барлық жер қорына, соның ішінде
жеке меншікке берілген жер ... ... ... ... ету ... ... ... билік ету функциясын жер құқығының субъектілерінің
шаруашылық жүргізу және меншік ... ... ... ... Жер кодексінің 97-бабының 6-тармағына сәйкес ауыл шаруашылығы
мақсатындағы жер:
1) жеке меншікке – ... ... ... өзіндік
қосалқы шаруашылығын, бағбандық, саяжай құрылысын дамыту үшін;
2) жеке ... ... жер ... – Қазақстан Республикасының
жеке және заңды ... ... ... фермер қожалығын жүргізуге,
тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісі, орман өсіру, ... ... және ... ... ... ауыл ... ... және мал
шаруашылығын жүргізу үшін;
Аталған мақсаттар үшін жер учаскесін жер ... ... ... кемінде бес жыл болады, оны бес жылдан аз мерзімге беруге жер
учаскесін алуға ... ... ... ... ғана жол ... шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға 10 жылға дейінгі мерзімге
жалдау шарттарымен уақытша жер пайдалануға беріледі.
ҚР жер ... ... ... ... ауыл шаруашылығы
мақсатындағы жер учаскелерін ауыл шаруашылығы ... ... ... заттай гранттар ретінде жеке меншікке беруге жол берілмейді.
Жер учаскесіне ... ... мына ... ... ... ... құқығын табыстау;
2) меншік құқығын беру;
3) меншік құқығының әмбебап ... ... ... ... тұлғаның қайта ұйымдастырылуы) тәртібі бойынша ауысуы.
Меншік құқығын табыстау, беру және оның ... жер ... ... ... ... отырып жүзеге асырылуғы тиіс.
Жер учаскесіне меншік құқығы келесі негіздерде туындайды:
1) мемлекеттік органдар актілерінің негізінде;
2) азаматтық-құқықтық мәмілелер ... ... ... заңдарында көзделген өзге де негіздерде.
ҚР азаматтарындағы шаруа қожалығын (фермерлікті) жүргізу үшін ... емес ... ... ... ауыл ... ... үшін жеке ... құқығында болуы мүмкін ауыл шаруашылығы
мақсатындағы жер ... ең ... ... ... ... аудан
(қала) бойынша ҚР ҮҚ 2003ж. 22 қазандағы №1071 бекітілген және республика
бойынша шамамен мынадай шектерде ауытқып ... ... ... ... 25000 га дейін, оның ішінде суарма-
лысы – 1-ден –1400 га ... ... емес ... тұлғасында және оның аффилиирдендірілген
тұлғасында, барлығы 150-ден 240 000 га дейін, оның ... ... ... 000 га ... [43]
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер ... жеке ... ... ақылы негізде жүргізіледі.
Шаруа немесе фермер қожалығын, тауарлы ауыл шаруашылығы ... ... ... жүргізу үшін жер учаскесіне жеке ... ... ... ... мен ... емес ... тұлғалардың:
- жер учаскесіне жеке меншік құқығын жер учаскесінің кадастрлық құнына
тең бағамен сатып алуына;
- жер учаскесіне жеке меншік ... оның ... ... ... ... ... бағамен сатып алуына болады.
Бұл ретте әкімшілік-аумақтық бірліктер бойынша жер учаскелеріне
жеңілдікті ... ... ... ... ... ... учаскесіне жеке меншік құқығын сатып алу ақысын ... ... Жер ... ҚР ... тыйым салынбаған мәмілелердің кез
келген түрін жасасуға ... ... ... ... сатып алынған жер учаскесімен мәміле жасасуды
шектеу мерзімі өткеннен ... жер ... ҚР ... тыйым са-
лынбаған мәмілелердің кез келген түрін жасасуға құқығы бар, шектеу ... ... ... (бағалау) құнын әрбір 10 процент төмендету үшін
екі жылды құрайды. Бұл шектеу жер ... ... ... ... ... ... жерге жеке меншік құқығын сатып ... ... алу ... төлеу жер учаскесіне жеке меншік құқығын сатып
алатын тұлғаның жазбаша өтініші ... он ... ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін.
Жер учаскелерін төлеу мерзімін ұзарту арқылы алған тұлғаларға жер
учаскесінің бағасын ... ... ... мәміле (сату, жалға ... ... ... ... ... ... жарғылық
капита-лына салым немесе жарна ретінде беру) ... ... ... ... ... ... ... сатылған жер учаскесімен мәміле
жасасуға, жер учаскесінің сатып алу бағасы толық төленген кезден ... жер ... ... ... шектеу мерзімі өткен соң құқық
беріледі.
Аталған тұлғалардың жер учаскесін кепілге беруіне оның ... ... ... елу процентін төлеген жағдайда рұқсат етіледі. Бұл ретте
жер учаскесінің сатып алу ... ... ... ғана ... ... бола
алады.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскесінің ... иесі ... ... ... Республикасының азаматтығынан шыққан кезде ... ... ... ... тиіс не жер ... құқық 10
жылға дейін жалдау шартымен уақытша жер ... ... бір жыл ... ... ... Жер ... мемлекет меншігіне қайтарылған кезде,
жер учаскесінің сатып алу бағасы меншік иесіне осы ... ... ... баға бойынша, жер учаскелерін сатудан түсетін қаражаты ... ... ... жер ... ... ... бас ... жағ-
дайда, ол учаске оның рұқсатымен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ауыл ... мемлекеттік реттеу мен
басқару
Шетелдердегі ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... ... реттеу тек қажеттілік емес, ... ... ... ... мемлекеттік реттеу дегеніміз – ҚР ... ауыл ... жер ... кәсіпкерлікті, ауыл шаруашы-лық
тауар өндірушілердің құқықтары мен міндеттерін, мүдделерін, ауыл ... ... ... ... ... ... ... мемлекет та-
рапынан жүзеге асырылатын іс-шаралар болып табылады.
Агроөнеркәсіптік өндірісті дамытуды мемлекеттік реттеу дегеніміз мемле-
кеттің ауыл ... ... ... ... және ... агроөнеркә-
сіптік өндірісті өндірістік-техникалық қамтамасыз етуге, агроөнеркәсіптік
ке-шендегі ... ... ... ұйымдастыруға нормативтік
актілер шығару жолымен әсер ету, мемлекеттік билік органдарының ... ... ... және экономикалық әдіс арқылы реттеуді ... ауыл ... ... ... ... басқару [12, 53 б.].
Ауыл шаруашылығын мемлекеттік реттеудің бір көрінісі ауыл шаруашы-лығы
өндірісін басқару. Ауыл ... ... ... ... ... ... ... және барлық ауыл тұрғындарының қолай-
лылығына қол жеткізу үшін мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... кешені [13, 93 с.].
Мемлекеттік реттеудің объектілері болып ... ... және ... ... ... да ауыл ... ... сала-
сындағы аграрлық қатынастар.
Мемлекеттік басқару мен мемлекеттік реттеудің арасында мақсатына бай-
ланысты айтарлықтай ... жоқ. ... ... мемлекеттің эко-
номикалық және басқа процестерге әртүрлі қатысуы туралы айтылады.
Орталықтандырылған мемлекеттік басқару әміршілдік-әкімшілдік жүйе-дегі
тоталитарлық ... ... ... өндірісін басқаруды ұйымдастыру мәселелері Қазақ-стан
Республикасының қазіргі кездегі дамуы үшін өзекті болып отыр.
Ерекше ... ... ... ... ... экономика жағдайында өндіріске экономикалық әсер ету шара-лары
ғана қажет емес, сонымен қатар ... ... ... да ... На-
рықтық экономикаға өту кезінде әкімшілік әдістерді алып ... ... ... ... ... екі әдісті де қолдану. Бірақ эконо-
микалық әдісті әкімшілік әдістен басымырақ ұстау көрінеді.
Осыған орай, ... ... ... ... арта ... ... ... басқарудың түсінігіне әртүрлі
көзқарастар бар. Мысалы, О.С. Колбасов экологиялық жүйені басқаруға байла-
нысты, ... ... деп – ... ... ... ... ... Ю.С. Шемшученко, басқару деп – басқарушы жүйенің
(басқару субъектісінің) басқару ... ... ... әсер ... ілім деп түсіндіреді; Г.В. Атамчук мемлекеттің ... ... ... ... үздіксіз, биліктік әсер етуі деп түсіндіреді.
Бұл анықтамалар ... ... ... ... әміршілдік-
әкімшілдік жүйеге сәйкес келеді.
Көп ғалымдардың ойынша, бұл мәселені тау-кен құқығына қатысты талдаған
Н.Б. ... ... ... Ол ... ... анықтау үшін «есер ету» деген терминнен кеңірек «атқарушылық
билік ету қызметі» деген терминді қолданған дұрыс деп ... Оның ... тек ... ... ... әсер ету ғана ... ... арасындағы байланысты реттейді деген ойға негізделген.
Экономиканың аграрлық секторын мемлекеттік реттеу және ... ... 2002 ... 5 ... ... ... Респуб-
ликасының 2003-2005 жылдарға мемлекеттік ауыл шаруашылық азық-түлік
бағдарламасында» анықталған мақсаттар мен ... ... ... мемлекеттік ауыл шаруашылық азық-түлік бағдарламасының негізгі мақсаты
– агроөнеркәсіптік кешеннің ұтымды ... құру және ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қам-тамасыз
ету деп көрсетілген.
Бағдарламадағы мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- агробизнестің ұтымды жүйесін құру;
- ауыл шаруашылығы өнімін сату мөлшерін арттыру және оның ішкі ... ... ... ... ауыл ... ... ... қолдау шараларын арттыру.
Ауыл шаруашылығын мемлекеттік реттеудің негізгі міндеттері ҚР ... ... ... 2010 ... ... ауыл ... ... туралы және 2010 жылға дейін ауыл шаруашылығы
стратегиясын ... ... ... ... ... ... Онда аграрлық қатынастарды мемлекеттік реттеудің негізгі мақ-
саты – шаруашылық субъектілеріне кәсіпкерлік ... ... өз ... жасауға, өзі өндірген өніміне және одан ... ... ... етуге мүмкіндік беру.
Аграрлық қатынастарды мемлекеттік реттеу кезінде ... әр ... ... ... Ауыл шаруашылығы өндірісін сақ-
тандыру бойынша, ауыл ... ... ... ... бол-
дырмауға байланысты шаралар қабылдау қажет.
Ауыл шаруашылығы саласында мемлекеттік ... ... ... ... саясатын құрайтын белгілі бір бастамалардың негізінде
жүзеге асырылады. Мемлекеттің белгілі бір мақсатқа ... үшін ... ... ... ... ... бастаушы идеялар мемлекеттік
басқарудың қағидалары деп ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік заңдылықтарымен анықталады
және әдетте, олар әрекет етуші заңдарда ... Ауыл ... ... ... ҚР Конституциясында және аграрлық
заңдарда көзделген [12, 53-56 ... ... ... ... ... ... саланың қалып-тасуы
мен дамуына көңіл аудармастан бұрын, нақты құқықтық сала негізделіп негізгі
бастау алып тұрған қағидаларды арнайы ... ... ... ... яғни ... деген термин латын сөздігінен туындаған және ... ... ... ... ... мағынаны білдіреді [8, 105 с.].
М.И. Байтиннің көзқарасы бойынша, ... ... – бұл ... ... дамуының және жұмыс істеуінің адамгершілік және ұйымдық негізін
құрайтын бастапқы, анықтаушы идеялар, ережелер, ... ... ... 151 с.].
В.Д. Перваловтың пікіріне сүйенсек, құқық қағидасы – бұл қоғамдағы
құқықтың мазмұнын, оның ... және ... ... алға ... Бір ... олар құқықтың заңдылықтарын көрсетеді, ... ... ... ... аясында әрекет ететін және барлық
субъектілерге тарайтын жалпы нормаларды білдіреді.
Бұл нормалар заңда тікелей көрсетіледі ... ... ... ... ... ... зағ шығарушы үшін алға қоятын идея-лар ... ... ... нормаларын жетілдіру жолдарын анықтайды. Қағидалардың
арқасында құқық жүйесі адам мен ... ... ... мен
қажеттіліктеріне бейімделеді [17, 237 с.].
Ауыл шаруашылығы саласын мемлекеттік ... ... ... ... ... және ұйымдастырушылық қағидаларды бөліп
қарайды.
Басқа ғалымдар қоғаммен келіспеушілік және саяси тұрақтылық; барлық
халықтың ... үшін ... ... ... ... ... маңызды сұрақтарын республикалық референдумдарда дауыс
бере отырып, демократиялық әдіспен шешу қағидаларын бөліп қарайды [13, ... ... Б.Д. ... ... ... құру ... ... әсер
ету қағидалары өзгереді. Ауыл шаруашылығын мемлекеттік реттеу ... ... ... мемлекет ішінде сыртқы экономикалық және салааралық қатынастарды ауыл
шаруашылығына белгілі жеңілдіктер бекітетін ... ... ... ... ... пайдалану;
- әр түрлі деңгейде қабылданатын мақсатты бағдарламалардың орын-далуына
бақылаудың негізінде бағдарламалық реттеу қағидасы;
- ауыл шаруашылығы ... және ... ... ... ... ауыл ... мен ... экономиканың салалары арасындағы
экономикалық сәйкестікті ... ауыл ... ... ... жақындастыру;
- агроөнеркәсіптік өндіріс саласында отандық тауар өндірушілерді
қорғау; мемлекеттік ... ... ... ... бере ... ... ауыл шаруашылық кәсіпорындарының қызметіне мемлекеттік және басқа да
шаруашылық құрылымдардың тікелей араласуына жол бермеу;
- ауыл ... ... ... ... ... ... асыруына кепілдік беру, т.б.
Аталған қағидалардың заңдық және конституциялық бекітілуі ең алдымен
әкімшілдік-әміршілдік жүйеден бас тартуды ... ... ... ... қызметін жүзеге асыру тәсілі бас-
қарудың нысандары мен әдістерін көрсетеді.
Мемлекеттік басқарудың нысандары үш негізгі түрден көрінеді:
1) құқық шығармашылық – мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жасауы және қабылдауы;
2) құқық қолданушылық – нақты әрекеттерді жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қызметі;
3) құқық қорғаушы – мемлекеттік нормативтік актілерде көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... бойынша
мемлекеттің қызметі [12, 57-58 б.б.].
Құқық шығармашылығы – мемлекеттік ... ... ... ... ... ... шығармашылығы екі аспекті тұрғысынан түсін-діріледі.
Құқық шығармашылығы мағынасы – құзырлы ... ... ... ... ... Ал кең ... құқық шығар-машылығы дегеніміз –
процесс деп қарастырылады. Ол құқық ... ... ... ... ... да ... ... нақты жүзеге асырылуына дейін
созылады (яғни, оны даярлау, қабылдау, жариялау және т.с.с. дейін).
Құқық шығармашылығын ұғынудағы ... ... ... ... ... ... бар ... белгілі бір норматив-тік
актілерді даярлау, қайтадан өңдеп даярлау және баспадан шығару бойынша
атқарған ... ... ... ... ... ... қызметін жүргізу арқылы жүзеге асырылады. Демек,
құқықтық норманы мемлекет органдары қолданады. Есте болатын жайт: тек қана
ресми баспаларда ... ... ... жарияланған нормативті актіні
қолдануға болады. Қолдану екі ... ... ... 1) ... ... арқылы; 2) нақтылы істі шешу арқылы.
Құқықты қолдану арқылы мемлекет өз ... екі ... ... а) ... ... ұйғарымдарының орындалуын ұйымдастыру, дербес
актілер арқылы позитивтік (оңтайлы) реттеуді жүргізу; б) құқықты бұзудан
сақтау және оны қорғау [14, 142-143, 160-161 ... ... мен ... ... толықтырады және өзара
байланысты. Нысан басқарудың мазмұнын көрсетеді және ... ... ... ... ... ...... қандай
тәсілмен жүзеге асырылатындығын анықтайды [12, 58 б.].
Құқықтық реттеудің әдісі дегеніміз – біркелкі сипатты қоғамдық ... ... ... ... ... заңдық құралдардың жиынтығы [14,
138 б.]. ... ... ... ... ... меншік нысанының
көптігін, соған орай субъектілердің көптігін ... ... ... органдары императивтік әдісті де қолданады. Бұл әдісте
мемлекеттің еркі нақты көрсетілген. Және ... бір ... ... ... ... тарапынан күштеу шарасының қолданылатындығын
көрсетеді.
Бұл әдістің ерекшелігі тараптардың заң алдындағы теңсіздігін көрсетеді,
яғни тараптар арасыдағы құқықтық байланыс «билік-бағыну» ... ... ... ... және ... ... ... функциясын жүзеге
асыру барысында ауыл шаруашылығына қатысты басымдылықты пайдаланады.
Бұл әдіс ... ауыл ... ... ... ... сақтауына бақылауды жүзеге асыруда пайдаланылады.
Императивтік әдіс, басқаша айтсақ әкімшілік әдіс бақылау функцияларын
жүзеге асыратын мемлекеттік органдарға тән. Олар ауыл ... ... ... пайдалануға бақылау функциясын орындайтын инспекция-лар,
санитарлық, ветеринарлық инспекциялар, салық органдары және ... ... яғни ... ... әр түрлі вариацияда орын-дауға
мүмкіндік беретін әдіс. Мысалы, жергілікті ... ... ... ... ... яғни мемлекеттік емес органның шешімі оны
мемлекетпен мақұлдаған соң заңдық күшке ие болатын ... ... ... тұтыну кооперативі немесе басқа заңды тұлға оны әділет орган-
дарында мемлекеттік тіркеуден өткізген соң құрылған болып есептеледі.
Рұқсат ету ... ... ... ... тапсыру), яғни мем-
лекеттік емес орган өз бетінше өзінің барлық ... ... ... ... ... ҚР Жер ... 64-бабына сәйкес «Жер учас-
кесінің меншік иесі белгіленген тәртіпте өзінің учаскесіндегі ... ... және ... кең ... ... қазбаларды пайдалануға
құқық берілген».
Басқару әдістерінің қатарына ұйымдастыру-тәжірибелік, ... ... ... және т.б. ... ... келмейтін әдістерді енгізуге болады.
Бұл жерде лауазымды тұлғалардың жергілікті ... ... ... ... ... ... өткізу, бұқаралық ақпарат құралдарында
тиімді тәжірибелер туралы үгіттеу айтылады.
Агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік ... ... ... әдістер ие. Экономикалық реттеу әдісі ауыл ... ... ... ... қызметтерінің өз бетіншелігін қамта-масыз
етеді, яғни аграрлық қызметті жүзеге асырушы тараптардың эконо-микалық
мүдделі ... ... ... ... ... ... әдістерін кіргізеді,
мысалы, жоспарлау, қаржыландыру, несие беру, ... ... ... және ... 1997 ... Стратегиялық жоспарлау бойынша Агенттік
құрылды, ол 2002 жылы ... және ... ... ... арқылы қайта құрылды. ҚР 2001 жылғы 23 қаңтардағы ... ... ... Заңында экономикалық және әлеуметтік
бағдарламалардың жоспарларын құру және бекіту ... ... Жер ... ... ... органдардың жер-шаруашылық
құрылымдардың жоспарын жасайтындығы көрсетілген. Республикада қоршаған
ортаның гигиенасы бойынша ... ... ... бекітілген. Қазақстан
Республикасының Үкіметінің «2010 жылға дейін ... ... ... ... ... туралы» Қаулысы бекітілген. 2005 жылғы 6
сәуірдегі «Ауыл шаруашылық ... ... ... ауыл ... ... ... ... жасау делінген.
Бұл жүйеде ерекше мәнге баға, салық, қаржылық-несиелік әдістер ие [12,
58-59 бб.].
2 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ӨНДІРІСІНДЕ ЖЕРДІ ПАЙДАЛА-НУДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ ... ... ... жер ... ... ... мен қорғауға
байланысты жер құқығы қатынастарын реттейтін құқықтық нормалардан тұратын
институты ретінде ... [15, 130 ... ... ... жер ... ... ... нормаларымен реттеледі. Аграрлық ... ... ... ... пайдаланатын жерге байланысты қатынастарды ... ... орай жер ... ... толығымен алғанда құқықтық
жағдайы қаралса, ал ... ... ... ауыл ... ... осы жерлерді ұтымды пайдалану бойынша құқықтар ... ... ... тек аграрлық және жер құқықтарымен ғана емес, сонымен
қатар азаматтық құқықтың ... де ... Атап ... ... ... жерді сату-сатып алуға, жерді жалға беруге қатысты
мәселелерді реттейді [11, 14 б].
Жерді ... одан ... ... алу ... ... тіршілігіне
және шаруашылықтың барлық салаларына ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – жер құқық қатынастарына қатысушы
тұлғалардың қажетті сұранысын өтеу болып табылады.
Н.И. Красновтың айтуынша, қай кезде болмасын ... ... ... – қоршаған табиғи ортаның табиғи объектісін ұтымды пайдалану ... ... ... ... ... ... ... нысаналы мақсатта пайдалану және иелену қағи-дасымен
ұштастыра отырып, оны құқықтық негізде жүзеге ... жер ... ... ұғым ... ... [10, 26 ... ... ойынша жерді пайдалану деген кезде, оның берілу мақсат-
тарына сай ... ... ... заңмен қамтамасыз етілген
мүмкіндігі түсіндіріледі [20, 69 с.].
В.К. Григорьевтің пікірінше жер пайдалану ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерін тұтыну және одан түсім алу,
бірақ шаруашылықта оның мақсатына сай және оған ... ... ... дұрыс
пайдалану алынады. Және де пайдаланудың екі қосындыдан тұратын кең ұғы-мына
сілтеме жасайды:
1) жерді пайдалану кезінде жердің пайдалы ... және одан ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы және басқа өндіріс салаларында жерден түсім алу-ды,
автор жер пайдалану құқығын басты және ... ... ... қарайды [21,
174 с.].
ҚР Жер кодексінің ... ... жер ... ... ... Оған ... жер ... құқығы – бұл тұлғаның мем-
лекеттік меншіктегі жер учаскесін ақылы және ақысыз негізде шектеусіз ... ... жер ... ... белгілі бір мерзім ішінде (уақытша жер
пайдалану) иелену және пайдалану құқығы.
Жер пайдаланушы заңда ... ... ... ... де құқылы.
Жер пайдалану құқығы заттық құқық болып ... ҚР Жер ... ... ... ... қайшы келмейтіндіктен, жер пайдалану құқы-
ғына меншік құқығы туралы нормалар қолданылады [41].
Бұл жерде заңды талдауды қажет ететін екі ... бар, ... олар ... ... ... теориялық және тәжірибелік мәнге ие. Біріншісі,
бұл – жер пайдалану құқығына меншік ... ... ... – жер пайдалану құқығына меншік құқығы нормаларының қол-данылуы ҚР
Жер кодексіне және заттық құқықтың табиғатына қайшы келмейді [9, 27 б.].
Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... жер ... құқығы әрқашанда меншік құқығынан туындайды яғни жер
пайдалануда жер бөтен тұлғаның ... ... ... ... мемлекеттік емес заңды немесе жеке тұлғаның меншігінді болуы
мүмкін;
- жерге меншік құқығы мерзімсіз, ал жер ... ... ... ... де ... ... ... құқығының түрлері: тұрақты немесе уақытша, иеліктен
шығарылатын немесе шығарылмайтын, өтеулі немесе ... ... ... ... құқығының субъектiлерi:
- мемлекеттiк және мемлекеттiк емес;
- ұлттық және шетелдiк;
- жеке және ... ... ... және уақытша;
- бастапқы және кейiнгi болып бөлiнедi.
Жep пайдалану құқығы:
1) жер пайдалану құқығын табыстау;
2) жер пайдалану ... ... жер ... құқығының әмбебап құқықтық мирасқорлық ... ... ... заңды тұлғаның қайта ... ... ... ... ... беру және оның ... жер учас-кесiнiң
нысаналы мақсаты ескерiле отырып жүзеге асырылуға тиiс. Жер ... ... ... ... ... мәмiлелердiң негiзiнде;
3) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де ... ... ... табыстау тұлғаға жер пайдалану құқығын тiкелей
мемлекеттiң беретiнiн бiлдiредi.
Азаматтарға және заңды тұлғаларға жер ... ... ... ... жер ... ... ... жөнiндегi құзыретiне сәй-
кес оның шешiмi негiзiнде жүргiзiледi.
Жергiлiктi атқарушы орган мемлекеттiк емес жер ... ... ... ... табыстаған кезде уақытша жер пайдалану ... ... ... ... жер пайдаланушылармен жер учаскесiн жалға
беру шарттары немесе уақытша өтеусiз жер пайдалану ... ... жер ... жер қойнауын пайдалануға лицензия немесе келiсiм-шарт
жасасуды талап ететiн қызметтi ... ... ... ... ... осы ... жер пайдалану құқығын табыстау жер қойнауын ... ... ... ... ... ... ... соң жүргізіледі.
Жер қойнауын пайдалануға келiсiмшарттың болуы жер ... ... үшiн ... ... ... ... ... беру тұлғаға жер пайдалану құқығын басқа жер
пайдаланушының ... ... ... ... беру ... мәмiлелер негiзiнде,
сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де ... ... ... ... ... шығару азаматтық-құқықтық мәмiлелер
(сатып алу-сату, сыйға тарту, айырбастау және ... ... ... ... ... бiр ... басқа тұлғаға беру
жалдау немесе жер учаскесiн уақытша өтеусiз пайдалану шартының негiзiнде
жүргі-зіледі.
Жер ... ... беру мен оны ... ... ... ... ... құқығын сатып алған тұлғалар ғана жүргiзе алады. Жер пай-
далану ... ... ... және оны беру ... жер ... ... нысаналы мақсатын өз бетiнше өзгертуге құқығы жоқ.
Жер пайдаланушылардың:
1) ортақ пайдаланудағы;
2) ... ... ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, сауықтыру, рекреациялық және
тарихи-мәдени мақсаттағы;
5) ... жер ... ... ... және ... ... ... өтеулi жер пайдалану
құқығымен берiлген жер учаскелерiнiң;
7) кепiлге берудi қоспағанда, шаруа (фермер) ... және ... ... өндiрiсiн жүргiзу үшiн уақытша жер пайдалану құқығымен
берiлген жер учаскелерiнiң;
8) су қорының жерiнде жер ... ... ... ... ... жер ... ... қатысты мәмiлелер жасасуына жол берiл-
мейдi.
Жер пайдаланушының өзiне тиесiлi жер ... ... ... жер ... ... жер пайдалануға беруi, сондай-ақ
уақытша жер пайдалану құқығын иелiктен шығару ҚР Жер ... ... және ... ... ... ... ережелерi
еске-рiле отырып жүргiзiледi.
Жер учаскелерi тұрақты жер пайдалану құқығымен мынадай мемлекеттiк ... ... ... ... ... ғимараттарды),
үй-жайларды шаруашылық жүргiзу құқығымен немесе оралымды басқару құқығымен
иеленетiн заңды тұлғаларға;
2) ауыл шаруашылығы және ... ... ... ... ... тұлғаларға;
3) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерiнде жер пайдалануды жүзеге
асыратын заңды тұлғаларға;
4) Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде ... өзге де ... ... жер ... ... ... жер ... тиесiлi
болмайды.
Тұрақты жер пайдалану деп жерді алдын ала ... ... ... ... ... [1, 68 ... учаскесi азаматтар мен заңды тұлғаларға уақытша өтеулi жер пайда-
лану (жалдау) немесе ... ... жер ... ... берiлуi мүм-
кiн.
Егер осы ҚР Жер кодексінде және ... ... ... ... ... ... өтеусiз жер пайдалану құқығы 5
жылға дейiнгi мерзiмге табысталады.
Уақытша ... жер ... ... ... ... (5 жылға дейiн) және
ұзақ мерзiмдi (5 жылдан 49 жылға дейiн) ... ... жер ... ... табыстау мерзiмдерi жер учаскесiне
берiлетiн құқықты, оның нысаналы мақсатын және аумақты ... ... ... ... ... бұзу ... оның ... көрсетiлген жағдайларда, атқа-
рушы органдардың уақытша жер пайдалану шарттарын бiржақты ... ... ... ... ... азаматтары мен Қазақстан
Республикасының заңды тұлғаларына ... ... жер ... ... ... мал шаруашылығы (маусымдық жайылымдар) үшiн;
- тұрғын халықтың мал жаюы мен шөп шабуы үшiн;
- мемлекеттiк жер ... ... өcipу ... ... жер ... ... ортақ пайдаланылатын жолдарды салу, мемлекеттiк ... ... ... ... құрылысы кезеңiне;
- тозған және бүлiнген жерлердi қалпына келтiру кезiнде;
- Қазақстан ... ... ... ... үйлердi
(үй-жайларды) және ғимараттарды уақытша өтеусiз пайдалануға берген кезде;
- ғибадат объектiлерi ... ҚР Жер ... және ... ... заң ... өзге ... ... мүмкiн.
Уақытша өтеусiз жер пайдалану мерзiмi жер учаскелерiн ... ... ... және ... әрi ... ... қалпына келтiру үшiн
берiлетiн жағдайларды қоспағанда, бес жылдан аспауға тиiс.
Үйлер (үй-жайлар) мен ғимараттарға ... жер ... ... жер ... мерзiмi үйлердi, үй-жайларды және ғимараттарды, соның
iшiнде ... ... ... ... ... ... өтеусiз жер пайдалану құқығындағы жер учаскелерiн иелiктен
шығаруға, соның iшiнде оларды кейiнгi жер ... ... ... учаскесiне уақытша өтеулi (қысқа мерзiмдi және ұзақ мерзiмдi) жер
пайдалану (жалдау) құқығы азаматтарға, мемлекеттiк емес ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде немесе шартта өзгеше
белгiленбесе, өз мiндеттерiн тиiсiнше орындаған уақытша өтеулi жер ... ... ... шарт ... ... ... ... тең жағдайларда,
жаңа мерзiмге шарт жасасуға басқа ... ... ... ... болады.
Жалға алушы осындай шарт ... ... ... ... берушiнi шартта
көрсетiлген мерзiмде, егер шартта мұндай ... ... ... ... ... ... үш ай ... жазбаша хабардар етуге
мiндеттi.
Мемлекеттен уақытша өтеулi ұзақ мерзiмдi жер пайдалану құқығын сатып
алған, осы баптың ... ... ... ... емес ... ... тиесiлi жер учаскелерiн (немесе олардың бiр
бөлiгiн) жалға (қосалқы жалға) немесе ... ... ... ... егер ҚР Жер кодексінде өзгеше белгiленбесе, жер ресурстарын басқару
жөнiндегi аумақтық органға хабарлай отырып, жер учаскесi ... ... жер ... жалға беру шартының мерзiмi шегiнде өздерiне
тиесiлi ... жер ... ... ... ... да құқылы.
Аталған жағдайларда, жалдау құқықтарын кепiлге берудi қоспағанда, жер
учаскесiнiң жаңа ... ... ... ... ... жер ... ... бойынша жауапты болады.
Жалға берiлетiн жер учаскесiн үйлердiң, құрылыстар мен ғимараттардың
меншiк иелерi сатып алатын жағдайларды ... ... ... ... сату кезiнде осы жер учаскесiн жалға ... ... ... ... ... ... ... үшiн Қазақстан Республикасының
азаматтық заңдарында белгiленген ... оны ... ... ... ... өтеулi жер пайдалану құқығы шаруа (фермер) ... ... ауыл ... өндiрiсiн жүргiзу үшiн Қазақстан Республи-касының
азаматтарына және мемлекеттiк емес заңды тұлғаларына - 49 жылға ... ал ... мен ... жоқ ... 10 ... ... ... жер пайдаланушы өзiнiң жер пайдалану құқығын иелiгiнен
шығармай, ал өзiне тиесiлi учаскенi ... оның бiр ... жер ... басқару жөнiндегi аумақтық органға хабарлай отырып, басқа ... жер ... ... ... ... жер ... ... негiзiнде кейiнгi жер пайдалану туындайды.
Кейiнгi жер пайдаланушы әрдайым уақытша жер пайдаланушы ... өз ... ... жер пайдаланушыларға беруге құқығы бол-майды.
Жер учаскесiн кейiнгi жер пайдалануға берген кезде бастапқы және
кейiнгi жер ... жер ... ... ... ... ... ... атқарады.
Кейiнгi жер пайдалану туралы шарт жалдау шарты немесе уақытша ... ... шарт ... ... жер пайдаланушы жер учаскесiнде шаруашылық жүргiзудi жүзеге
асырады, сондай-ақ кейiнгi жер пайдалану (қосалқы ... ... ... ... ... ... жер ... басқа да құқықтары
мен мiндеттерiн iске асырады.
ҚР Жер кодексінің 41-бабына сәйкес жер учаскелерiн қызметтiк жер телiмi
тәртiбiмен берудi ... жеке және ... ... ... ... құқығымен тиесiлi ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер ... ... ... ... үшiн кейiнгi жер пайдалануға беруге жол
берiлмейдi.
Мемлекеттiк жер пайдаланушылар жер ... ... ... ... сондай-ақ осы учаскенiң ... ... мен ... ... ... ... ... отырып, жер пайда-
ланушының басқа да құқықтарын iске асырады.
Мемлекеттiк жер пайдаланушының ... ... жер ... ... ... ... кепiлге беруге құқығы жоқ, бұған жер учас-
кесiнде ... ... ... не оның кепiлiн белгiленген
тәртiппен ... ... ... ... ... жер пайдаланушыларға тиесiлi үйлерден (құрылыстардан,
ғимараттардан) кредиторлардың талап етуi ... ... ... байланысты
жер пайдалану құқығынан өндiрiлiп алынатын жағдайларды ... жер ... ... жер ... құқығы креди-
торлардың талап етуi ... ... алу ... болмайды.
Мемлекеттiк жер пайдаланушы өзiне тиесiлi үйлердi ... ... ... ... ... жағдайда, ҚР Жер кодек-
сінің 52-бабының 3-тармағында белгiленген ережелер бойынша, ... ... ... орналасқан және оны белгiленген нормаларға сәйкес пайдалану
үшiн ... жер ... де ... берiледi.
Үйдiң (құрылыстың, ғимараттың) өзiн тиiсiнше жалға бермей тұрып, үйлер
(құрылыстар, ғимараттар) орналасқан жер ... ... ... жалға
беруге болмайды.
Жер учаскесi қызметтiк жер телiмi тәртiбiмен берiлетiн жағдайларды
қос-пағанда, мемлекеттiк жер пайдаланушының ... ... жер ... ... жер ... беруiне жол берiлмейдi.
Жер пайдалану құқығының әмбебап құқықтық мирасқорлық тәртiбiмен ... ... ... ие болу ... немесе заңды тұлға қайта ұйым-
дастырылған жағдайда құқық ... жер ... ... ... ... ұзақ ... ... жер пайдалану құқығы бap азамат
қайтыс болған жағдайда, жер ... ... ... ... ... көзделген тәртiппен мұраға қалдырылады. Егер уақытша
жер пайдалану ... ... ... қысқа мерзiмдi уақытша жер
пайдалану құқығы да осындай тәртiппен мұраға қалдырылады.
Заңды тұлға ... ... ... оған ... жер ... Қазақстан Республикасының азаматтық заңдарының нормаларына және ҚР
Жер кодексіне ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылығын мемлекеттік басқару органдарының жүйесі мен
құқықтық жағдайы
Қазақстанның ауыл ... ... ... және ... ерекше орын алады және мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырылатын ықпал етудің маңызды
объектісі болып ... ауыл ... ... және басқару органдары құзыретіне
байланысты ... ... ... ... ... және ... ... (ҚР Парламенті, ҚР
Президент аппараты, Үкіметі, маслихаттар, аумақтық атқарушы органдары);
- арнайы құзыретті басқару органдары (Ауыл ... ... ... ... ауыл ... ... аумақтық
органдары, мемлекеттік ауыл шаруашылық инспекциялары және ... сала ... ... ... қызметтік басқару органдары.
Жалпы құзірет органдарының ауыл шаруашылығын реттеу және басқару
ерекшелігі, ... осы ... өз ... ... ... да міндет-
термен, яғни экономиканы дамыту, әлеуметтік саланы, денсаулық сақтау, білім
беру, дамытуды басқару және т.б. қызметтермен қатар ... ... ... ... ... ҚР ... ... сондай-ақ осы аумақта
жергіліктендірілген және жалпы ... ... ... аумағы ше-
гінде орналасқан барлық жеке және заңды тұлғаларға таралады.
Мемлекеттік реттеуді жүзеге асыратын жалпы құзіретті ... ... ... өкілді органдары, ҚР Президенті және әкімнің әкімші-
лігі жатады.
Басқару қызметтерін атқаратын жалпы құзіретті органдарға ҚР Үкіметі,
жергілікті атқару ... ... бөлу ... сәйкес мемлекеттік басқару атқарушы органдарға
жүктеледі, сонымен бірге өкілді органдар ауыл шаруашылық ... ... рөл ... ... ... ... кодекстерін және басқа да шешімдерді ... заң ... ... ... ... ... нормативтік актілер мемлекет-тік
аграрлық саясатты анықтайды, табиғи ресурстарға меншік нысанын бекі-теді.
Ол сондай-ақ ... ... ... ... шешеді, рес-
публикалық бюджетті бекітеді және оның орындалуын бақылайды, ҚР ... ... ... ... сот ... қалыптастырады.
Жоғарғы Сотты сайлайды және төменгі тұрған ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес өкілді билік
органдарының жүйесін облыс, ... қала ... ... ... ... ... органдар құзіреті ҚР 2001 жылғы 23
қаңтардағы «Жергілікті мемлекеттік басқару туралы» Заңында ... ... ... ... ... ... маңызды мәселелер
кіреді. Олар сәкес ... ... ... экономикалық және әлеуметтік
бағдарламаларды бекітеді, жергілікті бюджетті және оның ... ... ... ... бағдарламалардың, жергілікті бюджеттің орын-
далуын бақылайды. Жергілікті атқарушы органдар мен ... ... ... ... ауыл дамуы жағдайы туралы есептерін ... Жер ... ... жер ... ... ... ... шегінде санитария, ветеринария мәселелері, шөп шабу, мал
жайылымы бойынша міндетті ... ... ... бұзу ... ... ... ... жариялаған соң екі аптадан кем емес
уақытта күшіне енеді.
Жыл сайын қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... ортаны ластау үшін төлем ставкасын бекітеді [12,
57-61 б.б.].
ҚР Жер кодексінің 15-бабында жергілікті өкілді органдар мен ... ... ... жер ... ... ... құзіреті
көрсетілген. Оған сәйкес, жергілікті өкілді органдардың ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
1) басқа да табиғат қорғау іс-шаралары кешенінде жерді ұтымды пайда-
лану, топырақ құнарлылығын ... жер ... ... жөніндегі
аймақтық бағдарламаларды бекіту;
2) ауылдық (селолық) ... ... ... ... ... ... қоса ... елді мекендер аумағында жер шаруа-
шылық орналастыру жоспарларын бекіту;
3) жергілікті ... ... мен ... ... жер ... ... мен ... жай-күйі туралы есептерін тыңдау;
4) ҚР заң актілерінде белгіленген құзіреті шегінде әкімшілік-аумақтық
бірліктер арасындағы шекараны белгілеу туралы шешімдер ... қала ... ... ... бекіту.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары жер қатынастарын реттеу ... заң ... ... ... ... ... ... жергі-
лікті маңызы бар мәселелерді шешуге қатысуын қамтамасыз етеді.
Жер шаруашылығын басқаруда ҚР ... және ҚР ... ... заңына сәйкес ҚР Президентінің рөлі зор. Президент-тің ауыл
шаруашылығын реттеудегі маңызды қызметтеріне келесілерді ... ... ... ... ҚР бүкіл аумағына міндетті күші бар
жарлықтар (соның ішінде заң күші бар), ... ... ... ішкі және сыртқы экологиялық саясатының негізгі бағыттарын
анықтау, ҚР ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау және табиғатты пайдалану саласындағы азамат-тардың
құқығын қорғау кепілдігі, мемлекеттік және ... ... ... ... қамтамасыз ету.
ҚР Үкіметі басқару органдары жүйесінде орталық орын алады. ҚР Үкіметі
мемлекеттік биліктің атқарушы органы болып ... және ... ... ... ... басқарады. Ауыл шаруашылығы өндірісі саласында
басқаруды Республика шегінде жүзеге ... ... ... ... ... оны ... ... және тактикалық шараларын, мемлекеттік бағдарламалар, жос-
парлар жасайды. Мысалы, 1990 жылдың 3 ... ... ... және ... ... ... және 2000 жылдың аяғына дейінгі «Ауыл
әлеуметтік-экономикалық даму ... 2010 ... ... ... ... ... асыру бойынша шаралардың жоспары; ҚР ауылдық
аумақтарын дамытудың 2004-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын
жүзеге ... ... ... ... [12, 61-63 ... Жер кодексінің 13-бабына сәйкес Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң
жер қатынастарын реттеу саласындағы ... ... ... Республиканың жер қорын пайдалану мен қорғау ... ... ... ... бағыттарын әзiрлеу;
2) қоршаған ортаны қорғау жөнiндегi басқа да ... ... ... ... ... ... ... мен арттыру, жер
ресурстарын қорғау жөнiндегi мемлекеттiк бағдарламаларды әзiрлеу;
3) республикалық маңызы бар ерекше ... ... ... ... ... ... ... орындау мен жердi қорғаныс және
қауiпсiздiк қажеттерi үшiн пайдалануға байланысты жағдайларда ... ... жер ... беру және алып қою, ... ... ... ... алып қою;
4) жер учаскесiне меншiк құқығына және ... ... ... ... ... ... облыстық өкiлдi және атқарушы органдардың аудандар мен ... бар ... ... ... ... ... ... сондай-ақ облыстық маңызы бар қалалар төңiрегiнде қала ... ... мен ... ... ... қорғалатын табиғи аумақтарға жатқызу және жердi осы
аумақтардың ... ... ... ... және ... бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың тiзбесiн бекiту;
7) мемлекеттiк жер кадастры мен жер мониторингiн жүргiзу ... ... ... мен ... ... бақылауды жүзеге асыру
тәртiбiн белгiлеу;
9) облыстардың және ... ... ... бap ... жер ... ... оған Қазақстан Республикасының Конституциясымен, заңдарымен жә-не
Қазақстан Республикасы Президентiнiң актiлерiмен жүктелген өзге де ... ... ... су қорын пайдалану мен ... ... ҚР Су ... ... Оған сәйкес, Қазақстан
Республикасының Yкiметi:
1) су қорын пайдалану мен ... ... ... саясаттың
негiзгi бағыттарын әзiрлейдi;
2) республикалық меншiктегi су ... ... ... ... және олардың пайдаланылуын мемлекеттiк ... ... су ... мен су ... ... ... ... белгiлейдi;
4) сумен жабдықтаудың баламасыз көздерi болып табылатын ерекше ... ... ... ... ... ... ауыл ... тауар өндiрушiлерiне су беру және ауыз ... ... ... ... ... ерекше маңызды топтық сумен
жабдықтау жүйелерiнен ауыз су беру жөнiндегi қызметтер ... ... ... су ... ... мен ... ... ережелерiн бекiтедi;
7) су ресурстарын кешендi пайдалану мен ... бас және ... және су ... ... әзiрлеу мен бекiту тәртiбiн
белгiлейдi;
8) су шаруашылығы құрылыстарын жалға және ... ... ... ... ... ... әсер ететiн кәсiпорындар мен басқа да құрылыстарды
келiсу, орналастыру және ... беру ... ... су ... су ... ... мен белдеулерiнде құрылыс және басқа ... ... ... ... ... облыстарының арасындағы су қатынастарын реттеу ... ... ... Республикасының заңдарында белгiленген тәртiппен транс-
шекаралық суларды пайдалану мен қорғау мәселелерi бойынша шет ... және ... ... ... жасайды;
12) аумақтық суларда (теңізде) жүзу және шаруашылық, зерттеу, іздестіру
және кәсіпшілік жұмыстарын жүргізу тәртібін айқындайды [42].
Ауыл ... ... ... ... ҚР Ауыл ... және оның ... ... болып табылады.
Министрліктің құзіреті ҚР Үкіметінің 2005 ... 6 ... ... ... ... Республикасының Ауыл шаруашылығы
министрлігі туралы» ережеде ... Оған ... ... ... ... ... - ... салалардағы басшылықты, атап
айтқанда агроөнеркәсіптік кешен, ауыл және балық шаруашылыєы, су ... және ... ... жабдықтау және су бұру (елді мекендерде
орналасқан су шаруашылығы және су бұру ... ... ... ... ... ... ... қорғау және пайдалану, ерекше
ќорєалатын табиғи аумақтарды қорғау саласындағы және ... ... ... тұқым шаруашылығы мен астық нарығын реттеу, ... ... ... міндетті сақтандыруды мемлекеттік қолдау,
өсімдіктерді қорғау және олардың ... ... ... ... мен этил ... ... қоса ... тамақ өнімдерін
өндіру бөлігінде өңдеу өнеркәсібін, агроөнеркәсіптік ... ... мал ... ... ... ... және ... шаруашылығы ғылымы мәселелерін, сондай-ақ заңнамада көзделген шектерде
өзінің құзыретіне жатқызылған қызмет саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Министрліктің мынадай ведомстволары бар: Су ресурстары комитеті, Орман
және аңшылық шаруашылығы ... ... ... ... ... ... комитеті, Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция
комитеті.
Министрліктің реттелетін саладағы негізгі міндеттері ... ... ... ... және өңірлік саясатын, реттелетін салалардағы
стратегиялық жоспарларды, ... және өзге де ... ... қалыптастыру;
2) бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы тауары өндірісін ... ... ... ... ... ... ... дайындығын қамтамасыз ету;
3) агроөнеркәсіптік кешенді ақпараттық-консультациялық қамтамасыз ету;
4) реттелетін салаларда салааралық үйлестіруді және ... ... ... ... өз құзыреті шегінде өзге де мемлекеттік органдардың қызметіне
әдістемелік басшылықты жүзеге асыру;
6) өз ... ... ... ... өзге де міндеттерді
жүзеге асыру.
Министрліктің ... ... ... іске ... және ... жүзеге асыру үшін заңнамада белгіленген тәртіппен мыналарға:
- өз құзыреті шегінде міндетті түрде орындалатын нормативтік ... ... ... белгіленген тәртіппен мемлекеттік органдардан, ұйымдардан,
олардың лауазымды ... ... ... мен ... ... ... қолданыстағы заң актілерінде қарастырылған өзге де құқықтарды жүзеге
асыруға құқығы бар.
Министрліктің барлық ... ... ... ... ... ... ... құзіретіне жататын мәселелер бойынша
шешімдері, талаптары және нұсқаулары барлық жеке және заңды ... үшін ... ... басқару саласындағы арнайы құзыретті орган ретінде
Ауыл шаруашылығы министрлігінің аудандық және облыстық ... ... ... ... ... ... бұл қатарының ерекшеліктері
Ауыл шаруашылығы министрлігі мен ауыл ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық
серіктестіктерінің) арасын байланыстырушы болып табылады. Ауыл ... ... ... қызме-тін облыстық және аудандық
басқару органдары жүзеге асырады [44].
ҚР Ауыл ... ... ... отырған басқарудың бір
торабының құқықтық мәртебесі, функциясы және құзіреті осы ... ... Ауыл ... ... ... 2001 ... 13 наурыздағы №57
ережесімен бекітілген бұйрығымен анықталады.
Басқарманың негізгі міндеттері:
- ветеринария, өсімдікті ... және ... ... асыл ... ... тұқым шаруашылығы, ауыл шаруашылық дақылдарының сорт-тарын
сынау, астықтың сапасы, соның ішінде астықтың ... ... және ... ... және сақталуы саласында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... астық ресурстары мониторингін;
- агро өнеркәсіптік кешенді мәліметтермен ... ... ... қайшы келмейтін жағдайларда ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі
жүктеген басқа да міндеттерді орындау.
Басқарма берілген міндеттерге сәйкес келесі ... ... ... ... ... ... болжау, қар басудың алдын алу бойынша
бағдарламаларды, малдардың ... ... ... және оны ... объектілердің карантинінің алдын алу, ауыл шаруашылық дақылдарының
ерекше қауіпті зиянкестерінің және ауруларының алдын ... ... ... ... ... ... бойынша төменгі тұрған
ұйымдардың және құрамдас бөліктердің берілген учаскені қар ... ... ... және өсімдіктердің жұқпалы аурулары-
ның таратылуынан сақталуы бойынша, өсімдікті қорғау және карантині сала-
сында ветеринарлық және ... ... ... ... мал ... тектес өнімдер мен шикізаттарды тасымалдауға тиісті құжаттар беру
асыл тұқымды мал ісін, астық ресурстарының мониторингін және ... ... ... ... ... ... бақылайды және тексереді.
- өз құзіреті шегінде, заңдарда көрсетілген реттерде қызметтің түрін
лицензиялауды жүзеге ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады;
- астықтың сапасына мемлекеттік бақылауды жүзеге асырады;
- берілген аумақта астық мониторингін жүргізеді;
- сорттық және тұқымдық ... ... ... ... да ... қайшы келмейтін және Ауыл ... ... ... ... жүзеге асырады.
Берілген міндеттер мен функцияларды жүзеге асыру үшін Басқарма ... ... ... ... ... қажетті мәлімет талап етуге;
- шаруашылық субъектілерінен астық ресурстары мониторингін жүргізу үшін
қажетті мәліметтер ... ... ... ... ... астықты қабылдау, өңдеу, сақтау және
тиеу бойынша қызметке қойылатын кәсіби ... ... ... асыл ... мал шаруашылығы және тұқым шаруашылығы сала-сындағы
аттестациядан өткен жеке және ... ... ... ... асыл ... мал ... және ... шаруа-шылығы саласындағы
нормативтік құқықтық актілердің ... ... ... сәйкес
келмеген жағдайда аттестаттың немесе куәліктің күшін жою ... алып ... ... ... төменгі тұрған органдардың және ... ... ... заңдарға сәйкес басқа да құқықтарды да жүзеге асырады.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің жүйесіне Су ресурстары бойынша комитет,
Орман және аң шаруашылығы ... ... ... ... кіреді.
Салааралық құзіретті органдардың жүйесіне мына органдар ... ... ... агенттігі, ҚР Қаржы ... ҚР ... ... ... министрлігі.
Ауыл шаруашылығын басқару бойынша жекелеген ... ... ... ... ... жатқызуға болады. ҚР Жер
ресурстарын басқару бойынша агенттігі, ҚР ... ... ... ҚР ... және әлеуметтік қорғау министрлігі, ҚР ... ... ҚР ... және ... ... ҚР Индустрия
және сауда министрлігі, ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министр-
лігі, ҚР Ішкі ... ... ... ... ... органдарының құрамын-дағы ҚР
Жер ресурстарын ... ... ... ... орын ... [12, 68-71
беттер].
ҚР Үкіметімен 2005 жылғы 14 ... ... «ҚР Жер ... ... ... ережеге сәйкес ҚР Жер ресурстарын басқару
агенттігі ... ... ... ... ... шектерде арнайы
атқару, рұқсат ету және бақылау-қадағалау ... ... ... ... ... ... ... және
картографиялық жұмыстарды салааралық үйлестiрудi жүзеге ... ... ... атқарушы органы болып табылады. 
Агенттіктің негiзгi мiндеттерi:
1) жер ресурстарын басқару, жер қатынастарын реттеу, геодезия ... ... ... ... ... жүргiзу;
2) жер ресурстарын басқару жөнiндегi жұмыстарды ұйымдастыру және ... ... ... ... және картография жөнiндегi iс-шараларды
әзiрлеу және iске асыру;
3) мемлекеттiк геодезиялық қадағалауды ... ... және ... ... ... болып табылады.
Агенттiк заңнамада белгiленген тәртiппен мынадай ... ... ... ... қалыптастыруды қамтамасыз ететiн
стратегиялық функциялар:
- жер қатынастары саласындағы мемлекеттiк саясатты әзiрлеу;
- мемлекеттiң жер қатынастары саласындағы ... ... жер ... ... практикасын қорыту, оны одан әрi жетiлдiру
жөнiнде ұсыныстар әзiрлеу; 
- жерге ақы ... ... ... ... ... ... кесiмдер мен геодезиялық және картографиялық
жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... енгiзу, геодезиялық және картографиялық қызмет субъектiлерiнiң
осы ... ... ... ... ... және ... ... бақылау;
- мемлекеттiк құпияларға жататын топографиялық-геодезиялық, картогра-
фиялық және аэросуретке түсiру материалдарын пайдаланудың ... ... ... ... iске ... қамтамасыз ететiн функциялар:
 - қолда бар жерлер және оларды санаттар, алқаптар бойынша, жер учас-
келерінің ... ... мен ... ... бөлу ... ... мен ... мемлекеттік бақылау туралы, бүлiнген ... ... ... ... ... ... алу және ... туралы жыл
сайынғы республикалық есептердi жасау;
- белгiленген тәртiппен жердiң мониторингiн, мемлекеттiк жер ... ... ... ... жер ... ... туралы деректер-дiң
банкiн құру және жүргiзу;
- жерге орналастыруды республикалық деңгейде жүргізудi ұйымдастыру;
- аймақтарға бөлу негiзiнде жердiң ... ... ... ... ... жер учаскелерiнiң шекараларын белгiлеу; 
- жердi аймақтарға бөлу жөнiндегi жұмыстарды әдiстемелiк ... жер ... ... жөнiндегi жинақтар мен басқа да
материал-дарды басып ... және ... ... ... ... және ... атқарушы орган-
дарымен жер қатынастарын реттеу, жердi пайдалану және қорғау, жылжы-майтын
мүлiкке құқықтарды тiркеу ... ... ... ... ... ... ... арасындағы шекаралардың
өзгерiстерiн, ... ... ... ... және ... ... ... отырып, кезекшi анықтамалық карта жүргiзу;
- ұйымдардың олардың белгiленген тәртiппен жерге орналастыру жө-нiндегi
топографиялық-геодезиялық, ... ... ... ... ... ... ... да зерттеулiк және iздестiру жұмыстарын жүргiзуi бөлiгiндегi қызметiн
үйлестiру; 
- ... ... және ... ... ... ... картографиялық жұмыстардың орындалуын ұйымдастыру;
- мемлекеттiк республикалық ... ... ... ... жер ... картографиялық қорын жүргiзу;
- республика аумағының геоақпараттық жүйелерiн құру; 
- халықаралық ұйымдарда жер ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мүдделерiн
бiлдiру, басқа елдердiң тиiстi қызметтерiмен ... ... ... ... ... ... және
демаркациялау жөнiндегi топографиялық-геодезиялық және ... ... ... ... ... ... министрлiгiнiң тiркеу органдарын жер-
кадастрлық карталармен және жер учаскелерiнiң жоспарларымен қамтамасыз ету;
3) ... ... iске ... ... жөнiндегi
функциялар: 
белгiленген тәртiппен жердiң пайдаланылуы мен ... ... ... ... жер ... ... жою шараларын қабылдау;
- жер заңнамасын бұзушылықтарды жою бойынша орындау үшiн мiндеттi
ұйғарымдар беру; 
- геодезиялық және ... ... ... мен ... анықталған жолсыздықтарын жоюды, ... ... ... аэроғарыштық түсiрiлiмдер жүргiзу нәтижесiнде ... және ... ... мен ... ... ... сақтауды, пайдалануды және iске асыруды талап ету;
- жер заңнамасы саласындағы әкiмшiлiк құқық бұзушылықтар туралы iстердi
қарау;
- егер олар Қазақстан Республикасының жер ... ... ... ... режимiн бұза отырып жүзеге ... ... ... сараптамадан өтпеген немесе терiс қорытынды алған жобалар бойынша
жүргiзiлсе, пайдалы қазбалардың кен орындарын ... ... ... ... және ... да жұмыстарды тоқтата тұру;
- Қазақстан Республикасының геодезия мен ... ... және ... талаптардың бұзылу фактiлерi анықталған жағ-
дайда лицензиялау туралы ... ... ... және ... ... ... ... құпияларға жататын топографиялық-геодезиялық, картогра-
фиялық және аэросуретке түсiру материалдарын есепке ... ... ... көбейтiлуiн, сақталуын және пайдалануын бақылауды ұйымдас-тыру; 
- геодезиялық пункттердi ... алу және ... ... ... ... пайдаланылмай жатқан жерлер мен заңнаманы бұзу арқылы пайдала-нылатын
жерлердi анықтау; 
4) экономикалық қызметтiң мемлекеттiк реттелуiн ... ... ... жеке ... ... немесе жердi пайдалануға беретiн
нақты жер учаскелерiнiң бағалық құнын айқындау; 
- жер учаскелерiнiң бөлiнетiндiгi мен ... ... ... ... куәландыратын құжаттарды беру; 
- мемлекеттің жер ... ... ... ... ... өз ... шегiнде лицензиялауды жүзеге асыру; 
- аэротүсiрiлiмдiк, геодезиялық және картографиялық жұмыстарды тiркеу,
есепке алу және оларды жүргiзуге рұқсаттар беру; 
- геодезиялық және ... ... ... ... ... ... орындардың геодезиялық және картография-лық
жағынан зерделенгендiгi туралы мәлiметтер беру; 
- жерлердi пайдалану және қорғау мәселелерiн ... ... ... ... схемалар мен жобаларға сараптама ... өз ... ... ... ... ... ... тәртiппен: 
1) мемлекеттiк органдардан, өзге де ұйымдардан, лауазымды ... ... ... ... мен ... ... жөнiндегi және
геодезия мен картография саласындағы ... ... ... ... ... ... ... негiздемелер бойынша жер учас-
келерiне меншiк құқықтары мен жердi ... ... ... ... органдардың қарауына ұсыныстар енгiзуге; 
3) жергілiктi атқарушы органдардың жер заңнамасына қайшы келетiн
шешiмдерiн тоқтату туралы ... ... ... бар ... Ауыл шаруашылығы өндірісінің шығындары және оларды өтеу тәртібі
ҚР Жер кодексінің 97-бабының 3-тармағына ... ауыл ... ... ... ... Бұл жерді ауыл шаруашылығы өндірісіне
байланысты емес мақсаттарға пайдалануға ерекше ... жол ... Ол ... ҚР Жер ... ... ... Оған ... суармалы ауыл шаруашылығы алқаптарын, ауыл шаруашылығы, биология-лық
және ... ... ... бағдарындағы ғылыми-
зерттеу және оқу орындарының тәжірибелік алаңдарының, орман және су қорының
жерлерін алып ... ... ... ... аумақтарды құру мен кеңейтуге,
халықаралық міндеттемелерді орындауға, учаскелер астынан бағалы пайдалы
қазбалардың кен орнының табылуына, жол, ... ... ... ... мен ... құбырларды, елді мекендердің ортақ пайдаланудағы
инженерлік-комуникациялық желілерін салуға, содай-ақ мемлекеттік ... ... ... ... ... ... болмаған кезде оларды
салуға байланысты ерекше жағдайларда ғана жол беріледі.
Егер ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерді ауыл ... ... ... ... алып қоятын болса, мемлекет арнайы шығындарды
өтеуді қажет етеді, ол ... ауыл ... ... ... ... ... өтеу ... ҚР Жер кодексінің 105-106 баптарында және ҚР
Үкіметінің 8 қазандағы 2003 жылы ... ... ... өндірісінің
шығындары туралы» № 1037 қаулысымен реттеледі.
Мемлекеттің бұл шығындарды өтеттірудің ... ауыл ... ... мен олардың сапасын қалпына келтіру арқылы ауыл
шаруашылығы ... ... ... ... табылады.
Өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс жерін және ауыл шаруашылығына
арналмаған өзге де ... ... ауыл ... ... ... ... үшін жердің барлық санаттарының құрамынан ауыл ... ... ... сондай-ақ күзет, санитарлық және қорғау
аймақтары белгіленетін тұлғалар ауыл ... ... ... мен ... тұлғалардың жер пайдалануындағы немесе меншігіндегі
ауыл шаруашылығы алқаптарының ... ... ... кезде де ауыл
шаруашылығы өндірісіндегі шығын өтелуге тиіс.
Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі шығын жер учаскесіне құқық беру туралы
шешім ... ... ауыл ... алқаптарының нысаналы мақсаттары
өзгерген кезден бастап алты ай ... ... ... ауыл ... ... шығындардан босату жағдайлары
ҚР ЖК 105-бабының 3-тармағында қарастырылған. Ол ... жеке және ... жер ... елді ... ... жеке ... үй ... мектептер, мектепке
дейінгі ұйымдарды, орта, техникалық және ... орта ... ... ... ... және ... ... объектілер
салу;
2) мелиорациялық жүйелер салу;
3) тоғандағы және көлдегі балық шаруашылықтарын, ... ... ... ... мен ... өсіретін зауыттар салу;
4) қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз ететін, іргелес жатқан ... ... ... объектілер салу;
5) тозған алқаптарға, химиялық және радиоактивті заттар мен ластанған
жерге орман мелиорациясы үшін берілгенде олар шығынды ... ... ... ... табиғи қорықтарға, мемлекеттік ұлттық
табиғи парктерге, мемлекеттік ... ... ... өңірлік
табиғи парктерге, мемлекеттік зоологиялық парктерге, мемлекеттік ботаника-
лық бақтарға, мемлекеттік дендрологиялық ... және ... ... тарихи-мәдени мақсаттағы объектілер үшін беру кезінде де,
сондай-ақ ҚР Үкіметінің ... ... ... ... өзге ... ... ... өтелмейді.
Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі шығынды өтеу тәртібі ҚР Жер кодексінің
106-бабында көрініс тапқан. Оған сәйкес, ауыл және ... ... ... емес ... ... үшін ауыл шаруашылығы
алқаптарын алып қойған кезде, шығынның мөлшері жергілікті атқарушы ... ... ... құқық беру туралы шешім қабылдауы үшін ... ... ... ... ... ... ... ісінің) құрамында
белгіленеді.
Өтелуге тиісті шығынның мөлшері жаңа жерді игеруді немесе алқаптарды
ауыл шаруашылығы ... ... ... ... жақсартуды қамтамасыз ететін
нормативтерді негізге ала отырып, алып қойылатын алқаптардан алынатын
өнімнен ... ... ... ... ... бұрын алынған өнімнен кем
түспейтін көлемінде анықталады.
Ауыл шаруашылығын жүргізуге байланысты емес мақсаттарға пайдалану үшін
ауыл ... ... алып ... ... ауыл ... ... өтеу нормативтерін ҚР Үкіметі белгі-лейді.
Ауыл шаруашылығына арналмаған және ормансыз алқаптардағы бүлінген жерді
жаңғырту шартымен ауыл ... ... ... ... ... ... шығын толық көлемде өтеледі.
Жер учаскесі берілген заңды немесе жеке ... ... ... аз ... өнім ... ... ... топырақ қабаты
салынған жағдайда алқаптарды қалпына келтіруге жұмсалатын сома ... ... ҚР ... ... ... ... мөлшері жер учаскесінің берілуіне мүдделі тұлғамен келісіледі
және жергілікті атқарушы ... ... ... жер ... беру ... ... ... сапасының нашарлауынан туындаған шығынның мөлшері алқаптарды бір
түрден екіншісіне ауыстыруға ... ... ... ... ... ... (жерді кадастрлық бағалау бойынша)
процентімен анықталады.
Алқаптар сапасының ... ... ... бір ... ... ... ... шығын мөлшері алқаптардың тиісті түрлеріне арналған
нормативтердің айырмасы бойынша анықталады.
Ұйымдар мен ... ... ... ... жер сапасының
нашарлауынан келген шығынды өтеу жер учаскесі орналасқан жердегі облыс-тың
(республикалық маңызы бар қаланың, ... ... ... ... ... ... ... талап-арызы бойынша сот тәртібімен
жүргізіледі [41].
Ауыл шаруашылығын жүргізуге байланысты емес ... ... үшін ауыл ... ... алып ... ... ауыл
шаруашылығы өндiрiсiнiң шығындарын өтеу нормативтері ҚР ... ... 8 ... ... шаруашылығы өндірісіндегі шығындарды өтеу ... №1030 ... ... Оған ... ауыл ... шығындарын өтеу нормативтері бір гектар үшін мың теңге ... ... ауыл ... ... ... байланысты
Атырауда: суарылмайтын егістіктер үшін 100 800 тенге, суармалы егістіктер
үшін 489 600 ... ... үшін 54 000 ... ... үшін ... ... облысында: суарылмайтын егістіктер үшін 398 200 ... ... үшін 748 800 ... ... үшін 141 600 ... үшін 90 000 ... қарастырылған.
Және де осы ережеге сәйкес жер учаскесi берiлетiн ... ... ... ... есебiнен өнімділігі аз немесе өнiм бермейтiн ... ... ... ... жағдайда алқаптарды қалпына келтiруге
жұмсалатын сома есепке алынып, ауыл және ... ... ... емес ... ... үшiн ауыл ... алқаптарын алып
қойған кездегi ауыл шаруашылығы өндiрiсiнiң шығындарын өтеу ... ... ... ... сома ... ... ... өндірiсiнiң шығындарын өтеудi жер учаскесi берiлетiн заңды
немесе жеке ... ... ... ... ... аз немесе өнiм
бермейтiн алқаптарға құнарлы топырақ қабатын салу шартымен жүргiзедi.
Жер учаскесi берiлетiн заңды немесе жеке ... ... ... аз ... өнiм ... ... құнарлы топырақ қабатын салу
кезiнде жерге орналастыру жобасының ... ... ... ... құнарлы топырақ қабатын салу көзделетiн жер учаскесi алқаптарының
орналасқан жерi, ... мен ... ... ... ... қабатының көлемi;
- алқаптардан қалпына келтiруге арналған шығындардың сомасы (құны);
- алқаптарды қалпына келтiруге ... ... ... ала ... мөлшерi.
Өнімділiгi аз немесе өнiм бермейтiн алқаптарға құнарлы топырақ қабатын
салу көзделетiн жер ... ... ... ... орган құратын
комиссия шешiмiнiң негізiнде жүзеге асырылады.
Алқаптарды қалпына келтiруге жұмсалған сома есепке ... ... ... мөлшерi ауыл шаруашылығы өндiрiсiнiң шығындарын өтеу
нормативтерi бойынша анықталған шығындардың құны мен ... ... ... ... құны ... ... ретiнде анықталады.
Алқаптарды қалпына келтiруге салатын сома есепке алынып, ауыл ... ... ... өтеу ... жер ... ... ... және жергiлiктi атқарушы органның шешiмiмен бекiтiлетiн жер учаскесiне
құқық беру туралы актiмен ресiмделеді.
Шығындардың мөлшерi жер учаскесiне ... беру ... ... ... ... алты ай мерзiмде республикалық бюджеттiң кiрiсiне өтеуге
жатады [46].
3 ШЕТЕЛДЕР ... МЕН ... ... ЖЕР ... АУЫЛ
ШАРУАШЫЛЫҚ МАҚСА-ТЫНДАҒЫ ЖЕРЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ САЛЫСТЫР-МАЛЫ
МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ НӘТИЖЕЛЕРІ
Жер ресурсы және оның аясында туындайтын жер қатынастары – кез ... ... ... ... ... және ... қажеттілік
танымын тудыратын күрделі басқарудағы объект сипатында ... Ал, ... ... ... ... механизміне қарату үшін ... ... ... орны ... ... жер қатынастарының жалпы негізінде заңды түрдегі
реттелуі олардың нысаналы мақсатына тәуелді түрде ... ... ... ... ... ... Осы ... жер қатынастарының
реттелуі кеңестік ... заң ... ... ТМД ... ... ... жолмен қалып отыр [22, 242б.].
Әрине, табиғи ресурстар – ... ... ... ... ... әрі ... негізі болып табылады. Сондықтан да әрбір
мемлекеттік алдында әрқашанда ерекше маңызға ие мынандай басты ... ... ... ... қамтамасыз ету, олардың байлығын тиімді
пайдалану, азаматтардың қоршаған ортаға кері ... ... ... ... ... ... ... басқарудағы органдар жүйесін
ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ортаны
қорғау қатынастарын құқықтық реттеу жағдайындағы қызмет ... ... ... [23, 73 ... ... ... табиғи ресурс ретінде пайдаланудың құқықтық
теориялық негіздері нақтылы қатынастар жолына түскен кейбір ... ... ... оның ішкі функцияларында әр елдің өзіндік
ерекшелігі болуын да ... ... ... ... іс ... жер пайдалану
құқығы уақыт өткен сайын өз функциясы мен ... ... ... да ... ... Мұны нарық талабының өзіндік ... ... деп ... айтсақ, Украина Жер кодексінің 3-бабында жерге деген меншіктің ... ... және жеке ... ... [34]. Онда ... қатысты қандай да мәселе болсын, ол ... ... ... ... ... жер ... ... жерді пайдалану құқығы қысқа мерзімді 3
жылға дейін және ұзақ мерзімді 3 жылдан 25 жылға дейін ... ... ... жер ... ... тек ... меншіктегі жерден шартты
мерзімі көрсетілмеген уақытқа жергілікті халық депутаттарының Кеңесі арқылы
табысталатындығы ... ... Жер ... ... жер ... ... және мемлекет өз меншігі аясында халықтың жерді ... ... ... ... ... бола ... сөз ... [35]. Ал ұрпақтарға
ертеден тиесілі жерлерді талап етуге ... ... ... атап ... ... ... ... пайдалану – алдын ала уақыты
бекітілмеген жер пайдалану деп танылатындығы түсіндіріліп, бұл құқықта:
- мемлекеттік және ... ауыл ... ... ... және діни ... мен ... ... және өзге де қорлар;
- өнеркәсіптік, ... және ... ауыл ... ... ... кәсіпорындар мен мекемелер;
- қорғаныс мақсаты үшін мемлекеттік заңды тұлғалар;
- біріккен кәсіпорындар, шетелдік заңды тұлға ... ... мен ... субъектілік тұлға көрінісін береді [35].
Өзбекстан Республикасының жер ... ... ... бірі ... азаматтардың тіршілік ету негізі ретінде сақтап, ондағы жерді маңызды
табиғи ресурс турасында құнарлылығын көтеру екендігін ... атап ... ... ... Жер ... ... тұрақты жер пайдалану
субинституты өз пайдалану құқығы аясында ... және жеке ... ... нормаланған. Бұл елде және осыған ұқсас келе ... ... жер ... жеке ... және ... ... өмірлік мұрагерлік жолмен иелену құқығының мәні жеке ... ... одан ... ... нормасы арқылы ерекшеленетін тұрақты
және мерзімдік жер учаскелерін пайдалану ортақ диспозицияда:
- Өзбекстан Республикасының азаматтарына;
- Өнеркәсіп, көлік және өзге де ауыл ... ... мен ... ... ... ұйымдар мен бірлестіктерге және шетел ... ... жеке және ... тұлғаларға;
- заңда көрсетілген жағдайда өзге де тұлғаларға берілетіндігіне қарап,
тұрақты жер пайдалануға ие болатын ... ... ... ... ... отырсақ, Өзбекстан мен Тәжікстанның аталған сала бойынша біздің
жер заңдарымыздың дамуы мен оның нарықтық талаптану ... көп ... көз ... Және де бұл ... ... жер пайдалану
құқықтары бойынша шетелдік және мемлекеттік емес жер ... ... ... ... ... ... ... үшін нақты үлгі бола алмайды.
ТМД елдерінің тағы бір мүшесі Беларусь Республикасының Жер туралы
кодексі ... ... ... ... ... қатынастар
жолында өзіндік ұлттық ерекшелігін негізге ала отырып, құқықтық нормалар
жинағын құра алады.
Олай ... ... ... ... актінің 2-бабында Беларусь
Республикасында жерге деген мемлекеттік және жеке меншіктің ... ауыл ... ... ... ... ... қалатындығын негіздейді [37].
Осы негізде алдын ала уақыты ... жер ... ... және ... жер ... құқықтық режимдері, оған қоса ... ... жер ... ... ... ... деген
мемлекеттік меншіктің жүзеге асырылуы шегін көрсетіп ... жер ... ... ... ... Тәжікстан
Республикасының жер заңдарындағыдай қысқа мерзімді 3 ... ... ал ... 3 жылдан 10 жылға дейін берілсе, тұрақты жер ... ... жер ... ... және ... не ... үшін мерзімсіз уақытқа жүзеге асырылмақ.
Қырғызстан Республикасының Конституциясы бойынша жалпы ... ... жеке және өзге де ... ... алар ... қорғалуға жатады. Жер, оның қойнауы, әуе кеңістігі, су, ... мен ... ... және өзге де ... ... Қырғызстан
халқының өмірі мен қызметінің негізі ретінде мемлекеттің ... ... Бұл ... жердің мемлекеттік, коммуналдық, жеке және өзге де
меншік нысандарында болу мүмкіндігіне жол ... ... ... ... жеке меншік институтын жүзеге асыру үшін бұл елдің
қолданыстағы Жер кодексіне 2001 жылы 17 ... ... ... ... жерлерді басқару туралы» Қырғызстан Республикасының
Заңы көмекке келеді. Бұл заңның 6-бабында Қырғызстан ... ... ... ... ... ... ... мемлекет пен ауылдық
жерде 2 жылдан кем емес тұрақты ... ... ... ... көрсетілген. Сонымен қатар осы заңның 7-бабында ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерлердің меншік құқығына ұсынылмайтын және берілмейтін шекті
тұлғаларын ... ... ... атап ... ... ... шет мемлекеттер мен шетелдік жеке және заңды тұлғалар;
- Қырғызстан Республикасының аумағында тұратын азаматтығы жоқ ... ... ... ... ... біріккен кәсіпорындар;
- ерлі-зайыптың бірі, егер оның жұбайы не зайыбы өзге ... ... ... жоқ ... [10, 118 ... ... бұзатын тұлғаның кез келген әрекеті заң актілерінде
көрсетілген қылмыстық жауапкершілікке тартылуға жатады.
Дәл бүгінгі таңда осы ... ... ... шегі ... ... ... ... үлгілік сипатын мойындауы керек секілді. Өйткені,
түрлі қызмет ету мақсатында ... ... ... Туркия, Тәжікстан,
Ауғаныстан, Шри-Ланка және өзге де алыс та ... шет ... ... ... ... некеге тұрып, сол
арқылы қайсы бір жерлердің жеке ... ... ... құқықты үшінші
тұлға ретінде жұзеге асырып жатқан әрекеттері тәжірибеде көптеп кездеседі.
Бірақ бұл ... Жер ... ... ... ... ... ... танылатын мемлекеттік, коммуналдық, жеке және өзге
де меншік нысандары [48] ... жер ... ... ... боларлық
қажеттіліктегі бағыт тудырмасы анық.
Салыстырмалы түрде мысал келтірсек, профессор Б.В. Ерофеев ... ... ... ала ... ... және ... жер учаскесін мемлекеттік және муниципалдық кәсіпорынға,
бірлестіктер мен ұйымдарға, сондай-ақ ауыл ... ... ... ... ауыл ... ... ... (тұрақты)
пайдалануға беру меншік нысанына қарамастан жүзеге асырылады.
Ресей Федерациясының жер заңдарында жерге мемлекеттік, дербестік (жеке)
және муниципалдық ... ... ... Және бұл ... ... жерді пайдалануға беруде шешуші фактор болып табылады.
Қазақстанда тұрақты жер пайдалану ... ие ... ... ... ... маңызды рөл атқармайды. Онсызда-ақ, жер қатынастарын реттеуде
мемлекеттің алатын орны ерекше. Тіпті мемлекеттің жер пайдаланушы ... ... ... ... ... ... ... тұжырым болып
қалыптасып, заңды түрде бекітілген.
Сондықтан жерге деген бір ... ... ... мен жерді пайдалану
құзыреттілігін жүзеге асыру мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... ... меншік – бұл өмірлік категория» [33, 29 ... ... ... ... ... қорғау туралы» Қазақстан Республикасының
Заңына өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... ресурстарға меншік нысаны Қазақстан
Республикасының Конституциясымен ... ... ... ... 2007 ... 9 ... ... қабылданған Қазақстан
Республикасының Экологиялық кодексінде табиғат ... ... ... пайдаланушылар айқын көрсетілгенімен, оның қандай меншік түрінен
туындайтынын көрсететін механизмдік үлгі ... ... ... ... ... ... нысанын, оның түрлерін көрсететін
құқықтық негіздер нақты мазмұндалмаған. Осы ... ... ... Республикасының Экологиялық кодексінде «табиғи ресурстардың
мемлекеттік меншікте болатындығын, ал оның ... жер ... ... ... ету ... жол ашатын құқықтық шекте, ... ... ... ... жеке ... берілуі
мүмкін» деген диспозициялы норма қамтылуы керек.
Нарық жолында ауыл шаруашылық өндірісін жүзеге асыратын ... ... мен ... ... ... ... ... бүгінде олардың негізгі қызметін атқаратын шағын масштабта ауыл
шаруашылық өндірісіне маманданған мемлекеттік ... ... ғана ... ... ... ... ... отыр.
Мұндай процесс кешегі алпауыт Одақтан тараған аграрлы барлық мемлекетте
бірдей жүргізілген жоқ. Ресейде ... ... ... ауыл ... кооперативін танытатын ұжымдық шаруашылықтың құрылымын сақтап
қалды [25, 67-68 ... ... мен ...... бұрынғы формасындағы
құқықтық мәртебесін сақтап, ауыл шаруашылық ... ... ... болып қала беруін көрсетті. Бірақ Ресей мен Тәуелсіз Мемлекеттер
Достастығының көптеген елдерінде ... жер ... ие ... ... да жетекші ауыл шаруашылық өндірісінің жеке кооперативтері ... ... де ... ... ... ... ауыл ... өндірісін дамытудың
бағдарламасындағы маңызды шараларды жетілдіріп жүргізуді ... ... ... өзгешелік белгілерінің сақталып қалуы – жаңа Жер
кодексі негіздерімен байланыстырылып, ... емес ... ауыл ... ... ... ... жол
бермеуіне әкеп отыр.
Бұл құқықтық ... ... ... субъектілеріне деген
өзгермелі қасиет заңдылығына бағынбай, өз мотивті бағыт-бағдарын барлық
кезде сақтап қалу ... – ауыл ... ... ... одан әрі ... кері әсер ете алмайтындығымен дәлелденуде.
Е.Ш. Дусиповтың бұрынғы кеңестік және қазақстандық азаматтық заңдарында
жер қатынастарын реттеуде жер заңдарын басым ... ... ... ... тек қана ... меншіктің бар болуымен немесе жоқ
болуымен ба йланыстырмау керек. Бұл қағида меншіктің ... ... ... жер ... ... ... формасы болып
табылады және заң арқылы ... ... [26, 39 б.] деп, ... ... ... жеке ... ... да реттелу механизмі ... ... ... ... аңғартады.
Нарық заманы ауыл шаруашылық жерлеріне байланысты ... ... ... ... де ... ұстауымызды талап
етіп отыр. Сондықтан да Жер кодексімізде ауыл шаруашылық мақсатындағы
жерлерге меншік құқығын ... өзге де ... ... ... ... ... ... ескеруіміз республикамыз үшін әлеуметтік-
экономикалық жағынан маңызды түп қазық болып табылады.
Көптен асыға күткен ауыл ... ... ... ... ... негіз болған Жер кодексіміз қабылданды, ... ... ... енді ... ... жерге жеке меншік институтын
енгізуге бекіну бір ... да, оны ... іске ... ... бір ... ... мақсатындағы жерлерге жеке меншік құқығы көптеген
мемлекеттерде, оның ... ... ... елдерде де шектеулі нысанда
қалыптасқан. Атап ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерге жеке меншік 30 ... ... Бұл елде ... жүзеге асырумен ... елді ... ... ... жер учаскелері ауыл шаруашылығы мақсаттары үшін
сатылады. Өзге жағдайларда жер учаскелері сатылуға жатпайды [27, ... ... ... негіздерді көптеп келтіруге болады. Мысалы, Италия
мемлекеті Ата Заңның ... ... ... ... мен ... ... ... әділетті түрде шешу үшін ауыл шаруашылық
аймақтарында жердің жеке меншікте болуы шектелінеді» [29, 33-38 бб.] ... ... ... ... 5-6 пайыздық жері ғана жеке меншік иелігінде, қалған
жері негізінен ... ... Жер ... ауыл ... басым бөлігі мемлекет пен Еврей ұлттық қорының бірлескен меншігі
болып отыр[30, 55-56 бб.].
Сонымен бұл мемлекетте ауыл ... ... ... ... өзіндік байлығы ретінде ... ол ... ... ... ... алып пайдалануына да тыйым салынған.
Жерге жеке меншік енгізудің барлық дүниежүзілік ... ... ... ... ... елде ... ... дегеннің жоқ
екендігіне көз жеткіздік. Атап айтсақ, Жапонияда жер жеке ... оны ... жер иесі 30 ... дейін сатуға құқығы жоқ. Осындай
құқықтық шектеулер реті өзге де ... жер ... ... ... бұл ... әр ... өз ұлттық экономикалық ерекшелігін
ескеру жоғарыда айтылған ... ... ... ... ауыл шаруашылығымызға жарамды құнарлы жерлері 30 пайыздан
аспайтындығын ескерсек, өзге көршілес мемлекеттер ... ... ... ... ... де ... ... қажеттігі
айқын сезіледі.
Жаңа жер заңдарында жерге меншік ... және ... ... ... ... ерекшеліктерін есепке ала отырып белгілеу тенденциясының
анық көрінуі кездейсоқтық емес. Мұндай экологиялық маңызы ... ... ... ... болу ... күмән тудырмайды.
Қазіргі тиісті заң, ең алдымен мемлекеттік меншік ... ... ... ... ... экологиялық бағалы және халық
байлығы болып есептелетін жерлерді айрықша ... ... ... ... ... аумағындағы және табиғат қорындағы
жерлерге бірегей мемлекеттік ... ... Бұл ... жер
заңдарының ерекшелігі ғана болып саналмайды. Көптеген дамыған нарықтық
инфрақұрылымды елдерде ерекше ... ... ... ... ... ... байланыстыру режимі қалыптасқан.
Америкалық құқықтық реттеу жүйесінде ... ... ... ... ... немесе ол жерлердің экологиялық құндылығын сақтау
үшін табиғатты қорғау мақсатында ... ... ... қажетті
аумақтан запастық қор сақтаумен қол жеткізеді. Мұндай жерлер ... жер ... ... орайында жердің сатылу және өзге де
меншік түрлерінің қарастырылуы туралы ... ... ... өз
алдына құқықтық реттеу заңнамалары аясында жұмыс жасайды. Әрі бұл ... ... ... ... ауыл ... жұмыстарын жүргізу үшін
сатылмайды.
Федералдық ерекше қорғалатын табиғат аумақтары және оның ... ... ... ... ... ... ... жүйесі, теңіз
қорықтары және ұлттық соқпақтар, шабындықтар, суат жағалаулары мен қалалық
саябақтар жүйесі кіретін бірқатар қоғамдық маңызы бар ... ... ... ... ... табиғи аумақтарды қорғау туралы салалық заң
табиғат кешендерінің кейбір жүйесін мемлекеттік жер және ... ... оның ... ... ... ... бойынша кеңейту тәртібін
қарастырған.
Сонымен жабайы табиғат қорықтары жүйесін кеңейтудің әкімшілік тәртібі
тиісті ... ... оған ... ... ... ... ... қосуға потенциялдық жарамдылығын зерттеуді
міндеттейді. Федерациялық ведомстволар өзінің қарап шешу құзыреттілігінде
мемлекет жеріндегі жер ... ... ... ашу ... ... жерлерді шаруашылық айналымнан қажетті мерзімге
шығаруға құқы бар. Америка заңы ... ... ... ... рекреациялық және өзге де экологиялық ерекшеліктегі лайықты
айрықша өзендерді де жатқызады. Бұл елде ... ... ... ... ... да ... меншік нысанымен тығыз ... орай ... заң ... ... рекреациялық демалыс
аймақтарының штаттық жүйесін кеңейтуге лайықты жер алу үшін ... ... ... ... қарастырады.
Болгария Республикасының Конституциясы 1996 жылы 3 сәуірде жер
меншігінің ... ... ... қайта қабылданып, 18-бабы арқылы
мемлекеттік меншік объектілерінің санын азайтуға негіз қалады. Сол арқылы
жерге ... жеке ... ... өз қуатын арттырып, мемлекет тек ұлттық
маңызы бар жер учаскелеріне ғана ... ... ... қалды. Атап
айтқанда, транспорттық жолдар, теміржолдар, ... мен ... ... ... мемлекеттік жер пайдаланудың мерзімсіз түрі нақтыланды.
Мемлекеттік жер пайдаланудың мұндай көрінісін ... ... ... 1991
жылғы 21 мамырдағы Чехия мен Словакия мемлекеттеріндегі «жерге және өзге де
ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... бұл ... жер рефармасы арқылы бүгінгі күнге дейін ... ... ... ... ... мемлекеттік меншікті жүргізудің
механизмдік ... ... ... Осы жол ... ... ... ... жеке меншіктегі жер учаскелерін пайдалану режимі мен
мемлекеттік жер пайдаланудың заттық құқық шеңберіндегі өзара ... ... деп айта ... [31, 5-9 ... ... 2003 ... 20 ... Қазақстан Республикасы Жер
кодексінің 26-бабына сәйкес, мемлекеттік ... ... ... мен ... ... қорғаныс қажеттеріне пайдаланылатын,
ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды алып жатқан, сауықтыру және ... ... ... және су ... елді ... ... ... босалқы жер оның ішінде арнайы жер қорының жер ... мен ... елді ... ... жайылымдық және шабындық
алқаптар, сондай-ақ жеке меншікке ... ... ... мен
басқа да жерлер мемлекеттік меншікте болады.
Бұл ретте қорғаныс және мемлекеттік қауіпсіздік; мемлекеттік меншіктегі
қорғаныс өнеркәсібі қажеттеріне ... жер ... ... ... ... ... және ... үшін тұрғызылған
инженерлік-техникалық құрылыстар, коммуникациялар орналасқан; кедендік
қажеттілікке арналған жер ... ... ... ... ... ... қоры және ... су қорының жері; магистралдық
теміржол тораптары мен ортақ қолданыстағы автокөлік жолдары; жеке ... ... мен ... және ... қызмет көрсетуге қажетті жер
учаскелерін қоспағанда, елді ... ... ... жер
учаскелері жеке меншікте болмайды, себебі олар мемлекеттік меншікте ерекше
салдарлы сипат алған.
Аталған жерлерге сонымен ... ... ... ... ... ... жер ... жер пайдалану құқықтық
қатынастарына байланысты және одан айыру мәмілелерін жасауға ... ... ... жер ... ... ... есепке ала отырып,
мемлекеттік меншік ... ... Жер ... ... белгіленген.
Сондықтан да мемлекеттік меншік ... әр жер ... ... ... ... етеді. Және оның зиянды мәні туралы абстрактылы ... ... ... ... Ең алдымен, бұл ауыл шаруашылық
мақсатындағы ... ... ... ... Ауыл шаруашылық мақсатына
арналған жерлерге мемлекеттік меншік құқығының ... ... ... ... бойынша табиғатты қорғаудың ... ... ... табиғат қорлары және кешендері ... ... ... ... ... ... ... ете
алмауымен қатар, ауыл шаруашылық жерлерін лайықты дәрежеде ... ... ете ... бұл біздіңше, ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге мемлекеттік
меншік құқығы мойындалуын не сол жерлерге жаңадан ендірілетін жеке ... ... ... мүлдем жоққа шығару емес.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге құқықтық режимді бекітетін Жер
кодексі нормаларын сараптау ауыл шаруашылық ... жеке ... ... меншік құқығы байланысының тиімді бағытталуы және ... ... ... ... ... жол ... көрсетеді. Бәрінен бұрын
бұған ауыл шаруашылық ... ... ... бір ... және ... жеке меншік құқығының ерекше өрісін, ... ... ... ... ... ... ... құрамын дәл анықтаумен қол жетеді.
Ең алдымен, Қазақстан Республикасы Жер ... ... ... және ... емес ... тұлғалардың өзіндік дараланған
бөлек ... ... ... ... беруге болмайтындығын
ескерейік:
- тұрғын халықтың қажетіне арнап ... және ... ... және шабындық алқаптар;
- ортақ пайдаланудағы ... оның ... ... ... ... бар ... ... пайдаланудағы жер учаскелеріне өтуге
арналған жолдар;
- жер учаскелерінің екі ... одан көп ... ... ... жер
пайдаланушылар бірлесіп пайдаланатын суландыру ... ... ... ... суат ... ... жер учаскелері.
Бұған қоса мемлекеттік заңды тұлғаларға берілетін тұрақты жер пайдалану
құқығындағы, шетелдік және азаматтығы жоқ ... ... 10 ... жалға беру жағдайындағы уақытша жер пайдалану құқығындағы жерлері
өз кезегінде мемлекеттік меншік құқығындағы жер қорында қалады.
Ал, Қазақстан ... ... ... ... ... ... құрылысына арналған жер учаскелері жеке ... ... Жер ... ауыл ... ... ... ... бөлігінде
азаматтардың және мемлекеттік емес заңды тұлғалардың жалдау құқығы секілді,
сонымен ... жеке ... ... ... ... ауыл шаруашылық
тауарларын өндіруді көздейтінін негізге алады.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... ... ... қалу ... келсек, ол экономиканың аграрлық секторында
республиканың толыққанды ... ... ... ... ... келтірмейді және өмірде мойындалған нарықтық инфрақұрылымы
дамыған мемлекеттердегі жер пайдалану тәжірибелерін де ... ... ... ... республикамыздың Жер кодексінде ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерлерге тиісті меншік құқығының сақталып қалуы оның әкімшілік-
әміршілік жүйе жағдайына ... ... ... ... ... ... еш ... жоқ.
Аталған жер санатына мемлекеттік меншікті сақтау режимі оны ... ... ... ... ... және оның ... ... ретінде жерді тұрақты пайдалану құқығы, жерді
ұзақ мерзімге және қысқа мерзімге өтеулі уақытша пайдалану құқығы, ... ... ... жерге жеке меншік құқығын қатар жүргізуге жол
салумен астасып жатқан жағдайы бар.
Бұл жерде ауыл ... ... ... жеке ... ... ... ... Жер кодексінде жерді ұзақ мерзімге жалға
беруді ауыстыру үшін емес, жер иесінің шаруашылықты жүргізу ... ... ... таңдап алуына мүмкіндік беру ретінде баламалы нысанды ұсыну
екенін ұмытпаған жөн секілді.
Сонымен қатар ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге жеке ... ... ... жер ... ... әсер етуші мемлекеттік меншіктің
жүзеге асырылу құралы ретінде оның маңызы арта түсетінін жоққа шығармайды.
Ал, ... ... кез ... шектеулер қашан да өткір даулар туғызары
анық. Дегенмен, жағымсыз салдарсыз шектеулердің болуы ... ... ... шектеу – адамның салауатты өмір сүруінің қайнар көзі болып
табылатын ... ... ... жеке даралығын шектеу болып
табылады. Міне, сондықтан меншік құқығын шектеу проблемасы – екі ... ... ... ... ... ... [26, 86 ... Е.Ш. Дусипов мемлекеттің рөлі азаматтық айналым саласында
күшейеді және ... саны мен ... ... соның ішінде
субъективті меншік құқығына шектеудің өсуімен қатар жүреді. ... ... ... құқығы азаматтық құқықтың ерекше объектісі ретінде, объектінің
ерекшелігіне негізделіп, ең көп ... ... ... ... келіп
отыр.
Дүниежүзілік дамыған елдерде жерге жеке меншік ... ... оны ... ... түрі» деп танығанымен, оның кең көлемде өз
елдерінің құқықтық қатынастарында жүзеге ... ... ... Бұл процесс жерді иелену, пайдалану және билік ету ... ... жер ... (латифундистер) пайда болуымен өмірге қатар енді.
Дүниежүзілік тәжірибе ... ауыл ... ... ... ... жергілікті жағдайға сәйкес, өте ірі жер иелерін
туғызбайтындай орташа деңгейде белгіленеді. Әрі жерді шексіз жеке меншікке
сату-сатып алу ... ... ... ... мен
дәстүріне сай келмейді. Сондықтан да мемлекетімізде ірі жер ... ... ... ... ... ... тиіс.
Өйткені, жер учаскелерінің шекті ... ... ... ... тең ... ... беру үрдісінің құқықтық шекті нормалары
болмауынан «жерді иелену теңсіздігі» қасіретін тарап отырған мемлекеттер ... ... ... Колумбия, Мексика, Пакистан, Бразилия,
Гватемала, ... ... ... ... және тағы да ... ... [32, 47 ... уақытта аталған елдерде жер қорының үлкен бөлігі помещик-
латифундистерге тиесілі екендігі белгілі. Ондағы ауыл ... ... ... ... ... ... жеке ... киелі де, қол
сұғылмас қағидасы болғанымен, мемлекет одан ... ... өз ... ... ... ... келіп, халықтың жер қатынастарындағы жаппай әлеуметтік теңсіздік
проблемасы туындауда. Сондықтан Америка, Азия және ... ... ... ... ... жеке ... ... бас тартып, көбінесе
шаруа-фермерлердің өз алдына шаруашылық жүргізу құқығын қамтамасыз ... ... ... бұл тұста Е.Ш. Дусиповтың «кез-келген объектіге меншік құқығы
абсолюттік емес, соның ішінде жерге де байланысты, ол ... ... [26, 106 б.] ... ... келісеміз.
Себебі, осы тұжырымның авторы өзеңбегінде «жер қатынастарын реттеуде
арнайы жер ... ... ... ... ... ... әлеуметтік функциясын дұрыс түсінуге, оның ... ... ... шектеулердің болатындығына, жерді пайдаланудың жаппай
интенсификациясына және ... да ... ... ... ... ... [26, 39-40 бб.].
Көршілес Қытай мемлекетінің 1982 жылы ... ... ... ... алып ... ... байлығы – тың жерлер, далалар,
таулар, ... және қала ... тек ... ... ғана
болатындығын біржақты көрсету нормасы осының дәлелі. Ал, ауыл ... ... ... ... ... ... Нидерланды және Израиль
мемлекеттері ауыл шаруашылығына пайдаланатын жерді жеке ... ... ... бас ... ... ... ... бір ғана Азербайжан мемлекетін мысалға алсақ, бұл
елде жерді жалпыхалықтық меншікке ... ... ... ... ... ... негізделген 1996 жылғы 16 маусымдағы ... ... ... ... үшін қысқа уақыт ішінде 30 ға жуық
заңдар мен жарлықтар және өзге де ... ... ... ... 26-27 ... ... ... халықтың келешегі үшін өзіндік құқықтық негіздердің
қолдануы әрбір ... жер ... ... ... ... бір ... ... Әдет-ғұрып, салт-дәстүрді негізге алып,
алғашқы кезде жер үлестерін халыққа ... ... ... ... ережелерін қалыптастыру элементтерін Армения мемлекетінің жер құқық
қатынастарынан байқау қиын емес.
Бұл елде жерді жалпыхалықтық ... ... ... ... үшін ең
алдымен ақсақалдар кеңесінің шешімі негізге алынып, кейінірек жер халықтың
дербес меншігіне айналды. Біртіндеп жерге жеке ... ... ... ... ... ... бет бұрған кейбір мемлекеттердегі жерге
жеке меншік енгізу көп ... ... ... ... ... ... тұр ма деп қаласың. Бұл жерде бір
қарағанда біздің елде жер ... ... ... ... ... ... ... жолымен жерді иелену құқығынан классикалық
шектеулі жеке меншік құқығының мазмұнында айтарлықтай ... жоқ ... де ... ... жер ... зерттеу барысында көз жеткізгеніміз, әсіресе
ортақ экономикалық жүйеде өмір сүріп, тәуелсіз ел ... ... ... ... ... ... құқықтық негіздеріне маңыз беру
қажеттілігі дау тудырмас. ... да біз ... ... ... ... көп жағдайда бұл елдердің арасынан Ресей Федерациясының тәжірибесін
ерекше бөліп алғанды жөн ... ... ... жер ... өзіне ғана тән ерекше
белгілерімен айшықталып тұрған Ресей ... Жер ... ... ... ... мемлекеттік, муниципалдық және жеке меншік
түрлері танылған.
Ресей Федерациясының Жер кодексінің 20-бабы бойынша жер ... ... ... ... жалпы негізде мемлекеттік және
муниципалдық мекемелерге, қазыналық кәсіпорындарға, сондай-ақ мемлекеттік
және жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... жеке ... ... жер пайдалану құқығы берілмейтіндігі қатаң
құқықтық норма аясында бекітілген. Бірақ аталған жер кодексі күшіне ... ... ... немесе муниципалдық меншіктегі жер учаскелерінің
азаматтар мен ... ... ... ... жер ... құқығы
сақталатындығы өзгеше бір құқықтық норма тәсілін тудырады. Сонымен қатар
бұл құқықтық норма ... ... жер ... ... ... жер
пайдалану құқығымен пайдаланып келе жатқан азаматтар немесе ... ... жер ... ... ету ... ... ерекше
аталып өтілген.
Онда неліктен тұрақты жер пайдалану құқығын сақтап қалу номасы өз күшін
жоймаған. Бұл жолда ... ... ... емес жер
пайдаланушылардың тұрақты жер пайдалану ... жеке ... ... ... ... жер ... ... қайта рәсімдеп, күрделі жер қатынасын
тиімді нұсқада ... ... ... оқ бойы озық ... ... ... қоса, еліміздің тұрақты жер пайдалану құқығының танымдық
аталуы негіздемесі мен оның объектісі ... ... жер ... ... шешу мәселесі де шетелдік үлгі нормаларынан ... ... ... ... мен ... ... жер заңдарындағы
тұрақты жер пайдалану құқықтық қатынастарын салыстырмалы түрде талдай келе,
оның ... ... ... ... ... ... ... әрекет етуші рөліне қарай отырып, оның ... ... ... ... нақтылап көрсетуге болады. Өйткені, мемлекеттік тұрақты
жер пайдаланушылардың өздігінен жерге билік ету құқығы ... ... ... ... бір ... ету ... ішінде жерді сату, жерді иеліктен шығару)
әрекетіндегі құзіретінде ... ... ... тәуелді ережені
ескермей болмас [10, 122-123 бб.].
ҚОРЫТЫНДЫ
Диплом ... ... ... ... ... ... ... кезде жердің экономикалық маңыздылығы өте жоғары деңгейде. Жер
адам қоғамының кез ... ... ... және ... ... ... мақсатындағы жер деп, ауыл шаруашылығының ... ... ... осы ... ... жерлер танылады.
Ауыл шаруашылығы мақсатына арналған жерлер құрамы бойынша үш топтан
тұрады:
1) ауыл ... ... ауыл ... жұмыс істеуіне қажетті ішкі шаруашылық
жолдары, коммуникациялар, тұйық су айдындары, мелиорациялық жүйе, қора-
жайлар мен ... ... ... ... да ... (сор, құм, тақыр және ауыл ... ... ... ... ... да ... шаруашылығы алқаптарына егістіктер, тыңайған жерлер, көпжылдық
екпелер егілген жер, шабындықтар мен жайылымдар жатады.
Егістік – жүйелі түрде ... және көп ... ... ... ... ауыл шаруашылығы дақылдарының егістігіне пайдаланылатын жер
учаскелері, сондай-ақ сүрі жер. Алдын ала егілетін дақылдардың ... (үш ... ... ... ... ... жақсарту
мақсатында жыртылған шабындықтар мен жайылымдардың жер учаскелері, сондай-
ақ бақтардың егіске ... ... ... егістікке жатпайды.
Тыңайған жер – бұрын егістік құрамында болған және ... ... ... аса ауыл ... ... ... ... және пар
айдауға әзірленбеген жер учаскесі.
Көп жылдық ...... ... және ... түсімін алуға, сондай-ақ аумақты сәндеп безендіруге арналып
қолдан отырғызылған ... ... бұта ... ... ... ... мен ... – шөп шабуға және жануарларды жаюға
жүйелі түрде пайдаланылатын жер учаскелері.
Түбегейлі жақсартылған шабындықтар мен ... – шөп егу ... ... ... және жайылым учаскелері.
Суландырылған жайылымдар – тиісті мал ... ... ... ... ете алатын су көздері (көлдер, өзендер, тоғандар, апандар, суару
және суландыру каналдары, құбырлы немесе шегенді құдықтар) бар жайылым-дар.
Ауыл шаруашылығы ... ... және ... ... мүмкін.
Суармалы ауыл шаруашылығы алқаптарына ауыл шаруашылығында пай-далануға
және суаруға ... су ... ... ... ... ... ... нормаларының жобалау немесе қолданыстағы нор-
мативтері бойынша осы жерді ... ... ... мерзімі ішінде қамсыз-
дандырудың кемінде 75 процентінен кем емес су ағынымен ... ... ... ... ... және ... суару жүйесі бар жер жа-тады.
Жайылма суару жері қар суын және көктемгі тасқын суды, сондай-ақ топы-
рақты ылғалдандыру үшін суару және ... ... ... ... ... ... ұстап қалуды және қайта бөлуді қамтамасыз ететін су
бөгейтін белдеулері, суды реттейтін бөгеттері мен басқа да ... бар ... ... табылады.
Ауылшаруашылық қызметтің кез келген түрі ауылшаруашылық мақсатындағы
жермен ... ... ... ... аталған жер учаскесіз бұл ... ... ... ... ... шаруашылығы мақсатындағы жер:
1) жеке меншікке – Қазақстан Республикасының азаматтарына өзіндік
қосалқы шаруашылығын, ... ... ... ... ... жеке ... немесе жер пайдалануға – Қазақстан Республикасының
жеке және заңды тұлғаларына шаруа немесе фермер ... ... ауыл ... ... ... ... ... тәжірибе
жүргізу және оқыту мақсатында, қосалқы ауыл шаруашылығын, бақша және мал
шаруашылығын жүргізу үшін;
Аталған мақсаттар үшін жер ... жер ... ... беру
мерзімі кемінде бес жыл болады, оны бес жылдан аз ... ... ... ... ... өтініш берушінің келісімімен ғана жол беріледі.
3) шетелдіктер мен ... жоқ ... 10 ... ... ... ... уақытша жер пайдалануға беріледі.
Ауыл шаруашалығы өндірісінде жерді пайдалануды реттеудің бір ... ... ... ... ... табылады. Аталған саланы
басқаруға байланысты ғылымда қалыптасып ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірісін басқару ... ауыл ... ... және ... ауыл тұрғындарының қолайлығына қол
жеткізу үшін мемлекеттің аграрлық саясатын жүзеге асыруға бағытталған және
мемлекетпен жүргізілетін ... ... ... ... ... және ... органдары
құзыретіне байланысты мынадай болып жіктеледі:
- жалпы құзыретті реттеу және басқару органдары (ҚР ... ... ... ... ... ... органдары);
- арнайы құзыретті басқару органдары (Ауыл шаруашылығы министрлігі, оның
құрылымдық бөлімшелері, ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ... және ... сала ... құзыреті бар органдар;
- қызметтік басқару органдары.
Ауыл шаруашылығы өндірісінде жер қатынастарын реттейтін заңдар жүйесі
құқық теориясы ... ... ... ... ... ... ілімнің
құрамдас бөлігі ретінде қарастырылып, белгілі ... ... ... ... ... ... рөлі нақтылана
отырып, оның ауылшаруашылық ... ... ... құқықтық
актілердің дамуы үшін бірден-бір маңызды негіздемелік институт ... ... ... ... ... құқықтық актілердің
көпшілігі ауыл шаруашылығы қызметімен шұғылданатын ауыл ... мен ... ... ... аграрлық заңнамалардан
тұрады. Сонымен қатар, ауылшаруашылық ... ... ... ... ... аграрлық заңдардан басқа сала
нормаларының ... ... ... ... ... талабына сәйкес
анықталып отыр.Әрине, олардың қатарында конституциялық, ... ... жер, су, ... ... ... ... ... нормаларының бар екендігі де сөзсіз.
Менің ойымша ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалануды құқықтық
реттеуге байланысты Қазақстан ... Жер ... ... ... немесе ауылшаруашылық жер қатынастарын реттейтін ... ... ... бір жүйеге келтіру керек. Өйткені,
түрлі қызмет ету мақсатында ... ... ... ... ... ... және өзге де алыс та ... шет мемлекеттердің
азаматтары Қазақстан Республикасының азаматшаларымен некеге ... ... ... бір ... жеке ... ... берілетін құқықты үшінші
тұлға ретінде жұзеге асырып жатқан әрекеттері тәжірибеде көптеп кездеседі.
Осы ... шешу үшін ... ... 2001 жылы 17 ... ... шаруашылық мақсатындағы жерлерді басқару туралы» Заңын
үлгілік сипатта алу ... ... ... осы заңда ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерлердің меншік құқығына ұсынылмайтын және ... ... ... ... ... атап ... ... Олар:
- шет мемлекеттер мен шетелдік жеке және заңды тұлғалар;
- Қырғызстан Республикасының аумағында ... ... жоқ ... ... ... ... ... біріккен кәсіпорындар;
- ерлі-зайыптың бірі, егер оның жұбайы не зайыбы өзге ... ... ... жоқ ... бұл талаптарды бұзатын тұлғаның кез ... ... ... көрсетілген қылмыстық жауапкершілікке тартылуға жатады.
Бірақ бұл мемлекеттің Жер кодексі конституциялық ... ... ... ... ... ... жеке және өзге де ... еліміздің жер меншігін тануға негіз боларлық қажеттіліктегі ... ... ... ТІЗІМІ
1 Еркінбаева Л.Қ. Қазақстан Республикасының жер құқығы. – Алматы: Жеті
жарғы, 2010. – 312 ... ... Д.М. ... собственности в СССР. - Москва. 1961. – С. ... ... Н.А. ... ... ... в СССР. - Москва. 1970. –
С. 4
4 Докапиталистические формации. - Москва. 1962. - С. 3.
5 Толстой Ю.К., ... В.Ф. ... ... в ...... – С. 35.
6 Абдраимов Б.Ж. Земельное законодательство и судебная практика ... ... РК: ... нормативно-правовых актов ... ... С.Б., ... А.С. и др. - ... ... 1998. – С. ... Хаджиев А.Х. Земельное право РК (Общая часть). – ... ... С. ... ... Б.В. ... право России: учебник. – Москва: Юрист.
1996. – С. ... ... Н.И., ... А.В. ... ... и ... – Москва.
1999. –С. 151.
10 Мұстафаев С.Т. ... ... ... ... жер
пайдаланудың құқықтық негіздері: заң ғылымд. канд. дис. - Түркістан, 2007.
- 143 ... ... Е.Ш. ... ... ... құқықтық реттеу
мәселелері: автореф. ... заң ғыл. д-ры. дис. … - 12.00.06- Алматы, 2009ж.,
– 45б.
12 ... С.Т., ... А.М., ... Е.Ш., Өрісбаева А.А. ҚР
Аграрлық құқық. Жалпы бөлім. – Жоғарғы оқу ... ... ... ... 2005. - 53 ... Жетписбаев Б.А. Аграрное право РК: учебник. - Алматы: Дәнекер, 2000.
С. 93-99.
14 Сапарғалиев Ғ.С., А.С. ... ... және ... ... ... 2007. – 138-161 ... Стамқұлов Ә.С., Стамқұлова Г.Ә. Қазақстан Республикасының жер
құқығы. Жалпы бөлім. – ... Заң ... 2006. – 8 ... ... ... ...... өнімділігін арттырудың басты шарты
// Егемен Қазақстан. – 2010. – 19 наурыз.
17 Первалов В.Д., ... В.И. ... ... и ... – Москва,
1999. – 237 с.
18 Турубинер А.М. ... ... ... на ... в
Советском Союзе. - Москва: Московский университет, 1958. – С. 57.
19 Нурахметова Г.Г. Правовое регулирование сделок в ... ... дис. ... ... ...... 2002. – С. 16.
20 Ерофеев Б.В. Советское земельное право. – ... 1965. – С. ... ... В.К. ... ... земельного права. – ... 1963. – С. ... ... Е.А. ... ... ... ... право-
отношений в странах СНГ // Проблемы развития и унификации экологического и
аграрного законодательства Казахстан и стран СНГ в ... ... ... ... научно-практической конференции: -
Алматы, 2005. – Вып. 7. – С. ... ... Н.Б., ... А.Ж. Право собственности на воды Республики
Казахстан в период перехода к рынку. – Алматы: Жеті жарғы, 1995. – 128 ... ... А.К. ... ... ... ... реттеу: заң ғыл. канд. дис.... 12.00.06.– Алматы,
2006ж., - 57 б.
25 Беляев З.С., ... М.И. ... ... и ... ... и ... – 1992. - №6. – С. 67-68.
26 Дусипов Е.Ш. Жерге жеке меншік құқығының ... Заң ғыл. ...... 2001. – 118 ... Робинсон Николас А. Правовое регулирование природопользования и
охраны окружающей среды в США / Под ред. О.С. ... А.С. ... ... ... 1990. – 523 с.
28 Глятин М.Ю. США: Правовое регулирование использования земель. – М.:
Наука, 1991. – 256 ... ... М.П. ... ... в ... ... в ходе
земельной реформы (Итальянский опыт) // Государство и ... – 1992. - ... С. ... Концепция Развития многоукладной экономики аграрного сектора России
// АПК: Экономика-Управление. – М., 1993. – С. ... ... Б.Ж. ... ... ... отношений: обзор
мировой практики // Земельное законодательство и судебная практика. ... LEM, 2002. – Вып. 2. – 175 ... ... Т., ... Г. ... ... ... в
условиях перехода к рынку. – Алматы, 2000. – 52 с.
33 Мамедов Г. Земельная ... в ... ... и научно-
экологические вопросы. – Баку: Элм, 2000. – 372 ... ... ... ... http://evratoria.html.
35 Земельный кодекс Республики Таджикистан http://www.kishovarz.doc.
36 Земельный кодекс Республики Узбекистан http://www.cawater-info.net.
pdf.
37 ... ... ... о ... ... Земельный кодекс Российской Федерации http://www.kadis.ru/kodeks.
39 Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30.08. 1995 ... ж. ... мен ... // ... Республикасы
Парламентiнiң Жаршысы, 1996 ж., N 4, 217-құжат (Қазақстан Республикасы
Парламентiнiң басылымы).
40 ... ... ... ... 1994 жыл 27 ... – Алматы, 1995.– 405бап.
41 Қазақстан Республикасының Жер кодексі. – Алматы: ЮРИСТ, 2003. – 116
б.
42 ... ... Су ... 1993 жыл ... Кодекс. –
Алматы, 1993 ж., - 146 б.
43 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы. 2003 ... 22 ... ... ... ... ... жүргізу үшін және
мемлекеттік емес заңды тұлғалардағы тауарлық ауыл ... ... үшін жеке ... ... болуы мүмкін ауыл ... жер ... ең ... мөлшерін анықтау туралы» // Үкімет
бюллетені. - 2003 ж., - № 1071.
44 ҚР Үкіметінің 2005 ... 6 ... ... ... ... Ауыл ... ... туралы» ережесі //
Үкімет бюллетені. - 2005 ж., - № 310.
45 ҚР Үкіметінің 2005 ... 14 ... ... ... «ҚР ... ... агенттігі туралы» ережесі // Үкімет бюллетені. - ... - № ... ҚР ... 2003 ... 8 ... ... бекітілген «Ауыл
шаруашылығы өндірісіндегі шығындарды өтеу ... ... // ... - 2003 ж., - № ... ... ... ... Кыргызской Республики от 5 мая
1993 г. – Бишкек: ... ... 1999. – 34 ... ... кодекс Кыргызской Республики 30 апреля 1999 г. – Бишкек:
Раритет Инфо, 1999. – 56 с.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Консервіленген өнімдерінің өндіру технологиялық негіздері жайлы ақпарат6 бет
Консервіленген өнімдерінің өндіру технологиялық негіздері жайлы мәлімет8 бет
Консервілер өндірісі. Консервілер өндірісі технологиясы13 бет
Кәсіпорында айналым қорларын үнемдеу элементтері5 бет
Лакталған матаға арналған лактар6 бет
Портландцементті құрғақ тәсілмен өндеу7 бет
Тамақ өнімдерін консервілеу9 бет
Фермен продуценттерін зерттеу әдістері26 бет
Ферменттер биологиясы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь