Банк қызметi саласындағы қылмыстарға қылмыстық құқықтық сипаттама

Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Қазақстан халқына ел Президентi Н.Ә.Назабраевтың «Қазақстан – 2030 даму, қауiпсiздiк және болашақ қазақстандықтардың тұрмысын жақсарту» атты жолдауында бiздiң қоғамымыз бен мемлекетiмiздiң перспективтi дамуы жоспарланды. Жинақталған өмiрлiк тәжiрибиеден арылмас үшiн қоғамға қайта қарау және ғылыми баға беру қажеттiгi туындайды[1].
Қазақ мемлекетi тарихы тұсында алғаш рет 1991 жылы 16 желтоқсанда «Қазақстан Республикасының мемлекеттiк тәуелсiздiгi туралы» Конституциялық заңы қабылданып, оның кiрiспесiнде бiздiң елiмiздiң мемлекеттiк тәуелсiздiгi бүкiл әлемге салтнатты түрде жарияланды[2]. Ендiгi жерде тоталитарлық режимге экономика, саясат пен идеологияның жалпы тәуелдiгiне еш уақытта қайта оралмауға серт етiлдi.
Бүкiл халықтық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы қоғам, мемлекет және азаматтардың негiзгi қағидалары мен өмiрлiк қызмет бағыттарын бекiттi. Оның алғашқы бабы, Қазақстан өзiн демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтiк мемлекет ретiнде орнықтыратыны; ең қымбат қазынасы адам және адамның өмiрi, құқықтары мен бостандықтары екенiн жария еттi.
Бiрнеше он жылдықтар бойы сақталған «социалистiк» қоғамдық қатынастан «нарықтық» қатынасқа көшу кезеңi, нақты тәуелсiздiктi жүзеге асыру мен жас мемлекеттiң егемендiкке жетуi оңай қару болмай, өзiндiк қиындықтарға кез болады, экономика саласында күйзелiстерге ұқырады. Жұмыссыздар пайда болды, еңбек ақы мен жәрдемақының төленбеуi нәтижесiнде Республикамыз бiрқатар ереуiлдер туғызады. Қоғамымызда қоғамдық және құқықтық тәртiп деңгейi төмендейдi.
Басқа сапалық құқықтық және әлеуметтiк жүйеге өту кезеңi бойынша уақыт күрделi жұмыстар жүргiзудi қажет етедi.
Осыған орай қоғамымыздағы өзгерiстерге сәйкес мемлекеттiк таразаланған саясатымен қолдау табатын рухани атмосфераны қалыптастыру маңызды.
Қазақстан Республикасында құқық бұзушылықтардың қылмыстардан тұрақты өсу тенденциясы қоғамдағы табиғи – саяси климатқа терiс әсер етедi, адамдар ертеңгi күнге сенiмсiздiк тудырады.
Жоғарыда келтiрiлген нақты тiркелген көрсеткiштерден қылмыстылық санының соңғы жылдары екi есеге өсiп отырғандығын байқаймыз. Жалпы қылмыстылықтың қатарында экономикалық қылмыстар елеулi орын салады.
Кейбiр iзденушiлердiң пiкiрiнше, экономикалық қылмыстардың өсу себебiне мыналар жатады: әкiмшiлiк – бюрократиялық механизiмдердiң етек алуы, жемқорлықтың өсуi, қос моральдық, жоғары билеушi эшелондардың қылмысқа қатысуы, екi жақты заңдылық, яғни заң алдында шын мәнiсiнде азамат пен басшылардың теңдiгi, жұмыс нәтижесiне шын
қызығушылықтың болмауы.
1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан 2030 даму стратегиясы». Алматы, 1997 ж.
Послание Президента народу Казахстана. Каз. Правда 5апреля 2003г.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, «Жеті–Жарғы» ,1998 ж.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Алматы, «Жеті жарғы». 1997ж.
4. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралың Заңы. 1995 ж. 31 тамыз.
5. «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 1995 ж. 30 наурыз.
6. «Лицензиялау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 17 сәуір 1995 ж.
7. «Банкроттық туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 21 қаңтар 1997 ж.
8. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Алматы, «Жеті – Жарғы». 2000 ж.
9. «Бағалы қағаздар рыногы туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 5 наурыз 1997 ж.
10. Аванесов В.А. Криминология и социологическая профилактика. -М.,1980.
11. А.В.Наумов. ҚР Қылмыстың құқығы. Астана. «Жеті жарғы 2001 ж.
12. Алауханов Е. «Жаза» Заң. 1999 №7.
13. Ағыбаев А. «Қылмыстық құқықтың принциптері». Тураби. 2001 ж. №5
14. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. Авторлар тобы, ЖШС « Издательство «Норма-к», 2004ж.
15. Криминология. Авторлар ұжымы. Қазақстанның криминологиялық ассосация, ЖШС «Издательство «Норма-к», 2004ж.
16. В.Н. Кудряцев , В.Е. Эминов. Криминология. -М.,1995.- 205с.
17. А.В.Наумов. ҚР Қылмыстың құқығы. Астана. «Жеті жарғы 2001 ж.
18. Ведерников Н.Т. Изучения личности при расследовании: Автореф… дис. канд. юрид. наук:12.00.08.- М., 1965.- 28с.
19. Е.И.Каиржанов (общ. ч.). Криминология: Учеб. пос. Алматы,1995.- 202с.
20. Вышевский Ю.В., Конев А.А. Латентная преступность и правосознание. Омск, 1986 г.
21. Гуров А.И.,Жигорев Е.С., Яковлев Е.И. Криминологическая характеристика и предупреждение преступлений, совершаемых организованными группами. М., 1990 г.
22. Карпец И.И. Преступность: Элюзии и реальность. М., 1992
23. Ковалев М.И. Советская криминология-правоведение или социология // Правоведение. -1970. -№9.
24. Криминология: Учебное пособие. Под ред. д.ю.н., проф. А.И. Долговой.- М.: Норма,1997.- 784с.
25. Кузнецова Н.Ф. Преступления и преступность. – М., 1969 г.
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Қазақстан халқына ел Президентi
Н.Ә.Назабраевтың «Қазақстан – 2030 ... ... және ... ... жақсарту» атты жолдауында бiздiң қоғамымыз бен
мемлекетiмiздiң перспективтi дамуы ... ... ... ... үшiн ... ... қарау және ғылыми баға беру
қажеттiгi туындайды[1].
Қазақ мемлекетi тарихы тұсында ... рет 1991 жылы 16 ... ... ... ... ... Конституциялық
заңы қабылданып, оның кiрiспесiнде бiздiң елiмiздiң ... ... ... ... ... ... ... жерде
тоталитарлық режимге экономика, саясат пен идеологияның жалпы тәуелдiгiне
еш уақытта қайта оралмауға серт етiлдi.
Бүкiл халықтық ... ... ... ... ... мемлекет және азаматтардың негiзгi қағидалары мен
өмiрлiк қызмет бағыттарын бекiттi. Оның ... ... ... ... ... құқықтық және әлеуметтiк ... ... ең ... ... адам және ... ... ... мен
бостандықтары екенiн жария еттi.
Бiрнеше он жылдықтар бойы сақталған «социалистiк» қоғамдық ... ... көшу ... нақты тәуелсiздiктi жүзеге асыру мен жас
мемлекеттiң ... ... оңай қару ... өзiндiк қиындықтарға кез
болады, экономика саласында күйзелiстерге ... ... ... болды,
еңбек ақы мен жәрдемақының төленбеуi нәтижесiнде Республикамыз бiрқатар
ереуiлдер туғызады. ... ... және ... тәртiп деңгейi
төмендейдi.
Басқа сапалық құқықтық және әлеуметтiк жүйеге өту кезеңi бойынша уақыт
күрделi жұмыстар жүргiзудi қажет ... орай ... ... сәйкес мемлекеттiк таразаланған
саясатымен қолдау табатын рухани атмосфераны қалыптастыру маңызды.
Қазақстан Республикасында құқық бұзушылықтардың қылмыстардан тұрақты
өсу тенденциясы қоғамдағы табиғи – ... ... ... әсер ... ... күнге сенiмсiздiк тудырады.
Жоғарыда келтiрiлген нақты ... ... ... ... ... екi ... өсiп отырғандығын байқаймыз. Жалпы
қылмыстылықтың қатарында экономикалық қылмыстар елеулi орын ... ... ... ... ... өсу
себебiне мыналар жатады: әкiмшiлiк – бюрократиялық ... ... ... өсуi, қос ... жоғары билеушi эшелондардың
қылмысқа қатысуы, екi жақты заңдылық, яғни заң алдында шын мәнiсiнде азамат
пен басшылардың ... ... ... ... болмауы.
Экономикалық қылмыстарың ерекше «ядросы» банктiк қылмыстар ... ... ... ... ... ... иiнi. Соңғы жылдары
жалпы мемлекеттiк дәрежеде экономикалық әсiресе банк қызметi саласындағы
жұмыстар мен күрес ... ... ... негiзгi бағыты болып
табылады.
Банктiк қылмыстардың қауiптiлiгi ұлттық байлықтың шетелге ... ... Үш ... ... (1996 – 1998) ... ... ... пайдаланудан банкке 20 есе шығын ... 1996 жылы 3 ... 1998 жылы 80 ... ... ... ... қайтарылмаған. Бұл
қаражаттың елеулi бөлiгi шетелге ... ... ... ... ... тек экономикалық
шығындармен ғана өлшеуге болмайды. Оның әлеуметтiк – ... ... ... бар түрлi әлеуметтiк топ иелерi өз араларында негiзсiз
бөлiнуiне және топ иелерi өз ... ... ... және тәуелдiгiне
алып келуде. Банктiк ... ... ... қылмыстық (криминалды)
бiрлестiктердiң арасында заңсыз баюға байланысты ... ... ... ... адамдардың өмiрi, денсаулығы, бастандығына қарсы, отбасы
мүшелелерi мен туыстарына ... ... ... 1993 – 1997 ... ... ... ... мен басшылардың өмiрiне қол сұққан 100
– ден аса қылмыстар құқық қорғау ... ... ... да ... қазiргi кезде жәбiр көретiндер өте көп деуге негiз бар.
Банк қызметiндегi қылмыстың қоғамдық қауiптiлiгiнiң келесi қыры – оның
латентiлiгiнде. Қолдағы бар деректерге ... ... ... ... ... ... ... жетедi.
Зерттелiп отырған саладағы криминолады жағдайлар ... ... ... ... қызметкерлерiнiң дайындығының болмауы ... ... ... ашу және ... алу ... ... координациялаудың тиiмсiздiгi әсерiнен көбейдi.
Бүгiнгi таңда банк қызметiндегi қылмыстылықтың ... ... ... болмауын айтпай кете ... ... ... ... ... зерттелiп болмаған.
Зерттеу обьектісі мен ... ... ... ... қылмыскерге әсер ететiн шараларды анықтау арқылы банктiк
қызмет саласындағы қылмыстардың алдын алуды тиiмдi ... ... ... ... ... ... қызмет саласындағы
қылмыстардың түрi пәні болып саналады.
Сондықтан да Қазақстан Республикасы ел Президентiнiң «Елдiң жағдайы
мен iшкi жеке ... ... ... ... ... жолдауында былай
делiндi: «Мыналарды жасау қажет:
– шаруашылық субъектiлерiнiң банктiк несие алуына мүмкiндiк бередi;
– мемлекет қарыздарын кезектiлiкпен ... ... ... ... қарыздарды қайтаратында мақсатты топтар құру;
– экономиканың өсуiне, ... ... ... және ... ... ... ... мемлекет қаражатын бөлу».
Зерттеу жұмысының мақсаты ... ... ... ... ... және ... ... бойынша жауаптылық жөніндегі
нормаларды тиiмдеу.
Аталған мақсатқа жетуде төмендегiдей мiндеттер туындайды:
1. Тұтас банктiк қылмыстарды зерттеу;
2. ... ... ... анықтау;
3. Банктiк қылмыстардың алдын алу шараларын тану;
4. Банк қызметiндегi жекеленген қылмыстардың құрамын сипаттайтын негiзгi
белгiлерге тоқтау;
Тақырыптың зерттелу ... ... ... ... асыру барысында
Қазақстан Республикасы Конституциясы мен өзге де заңдылық ... ... Сот ... ... ... ... өзге ... сонда –ақ заңгер ғалымдар А.Ағыбаев, Алауханов Е.О., ... ... А.С., ... Б.Х. ... ... болады.
1. БАНК ҚЫЗМЕТI САЛАСЫНДАҒЫ ҚЫЛМЫСТАРҒА ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМА
1.1 Банк қызметi саласындағы қылмыстар ... ... ... түрi ретiнде
Құқықта экономикалық қылмыстар деген ұғым кездеседi. ... жаңа ұғым ... ... бар, халықаралық ұғым (economik erime,
delinguance d’affairess). Ұлт ... ... ету үшiн ... ... ... мемлекеттiң белсендi ынтымақтастығына, атап
айтқанда экономикалық прогреске жәрдемдесу керек. ... ... ... ... ... ... сауда көлемiн ұлғайтуды,
халықаралық жобаларды әзiрлеп, ... ... ... ... және қаржылық институттар құру, ... – ақ ... ... ... ... ... ... қажет
етедi.
Экономикалық қылмыс ұғымы туралы ғылымда бiрнеше пiкiрлер бар. Бу
Свенсон экономикалық ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызмет саласында жиi ... ... деп ... ... ... ... ... экономикалық қылмыстарға тән емес.
Ал, Тiленчиева Г.Д. экономикалық қылмыстарға төмендегi ... ... ...... ... ... ... қолсұғылатын экономикалық қатынас жүйесiндегi тұлғалар ғана
қылмыстың субъетiлерi бола алады.
Аталған белгiлер ... да ... ... ... ... Тек ... ... бәрi бірдей жүйелi түрде жасалына
бермейдi, сондай – ақ ... тек сол ... ... ... ... шарт ... ... заңды шаруашылық жүргiзу қызметiн бұзады.
Қылмыскер өзiне материалдық игiлiктердi алу үшiн ... ... ... ... ... ... ... звенолары бiр –
бiрiмен ... ... ... бiр ... зақымдануы қалған
шаруашылық механизiмдерiне эрозия алып келедi. Экономикалық қылмыстардың
кейбiр пайдакүнемдiкпен, басқа ... де ... ... мен Э. ... «Экономикалық қылмыстар – байлық жинаудың
әдiл процесi, ол заңмен қорғалатын рыногтық ойын ережесiн бұзады», - ... ... ... ... бiр түрi ... - ... В., - ... игiлiктердi өндiру, айырбастау, ... ... ... қатынастарқа қол сұғады. ... ... ... ... ... дамуына негiзделген,
қоғамдағы қарақылық қызмет саласында қалыптасқан, мемлекетпен қорғалынатын
қоғамдық қатынастар жүйесi болып табылады.
Ал, ... Е.Е. ... ... ... тән ... ... материалдық игiлiктердi тарату үшiн (пайдакүнемдiк) жасалуы;
– жәбiрленушiлердiң ұжымдылығы және белгiсiз болуы;
– ұзақ, жүйелi;
– мемлекеттiң, кәсiпкердiң және жеке азаматтардың ... ... өз ... ... ... мәселесiн көтередi, шығын
келген тұлғаларды анықтауға тырысады. Материалдық игiлiкке шығын ... ... ... ... ... құқығына да нұқсан келтiредi, деп
есептейдi. ... ... ... ... ... ... бағытталған қолсұғушылық меншiк құқығынан қауiптiрек болады
да, қылмыстың объектiсi ... ... ... ... ... болуы мiндеттi емес.
Криминологиялық зерттеулердің көмегімен қылмыстылықтың күйін, даму
тенденциясын, себебі мен ... ... ... ... ... мен
объектісінің негізгі бағыттарын, әсер ету құралын, субъектілерін, мақсатқа
жетуді қамтамасыз ететін материалдық ... ... ... алу жүйесіне мыналар жатады:
- қылмыстылықтың алдын алу объектісі;
- оның негізгі дәрежесі мен ... ... ... ... ...... қылмыстылықтың алдын алу субъектілері.
Қылмыстылықтың алдын алу ... ... ... ... ... болу ... әсер ... арнайы қатынастар болып
табылады.
Қылмыстылықтың алдын алу субъектісіне қылмыстылықпен ... ... ... ... ... жеке азаматтар, түрлі бірлестіктер,
топтар, арнайы (құқыққорғау) органдары, мемлекет жатады.
Бұл субъектілерге қылмыстың алдын алу барысында жекеленген функциялар
(шаралар) ... ... ... ... не ... дәрежеде атқаруды
қажет етеді. Жеке қылмыскерге қатысты жүргізілетін қызмет қалмыстың алдын
алудың жеке ... ... жеке ... ... ... ... ... пенитенциярлы, постпенитеициарлы деңгейде қылмыстың адын ... ... ... ... қылмыстық алдын алу шарасы қылмыстың әрекеті жасағанға дейінгі
қызмет, ал тікелейде қылмыс нақты жасалған ... ... ... ... ... ... алу шарасы сотталушыны тұлғаның
жазасын өтеп жүрген кезде іске ... ... ... шарасы
болса, ал постпенитенциарлыда (түзеу мекемесі) сотталушының жазасын өтеп
болғанан кейінгі кезеңді қамтылады.
Қылмыстылықтың ... ... ... ... дәстүрлі екі түрі бар:
жалпы әлеуметтік және арнайы криминологиялық.
Қылмыстылықты алдын алудың жалпы әлеуметтік түрі қылмыстылықпен күресу
процесі ... ... ... ... әлеуметтік даму мақсатында
атқарылатын ұзақ мерзімді, тиімді және кең ... ... ... ... ... ... барлығы түгелімен қылмыстылықтың алдын
алудың шаралары функциясын атқармайды. Оларға тән белгілі бір нәтиже ... ... ... ... ... жатқызамыз:
– қылмыстылықтың жалпы себептерінің тікелей күшін жояды, осы себептерге
қарсы бағытталса да;
– нақты ... ... және ... ... ... мен ... ... әсер етеді;
– түрлі дәрежеде криминогенді құбылыстарға қарсы бағытталады.
Криминологияда ... ... ... ... алу ... ... бөлуге болады. Бірі – қылмыстылықтың ... алу ... ... ... ... – әсер ету ... ... бөледі.
Біз қылмыстың әрекеттері баға беру нәтижесінде, қылмыстылықтың алдын
алуды келесі 3 блокқа бөлеміз:
– экономикалық және ұйымдастыру және басқару ... ... ... сипаттағы;
– әлеуметтік – психологиялық сипаттағы шаралар;
Экономикалық және ... пен ... ... ... алу ... мыналарды жатқызамыз:
– экономикалық күйзелісті зерттеу;
– криминологиялық емес шараларды қолданумен байланысты емес ... ... емес ... ... ... ... азаматтар мен ұйымдардың қызметтеріне қойылатын жағдай жасау;
– несие ... мен банк ... ... ... ... ... шараларды тиімді ету.
Банк қызметі саласындағы қылмыстардың барысында мына ... ... іске ... ... мына міндеттемелерді орындау қажет:
– легалды банктік бизнесті жемқорлық және ... ... ... ... ... ... банк ... саласында қылмыстың жасалынуы фактісі қозғалған ... және ... ... дейін банктік қызметті тексерудің
құқықтық негіздерін жетілдіру;
– «банк құпиясы» мен ... ... ... ... нақты түсінік беру.
Легалды банктік бизнесті қорғауды құқықтық қамтамасыз етудің ... ... ... ... жетілдіру қажет.
Құқық қорғау органы қызметшілерінің іс – тәжірибесінде өз лауазымды
қызметтен пайдаланылып, коммерциялық ұйымдардың ... ... ... ... көмек көрсету жағдайын жиі кездестіруге болады. Бұл
кәсіпкерлік қызметті объективті заңды ... ... ... кедергі болатын
анық. Соднықтан да қылмыстылықтың ... ... ... ... ... дұрыс.
Құқық қорғау органдарында бірыңғай компьютерлікжүйе бар. Онда несие
және ақша ... ... ... құжаттарды жасау, пайдалануға
қатысы бар тұлғалар туралы және жалған ақша ... ... ... ... органы қызметкерлеріне де коммерциялық құпия мәліметтер
қылмыстық істерді ашу кезінде ... ... ... қорғау және банк
қызметшілерінің банк қызметі саласындағы ... ... ... ... ... ... ... орны ерекше.
Банк қызметі саласындағы қылмыстарға әсер ... ... ... ... қарау органдары. Бұл үшін мемлекет мына ... ... ... ... ... ... артықшылығы мемлекетте мойындаудың
қажеттігі;
– инвестициялық, жедел несие беру ... ... ... ... ... көрсету, мұндай кәсіпкерліктің материалдық көмек
көрсету, мұндай кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... алғашқы циклында өндірісті дамыту үшін ... ... ... рухани байлықты дамыту үшін ... және ... ... ... ... саласындағы арнайы криминологиялық шаралар дегеніміз
қылмыстардың жасалуына әсер ететін ... мен ... ... ... ... ... ... қабылдануымен экономикалық қызметтегi
қылмыстық құқықпен қорғалынатын ... ... ... ... ... да (ҚР ҚК 189- 227 баптар) толықтырылды. Мемлекеттiң
тиiстi дәрежеде ақша – ... ... ... ... өз бақылауының
төмендеуiне ақшамен есептесу, несие жүйесiнде түрлi криминалды ... ... ... ... ... - ... және ... да
құндылықтарды, халыққа көрсетiлетiн қызметтi өндiруге, бөлуге, айырбастауға
және тұтынуға ... ... ... ... ... ... заңда көзделген қоғамға қауiптi iс – әрекет. Экономикалық қызмет
саласындағы қылмыстар үшiн жауапкершiлiктi қарастыратын ... ... ... ел ... ... бiр қалыпты дамуын қамтамасыз
етуге бағытталған қылмсытық кодексте ... ... ... ... қызмет саласындағы кәсiпорындарда сол қызмет процесiнде
қалыптасқан бiрыңғай тектiк қоғамдық қатынас болады.
Осы тарауға жататын бiрқатар ... ... ... нышаны –
ондағы қылмыс заты болып табылады. Мысалы, тауарлық белгi (ҚК – тiң ... ... ... ... ... ... мәлiметтер (200 - бап),
бағалы қағаздар (202, 205 - бап), ... ақша (206 - бап), ... мен өзге ... және есеп ... құжаттары (207 - бап),
акциздiк алым маркалары ... ... ... ... жағы ... ... ... әрекетсiздiк арқылы да ... ... ... ... ... ... (ҚК - тiң 195 - бабы),
қетел валþтасындаөы қаражатты ... ... (213 - бап), ... мен ... төлеуден жалтару (214 - бап), бухгалтерлiк есеп
ережелерiн бұзу (218 - бап), ... ... ... (221, 222 ... ... ... ... қылмыстардың мiндеттi түрдегi
нықаны, ол - заңда көзделген қоөамөа қауiптi ... ... ... құрам болады. Мысалы, ҚК - тiң 192 - 194, 196 – 198, 203 – ... – 222 – ... ... қылмыстар.
ҚК – тiң осы қарастырылып отырөан тарауына кiретiн бiрқатар ... ... бар. ... ҚК – тiң 197, 205, 218 – баптары.
Экономикалық қызмет саласындаөы қылмыстардың барлығы ... ... ... қасақана жасалөандыөымен сипатталады. Олардың
кейбiреулерiнiң субъективтiк жаөының мiндеттi түрдегi нықаны, ... ... ... болуы (ҚК – тiң 192, 193, 198, 204 - баптары).
Экономикалық қызмет саласындаөы қылмыстардың субъектiсi қылмыс ... 16 ... ... есi ... адам бола ... Ал, мұндай қылмыстардың
кейбiреулерiнiң субъектiсi тек лауазымды адамдар (ҚК – тiң 198, 225 ... банк ... қана (189, 225 - ... ... ... ... ... қызмет саласындаөы қылмыстарды
қартты түрде мынандай түрлерге бөлуге болады:
1) кәсiпкерлiк саладағы және экономикалық қызметтiң ... ... ... ... кәсiпкерлiк қызметке кедергi жасау (ҚК – тiң
189 бабы), заңсыз кәсiпкерлiк (190 - бап), ... ... ... (191 -
бап), жалған кәсiпкерлiк (192 - бап), заңсыз жолмен алынған ақша ... өзге ... ... (193 - бап), ... iс – ... бәсекенi шектеу (196 - бап), көрнеу жалған жарнама беру (198 - бап),
тауарлық ... ... ... (199 - бап), коммерциялық немесе банктiк
құпияны құрайтын мәлiметтердi заңсыз алу мен ... ету (200 - ... ... ... және ойын – ... ... конкурстардың
қатысушылары мен ұйымдастырушыларын сатып алу (201 - бап), ... ... iс – ... (215 - бап), ... банкроттық (217 - бап),
бухгалтерлiк есеп ережелерiн бұзу (218 - бап), табиғат ... ... ... ... (225 - бап), ... ... немесе оны жасаудан
бас тартуға мәжбүр ету (ҚК – тiң 226 - ... ақша – ... ... ... ... ... алу және
мақсатсыз пайдалану (ҚК – тiң 194 - бабы), несиелiк ерешектi өтеуден ... (195 - бап), ... ... ... (эмиссия) тәртiбiн бұзу (202
- бап), бағалы қағаздарды ұстаушылар тiзiмiне ... ... ... (203 - бап), бағалы қағаздар мен жүргiзiлетiн опрециялар туралы
көрнеу жалған ... беру (204 - бап), ... ... ... ... бұзу (205 - бап), ... төлем карточкалары мен өзге
төлем және есеп айырбасу ... ... ... сату (ҚК – тiң 207 ... ... қызмет саласындағы қылмыстар: акциздiк алым ... ... және ... (208 - бап), ... ... (209 -
бап), шетел валютасындағы қаражатты шетелден қайтармау (213 - бап), ... мен ... ... ... (214 - бап): банк ... ... ... мәлiметтер беру (219 - бап), банктiк ақша қаражатын
заңсыз пайдалану (220 - бап), азаматтық ... ... ... (221 ... ұйымдарға салынатын салықты төлеуден жалтару (ҚК – тiң 222 - ... ... және ... қызмет көрсету саласындағы қылмыстар: көпшiлiк
сауда – саттықтар мен ... ... ... ... бұзу (197 - ... тұтынушыларды алдау (223 - бап), заңсыз сыйақы алу
(ҚК – тiң 224 - бабы).
5) ... ... ... ... да ... ... ... кiру, ЭВМ үшiн зиянды бағдарламаларды жасау, пайдалану
және тарату (ҚК – тiң 227 - ... ... ... ... жекеленген түрi банктiк
қылмыстар деп аталынады. Банктiк қылмыстарға банк ... ... ... ... ... С.Е. ... ... банк
саласындағы қылмыстарды екi топқа бөлiнедi, оның бiрi ... ... ... екiншi тобы банк қызметi саласында жасалынатын қылмыстар.
Банк қызметi саласындағы қылмыстылыққа заңсыз банктiк қызмет (ҚР ... - бап), ... ... ... ақша қаражатын немесе өзге мүлiктi
заңдастыру (193 - бап), ... ... ... әдейi жалтару (195 -
бап). Бағалы қағаздарды шығару (эсиссия) тәртiбiн бұзу (202 - бап) ... ... ... ... ... ... сату (206 - бап), жалған төлем
карточкалары мен өзге төлем және есеп ... ... ... ... ... - бап), несиенi заңсыз алу және мақсатсыз пайдалану (194 - ... Банк ... ... жеке ... үшiн ... банк ... ҚК 191 – бапта келтiрiлген қылмыстық - ... ... ... (190 - бап) үшiн ... жөнiндегi жалпы нормамен
салыстырғанда арнаулы норма болып ... ... ... (191 - бап) құрамы заңсыз кәсiпкерлiк (190 -
бап) жалпы ... тек сол ... ... ... ... ... ғана ... мен заңды тұлғалардың банктiк қызметi ... ... ... өтуi тиiс.
Банктiк қызмет мына актiлермен реттеледi: ҚР Президентiнiң 1995 ... ... «ҚР – дағы ... ... ... «ҚР – дағы банктер мен
банктiк қызмет туралы» заң үшi бар Жарлықтары[4]; 1996 жылғы 27 ... ... ... тұлғалар үшiн шетел валютасына және ... ... ... ... заң күшi бар ... күшiн жоғалтты деп
тану және анонимдiк себептер ... ҚР – ның ... заң ... ... туралы». 1996 жылғы 7 желтоқсандағы «ҚР – ның ... ... ... мен ... ... ... 1997 жылғы 6
наурыздағы «ҚР Президентiнiң «ҚР – дағы банктер мен банктiк қызмет туралы»
заң күшi бар ... ... ... ... 1997 жылғы 11 шiлдедегi
«ҚР – ның банк қызметi жөнiндегi ... заң ... ... мен
толықтырулар енгiзу туралы»[6].
Банктiк қызметтiң (банктiк операциялардың) кейбiр түрлерiн лицензиялау
тұтынушы мүддесiн қорағауды қамтамасыз ету, ... ... ету ... тағы сол ... ... ... мына ... бiреуi болса:
1) тiркелмеген;
2) арнаулы рұқсат (лицензия) құжат болып, бiрақ ол алынбаған;
3) ... ... ... ... ... ... ... деп таңылады[7];
Бұл қылмыстың құрамы болуы үшiн заңсыз банктiк ... ... ... ... iрi зиян ... не iрi мөлшердегi табыспен
ұштасуы тиiс.
Қылмыс жасаған кезде Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген
айлық есептiк көрсеткiштен жүз есе ... ... ... не бес жүз ... ... ұйымға не мемелекетке зиян келсе, ол зиян iрi мөлшердегi деп
танылады. (189 – бабында ... ... ... ... бес жүз ... мөлшердегi табыс iрi табыс деп саналады (АК – тiң 190 - бап)[8].
Субъективтiк жағынан қасақана жасалынды. Айыпты адам ... ... ... ... ... ... (лицензия) керес бола тұра онсыз
жасап отрыған немесе лицензиялау шартын бұзғандығын, өзiнiң iс – ... ... ... ... мемлекетке iрi зиян келуi мүмкiн
екендiгiн не қалайда келетiндiгiн немесе өз iс – әрекетiнiң iрi ... ... ... сол ... ... ... ... қарастырылып отрыған қылмыстың субъектiсi – жасы 16 - ға толған,
есi дұрыс адам.
Заңсыз банктiк қызмет қылмыстың ... түрi деп ... егер ... топ ... ... ол ерекше iрi мөлшердегi табыспен ұштасса не
оны заңсыз банктiк қызметi немесе заңсыз кәсiпкерлiгi үшiн ... ... ... топ - ... ... үшiн ... ұйымдасқан, қылмыстың күрделi
түрлерiн бiрлесiп орындай алатын топ. Ол тұрақты болады, бiр немесе бiрнеше
қылмыс ... ... ... ... ... екi мың есе ... ... ерекше iрi
мөлшердегi табыс деп саналады (ҚК – тiң 190 – ... ... адам ... ҚК – тiң 190 ... 191 – ... сотталып және оның
сол қылмыс үшiн соттылығы ... не ... ... ... адам заңсыз
кәсiпкерлiгi үшiн бұрын сотталған деп танылады[3].
Заңсыз жолмен алынған ақша ... ... өзге ... ... жолмен тапқан ақшаны заңдастыру, яғни «лас ақшаны ... ... мен ... ... ... ... қылмыстардың бiр түрi.
«Ақшаны тазартқанда» қылмыскер өз ... ... ... беру ... ... ...... институттарды және мүмкiндiк
тудыратын жағдайларды өте бiлгiлiкпен пайдалану. Заңы ... ... ... iрi ... ... ... бүркемелеу, заңсыз жолмен
тапқан iрi мөлшердегi ... ... ... үшiн ... ... ... ... тазарту» дегенiмiз – жасырын қорлар мен капиталды
ашық экономикаға енгiзу.
Ұйымдасқан қылмыстың мақсаты – ... ... ... ... байланыс арқылы заңдастыру.
Сарапшылардың болжамы бойынша халықаралық қылмыстық ұйымның ақшасы –
әр ... ... ... айналған, формалар мен ... ... – ақ 300 млрд ... ... ... есепте. Сонымен
қатар оның жылдық табысы 120 млрд доллар шамасында.
Қылмыстық ... ... ... тазарту» оның кiмге тиесiлi екенiң
жасыруды және басқа жаққа ауыстырылуын қажет ... ... ... ... оның ... ... қабiлетiне
негiзделген. «Ақша тазартуды» бетiмен жiберу - ... ... ... және ... құрылымдардың ақсатады.
Заңсыз қаржыландырылатын кәсiпорындар бәсекенi тұншықтырады.
Қоғамға түсетiн салық салмағы артады.
Тiкелей банктiк құрылымдар арқылы қылмыстық жолмен табылған ... ... алу ... ... ... ... ... 1990 жылғы Гаванада, 1991 жылғы Суздальда талқыланды. Бұл
мәселенi талқылаған ... ... ... ... ... және қылмыстық жолмен ... ... ... жасауды
қиындататын тiлге тиек еттi.
Банк операциялары мен бақылау жасау практикасының ережелерi бойынша
БҰҰ Комитетiнiң принциптерi туралы Мәлiмдемеде де ... ... ... ... ... ... тигiзедi. Бұл мәлiмдеме клиеттiң жеке
басын анықтаудың қажеттiгiн, күдiктi ... ... ... бас
тартуын, әкiмшiлiк органдармен салыстырмалы құпиялық ... ... ... - ... ... ... елдерде жасырын банк есептерiнде тыйым салу ... ... ... бұл ... ... ... Швеция сияқты елдерде
белгiлi бiр шектеулер әлi бар. Бiрқатар ... ... не ... ... үшiн ... жаза ... заңсыз жолмен
алынған ақша тәркiлендi.
Уругвайда орнаған жаңа тәртiп бойынша, шыққан тегi күдiк ... ... және ... ... ... қатаң бақылау орнатылған.
Мақсат - қылмыстық жолмен табылған ақшаны тазартуға тосқауыл жасау.
Бұл елде бұрын орын ... ... ... және банкрлердiң онша талап
қоймауы ұйымдасқан қылмыстың етек ... ... ... болатын. Ал,
жаңа ережеге сәйкес кез келген iрi салымның шыққан тегi мұқият ... ... ... Австралия заңы бойынша банк күдiктi салым түскен
бойда полицияға хабарлауы тиiс.
АҚШ – та банк ... ... заң ... iстейдi, Конгресс сол заңға
сәйкес «ақшаны тазартудың» алдын алу операцияларын заңдастыруға ... ... банк ... 10 мың ... асатын әрбiр салым бойынша
валюта жөнiнде есеп бередi және басқа да есептер ... – тың ... ақша ... ... ... ... Заңы ... қаржы операциялары туралы құқыққорғау органына ... ... банк ... ... ... ... ... басып алу, тәркiлеу жөнiндегi Европа Конвенциясын ... ... iске ... ... мемлекеттiк органдар құруды қажет
етедi. Мысалы, Францияда ... ... ... ... ... қаржы министрлiгi жағынан арнайы құрылған «Тракфин» тобы айналысады.
Егер iрi ақша жайында банктен келiп түскен ақпарат күдiк ... ... ... ... кейiн полиция және кеден қызметiне тергеу жүргiзу
жайында нұсқау берiледi.
Швецияда құралған арнайы қаржы полицияның мiндетi - қару – ... ... ... ... ... есiрткi сатып түсiрген ақша.
Швед қылмыстық ... ... ... ... бар.
Бұл өзектi мәселенi шешу үшiн Қазақстан дүниежүзiлiк қауымдастықпен
тығыз байланысты болуы тиiс.
Мұндай қызмет БҰҰ шеңберiнде ... ... Бас ... және ... ... ... сессиясына 1990 жылы ұсынған
бала масында, БҰҰ - ның есiрткемен ... ... ... ... ... БҰҰ ... Дүниежүзiлiк бағдарламасында да қаражаттың
заңсыз айналымы, қаражаттың заңсыз ... және банк ... ... ... ... ақша қаражатының зардаптарымен күресу үшiн
қабылдануға тиiстi шаралар ұсынылған.
Ақшаны ... ... ... ... саясаты, ең алдымен,
ұйымдасқан қылмысты сыбайластықтың материалдық құндылықтарын iдеп табуға
бақылауға алуға және де ... ... ... қызметтен түскен табысты анықтау, алу және тәркiлеу туралы
1990 жылғы Европалық Кенвенцияның ... ... ... «лас ... мына ... iс – әрекеттерiн қылмыс ретiнде ... ... ... ... тиiс, - олар:
а) материалдық құндылықтың заңсыз екендiгiн жасыру ... ... ... жасаған кез келген адамға, оның iс – әрекетi үшiн заңдық
салдардан ... ... ... сол ... құндылықтың
қылмыстан келген табыс екенiң бiле тұра адамның материалдық ... ... ... ... ... ... немесе оған тиесiлi құқықтың жаратылысын,
тегiн, орындауын, қозғалысын немесе анық кiмге тиесiлiлiгiн жасырып ... ... егер де адам бұл ... құндылықтың қылмыстық жолмен
келгенiң бiлетiн болса;
в) материалдық құндылықты сатып алуды, ... ... ... ... ... ... ... пайдаланған кезде оны алған адам
құндылықты қылмыстық жолмен келген табыс екенiн бiлген болса.
Қылмыстың тiкелей объектiсi - ... - ... ... ... ... кәсiпкерлiк қызметтiң зыңдылығын реттейтiн қоғамдық қатынастар.
Қылмыстың заты – бiлу тұра қылмыстық жолмен алынған ақша қаражаты
немесе ... ... ... анықған табысты тазарту, анықтау, алу және
тәркiлеу жөнiндегi 1990 жылдың 8 қарашасындағы ... ... ... ... қылмыстық жолмен алынған кез келген материалдық пайданы
бiлдiредi.
«Мүлiк» терминi – заттың ... ... ... ... ... ... кез ... түрiн қамтиды, сондай – ақ адамның сол
мүлiкке немесе ондағы үлесiн куәландыратын ... ... ... қағаз.
Ақша қаражаты түсiнiгiне ұлттық та, шетелдiк те валюта, қолма - ... да, ... - қол емес те ... Баю, порнография, жөзекшiлiк
мақсатында секстi пайдалануға, балалар мен кәмелетке ... ... салу ... ... ... 1991 жылғы 9 қыркүйектегi ұсынысы да
балалар мен кәмелетке толмағандарды тән ... үшiн ... ... алу және ... ... ... жағы:
1) бiле тұра заңсыз жолмен алынған ақша қаражатымен немесе басқа
мүлiкпен қаржылық операция жасау.
Мысалы, бағалы ... ... ... ... ... неселеу, ақша қаражатын депозитке салу, салықтар жинастыру және де
қаражы заңымен реттелетiн басқа операциялар.
2) басқа мәлiметтер жинау. Қазақстан ... ... ...... сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтық құқықтары мен
мiндеттерiн белiлеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекеттер
мәмiлелер деп ... ақша ... ... ... ... кәсiпкерлiк немесе басқа
экономикалық қызметтi жүзеге асыру үшiн пайдалану.
Кәсiпкерлiк – өз ... ... ... және ... қаражаттар мен
мүлiк есебiнен, осы қызметке қатысушылардың барлығы үшiн өзара тиiмдi
нәтижелер мен табыстар алу ... ... ... заң ... және ... қызмет. Қызметтiң бұл ашық, ... ... ... алынған ақша қаражатын «тазартуға» пайдалынылады.
Басқадай экономикалық қызмет дегенiмiз, мүлiктi, оның ... ... ... ... ... ... ... көздемейтiн
кез келген қызмет. Белгiлi бiр экономикалық мiндеттi орындау ... ... ... операция аяқталғанда ғана емес, бұл қаражаттың
кез келген қозғалысында, оның iшiнде, ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысында бұл iс – әрекеттi аяқталған ... ... ... ... формасы - қасақана жасағандық. Ең басты
мақсат тек табыс табу болып саналатын адамдарды қылмыстық ... ... ... ... ... екендiгi белгiлi ақша
қаражатының шыққан тегiне немқұрайды ... ... ... көрiнiс табуы
болып табылады. Саралау үшiн себеп пен мақсаттың маңызы жоқ.
ҚК – тiң 193 – ... 2 – ... ... ... мән – жайларды
қарастырады:
егер қылмысты:
1) адамдар тобының алдын алу сөз ... ... ... ... адам ... ... ... пайдаланып жасаған болса[3].
Қызмет бабын пайдалану ...... ... органының
лауазымды адамының, мемкелеттiк қызметткердiң немесе жергiлiктi өзiн – ... ... ... ... – ақ ... және басқа да
мекемеге басқарушылық мiндет атқараьтын адамның заңсыз жолмен алынған ақша
қаражатын немесе мүлiктi ... ... ... ... берiлген
өкiлеттiк олардың қылмыстық жолмен тапқан мүлiктi заңдастыруын жеңiлдетедi.
Қылмыстың субъектiсi – жасы 16 - ға толған, есi дұрыс адам.
Заңсыз ... ... ақша ... ... ... ... нақты
кiмнiң қарамағында болса, сол адам жауапкершiлiк көретедi.
Ондай мүлiктi заңдастыруға бiле – тұра ... ... ... ... ... ... ... бiрлестiкке
көметкесушiлер немесе қатысушылар болып саналады.
193 – баптың 3 – бөлiгi ұйымдасқан топ, ... ... ... ... ... iрi ... ... әрекеттер сияқты
саралаушылар нышандар бар болғандығы жауапкершiлiктi қарастырады.
Ұйымдасқан топ, қылмыстық сыбайластық (қылмыстық ұйым) түсiнiгi ҚК ... 31 – ... ... ... ... ҚК – тiң 193 – бабының ескертуiнде анықталған[3].
Қаржылық құқықтың, қаржылардың қоғамнан және жекелеген ... ... орны мен ... ... өте зор ... әркiмге де
белгiлi. Олар мемлекеттiң өсiп ... ... ... және ... мен ... ... ... етудiң қайнар көзi болып
есептелiнедi. Қаржылық құралдар арқылы мемлекет елiмiздiң ... ... ... ... ... Әрбiр азамат әр ... ... ... мемлекетпен үнемi байланыста болады. Егемен
елiмiздiң нарық экономикасына көшуiне байланысты қаржылардың, сондай-ақ осы
қаржылық құқық ... өту ... ... ... да ... мән-мағынасына, функциялары мен рөлдерiне ... ... ... жөн ... ақша сипатында болуы, олардың экономикалық ... ... және ... жүзеге асыру формасы ... ... ... ... ... ... ... ретiнде базистiк қатынастарға жатады.
Өндiрiлген өнiмдер мен басқа да қажеттi заттар, қызметтер – ақшаның,
яғни ... ... ... және ... өлшемiнiң көмегiмен өлшенедi.
Қаржылық ... ... ... қызметтерi қоғамдық жиынтық
өнiмдi бөлу кезiнде анық ... ... ... ... ... ... өндiрiстiк қорларының өзiндiк айналымын шығарылған
өнiмдердi өткiзу кезiндегi ақша төрiндегi дербес ... және ... ... ... қарастыру қажет. Құндар ақша ... ... ие ... ... мемлекеттiк кiрiс ретiнде мемлекеттiң
қызметтерiне қосылады.
Мемлекеттiң қаржылық қызметi – мемлекеттiк ақша ... ... және ... ... ... ... ... құру және оның айтарлықтай жұмыс ... ... ... ... тұтастай өзiнiң немесе өкiлеттi органдардың iс-
әрекеттерi.
Қаржылық қызметтiң мiндеттерi:
1) Өзiнiң (мiндеттерiн) ... ... және ... ... ақша ... ... Қоғамның ақшалай инфрақұрылымын құру және оның ойдағыдай жұмыс
iстеуiн қамтамасыз ету.
3) ... ... ... ... ... ... қоғамға қолайлы деп тапқан бағытта ақша көмегiмен ықпал ету[10,
Б.34].
Қаржылық қызметтiң басты мақсаты – қоғамның ... ... ... қызмет атқаруларына қолайлы жағдай жасау.
Қаржылық қызметтердiң принциптерi:
1. ... ... ... алу және оның ... ... Қоғамның бақылауында болуы, жариялылық және ... ... және ... ... және ... Тұрақтылық және жүйелiлiк.
Қаржылық қызметтiң әдiстерi – қаржы жүйесiнiң құрамына кiретiн ... ... бөлу және ... ... ... мемлекет
жүзеге асыратын нақты жолдар мен тәсiлдер.
Экономикалық категория ретiнде – қаржылар деп мемлекеттiң ақшалай
кiрiстерiн ... бөлу және ... ... ... ... ... ... айтамыз. “қаржың терминiнiң 2 мағынасы бар:
1. Материалдық.
2. Экономикалық категория.
Материалдық (ақшалай) ... ... деп, ... ... ақша қаражаттары қорларының жиынтығын айтамыз.
Экономикалық категория ... ... деп, ... ... ... түрде қалыптастыратын және бөлетiн, сондай-ақ олардың
пайдалануын ұйымдастыратын экономикалық қатынастардың жүйесiн айтамыз.
Қаржылық қызмет дегенiмiз, өз меншiгiндегi ақша қаражаттары ... бөлу және ... ... ... ... iс-
әрекетi. Мемлекеттiң қаржылық қызметi iс ... ... ... ... ақша ... ... мемлекеттiң қаржылық қызметiнiң
түпкiлiктi объектiсi болып есептелiнедi. Қаржылық қызметтiң ... үш ... ... ... Олар мына төмендегiдей болып
келедi:
1) ақша қорларын жұмылдыру функциясы;
2) ... ... мен ... ... қамтамасыз ету
функциясы;
3) бақылау функциясы.
Бiрiншi функцияның мәнi ... ... ... ... ... ... өз ... ақша қаражаттары ... бола ... Осы ... ... ... өз ... өтеуге
қажеттi ақша қаражаттарын жиыстырады және осы қаражаттарды ақша қорларына
қалыптастырады, яғни мемлекет өтеуге қажеттi ақша қаражаттарын ... ... ... ақша ... ... және ... ... да болмасын шаруашылық субъектiлерiнiң осы қорлардан алған
ақша қаражаттарын мақсатқа сай пайдаланулары кезiндегi барлық ... және ... ... ... етуге бағытталған.
Үшiншi функция, мемлекеттiң ... және өз ... ... ... шығындарды өтеуге байланысты ақша қорларын
пайдаланудан тұрады.
Субъектiлерге ... өз ақша ... ... ... ... өз ... қызметтерiн тәуелсiз және дербес ... ... ... ... ... ... ... белгiлi
бiр әдiстердi қолдану арқылы жүзеге асырылады.
Қаржылық қызметтiң әдiстерi дегенiмiз, қаржы жүйесiнiң құрамына
кiретiн ақша қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ... ... ... ... нақтылы жолдар мен тәсiлдер.
Мемлекеттiң қаржылық қызметi белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттары қорларын
қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ... ... ... ... ... ... ... құқылық нормаларды
iс жүзiне қолданылатын әрекеттерi.
Белгiленген нормативтерден тыс қаржы ресурстарын алып қоюға немесе
бөлуге, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... процесiнде қолданылатын нақты құқылық нормалар толық өктем және
атқару – үкiм ету түрiнде жүргiзiледi. ... ... бұл ... барлық
мемлекеттiк органдар қатысады. Мемлекеттiк органдар қаржылық қызметтi
жүзеге ... ... ... ... көлемiнде қаржылық
ресурстарды жұмылдыру, бөлу және пайдалануды ... ... ... ... ... саласында пайда болатын ... ... ... ... ... Осы актiлердi
қабылдау мемлекеттiң қаржылық қызметiнiң құқылық формасы ... ... ... мына ... ... ... нормативтiк қабiлетi бар заң актiлерiн шығару;
2) дербес қаржылық-құқықтық актiлердi шығару;
3) ... ... ... мемлекеттiң мүддесiн көздейтiң өкiлеттi органның өз құқылары мен
мiндеттерiн ... бiр ... ... ... ... ... ... алып қарасақ, қаржылық құқтың пәнiне ақша
қорларын пайдалану кезiнде пайда болған қатынастар кiрмейдi. Себебi, ... ... ... қаражат беру арқылы ... ақша ... ... беру ... қорларды “бөлуң түсiнiгiн қамтиды.
Халықтан салық алу кезiнде, ақша иесiнiң еркi (тiлегi) есепке
алынбайды, ақша ... ... жүне ... түрiнде жиналады. Бiрақ
кейбiр кездерде, қаржылық қызметтi жүзеге асыруға, мемлекет тарапынан
икемдiлiк ... яғни ақша ... ... ... ... ету ... ... төлеушiлер өз ерiктерiмен ақшаларын бередi.
Бюджет жүйесi мемлекеттiң қаржы ... ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық мiндеттерiн шешуде маңызды рөл
атқарады. Сондықтан бюджет ... ... да ... ... қызмет етуi механизмiн теориялық және практикалық ... бiлу ... ... көкейтестi проблемаға айналған.
1999 жылдан берi республикада қаржы ресурстарын ... ... жаңа ... ... атап ... ... және
мемлекеттiк емес жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық процесiнiң
теориялық ерекшелiктерi анықталды, ... ... құны ... ыңғайында жинақтаушы ... ... ... ... ... ... қалыптастыру әдiстемесi айқындалды.
Бүгiнгi таңда бұл қорларда 150 миллиард теңгеден астам ... ... ... ... құру мен ... ... жүйесiн және қаржы
жүйесiнiң басқа да элементтерiн реформалаудан артта қалып келедi. Мұның өзi
белгiлi бiр дәрежеде республикадағы бiртұтас ... ... ... ... ... ... бюджеттiк қатынастар нышандарыныi зерттелуi мен
қарастырылу жайы нашар. ... ... ... мемлекеттiк
кәсiпорындармен, бюджеттiк мекемелермен және ұйымдармен, ... ... ... атап ... ... емес ... ... қатынастарын жан-жақты зерттеген жөн.
Қаржы ресурстары ... және ... ... ... үшiн ... десе де ... жинақтаушы зейнетақы қорларының қаражаты экономиканың нақты
секторын қолдауға бағытталуы тиiс. Оны қалайша жүзеге асыруға ... ... ... ... ... заем ... ... облыстық және аудандық бюджеттердiң нақты инвестициялық
жобаларын жүзеге асыруды ... ... ... ... ақша ... ... жобаларды iске асыруға бағыттайды. Ал, қаражаттың қайтарылуына
бюджет ... ... ... ... ... бюджет арқылы
дүниежүзiлiк банктiң, Азия даму ... және ... да ... ... ... ... 30-ға ... инвестициялық жобалар жүзеге
асырылуда. Осы жобаларды iске асыру барысында құрылыс-монтаж жұмыстарын
орындауға және басқа да ... ... ... шетелдiк фирмалар жеңiп
алуда. Демек, заем қаржысы негiзiнен ... ... ... ... үшiн iшкi ... ... атап айтқанда жинақтаушы зейнет
қорларын пайдалансақ, онда нақты ақша отандық тауар өндiрушiлердi ... ... едi. Бұл ... жұмыс орындары, жаңа салық базасы және ... ... ... есебiнен бюджет арқылы қаржыландыратын басыңқы,
тиiмдi жобаларды, бағдарламаларды айқындап алу маңызды болып табылады.
Азды-көптi ... ие ... ... ... ... ... әйтеуiр бiр үлеске ие болып қалуға жанталасады, айналасына, ... ... ... ... жұтып жiбергенде, тамағына қылқаны кетер
демедi. ... ... ... ... ... ... жоқ болып, шашып
кетушiлер де шықты. Бұлардың ... ... та, ... бейiмдiлiк те,
әжептәуiр ақыл-ой да бар адамдар ғой. Бiрақ ... ... олар ... тер ... бай болу ... жұмсайды, мемлекеттiк лауазымы болса, оны
да осы мақсатқа пайдаланды. Кедей – бай ... ... бай – ... ... Ел ... ... тұтқан қанағат, рақым бұлардың көңiлiнен тыс қалды.
Осы жолда, осы шұбар ала топтың ... ... ... ... ... ... өз жеке басының пайдасы үшiн
сатуға да, құрбандыққа шалуға да бар, ... ... ... ... жатты.
Адал еңбегiмен, маңдай терiмен таппай, бiреудi алдап, бiреудi арбап,
қиянатпен, өтiрiкпен жанын жалдап ... ... өз ... ... ... шетелге асырып, сонда сақтаушы байлар, жаңа типтегi буржуалар пайда
болып жатыр. ұрлық, қорлық, ... жең ... ... ... ... топ ... көрсете бастады. Белгiлi, iрi табысты
акционерлiк қоғамдардың, мекемелердiң шотынан ... ... ... ... ... миллиондаған, миллиардтаған ағымда арадағы
делдал жеке меншiк фирмаларға аударылды. Мұның ... ... ... ... ... ... ... аузында
кеттi.
Екiншi жағынан, осындай жолмен өндiрiлген өнiм ... ... ... ... ... ... ... көтеруге
бағытталған мемлекеттiк бағдарламалардың орындалуына кедергi жасады.
Қоғамда еңбекке ақы ... ... ... iсiне ... ... жүргiзiлмедi.
Өндiрiлген өнiм бағасының төмендеуiне, сондай-ақ өнiм өткiзу ... алып ... ... ел экономикасының дамуына ықпал ететiн
елеулi тетiк деуге болады. ... ... етiп ... ... ... ... ... қаржы бөлудi, жанар және ... май ... ... несие берудi жолға қойып, iске ... да ауыл ... ... ... ... айналдырудағы қажеттi және әлеуметтiк маңызы
зор шешiм болды.
Мемлекеттiк басқару органдарының қаржылық қызметi – ... ... ... жөнiндегi мiндеттерiн жүзеге асыруға байланысты ақша
қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдалану ... ... ... мен ұйымдардың қаржылық қызметтерi жөнiндегi
өкiлеттiлiктерiне тоқталайық. Олар мына төмендегiдей болып келедi:
1) жоғарғы органдар бекiткен ... ... өз ... ... ... қаражаттары, мемлекеттiк бюджетпен бөлiнген
қаражаттар, банкiден берiлген кредиттер арқылы қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... өндiрiстi ұлғайтуға, өнiмдердi өндiруге және өткiзуге
көзделген қаржы ресурстарын бөлу және ... ... ... және өздерi бағынышты жоғары
органдардың алдындағы өз қаржылық ... ... өз ... ресурстарын өз өндiрiстiк бөлiмшелерiнiң арасында
болу;
5) ... мен ... ... бақылауды жүзеге
асыру;
Жоғарғы тұрған мемлекеттiк басқару ... ... ... және ... ... ... ... салынады. Мемлекеттiк шаруашылық субъектi-лердiң, яғни мемлекеттiк
кәсiпорындар мен ұйымдардың, бiрлестiк-тердiң ...... ақша ... ... ... кәсiпорындардың және
бiрлестiктер мен ұйымдардың қаржылары материалдың өндiрiс ... ... ... өзiн-өзiн қаржыландыруы тек өз шығындарын өздерi өтеп
ғана қоймай, тапқан пайдалары сондай-ақ басқа да өз ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтiк мұқтаждықтарына,
жұмыс iстеп жатқан өндiрiстi жаңа техникамен жабдықтауға, қайта құру немесе
ұлғайтуға, қажеттi құрылыстарға салуға, ... ақы ... және ... ... және ... ... қорларын құруға және басқа да
мұқтаждықтарға жұмсалатын шығындардың ... ... ... есептегi
кәсiпорындар мен ұйымдарға орталықтан-дырылған қорлардан қаржы бөлiнбейдi.
Шаруашылық есептен өзiне тән белгiлерi де ... ... ... ... ... қаржылық мүдделiк пен қаржылық ... ... ... бар ... ... өз меншiгiндегi ақша
қаражаттары ресурстары мен ақша қорларына өзi ғана ие ... өзi ... ... ... ... Қаржылық жауапкершiлiк – егер кәсiпорын немесе
ұйым жоспарда, келiсiм шартында және ... да ... ... ... ... ... ... мөлшерде орындамаса айып-
пұл, өсiм және басқа да материалдық жауапкершiлiкке тартылады.
Несиенi заңсыз алу және мақсатсыз пайдалану
Бұл қылмыстың негiзгi ... ...... және ... ... ... қоғамдық қатынастар.
Қылмыстың қосымша объектiсi - ақша қаражаты немесе тауар түрiндегi
берiлген қарыз, оны қарыз алушы несие берушiге ... ... ... ... ... жығы ... арқылы да, яғни несие, демеу
қаржы не ... ... алу үшiн ... бар, ... ... ... жай – күйi немесе кепiлдiк мүлкi не өзге де мән – жайлар
туралы көпе – көрнеу жалған мәлiметтердi беру ... ... ... ... ... шарттар алу жолымен, сонымен қатар әрекетсiздiкпен де, яғни
несиелеудi, демеу ... ... ... жеңiлдiктi алып тастауға не
бөлiнген несиенiң немесе демеу ... ... ... әкеп ... ... туындаған мән –жайларды банкке немесе басқа ... ... ... да ... ... Бұл қылмысты жасаудың тәсiлi –
несие, демеу қаржы не жеңiлдiктi шарттар алу үшiн ... бар, ... ... қаржылық жай – күйi немесе кепiлдiк мүлкi не басқадай
мән – жайлар ... көпе – ... ... мәлiмет беру.
Қылмыстың құрамы – материалдық. Несиенi заңсыз алу бұл iс – әрекеттер
iрi зиян келтiрiлген кезде ... ... ... ҚК – тiң 189 – ... ескертуде белгiленген.
Бұл қылмысты алаяқтық түрiндегi ұрлықтан бөлектеп алу қажет, себебi,
бұл жағдайда айыпкер несиенi берушiден мүлiктi ... ... ... тұтпайды,
келешекте оны қайтарамын деп ойлыйды. Қылмыстың субъективтiк жағы – ... ... кiнә. Жеке ... немесе ұйымның бастығы несие, демек
қаржы не жеңiлдiктi шарттар алу үшiн ... бар, ... ... ... жай – күйi ... ... мүлкi не басқадай мән – жайлар
жөнiндегi ақпаратты көпе – көрнеу жалған берiп, не ... ... ... ... ... ... не ... несиенiң немесе демеу
қаржының мөлшерiн шектеу әкеп соғатын мән – ... ... ... ... ... ... берушiге хабарламай несие, демеу қаржы не ... алып ... ... және соны ... ... ... қауiптiлiгi тұрғысынан алғанда айыпкердiң
кiнәсi ниет түрiнде болады, яғни ол iрi ... ... ... ... ... болатынын алдын ала бiледi және сонда зиян келтiрудi қалайды, не оның
болуына саналы ... жол ... ... оған ... ... ... ... яғни ондай салдардың болуы мүмкiн екенiн бiледi, бiрақ
оны болдырмаймын деп ойлайды.
Қылмыс ...... жасы 16 - ға ... есi ... ... ... ұйым ... қылмыстың сараланған түрiнiң мәнi – мемлкет кепiлдiгiмен берiлген
несиенi не мемлекеттiк мақсат несиенi пайдалану, егер ол ... ... ... iрi зиян ... болса.
Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 1 ... ... ... ... 19 – бабына сәйкес Қазақстан республикасының ... ... ... ... ... ... ... сома шегiнде несие беруге құқылы.
Мемлекет кепiлдiгiмен ... ... ...... ... мерзiмде қайтаруға тиiстi ... ... ... Қазақстан
Республикасының Үкiметi несие берушi алдындағы берешектi жарым – ... ... ... ... ... берiлген несиенiң ерекшелiгi – ... ... өз ... ... ... – оны ... ... мақсатта жұмсау.
Субъектілер бойынша несиелерді бөлу несиелеу жүйесінде тағы бір
сыныптама түсінігін ...... ... ... ... Ол ... ... қатынаста белгілі-бір нақты несие мәмілесіне тән
жиынтық белгілерін ... ... ... ... ...
бұл несиенің өзінің белгілері, олар бірегей болады. ... ... жеке ... әр ... ... ... Осы салалық
бағытталушылыққа қарай өнеркәсіптік, сауда, банкаралық несиелерді бөлуге
болады. АҚШ-та ссудаларды ... ... ауыл ... ... ... ... ... несие түрлері мыналар: лизингтік,
ломбардтық, ... ... ... ... ... бланктік және т.б. Әрқайсысына түсінік ... ... ... ... ... құралдарды сатып алушыларға
берілетін несие.
Ломбардтық несие – құнды заттарды, бағалы ... ... ... ... ...... қысқа мерзімді өтімділігін қамтамасыз ... бір ... ... – бір ... ... ... ... – несиелік желі арқылы активті-пассивті шот ... ...... дебиторлық қарызын ала отырып берілетін
несие. Ол қысқа мерзімге, 180 күнге дейін ...... ... ... ... ... ... алуын білдіреді. Бұл тек халықаралық қатынаста вексель және чекті
пайдаланып жүзеге асырылады.
Онкольдық – ... 1-ші ... ... ... ... дейін
берілетін несие.
Бланктік немесе сенім несиесі – қамтамасыздандырусыз берілетін ... ... ... ... бұл – ... ... ... несиенің іске асырылу аясы деп түсінуге болады.
Қазақстанның банктік тәжірибесінде қысқа мерзімді несиелеу объектісіне
«Экономиканы қысқа мерзімді ... ... ... банк ... құралатын өндірістік айналым қорлары мен ... ... ... ... ... объектісі материалды құндылықтар, ... ... ... ... сол сияқты, егер несие материалдық жағынан
қамтамасыз етілмеген ... банк ... ... ұйымның
міндеттемесі ретінде де болады. Материалды қамтамасыз ... ... ... ... қорлары, негізгі және көмекші материалдары,
жанармай, ыдыстар, сатып алынатын жартылай өнімдер, азықтар және басқа да
материалды ... ... ... және ... дайын
өнімдердің және сауда ұйымдарындағы тауарлардың маусымдық ... ... ... ... ... және ... сату ... тығыз
байланысты.
Несиелеу объектісі, сондай-ақ, экспортты және импортты тауарлар мен
қызметтермен жабдықтау, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сатып алатын
шикізаттары, материалдары, құралдары және басқа да мүліктері, ломбардтық
операциялар, шаруашылық субъектілердің кірістері мен ... ... ... ... ... объектілеріне жататындар мынадай түрлерге
бөлінеді:
• өндіріс объектілерінің құрылысы;
• өндіріс объектілерін қайта құру, техникалық ... ... ... ... ... және ... құралдарын сатып алу;
• жаңа өнім шығаруды ұйымдастыру;
• өндірістік емес ... бар ... ... ... несиелеуге қабылданбайды:
- дайын өнімнің нормативтен асып ... ... ... ... т.б. ... ... жабдықтауды кешіктіру негізінде қалып
қойған маусымдық себептер есепке алынбайды;
- сатылуы қамтамасыз етілмеген дайын өнім ... ... ... ... ... ... нормативтен асып
кеткен қалдығы;
- 1 жылдан астам қозғалыссыз сақталып жатқан, өндіріс қажеттілігінен тыс
тауарлы-материалды құндылықтар;
- артық қажет ... қиын ... және ... ... ... ... олардың бүлінбейтіндігін қамтамасыз етпейтін тауарлы-
материалды құндылықтар;
- ... ... ... мерзімнен астам уақытта жолда
болған материалды құндылықтар;
- белгіленген мерзімде өңделмеген, өткен жылдардың егінінен ... ... ... ... ... ... ... әдетте, бұрын берілген ссудалар
бойынша мерзімі өтіп ... ... ... ... ... ... егер ... алушылар ұзақ мерзім бойына қарызы болмаса және ол
жақын уақытта өтелетін болса, ссудалар банк басшыларының шешімімен ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайдағы қарыз алушылармен ерекше егжей-тегжейлі
қарастырылуы ... ... ... ... ... беру тек қана ... ... алған жағдайда жоғары тұрған буындардың немесе билік
органдарының негізделген ұсынысы бойынша ... ... ... Ол ... аймақтың әлеуметтік және ... ... ... ... мүмкін[13, Б.12].
Несиелеуді экономикалық-ұйымдастырушылық қатынастарының белгілі-бір
қабаты, яғни несиелік қатынастардың жоғарғы буыны несиелік механизм ... ... буын ... ... ... сипатын және несиелік
қатынастарды ұйымдастыруға байланысты шаруашылық субъектілердің қызметінің
өзара іс-әрекеті ... ... ... ... ... және ... сипаттайтын қатынастар және олардың пайда болу әдістері,
тәсілдері және ... ... ... ... қатынастардың мәніне
жатпағанымен де, олар несиелік тәжірибені сипаттайтын процеске жақын немесе
оның үстінде қалыптасады.
Несиелік механизм банктік қызметке ... ... ... ... ... және ... тиімділігін арттыру
міндеттерімен анықталады.
Жалпы алғанда, жоғарыда айтылып кеткен несиелеу элементтерін (субъект,
объект, ... ... ... ... Егер ... ... ... беделі болып, қамтамасыздандырусыз несие ... ... ... ... ... фирма жақсы кепіл бере ... ... банк екі ... қандай шешімге келеді? Банк үшін бір элементтің
ғана бар болуы жеткілікті ме, сол элемент қана ... ... ... тек ... ... ... ... па?
Осындай сұрақтардың шеңберінде несиелеу жүйесінің тағы бір ... – бұл ... Ол ... ... ... ... болады: латын
тілінен аударғанда «credo» «сенемін» ... ... ... екі ... несие беруші мен қарыз алушы қатысатыны белгілі. Олардың арасында
ссудаланатын құн ... ... ... ... шаруашылық ұйымдардың меншікті және
зайымдық қаражаттар арасындағы ... ... ... ... қандай-да бір әмір жүргізу жоқ. ... ... ... ... ... ... ... меншікті
қаражаттарын зайымдық қаражаттар үшін толық материалдық жауапкершілікте
болуын жүктейді. Мұнда зайымдық қаражаттар ретінде тек қана ... ... сол ... ақшалай және тауарлай формасындағы шаруашылықаралық несие
қарастырылады. Кәсіпорындарға кімнің қаражатын және қанша көлемде зайымға
алу туралы өздері ... ... ... ал ... ... шарты
келісім-шартта анықталады.
Шаруашылық айналысындағы меншікті қаражаттар мөлшері ... ... ... ... ... сондай-ақ несиелік қабілетін анықтау
барысындағы ... ... ... ... ... ... несиелеу жүйесі банктің ресурсына негізделеді. Бүгінгі
жағдайдың бұрынғы ... ... ... ... – ол уақытта несиелік
мекемелер өздеріне жоғарыдан берілген ... ... ғана ... ... Шынында да төменгі ... ... ... КСРО Мемлекеттік банкі Басқармасында ... ... ... сол орындарға несиелеу лимиті түрінде қайта
беріліп отырған. Сондай несиелеу ... сол ... ... аймақтың
клиенттерін несиелеген. Банк ... ол ... ... деген ешқандай да мүдделері болмаған және олардың активтері
пассивтерінен ... ... ... несиелеу жүйесі басқа негізде
құрылған, яғни берілетін несиелердің көлемі ... ... ... ... Бұл ... ... ... сонымен
қатар несиелік мекемеде қалыптасқан пайда мөлшерін көрсетеді.
Қазіргі несиелік механизм коммерциялық ... ие. ... ... ... ... мотивтері ерекше маңызды болып ... ... ... тек ... ... ... деген қажеттілігін
қанағаттандыру ғана ... ... ... ... несиелік мекеменің
рентабельділігін арттыру үшін де несиелеудің ... зор. Дәл осы ... ... ... ... қымбатқа сату» принципі орын алады. Бұл,
әрине, клиенттердің ... мен ... сол ... ... де ... несиелеу жүйесінің басты ерекшелігі банктердің меншікті және
тартылған ... ғана ... ... сол ... ... жүзеге асыратын коммерциялық банктер үшін Орталық банк ... және ... ... ... ... ... Ұлттық банкі орталық резервтерге міндетті төлемдер аудару нормасын
белгілейді. Сол сияқты, ... да ... оның ... ... ... ең ... ақшалай резервтер түрінде, ең ірі ... ... банк ... ... параметрлері сияқты банктің
міндеттемелерін өтімді қаражаттар резервімен ... ... ... ... ... де ... ... жүйесінің маңызды бір белгісі оның келісім-шартқа
негізделуі ... ... ... несиелеу жүйесінде клиент пен ... ... алу ... ... ... ... ... болғандықтан да, оны формалдық сипатта болды деп ... ... ... ... ... ... ғана банк пен ... арасында несиелік шартқа отырып, ол шарт несие берушінің де, қарыз
алушының да жауапкершілігін нығайта түсті.
Қалыптасып ... ... ... жүйесінің келесі маңызды
ерекшелігі – бұл ... ... ... ... ... ... ... объектіні несиелеуге ғана негізделгені бізге белгілі.
Тауарлы-материалдық құндылықтар қоры және ... ... ... ... ... ... де, ссуданың қайтарылу барысына терең талдау
жүргізілмеді, ... үшін ... ... ссуданың қайтарылуына
автоматты түрде кепіл ... ... ... ... және ... ерекше принциптерге
негізделеді, оның ішінде мерзімділік және ... ... ... ... ... ... сипаты да ескеріледі. Сонымен қатар олардың
бірқатарының мазмұны ... ... ... ... ... жақсы және жаман жұмыс жасайтын кәсіпорындар категориялары өмір
сүріп, несиелеуде ... ... ... ... бағалау
негізіне олардың жоспарлы көрсеткіштерін орындау дәрежелері жатқызылды.
Бүгінгі таңдағы қалыптасқан жүйе ... ... ... тәуекелін
төмендетіп, клиенттің несиелік қабілетін ескереді. Сондай-ақ, коммерциялық
банк қарыз алушыны ... ... деп ... ... оны ... және ... туралы сұрақты қоюға құқылы.
Несиенің қамтамасыз етілу принциптеріне де ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық құндылықтар
қалдығымен қамтамасыз етілуі олардың уақтылы ... ... ... да ... ... ... ... тәжірибеде
қалыптасуына байланысты түсіну банк тарапынан жіберілмеуге тиіс. Қайтару
тұрғысынан алғанда, ... ... жоқ ... ғана ... ... ... табылады.
Қазіргі несиелеу жүйесінің келесі бір ерекшелігіне банк несиелерін
жоғары дәрежеде кепілдендіру формаларына өту ... ... ... ету ... ... әлемдік тәжірибедегідей біршама сенімді
формаларға сенім құқы, кепілдеме және кепіл-хат, жалпы ... ... ... Осындай формаларды қамтитын ... ... ... ... ... ... қатар несиелік тәуекелді төмендету
мүмкіндігін береді.
Жалпы, кәсіпорындарды ... ... ... ... ... қатынастарға сай келетін үлгі ретінде оларды ... ... ... ... ... әдейi жалтару.
Бұл қылмыстың негiзгi тiкелей объектiсi – банктердiң және ... ... ... қызметi саласында қалыптасқан қоғамдық
қатынастар.
Қылмыстың қосымша объектiсi – ... ... ... ... заты – несиелiк берешек.
Несиелiк берешек дегенiмiз – ... ... ... бiр мерзiмде
қайтарылуға тиiс, қарызға алынған ақша қаражаты.
Қылмыстың объективтiк жағы iрi ... ... ... ... жалтару деп аталынады.
Айыпкердiң іс – әрекетiн осы бап бойынша саралау үшiн несиелiк
берешек, осы ... ... ... сай, ... - ... үшiн жүз
айлық есептiк көрсеткiштен асатын сома немесе ұйым - қарызгер үшiн екi мың
бес жүз айлық есептiк ... ... сома ... ... ... ...... Бұл қылмысты анықталады деп ... ... сот ... ... күшiне енгеннен кейiн, өтеуге мүмкiндiк бола тұрып
iрi мөлшердегi несиенi қайтармай фактiсi анықталса жеткiлiктi.
Бұл қарастырылып отырған қылмыстың субъективтiк жағы – ... ... кiнә. ... адам iрi мөлшерден несиелiк берешектi өтеу жөнiндегi
заңды күшiне енген сот ... ... ... бiледi және өзiнiң
несиелiк мiндеттемелiрiн орындаудан жалтаруды қалайды.
Қылмыс субъектiсi – ... – 16 - ға ... ... ... ұйым
басшысы.
Бағалы қағаздарды шығару (эмиссия) тәртiбiн бұзу
Мемлекет экономикасының маңызды ... бiрi – ... ... ол ... Республикасының 1997 жылғы 5 наурыздағы «Бағалы
қағаздар рыногы туралы» Заңымен, ... ... 1997 ... ... ... Республикасындағы бағалы қағаздар мен мәмiленi
мемлекеттiк тiркеу туралы» ... ... ... ... ... ... Бұл ... актiлер
бағалы қағаздарды шығару және айналымға жiберу, бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... қағаздар
рыногының кәсiпкер қатысушыларының қызметiн реттейдi.
Бұл қылмыстың тiкелей объектiсi – бағалы қағаздардың эмиссиясына
байланысты бағалы ... ... ... ... ... қағаздар
рыногында қалыптасатын қоғамдық қатынастар.
«Бағалы қағаздар рыногы туралы» ... ... ... ... ... ... ... және орналастыру (2 - бап). Эмиссия жарияланған
жарғылық капиталды құрастыру және өз ... ... ... үшiн ... ... ... ... iске асырылады (өндiрiледi), (13 - бап).
Эмиссияның нәтижесiнде мемлекеттiк және мемлекеттiк емес бағалы ... және ... (14 және 15 - ... ... әр ... ... оның ... эмиссия поспектiсiнде инвестаторлар үшiн
берiлген ақтарттарды ашу және ... ... ... ... ... ... есеп ... Республикасының Азаматтық кодексi бағалы қағазды белгiленген
нысаны мен мiндеттi реквизиттердi сақтай отырып, жүзеге асырылуы тек ... ғана ... ... ... ... ... құжат
деп анықтайды (129 – баптың 1 ... заты – ... ... ... бағалы қағаздар шығару
жөнiндегi есеп.
Эмиссия проспектiсi дегенiмiз – эмитент, оның ... жай – күй ... ... ... ... ... бар ... пакетi (заңның 2
- бабы).
Барлық қағаздарды шығару жөнiндегi есеп дегенiмiз – ... ... ... және орналастырудың қортындысы туралы құжаттар пакетi,
оны эмитент қағаздары орналастыру кезiнде әрбiр алты айдың ... (әр алты ай ... соң бiр ай ... ... – ақ ... соң бiр ай ... өкiлеттi орынға ұсынылады (заңның 24 - бабы).
Бұл қылмыстың объективтiк жағы – көрiнеу жалған ақпатар бар эмиссия
проспектiсiн бекiту ... не ... ... ... ... ... есеп ... түрiндегi әрекет.
«Бағалы қағаздар рыногы туралы» Заңның 22 – бабына сәйкес ... – ақ ... ... ... ... қағаздары орналастыруды жүзеге
асырушы кәсiпкер қатысушылары сатып алынғанға дейiн, бағалы ... ... ... ... сондай – ақ эмитент қызметi
туралы және ол эмититрленген құнды қағаздар, ... алты ... ... ... ... жасайды[9].
Бұл қылмысты жасағанда айыпкер осы қылмыстың жалған бар затын ... ... ...... ... ... ... iстерiнiң нақты жай – күйiне байланысты бұрмалаған, ... ... ... емес ... ... эмитент органдарына кiретiн
адамдардың тiзiмiн өзгерту; эмитетн және олардың көршiлес ұйымдары ... ... ... ... ... ... ... акционерiнiң (қатусушылардың) жарғылық капиталдағы (шығарылған
(төленген) жарлық ... ... ... ... ...... ... басқа ұйымдардың жарғылық капиталы (шығарлған
(төлеген) ... ... ... ... ... егер олар ... ұйымның дау беретiн акцияларының (үлестерiнiң, пайдаларының) он не
оданда көп пайызын иемденген болса (халықтық акционерлiк қоғамының ... бес жүз не ... көп ... ... дауыс беретiң
акцияларының (үлестерiнiң) он және одан да көп ... ие ... ... ... ... өзгерту (халықтық ашық
акционерлiк қоғам – бес және одан да көп ... әр ... ... ... ... ... он және одан да көп пайызын (халықтық ашық
акционерлiк қоғам үшiн – және одан да көп ... ... ... ... ... ... ... жиналысын (шаруашылық серiктестiгiнiң
жоғарғы органының) дау шешiмдерi, эмитенттi, оның ... ... ... ... ... ... құру; эмитент есептерi мен мүлкiне
тыйым салу; ... ... ... ... ... қысқарту не оны
тартып алу; эмитенттiң қызметiн тоқтату немесе қысқарту ... мен ... деп ... кiлеттi органдардың мүлiктiк мүдделерiне
қытысты өзгертiлер (заңның 22 – бабының 4 - бөлiгi).
Бұл қылмыстың құрамы - ... яғни ... ... ... ... жалған есеп, не көшiрiп жалған ақпарат бар эмиссия проспектiсi
бекiтiлген ... ... ... ... болып саналады[15, Б.34].
Бұл қылмыстың субъективтiк жағын тiкелей түрдегi кiнәмен сипатталады.
Айтылып өзiнiң не көрiп жалған ақпарат бар эмиссия ... не ... ... жөнiндегi көрнеу жалған есептi бекiткенiң бiледi, соны
қалайды.
Қылымыстың субъектiсi - ... - ... ... ... бар ... ... ұйым - эмитент басшысы немесе уәкiлеттi органның
бағалы қағаздар шығару жөнiндегi көрнеу жалған есептiк ... ... ... ... мен өзге ... және есеп ... ... немесе сату.
Бұл қылмыстың қоғамға қауiптiлiгi сол - ... ... ... және есеп ... құжаттарымен жұмыс iстеудiң заңда белгiленген
тәртiбi бұзылады. Ол ... ... ... алу ... ... ... есеп айыру шотындағы ақшаны ... ... ... ... қолма қол ақша алуға мүмкiндiк тудырады.
Қылмыстың объектiсi - заңды тұлғаның экономикалық ... ... ... ... ... жағы ... ... болып табылмайтын жалған
төлем карточкаларын, өзге де төлем және есеп ... ... ... сатуға бағытталған белсендi әрекеттермен сипатталады.
Жасағанда толтырылған немесе толтырылмаған төлем карточкаларының
(дүкендердi, ... ... - қол емес ... құжаттардың. Несиелiк
карточкаға қарағанда төлем карточкалары бойынша төлемдi шотта қаражат болса
ғана жүзеге асыруға ... яғни ... ... ақ - қара да, ... ... де ... жасайды.
Бұл құрамдағы қылмыс заты, сонымен қатар, өз шотына белгiлi бiр соманы
сатып алушы шотына аудару ... ... ... бар ... да ... ... Сонымен қатар, еңбекақы таратарын ведомость та
кассадан ақша алуға мүмкiндiк беретiн кiрiс (шығыс) ордерлерiнiң бланктерi
де ... заты ... ... бұл ... ... ... қарамастан
бағалы қағаздар болып табылмайды, бiрақ оларсыз ... ... ... не ұйымда ақша операцияларын жүргiзу мүмкiн емес.
207- баптың диспозицисынан туындайтын, қылмыстық жауаптылық үшiн
мiндеттi ... ол - сату ... осы ... жасау немесе оларды кез
келген нысанада сату (сыйға тарту, айырбастау, сату т.б.).
Субъективтiк жағынан бұл ... ... ... ... ... ... болып табылмайтын төлем карточкаларын, өзге де төлем және есеп
айырысу құжаттарын сату мақсатында ... ... ... ... ... - әрекеттi жасауды тiлейдi.
Қылмыстың субъектiсi - жасы 16 - ға ... есi ... ... ... ... және ... жоқ адамдар.
Бұл қылмыстың сараланған нышандары - бiрнеше рет жасау және ұйымдасқан
топтың ... ақша ... ... қағаздар жасау немесе сату
Қазақстан Республикасы ... 1995 ... 30 ... ... ұлттық банкi туралы» заң күшi бар Жарлығы
Қазақстан Республикасының ақша ... ... ... ... тенгесi
деп белгiлейдi[4]. Қазақстан Республикасының айналымындағы ақша қаражатын
шығару, олардың айналым ұйымдастыру және оларды ... алу iсiн ... ... ... ... ... мен ... қолма - қол
емес эквиваленттi алып банктерге сату ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкi банкоттар мен монеттердiң
қажеттi саныңанықтайды, ... ... ... ... қолда бар ақша
қаражатын сақтау, жаю және ... ... ... ... ... ... ... Заңның 38, 40, 42 - баптары).
Жалған ақша ... ... ... ... сату ... үшiн ... ... көзделген.
Қылмыс заты - жалған ақша немесе құнды қағаздар.
Ақша дегенiмiз - Қазақстан Республикасының және шет ... ... ол ... мен ... ... қағаз белгiленген нысан мен мiндеттi реквизитердi сақтай
отырып, жүзеге асырылуы тек оны ... ғана ... ... ... ... ... ... (Қазақстан Республикасы
Азаматтық кодексi 129 - бабының 1-бөлiгi). Бағалы қағаздар: облигация; банк
сертификаты, ... ... және ... ... ... ... ... басқа да құжаттар.
Бағалы қағаздар Қазақстан Республикасының валютасында да, шетелдiк
валюта бола алады.
Бұл қылмыстың объестивтiк жағы үш ... ... ... - ... ақша мен ... қағаздарды жасау, сақтау немесе сату.
Жасау дегенiмiз - осы қылмыстың заттарын толық немесе жарым - ... ... Бұл ... осы ... ... ... және бағалы
қағаздар мен нысаны, мөлшерi, түр - түсi және ... ... ... фактiсiн анықтау керек. ... ... ... жағдайда
айыптының әрекетiн алаяқтық нысанындағы ұрлық деп саралау қажет.
Жалған ақша және ... ... ... ... де, ... ... та ... мүмкiн. Жасау тәсiлi саралауға әсер етпейдi,
бiрақ жаза тағайындағанда ... ... ... - жалған ақшаны және бағалы ... ... ... ... ... ... үй - ... жасырған жерде т.б.).
Сату дегенiмiз - жалған ақшаны және бағалы қағаздардың айналымға
шығару. Сату тәсiлдерi әр ... ... ... - тауарлармен көрсетiлген
қызмет үшiн төлеу, валютамен айырбастау, ақша ұсақтау, сыйға басқа ... ... ... - ... Осы үш ... ... жасалған кезден
бастап қылмыс аяқталған болып саналады.
Бұл ... ... жағы - ... ниет түбiндегi кiнә. Айыпты
өзiнiң жалған ... және ... ... ... сақтағаны және
сатқанын түсiнедi және осы әрекеттердi жасауды тiлейдi.
Тiкелей банктiк құрылымдар арқылы қылмыстық жолмен табылған ... ... алу ... ... ... ... ... 1990 жылғы Гаванада, 1991 жылғы ... ... ... ... ... ... банктiк құпияны «тазатуды»
жеңiлдететiн және қылмыстық ... ... ... ... ... ... тиек ... операциялары мен бақылау жасау практикасының ережелерi ... ... ... ... ... де ... ... бұл
мәселелердiң дұрыс шешiлуiне көмегiн тигiзедi. Бұл мәлiмдеме клиеттiң жеке
басын ... ... ... ... ... ... ... әкiмшiлiк органдармен салыстырмалы құпиялық ережесiнiң шеңберiнде
ғана қарым - қатынас жасауды қарастырады.
Бiрқатар елдерде жасырын банк ... ... салу ... шара
қабылданды, дегенмен, бұл тұрғыда Австия, Люксембург, Швеция ... ... бiр ... әлi бар. ... елдердiң банктерiнде не барлық
операциялардың қатысқаны үшiн белгiленген жаза ... ... ... ақша ... ... жаңа ... бойынша, шыққан тегi күдiк тудыратын iрi
салымдарға және оларды ауыстыру операциясына ... ... ... - ... ... табылған ақшаны тазартуға тосқауыл жасау.
Бұл елде бұрын орын алған салым ... және ... онша ... ... ... етек ... мүмкiндiк туғызған болатын. Ал,
жаңа ережеге сәйкес кез келген iрi салымның шыққан тегi мұқият ... ... ... ... заңы бойынша банк күдiктi салым түскен
бойда полицияға хабарлауы тиiс.
АҚШ – та банк ... ... заң ... ... ... сол заңға
сәйкес «ақшаны тазартудың» алдын алу ... ... ... ... банк ... 10 мың доллардан асатын әрбiр салым бойынша
валюта жөнiнде есеп бередi және басқа да есептер ... – тың ... ақша ... ... ... ... Заңы күштi қаржы ... ... ... ... өз
еркiмен хабарлаған банк айыппұлдан босатылған. Қылмыстық ақшаны тазарту,
iздестiру, басып алу, ... ... ... ... ... ... iске ... мамандырылған мемлекеттiк органдар құруды қажет
етедi. Мысалы, Францияда қылмыстық ... ... ... ... ... министрлiгi жағынан арнайы құрылған «Тракфин» тобы айналысады.
Егер iрi ақша ... ... ... түскен ақпарат күдiк тудырса материал
прокурорға ьрiледi. Содан кейiн ... және ... ... ... ... ... берiледi.
Швецияда құралған арнайы қаржы полицияның мiндетi - қару – ... ... ... ... ... ... сатып түсiрген ақша.
Швед қылмыстық топтардың ... ... ... ... ... ... шешу үшiн Қазақстан дүниежүзiлiк қауымдастықпен
тығыз байланысты болуы тиiс.
Мұндай қызмет БҰҰ шеңберiнде ... ... Бас ... және әлеуметтiк Кеңесiнiң екiншi сессиясына 1990 жылы ұсынған
бала масында, БҰҰ - ның ... ... ... ... ... болды. БҰҰ жұмысының Дүниежүзiлiк бағдарламасында да қаражаттың
заңсыз айналымы, қаражаттың ... ... және банк ... заңсыз
пайдалану арқылы жинақталған ақша ... ... ... ... тиiстi шаралар ұсынылған.
Ақшаны тазартумен күрестi қылмыстық жазалау саясаты, ең алдымен,
ұйымдасқан қылмысты сыбайластықтың ... ... iдеп ... ... және де тәркiлеуге бағытталуы тиiс.
Қылмыстық қызметтен түскен табысты анықтау, алу және ... ... ... ... Кенвенцияның ережелерiне сәйкес, елдер «лас ақшаны»
тазартудың мына қасақана iс – ... ... ... ... ... ... ... тиiс, - олар:
а) материалдық құндылықтың заңсыз екендiгiн жасыру немесе негiзгi
құқық бұзушылықты жасаған кез ... ... оның iс – ... үшiн ... құтылуына көмектесу мқсатында, сол ... ... ... табыс екенiң бiле тұра адамның материалдық құндылықты
конверсия жасауы немесе беруi;
б) материалдық ... ... оған ... ... жаратылысын,
тегiн, орындауын, қозғалысын немесе анық кiмге тиесiлiлiгiн жасырып ... ... егер де адам бұл ... құндылықтың қылмыстық жолмен
келгенiң бiлетiн болса[16, Б.86];
в) материалдық құндылықты сатып ... ... ... ... ... ... ... немесе пайдаланған кезде оны алған адам
құндылықты қылмыстық жолмен келген табыс екенiн бiлген ... ... ... - ... - ... ... сондай –
ақ кәсiпкерлiк қызметтiң зыңдылығын реттейтiн қоғамдық қатынастар.
Қылмыстың заты – бiлу тұра қылмыстық жолмен ... ақша ... ... ... ... анықған табысты тазарту, ... алу ... ... 1990 ... 8 ... ... ... сәйкес
«табыс» терминi қылмыстық жолмен алынған кез келген ... ... ...... ... ... емес, қозғалатын немесе
қозғалмайтын мүлiктiң кез келген түрiн қамтиды, сондай – ақ адамның ... ... ... үлесiн куәландыратын заңдық құжат немесе қағаз.
Ақша қаражаты түсiнiгiне ұлттық та, шетелдiк те валюта, ... - ... да, ... - қол емес те ... Баю, ... жөзекшiлiк
мақсатында секстi пайдалануға, балалар мен кәмелетке толмағандарды сатуға
тыйым салу жөнiндегi Европа Кеңесiнiң 1991 жылғы 9 ... ... ... мен ... ... тән ... үшiн ... түскен
табысты алу және тәркiлеу мүмкiндiгiн қарастырады.
Объективтi жағы:
1) бiле тұра заңсыз жолмен алынған ақша ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды шығарумен байланысты қаржылық операциялар
жасау, ... ақша ... ... ... ... жинастыру және де
қаражы заңымен реттелетiн ... ... ... ... жинау. Қазақстан Республикасы Азамттық кодексiнiң
147 – бабына сәйкес азаматтар мен ... ... ... ... мен
мiндеттерiн белiлеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға ... ... деп ... ақша ... ... ... ... кәсiпкерлiк немесе басқа
экономикалық қызметтi ... ... үшiн ... – өз ... қарыға алған және басақа қаражаттар мен
мүлiк есебiнен, осы қызметке ... ... үшiн ... тиiмдi
нәтижелер мен табыстар алу мақсатында ынталы, күшiндегi заң ... және ... ... ... бұл ... ... формасы
қылмыстық жолмен алынған ақша қаражатын «тазартуға» пайдалынылады.
Басқадай экономикалық ... ... ... оның ... ... ... ... бiрақ коммерциялық мақсатты көздемейтiн
кез келген қызмет. Белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... операция аяқталғанда ғана емес, бұл қаражаттың
кез келген қозғалысында, оның ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысында бұл iс – әрекеттi аяқталған деп
санауға болады.
Субъетивтiк жағы: кiнәнiң формасы - ... ... Ең ... тек ... табу ... ... адамдарды қылмыстық жауапкершiлiктен
босатуға болмайды. Олардың ... ... ... ... ақша
қаражатының шыққан тегiне немқұрайды қарау жанама ниеттiң көрiнiс ... ... ... үшiн ... пен ... ... ... Б.76].
ҚК – тiң 193 – бабының 2 – ... ... ... мән – ... қылмысты:
4) адамдар тобының алдын алу сөз байласуы бойынша;
5) әлденеше рет;
6) адам өзiнiң қызмет бабын ... ... ... бабын пайдалану дегенiмiз – ... ... ... ... ... ... немесе жергiлiктi өзiн – өзi
басқару органы қызметкерiнiң, сондай – ақ коммерциялық және ... ... ... ... атқараьтын адамның заңсыз жолмен алынған ақша
қаражатын немесе мүлiктi ... ... ... ... берiлген
өкiлеттiк олардың қылмыстық жолмен тапқан мүлiктi заңдастыруын жеңiлдетедi.
Қылмыстың субъектiсi – жасы 16 - ға ... есi ... ... жолмен табылған ақша қаражаты немесе ... ... ... ... болса, сол адам жауапкершiлiк көретедi.
Ондай мүлiктi заңдастыруға бiле – тұра көмек ... ... ... ломбард қызметкерлерi, қылмыстық бiрлестiкке
көметкесушiлер немесе қатысушылар болып саналады.
2. БАНК ... ... ... ... СИПАТТАМА
2.1 Банк қызметi саласындағы қылмыстардың динамикасы, жалпы жағдайы мен
құрылымы
Қылмыстылық мәселесінің тарихы адамзат ... ... ... ... кең. Онда статистикалық және әлеуметтік ... ... ... ... – объективті, адамзат ... ... ... ... сондай – ақ тарихи өзгермелі құбылыс.
Қылмыстылықты әлеуметтік құбылыс ретінде ... ол ... ... ... ... ... криминологы Арманд Мерген
(1961 жылы): ...... келе ... және ... ... өмір сүретін
әлеуметтік құбылыс», деген.
Қылмыстылық заң актісімен ретеетін қылмыстар қылмыстылықтың құрайтын
болғандықтан, ол – қылмыстылық құқықтық құбылыс болып ... ... ... және ... ... ... ... мен
әрекетсіздіктердің жиынтығы тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ерекшелінеді, оның ... ... ... ... ... да ... тұрады.
Сонымен қылмыстылық дегеніміз белгілі уақыт аралығында мемлекеттегі
қылмыстардың жиынтығы түріндегң ... ... ... және
әлеуметтік құбылыс болып табылады.
Қылмыстылықтың әлеуметтік мазмұның, оның қоғамға қауіптілік сипаты мен
дәрежесі сипатайды, деп ... ... Кез ... қылмыстың
қоғамға қауіптілік дәрежесін қылмыстың зардаптарын ... ... ... ... М.М. Бабаеваның пікірінше, «Қылмыстылықтың қоғамға қауіптілігі ... ... ... ... ... келу ... және сол залалдың жалпы
сипаты мен мөлшеріне берілетін ... ... ... ... ... қауіптілігінің негізгі блгісі оның зардабы
болып табылады.
А.Науымов қалмыстың зардабына мына белгілер сипаттайды деп есептейді:
- интенсивтілік;
- ... ... ... ... дәрежесі;
- қылмыстың салыстырмалы түрдегі даралығы[17, Б12].
Жалпы криминологияда қылмыстылықты оның динамикасын, ... ... ... ... ... ... жалпы және экономикалық қылмыстарға
соңғы жылдардағы күйіне келсек, ол 1 кестеге сәйкес төмендегідей (1998 ... 1998 жылы ... ... саны – 142100, ал экономикалық
қылмыстар – 3593, 1999 жылы барлық қылмыс 139431, оның 3538 – ... 2000 жылы – 150790 (5292), 2001 жылы – 152168 (5622), 2002 жылы ... (6033), 2003 жылы 138980 (4169), 2004 жылы – 146980 (5475). ... жылы ... ... 2,5%, 1999 жылы ... қылмыстың 2,5%, 2000
жылы 3,5 %, 2001 жылы 3,6%, 2002 жылы 3,7%, 2003 жылы – 3,1%, 2004 жылы ... ... ... ... жылы 4169 ... ... 802 – і банк қызметі
саласындағы қылмыстар, бұл ... ... 7% ... ... ... банктік қызмет саласындағы қылмыстардың ... ... ... 5,3 қылмыс құраған, үшінші кестеге ... жылы ҚР ҚК – нің 131 ... ... ... ... саны 5, ҚР ҚК ... 193 бабы бойынша – 17, ҚР ҚК 194 б – 39,ҚР ҚК 195 б – 14, ҚР ҚК 202 б ... ҚК 206 б. – 639, ҚР ҚК 207 б. – 37 ... ... ... ... қылмыстың 752 – ін банк қызметі саласындағы құлмыстар, яғни
14% құрайды. ҚР 2000 жылы банктік ... ... ... ... ... ... 5 болып табылады.
Қылмыстылықтың алдын алуда құқық қорғау органдарының қылмыстылық
істерді дер кезінде ... ... орны ... Егер ҚР ... ... ... қылмыстардың аяқталу жағдайы. Кесте 2 – ге ... 1998 жылы ... ... 94832 – і, ... қылмыстың
2296 – ы ашылған, 1999 жылы жалпы 103041 қылмыс, 2119 экономикалық ... жылы 111922 ... ... 2001 жылы – 118383 (4259), 2002 жылы – ... 2003 жылы – 9972 (2485), 2004 жылы – 9868 (2925) ... ... ... келсек, жалпы қылмыстың 1998 жылы - 66%,
1999 жылы - 74%, 2000 жылы - 74%, 2001 жылы - 75%, 2002 жылы - 71%, ... - 79%, 2004 жылы - ... ... ... 1998 жылы - 64%, 1999 жылы - 60%, ... - 61%, 2001 жылы - 76%, 2002 жылы - 68%, 2003 жылы - 60%, 2004 жылы ... ашылған.
Банк қызметі саласындағы қылмыстардың соңғы жылдардағы орташа ашылу
деңгейі 35% - ы ғана ... ... банк ... ... ... ... қиындығын аңғарамыз. Қылмыстылық істердің ашылуын ... ... ... ... банк ... жаңа ... мен ... құралдардың кеңінен
қолданылуы;
– матенттіліктің кездесуі;
– ұйымдасқан қылмыстық топтар мен ... ... банк ... ... көп қатысуы.
Латенттілік, қылмысты құбылыстар ... ... ... мәселесі барлық уақытта ғалымдар мен практиктерді толғандырып
келген. Г.А.Афанасьевтің ... ... ... дегеніміз
қылмыстық істерді тергеу немесе қарау уәкілеттілігі бар ... ... ... ... табылады». Дәл осындай пікірді
Ларин А.М. де айтқан.
Ал, ... мен ... ... ... ... ... көздеріне түскен, түспегендігіне қарамастан,
өзіндік орны бар қылмыстылық деп ... пен ... ... ... ... ... ... және шектеулі жағдайлардың элеметтерінің жиынтығы
ретінде таныды.
Банктік қызмет саласындағы ... ... ... ... жасады:
– өз несие ұйымдарының ... ... қалу және өз ... ... ... ... қылмысқа тиімді әсер ете алатынына сенім
білдірмеуі;
– легалды несие ұйымдарының шаруашылық қызметіне құқық ... ... ... ...... және әкімшілік шаруашылық міндеттерді атқаратын
несие ұйымының қызметшілерінің қылмыстық іс – ... ... ... ... ... ... ... мәліметтердің болмау
салдарынан анықтау, зерттеу өте қиын.
Жасанды латенттіктің негізгі ... ... ... ... ... ... қылмыстарды тергеу және сотқа беріп ... ... жоқ деп ... ... уақытта тергеу іс – тәжірибесінде қылмысты жасады деп тағылған,
не сезікті, сот пен тергеуден ... ... ... ... ... жиі ... ... банктік қылмыстарда шектеулі жағдайлардың латенттілігіннің деңгейі
жоғары емес.
Талап –есеп операцияларын жүзеге ... ақша ... ... таралған әдісіне чекпен есептеуде ақша ұрлау жатады.
Чек дегеніміз чек иесінің есебінен ... ... ... несие
ұйымына бұйратын құжат болып табылады. Басқа ... чек ... ... ... ... ... ... танда чектерді қылмыскерлер фиктивті ... ... ... ... ақша ... ... жатыр деп көз бояу үшін
қолданылады.
Чектердің көмегімен ақша ұрлауға құқықтық ... ... ... банк қызметіндегі есептік қателігі, ішкі істер органы, қауіпсіздік
қызметінің, несие ұйымының дайындалып ... ... ... туралы
мәліметтермен хабардар болмауы, клиент пен әріптестерінің сенімділігі жайлы
мәліметтердің жетіспеуі. 1999 жылы май айында Алматы қаласында ... ... 1998 ... бері ... жүйесін игеріп, халық
тұтынатын тауар алу үшін мемлекеттік мақсаты зайымның жалған ... ... аса ірі ... ... ... ... алы сөз ... ұстайды. Жалпы келген шығынның ... 4 ... ... ... ... ... ... азаматтарын тауып, келісіп,
олардың атына жазған. Бұл азаматтар ҚР ... ... ақша ... ... бір ... ... ... отырып, қалған үлесін қылмыскерлерге
берген.
Сараптамашылардың ... ... ... – есеп операциясының кез –
келген сотында ұрлауға болады, қылмыстың ... ... – есеп ... ... дәрежесіне байланысты. Қылмыскердің жеке қасиеттерімен
мәмілені жасауға пайдакүнемдік ниетінің болуын анықтауға болады.
Кесте 1- ҚР жалпы, экономикалық және ҚР ҚК 206 – ... ... ... күйі
|Жылдар |Барлық қылмыстар |Экономикалық қылмыстар |206-бап ... |142 100 |3593 |871 ... |139 431 |3538 |866 ... |150 790 |5292 |639 ... |152 168 |5622 |590 ... |15 099 |6033 |797 ... |12 682 |4169 |844 ... |14 698 |5475 |837 ... 2- ҚР ... экономикалық және ҚР ҚК 206 – бабы бойынша
аяқталған қылмыстық істер ... ... ... ... ... ... |
|1998 |94 832 |2 296 |119 ... |103 041 |2 119 |252 ... |111 922 |3 223 |214 ... |118 383 |4 256 |163 ... |10 737 |4 093 |160 ... |9 972 |2 485 |105 ... |9 868 |2 925 |110 ... 3-ҚР банк қызметі саласындағы қылмыстардың 2000 жылғы күйі.
|ҚР ҚК қылмыстар|Тіркелген қылмыстық |Сотқа жіберілген ... ... |
| ... саны | ... ... |5 |2 |2 ... |17 |4 |5 ... |39 |10 |18 ... |14 |5 |8 ... |1 |0 |0 ... |639 |205 |214 ... |37 |16 |19 ... Банк қызметі саласындағы қылмыстылықтың себептері мен
қылмыстылыққа жол беретін мән – ... ... ... ... ... сипаттайтын жалпы категория
“детерминация” ... ... ... ... ... ... береді)
деп аталады. “Детерминация” - бұл құбылыстар, процестер мен жағдайлардың
объективті тәуелдігі. Айналамызды қоршаған ... ... ... олар ... ... ... ... сәйкес қозғалыста болады.
Детерминация төмендегідей өзіндік ерекшеліктерге ие: жағдай, қызметтердің
байланысы, коффеляция, себептілік және басқалар.
Себепті байланыс - ... ... ... ... ... ядросы.
Себептілік - криминологияда ең күрделі, шиеленіске толы мәселелердің ... ... ... ... беру үшін оны ... ... қатысты қарастырған дұрыс.
Себептілік - детерминацияның ішкі мазмұны, мәні. Себепті байланысқа
мыналар тән: ... ... пен ... ... ... себептілік - генетикалық байланыс. Себептілік категориясында бір
құбылыс міндетті түрде екіншіге (нәтижеге) айналады. Себептілік ... ... ... ... ғана ... ... ... де мүмкін.
Себептілік категориясы тек себеп, жол беретін жағдай, нәтиже, ... ғана ... ... мен ... ... кері ... да
қамтиды. Кез келген себеп түрлі жол беретін жағдайлармен бірге ... - ... ... құбылыс, ол нәтижеге жету үшін белгілі оқиғаның
дамуын қамтамасыз етеді.
60 жылдары криминология тек қылмыстылықтың күйі, жолдары мен ... ... ... қарастырылды. Қылмыстылықтың нақты бейнесін, оның
дамуын анықтау, қылмыспен күресте не істеу ... ... ... ... Кез ... қылмыстылықтың пайда болуына қоғамдағы қайшылықтар
себеп болады. ... ... баға беру мен ... ... ... ... мен ... жол беретін
жағдайларды міндетті түрде анықтау қажет болғандықтан, кейінгі ... ... ... мен ... шарттарын
зерттейтін болған.
Ғалымдар қылмыстылықтың әмбебап себептерін анықтауға тырысқан. Түрлі
жағдайларға қарамастан қылмыстылықтың пайда болуының нақты жолы, ... ... жоқ. ... ... уақытқа ортақ қылмыстылықтың да
бейнесі болған емес, бұл өзгермелі, ... ... ... ... В.Е.: ... келген қоғамдағы қылмыстылықтың жалпы себебі – жалпы
әлеуметтік қайшылықтар” - дей ... ... ... ... салаларына қатысты қарастыруды ұсынған[18, Б.12].
Қылмыстылықтың себептері әлеуметтік әдебиеттерде екі ... ... және ... ... ұғымына қатысты түрлі көзқарастар бар. Бір
ғалымдар қылмысқа әсер ететін құбылыстарды себеп пен қылмысқа жол ... ... ... ... жоққа шығарады,- дей келе, бұл
құбылыстарды “фактор” деп атаған. Бір жағдайда фактор - бұл ... да ... ... мен ... ... оның ... күші, себебі
болып табылады. Екіншіде фактор - ол құбылыстың өзгеріп, ... ... ... ... ... ... ... “Фактор” -
“себеп”, “шарттары”, ... ... ... ... ұғымдарын
алмастырушы категория. Курганов С.И. қылмыстардың себебі мен жол беретін
жағдайлар, қылмыстылықтың шарттарына ортақ “мән жайлар“ ... атау ... ... Н.Ф. ... себептері мен ... ... ... ... ... “қылмыстардың себептері” мен “қылмысқа жол беретін
жағдайлар, шарттар” ұғымдарының арақатынасы зерттеледі. ... ... пен жол ... ... ұғымдары арасында салыстармалы ерекшеліктер
бар екенін айта келе, себеп генетикалық сипатқа ие ... ... ... ал жол беретін жағдай - нәтиженің болуына жағдай
жасайды, мүмкіндік береді, деп есептейді[19, Б.55].
Қылмыстылық себептері мәселесін ... ... ... жолы оны ... ... ... Криминологияда қылмыстылық себептері, кеңес дәуірі
тұсында логикалық жүйеге келтірілді. ... ... ... ... ... мазмұны мен сипатына, ... ... ... әсер ету ... ... ... ... қарай бөлінеді. Профессор
Қайыржанов Е.І. қылмыстардың себептерін екі топқа бөледі: макродәрежедегі
мән-жайлар ... ... ... ... және т.б. ... екіншісі - нақты қоғамға қауіпті
әрекеттердің жасалуына әсер ететін микродәрежедегі мән-жайлар.
Құқық қорғау органдарына ... ... ... ... айтылып
келе жатқан күрделі сұрақ. Құқық қорғау органдарында қызметшілер жиі
ауысып, арнайы ... бар ... іс ... ... ... ... мамандандырылған полиция қызметкерлерінің тұрақты
ядросының болмауы ... ... ... ... ... жол ашып ... ... полиция қызметшілерінен айырылудың ... ... ... мен ... ... ... сәйкес,
материалдық қамсыздандыру мәселесінің нашар болуымен де түсіндіруге болады.
Білікті мамандарды қызметке тарту, жас мамандарды ... ... ... ... сөз ... ... іс ... орындалса екен.
Қылмыстардың өсуіне құқық қорғау органы қызметшілерінің ... ... ... да ... ... ... қашып, түрлі жолдармен құқық қорғау органы қызметшілеріне
қарсы әрекеттер ... ... ... да ... ... Қылмыскер
мұндай әрекеттерді қызметшіні уәкілеттігінен босату үшін жасайды. Кінәсіз
құқық ... ... ... ... жасаған мұндай тұлғалар тиісті
дәрежеде жазасын алғаны жөн.
Экономикалық ... ... ... ... ... кез
келген өзекті мәселенің түбінде экономикалық қатынастар жатады. ... емес және ... ... ... ... механизімінің болмауы, сондай – ақ отандық нарық құнынң ... ... – тек ... көрсеткіштерді төмендетіп қана қоймай,
қылмыстық санның да өсуіне алып келеді.
Әлемдік даму дәрежесіне жетпеген елдердің ішкі нарықтық құны ... ... ... Құн ... ... өнім сапасын, еңбек
өндірісінің дәрежесін және басқа да шаруашылық инструменттері мен ... ... ... ... ... ақша – ... саясатындағы есепсіздік халықтың тұрмыс
дәрежесін төмендеуі, сондай – ақ ... ... ... ... ал бұл өздігінен – ақ қылмыстық әрекеттердің өсуіне себепші.
Шаруашылық айналымда қолма – қол және ... қол емес есеп ... ... ... мәселесінің шешілмеуі ақша көлемі
тым көбейгенде қолма қол ақшаның дефицит болуына және ... ... ... әсер ... ... ... – материалдық құндылықтармен қамтамасыз
етілмеген несие ... ... Іс ... ... қол емес ... эмиссиялауды бақыламау ақшаның девальвациялануына және ... ... ... ... ... әкеледі.
Аталған мән – жайлар заңсыз банктік мәліметтердің жасалуына толық
мүмкіндік туғызады, криминалды кірістерді легализациялайды.
Құқықтық ... ... ... ... ... банк ... ... қызметтерді реттейтін нормативті ... ... ... органдарының қызметін реттеітін нормативті базалардың
жетілмеуі;
– банк қызметі ... ... ... ... жеткілікті дәрежеде әсер
ете алмауы;
– қылмыстық нормалардың (аталған қылмыс бойынша) жетілмеуі.
Банк қызметі саласына құқық ... ... ... дәрежеде
әсер ете алмау ... ... ... ... ... ... ... олардың хабардар болмауы, ... және ... ... жаза ... тиімсіздігі түрінде
көрініс табады.
Мұның себебі банк қызметі саласындағы ... ... ... мен ... Құқық қорғау органдарының жас қызметшілерінің
кәсіби маман болмау және тәжірибелі жұмысшылардың бұл жұмыстан ... ... ... ... ... ... нормативтік актілердің
болуында.
Әлеуметтік – психологиялық сипаттағы ... ... ... банк ... ... ... қазақстандықтардың мүмкіндігі мен қазіргі психологиялық – физиологиялық
жағдайларының сәйкес келмеу.
Соңғы жалдардағы қоғам мүшесінің жаңаша көзқарастың рухани баға беруі
сынды ... ... ... ... ... ... ... ықпал ете бастады.
Сарапшылардың айтуынша, жалпы халықтың 98% заңсыз күй ... 85% ... ... тікелей жасайды. 15 пен 25 жас аралығындағылардың әрбір
5 –сі криминалды құрылымдар ... ... Банк ... материалдық
құндылықтарды жоғары бағалауы, рухини критерийлерді ескермеуі сындық
қасиеттер қылмыстылықтың өсуіне әсер ... ... ... ... адаптацилануына байланысты
қиындықтар туындауда. Заңгерлердің алдында жаңа ... ... ... ... ... адамның жүріс – тұрысын, қасиетін, ... ... ... ... ... ... ... қызметі саласындағы қылмыстардың қатарындағы 206 және 207 баптары
қылмыстардың болуына құжаттардың ... ... ... ... Банк ... ... қылмыскер тұлғасы
Қылмыскер тұлғасы - бұл ең алдымен қылмыс субъектісінің ... заң ... ... ... ... ... қырынан
көрсететін қасиеттерге ие болуы тиіс (есі дұрыстық, қылмыстық жауапкершілік
жасқа толу және жеке тұлға болуы).
Қылмыскер тұлғасымен толық ... үшін ... ... ... ... ... жеткіліксіз. Қылмыскер тұлғасына ... ... ... түрлі қасиеттер тән. Қылмыскердің
жағымды және жағымсыз қасиеттерін қарастыру керек. Жай және ... ... бір, ... ... ... ... ерекшеленеді.
Қылмыскерді екі бағытта түсінуге болады: бірі - адамның белгілі ... ... ... ... - ... ... қасиеттердің
жиынтығы категориясы ретінде.
Криминологияда қылмыскер тұлғасы келесі белгілермен сипатталады:
1) әлеуметтік-демографиялық;
2) табиғи-психологиялық (әлеуметтік және ... ... ... жүйесі, негізгі қажеттілік пен мүдде, ... ... ... деңгейі, психологиялық және психофизикалық
ерекшеліктер);
3) әлеуметтік жүріс-тұрыс (әлеуметтік топпен арақатынасы ... ... оқу ... ... ... ... қарсы элементтермен
байланысы, қоғамдық белсенділігі, өзіне беретін баға) [20, Б.12];
Ведерников Н.Т. тұлғаға тән қасиеттерді екіге ... а) ... ... материалдық, психологиялық жағдайы); ә) жалпы
қоғамдық сипаттама (саяси және тұрмыстық). Волженкин Б.В., ... ... ... және жеке ... ... деп есептейді. Кез
келген адам әлеуметтік жаратылыс ретінде өзін қоршаған ... ... ... Мұндай байланыстар мен қасиеттер қылмыскер тұлғасына ... ... ... ... ... жасы, жынысы, отбасы және тұрмыстық жағдайы, мамандығы сияқты
әлеуметтік-демографиялық қасиеттерінің көмегімен тұлғаның ... ... иесі ... ... ... ... ... жыныстық
ерекшеліктерін анықтауға болады. Қылмыскердің ... ... ... ... ... ... криминогенді мән-жайларды ашу үшін
қажет. Қылмыскер тұлғасын оның ой-өрісі, білімі, ақылы, көзқарасы, мүддесі
жөніндегі ... ... ... ... ... құқықтық сипаттама қылмыстық құқықтық
категорияларға негізделеді. Қылмыстың түрі, ауырлығы, қылмысқа қатысушылық,
жалпы және арнайы рецидив, қылмыскердің ... ... ... ... ... ... ... қылмыскер тұлғасы дегеніміз қылмыс ... ... ... ... құқтың және жеке қасиеттерінің, сондай-
ақ оны өмірде басқа қырынан танитын көрсеткіштер жиынтығы ... ... ... - жалған ақша бірліктері мен бағалы қағаздарды
жасау, сақтау, не сату ... ... ... ... ... элемент.
Кузнецова Н.Ф. қылмыстылықтың тікелей ... ... ... ... ... ... кемшіліктер мен
байланыстырады.
Ал, Стручков Н.А., ... ... адам ... ... себебі адамның әрбір әрекеті санасында қалыптасады, ... ... А.М. ... қоғамдағы қайшылықтарды тудыратын қажеттіліктер,
әдет, яғни объективті криминогенді жағдайлар қылмыстылыққа себеп болады.
Мұнан қылмыстық ... ... ... ... ... Бұл механизімнің звеносы сыртқы ортаның әсері;
2) Қылмысқа алып келетін белгі бір ішкі ... ... ... жөніндені акт.
Бұл жоғарыда аталған жағдайлар қылмыскерге тән ... ... ... ... жеке ... ... ... бөлудің маңызы
зор. М.Вебер кәсіпкерді екі типке бөледі: 1) раионалды; 2) ... ... үшін ақша табу ... ... ол еңбек,өндіріс
ұйымыын құру, өнім шығару және заңды пайда табудың құралы ... ... ... кәсіпкерді салауатты кәсіпкер ұғымымен теңестіреді.
Ал, Мавантюрлі, саудаға түсетін кәсіпкерлердің типі ... ... ... мүмкіндігінше кез келген жолмен көп пайда табу
болмақ.
Енді өзіміз зерттеп отырған банктік қызмет ... ... ... ... келесі типтерге бөлуге болады:
- пайдакүнем – тұрақты;
- пайдакүнем – қарама – қайшы;
- падакүнем – ситуацияны.
Пайдакүнем тұрақты ... банк ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайын, еңбекпен
тапқан дүниесін айыруда жанашырлық танытпайтындар), қоғамға ... ... ... ... ... рет сотталған тұлғаларды жатқызамыз. Олар
өз қылмыстық әрекеттерінің майталмандары, кәсіби қылмыскерлер, ... топ ... ... олар өздеріне сенімді қылмыскерлер. Тұлғаның
бойына сіңген пайдакүнемдік қасиет ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан мұндай типтегі
қылмыскер қоғамда жүргенде, экономика саласындағы ... ... оңой ... ...... ... банк ... қылмыскерлер қылмыстық
жауаптылықтан аяқтарын тартады. Олардың табиғаты мен психологиясы
өзгермелі. ... ... ... ... ... ... жаза бірде әсер етсе, кейде әсер ... Бұл ... көп ... ... ... ... атқарады.
Пайдакүнем – ситуациялық типтегі банк қызметі саласындағы қылмысты
алғаш рет жасаған тұлғалар кіреді. Олар ... ... ... ... ... ... Осы типтес қылмыскерлер пайда табудың оңай
қөзін көріп қалса, ондай мүмкіндікті текке ... ... ... ... ... ... айлакерлік, сабырлық құлын,
өнертапқыштық, терең жалпы жеке кәсіби (банк саласында) ... ... ... ... ... ... жасағаны анықтанған тұлғалар жөнінде
1998 – 2004 жж. (1-жартысы) деректерге сүйенсек (кесте 3,4,5) 1998 жылы ... ... ... 1999 жылы - 90677 жалпы қылмыскерлер, оның 802
– і экономика ... 229 – і ҚР ҚК 206 бабы ... 2000 жылы – ... 517 – і ... ... 158-і ҚР ҚК 206 ... 2001 жылы 103471 жалпы қылмыстардың 3870-і экономика саласындағы,
128 –і ҚР ҚК 206 бабы бойынша, 2002 жылы – 64829 ... ... ... ... 124 – і ҚР ҚК 206 бабы ... 2003 жылы – ... – і экономика саласындағы қылмыскер, оның 184 – і ҚР ҚК 206
бабы ... 2004 ... 1 ... - ... ... - ... оның 207 – і ҚР ҚК 206 бабы ... ... ... ... ... ... ҚР ... 1998 – 2004 жылдар арасында жалпы
қылмыскерлердің 20,2% экономика саласындағы қылмыскерлер, ал ... ... орта ... 3,6% банк жүйесіндегі қылмыскерлер
құрайтының көреміз.
Банк саласындағы қылмыс жасағаны анықталған тұлғалардың 1/7 – ... мен ... ... ... ... ... жасауға бейім келеді.
Банк қызметі саласындағы қылмыскерлер арасында кәмелетке толмағандар
саны орта есеппен 0,4% - ға ... ... ... 20 ... ... 54 – тен ... тұлғалар
жасайды. Оның ішінде 30-40 жас аралығындағылар басым. Банк ... ... ... және жоғары білімді азаматтар ... ... ... ... бар ...... қызметіндегі қылмыстардың орта ... ... ... коммерциялық ұйым қызметшілері – 19,6% балған.
Кесте 5-ҚР барлық ... ... 1998 – 2003 ... ... туралы мәліметтер
|Жыл |Анақталған қылмыскерлер |Азаматтық ... |
| ... ... |ТМД ... | |
| | |қ ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | |ққа | | | | | |
| | ... | | | | |
| | |н | | | | | ... |82 296 |8152 |7775 |80651 |2149 |134 |9196 ... |90 677 |76464 |14213 |88314 |2006 |105 |9062 ... |92 348 |86129 |6219 |90299 |1787 |86 |8833 ... |103 471 |91250 | | | | | ... |64 829 |64829 |173 | | | | ... |78698 |75699 | | | | | ... 6-1998 – 2001 ... экономикалық қызмет саласындағы
қылмыскерлер туралы мәліметтер
|Жыл |Анақталған қылмыскерлер |Азаматтық ... |
| ... ... |ТМД ... | |
| | |қ ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | |ққа | | | | | |
| | ... | | | | |
| | |н | | | | | ... |2373 |1974 |399 |2258 |102 |4 |1222 ... |802 |563 |239 |760 |33 |7 |335 ... |517 |452 |65 |498 |19 |0 |190 ... |3870 |2948 |922 |3737 |120 |7 |1818 ... 7 -1998 – 2003 жылдардағы ҚР ҚК 206-бабы бойынша қылмыскерлер
туралы мәліметтер
|Жыл |Анақталған ... ... ... |
| ... ... |ТМД |Шетел | |
| | |қ ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | |ққа | | | | | |
| | ... | | | | |
| | |н | | | | | ... |124 |121 |3 |117 |7 |0 |19 ... |229 |175 |54 |208 |20 |0 |43 ... |158 |152 |6 |150 |8 |0 |18 ... |128 |106 |22 |117 |8 |0 |18 ... |124 |101 |23 |112 |11 |1 |18 ... |0 |84 | | | | |3 ... 6-2001 ... ... ... ... ... саласындағы қылмыстар |Қылмыс түрлері |Барлығы |Жауаптылыққа
тартылғандар |босатылғандар |ҚР ... |ТМД ... ... ... | | |191 б. |4 |2 |1 |4 | | |1 | | |193 б. |4 |2 |2 |4 | | |2 | ... б. |4 |2 |2 |4 | | |1 | | |202 б. |6 |1 |3 |6 | | |1 | | |206 б. ... |22 |117 |8 | |18 | | |207 б. |4 |2 |2 |4 | | |2 | ... Банк қызметі саласындағы қылмыстардың алдын алу шаралары
Қылмыстылықпен күрес - қоғамда қалыптасып жатқан құбылыстармен тығыз
байланысты ... ... ... ... алу жөнінде Ж.П. Мараттың
мынадай дана ... бар: ... ... ... ... ... ... жазалаудан бұрын, қылмыстың алдын алу тұрады”. Қылмысты ашу, ... ... және әділ жаза ... - мемлекеттің қылмысқа берген
реакциясы ретінде көрінеді. Қылмыстың алдын-алу, кең ... ... ... азаматтардың қоғамға қауіпті әрекеттерді жасауынан ... ... ... Тар мағынада, қылмыстың алдын-алу дегеніміз бір
жағынан ... ... және оның ... жол ... ... мен мән-
жайларды анықтау және жою, екіншіден, қылмыс жасауға қабілетті ... ... ... қарсы бағытты ұстаушылар) және олармен
профилактикалық жұмыстар жүргізу болып ... ... алу ... - ... басты элементі. А.Э.
Жалинскийдің осы орайда мынадай диалектикалық және ... ... ... ... алу ... пәні ... ... қылмыстың алдын
алу шараларының түрі емес, ол қылмыстылық себебі - қылмыстылық - қылмыскер
тұлғасы - ... ... алу ... ... ... ... болып табылады”. Криминологияда ... ... ... ... түсінік жоқ.
Қылмыстардың алдын алу мәселесі жөнінде Одақ кезінде алғашқы болып ой
қозғағандар Гельфанд И.А. мен Михайленко П.П. (1960ж.). Олар ... ... - ... ... ... негізі, деп санаған.
Авторлар “қылмыстардың алдын алу”, “жою”, “профилактика” сынды қылмыстармен
күресу саласындағы терминологиялар мәселесіне ... ... Бұл ... ... деп ... 70 жылдардағы ғылымдар бұл терминдерді түрлі мағыналас ұғымдар
деп ... ... А.Г. мен ... А.Ф. “профилактиканы”
қылмыстылықтың себептері мен оған жол беретін жағдайларды анықтау және ... ал ... ... ... ... және ... қылмыстарға жол бермеу процесі”, деп қарастырады
Бұл ... шын ... ... ... ... ... екі
мағынаны береді. Кең мағынада профилактика - нақты қылмыстарға жол бермеу,
кейбір қоғам мүшелерінің құқық бұзушылықтарға ... ... ... ... тар ... ... қылмыстардың жасалу себептері
мен оған жол беретін жағдайларды ... ... ... жасауға
қабілетті тұлғаларды білу; ал үшіншіден, „қылмыстың профилактикасы” ... ... ... ... категория,
төртіншіден “профилактика”, “алдын алу”, “жою” терминдерін жалпы саяси, заң
және филиологиялық әдебиеттердегідей бір ... ... ... ... Аванесов Г.А..
Отандық ғалым Қайыржанов Е.І., “қылмыстың алдын ... мен ... ... бірыңғай мағыналас түсінік ретінде қарай келе,
“қылмыстың алдын алу ... ... ... мен ... ... ... жоюға бағытталған мемлекет атынан оның ұйымдары, құқық
қорғау органдары, азаматтар жүзеге ... ... ... ... ... ... алу мәселесі жөнінде Зудин В.Ф., Г.А. Аванесевтің
еңбектері бар. Қылмыстың алдын алуды топтаудың бірнеше ... ... ... ... еңбектерде, практикада ... ... ... ... қылмыстың алдын алудың жалпы және ... кең ... ... ... ... ... ... себебі мен шарттарын, қылмыстылықтың алдын алудың мақсаты ... ... ... әсер ету құралын, субъектілерін, мақсатқа
жетуді ... ... ... ... ... ... алу жүйесіне мыналар жатады:
- қылмыстылықтың алдын алу объектісі;
- оның негізгі дәрежесі мен ... ... ... алудағы қызмет – функциялары;
- қылмыстылықтың алдын алу субъектілері.
Қылмыстылықтың алдын алу ... ... ... ... ... болу ... әсер ететін арнайы қатынастар болып
табылады[22, Б.54].
Қылмыстылықтың алдын алу субъектісіне қылмыстылықпен күресу шараларын
басқаару, ... ... ... жеке ... ... ... ... (құқыққорғау) органдары, мемлекет жатады.
Бұл субъектілерге қылмыстың алдын алу ... ... ... ... күрес шарасы жалпы, не жекеленген ... ... ... Жеке ... ... жүргізілетін қызмет қалмыстың алдын
алудың жеке дәрежесін ... жеке ... ... алғашқы (ерте кезеңде),
тікелей, пенитенциярлы, постпенитеициарлы деңгейде ... адын ... ... ... ... ... ... алу шарасы қылмыстың әрекеті жасағанға дейінгі
қызмет, ал тікелейде қылмыс нақты жасалған ... ... ... ... ... ... алу шарасы сотталушыны ... өтеп ... ... іске ... қылмыстылықпен күресу шарасы
болса, ал постпенитенциарлыда (түзеу мекемесі) сотталушының жазасын ... ... ... ... ... ... ғылыми еңбектерде дәстүрлі екі түрі бар:
жалпы әлеуметтік және арнайы криминологиялық.
Қылмыстылықты алдын ... ... ... түрі ... ... ... ... бөлігі ретінде әлеуметтік даму мақсатында
атқарылатын ұзақ мерзімді, тиімді және кең ... ... ... Жалпы әлеуметтік шаралардың барлығы түгелімен қылмыстылықтың алдын
алудың шаралары функциясын атқармайды. Оларға тән белгілі бір ... ... ... ... ... ... жатқызамыз:
– қылмыстылықтың жалпы себептерінің тікелей күшін жояды, осы себептерге
қарсы бағытталса да;
– нақты ... ... және ... әрекеитердің жасалуы
себептері мен шарттарына тікелей әсер ... ... ... ... ... қарсы бағытталады.
Криминологияда қылмыстылықытың жалпы әлеуметтік алдын алу шарасын
бірнеше ... ... ... Бірі – қылмыстылықтың алдын алу ... ... ... екіншісі – әсер ету сипатына қарай бөледі.
Біз қылмыстың әрекеттері баға беру нәтижесінде, қылмыстылықтың ... ... 3 ... ... ... және ... және ... сипатындағы шаралар;
– құқықтық сипаттағы;
– әлеуметтік – психологиялық сипаттағы шаралар;
Экономикалық және ұйымдастырушылық пен ... ... ... алу ... ... жатқызамыз:
– экономикалық күйзелісті зерттеу;
– криминологиялық емес шараларды қолданумен ... емес ... ... емес ... ... қамтамасыз ету;
– азаматтар мен ұйымдардың қызметтеріне қойылатын жағдай жасау;
– несие қатынастары мен банк жүесіне қолсұғушылықтан қорғау, ... ... ... ... ... қызметі саласындағы қылмыстардың барысында мына алдын ... іске ... ... мына ... ... ... легалды банктік бизнесті жемқорлық және ұйымдасқан қылмыстардың әсерінен
қорғауды құқықтық қамтамасыз ету;
– банк қызметі саласында ... ... ... қозғалған қылмыстың
істеуді және тергеу жүргізгенге дейін банктік қызметті ... ... ... ... ... мен ... ... ұйымдарына нормативтік
актілерінде нақты түсінік беру.
Легалды банктік бизнесті қорғауды құқықтық қамтамасыз ... ... ... туралы заңды жетілдіру қажет.
Құқық қорғау органы қызметшілерінің іс – тәжірибесінде өз лауазымды
қызметтен пайдаланылып, ... ... ... қызметті жүзеге
асыруына елеулі көмек көрсету жағдайын жиі ... ... ... ... ... заңды түрде атқаруға елеуді кедергі болатын
анық. Соднықтан да қылмыстылықтың алдын алуда ... ... ... ... қорғау органдарында бірыңғай компьютерлікжүйе бар. Онда несие
және ақша жүйесіндегі қылмыстылыққа ... ... ... ... бар ... туралы және жалған ақша соммасы туралы мәліметтер
тіркейді.
Құқық ... ... ... де коммерциялық құпия мәліметтер
қылмыстық істерді ашу ... ... ... ... қорғау және ... банк ... ... қылмыстылықпен берлесіп күресуі
үшін мәліметтермен алмасуды қамтамасыз етудің орны ерекше.
Банк қызметі саласындағы қылмыстарға әсер ... ... ... ... ... органдары. Бұл үшін мемлекет мына ... ... ... ... ... дамытудың артықшылығы мемлекетте мойындаудың
қажеттігі;
... ... ... беру ... ... ... ... көмек көрсету, мұндай кәсіпкерліктің материалдық көмек
көрсету, ... ... ... ... ... енгізу;
– өндірістің алғашқы циклында өндірісті дамыту үшін ... ... ... рухани байлықты дамыту үшін насихаттау және басқа шараларды
кеңінен қоладану.
Банк қызметі саласындағы арнайы ... ... ... ... әсер ... ... мен шарттарды жоюға арнайы
болып табылады.
Г.М. Михайловский ... ... ... мен шарттарды, нақты
тұлғалардың қылмыстың әрекеттердің жасауын немесе ... ... және ... ... ... ... құзыреті шегіндегі және
қоғамдық ұйымдардың, басқа да мемелекеттік ... ... ... ... ... ... ... шаралары, -
дейді.
Банк қызметі салысындағы қылмыстылықтың ... ... ... ... құқық қорғау және бақылау органдарының қылмысқа қарсы шараларын қолдану
арқылы банк ... ... ... ... ... ... ... күресу мақсатында мемлекеттің құқық қорғау және бақылау
органдарының қызметтерін ... емес ... ... және ... ... қорғау және қадағалау органдарының қызметтерін жеңілдеру үшін
мыналар ұсынылады:
– құқық ... және ... ... ... ... күшін
біріктекру. Ведомстволық құрылымдар банк және құқық қорғау органдырының
жүйелерін әріптестік ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесін құру;
– қылмыстылықпен күрестің мемлекеттік қорын құру ... ... ... осы ... ... ... ... және бақылау органдарды техникалық
және материалдық қамсыздандыру;
– осы органдардың қылмыстылықпен күрестегі ... ... ... ... және ... органдарының қызметтерін мемлекеттік емес
ұйымдардың қыземттерімен үйлестіру, жүйелеу дегеніміз мүмкіндігінше тиімді,
бірыңғай әдістерді, құралдырды ... ... ... ... ... ... мен ... мақсаты, орны мен ... ... ... ... ... ... ... алудағы болған орган мен ұйымдардың қызметтері
келесі бағытта жүзеге асырылады:
– ақпараттық байланыс ... ... ... құқықтық кеңес беру;
– нақты қылмыстық алдын алу шараларын ... ... ... ... жол ... үшін ... белгілерін
жетілдіру[25, Б.12].
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасының жаңа ата заңы ... ... және ... бағытының негізгі кағидасын бекітті. Яғни, ол өзінің бірінші
бабында көрсеткендей. ...... ... ... ... ... оның ең ... байлығы болып адам өмірі, ... ... ... табылады.
Еліміздің бұрынғы болған жүйеден «нарық қатынасына» ... ... ... көп ... мен ... әкелді.
Экономикамызға үлкен әсерін тигізді. Осының салдарынан көптеген мәселелер
туындады, ... ... ... ... және ... ... төлемеу, тағы басқа да қоғамымыздағы кейбір қиындықтар, келеңсіз
жағдайларды туғызды. Дегенмен егемендік алғаннан бері 20 жылдан астам уақыт
ішінде, ... ... ... саясаттық, әлеуметтік, экономикалық
жетістіктерге қол жеткізді. ... ... ... ... ... ... ... көбісі шешілгенімен,
экономиканың қалыпты дамуына кедергі тудырып отырған ... да ... ... ... Бұл қылмыстар бүгінгі күні ... ... ... жүзеге асыруына кедергі ... ... ... ... ... төндіріп отыр. Сондықтан да
бүгінгі күні мемлекетіміздің ... кері ... ... экономикалық
қылмыстармен күресу, құқық қорғау органдарының ең басты мақсаттарының ... ... ... ... ... кәсіпкершіліктің дамуына және
қоғамдық қауіпті іс-әрекеттердің жаңа түрлерінің пайда болуына байланысты
қылмыстың белгілері мен құрамы одан әрі ... ... ... ... ... ... түрі ... болып табылады.
Банк қылмыстары екіге бөлінеді: 1) банк саласында ... ... қол ... қылмыстар. 2) банк қызметі саласында жасалынатын
қылмыстар.
Банк қызметі саласындағы ... ... ... ... (ҚР ҚК ... ... жолмен алынған ақша қаражатын немесе өзге мүлікті заңдастыру
(193-бап), несиелік берешекті өтеуден ... ... ... ... шағару (эмиссия) тәртібін бұзу (202-бап), жалған акция немесе
бағалы ... ... ... сату ... ... төлем құжаттарын жасау
немесе сату (207-бап), несиені заңсыз алу және мақсатсыз пайдалану (194-
бап) жатады[3].
Соңғы ... банк ... ... ... тұрақты өсу
тенденциясын байқаймыз. Ол экономикалық қылмыстардың (орташа) 14% ... ... ... ... ... деңгейі орташа есеппен 35%
ғана, демек жартысынан көбі ... ... ... ... көп
жағдайда латентті.
Банк қызметі саласындағы қылмыстарды құқықтық, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... сипаттағы факторларға мыналар жатады:
– банк саласындағы кәсіпкерлік қызметтерді реттейтін нормативті ... ... ... ... ... ... нормативтік базаларды
жетілдірмеуі;
– банк қызметі саласына құқық қорғау органдарының жеткілікті дәрежеде ... ... ... ... (ҚР ҚК 194, 206, ... жетілдірілмеуі;
– Әлеуметтік – психологиялық сипаттағы факторлар;
– банк қызметі саласының криминализациялануы;
– қазақстандықтардың ... мен ... ...... ... ... ... факторлар:
– жалған құжаттарды анықтайтын деректорлар, арнайы құрылымдарды күшейту,
иемденбеу;
– құжаттардың қорғану белгілерін күшейтілмеуі.
Банк ... ... ... саны ... ... жасағаны анықталғандардың 3,6% ... Оның 2,5 - ... ... ... ... саны орта ... ... 0,4% - ы болады.
Аталған қылмыстарды 20-24 жас аралығындағы тұлғалар жасаған. Оның
ішінде 30-40 ... ... Банк ... ... қылмыстарды
жасағандығы анықталған тұлғалардың басым бөлігінің ... және ... бар, олар - ... ... ... орта ... алғанда 48,6% -
жұмыссыздар, коммерциялық ұйым ... – 19,6% ... ... саласындағы қылмыстардың алдын алуды жалпы – әлеуметтік
және арнайы криминологиялық шараларға бөлеміз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ
1. ... Н.Ә. ... 2030 даму ... ... 1997 ... ... народу Казахстана. Каз. Правда 5апреля 2003г.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы. ... ... ,1998 ... ... ... ... ... Алматы, «Жеті жарғы».
1997ж.
4. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк
қызметі туралың ... 1995 ж. 31 ... ... ... ... Банк ... Қазақстан Республикасының
Заңы. 1995 ж. 30 наурыз.
6. «Лицензиялау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 17 сәуір 1995 ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы. 21 қаңтар 1997 ж.
8. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Алматы, «Жеті – ... ... ... қағаздар рыногы туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. ... 1997 ... ... В.А. ... и ... профилактика. -М.,1980.
11. А.В.Наумов. ҚР Қылмыстың құқығы. Астана. «Жеті жарғы 2001 ж.
12. Алауханов Е. ... Заң. 1999 ... ... А. ... ... принциптері». Тураби. 2001 ж. №5
14. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. Авторлар тобы,
ЖШС « ... ... ... ... ... ұжымы. Қазақстанның криминологиялық ассосация,
ЖШС «Издательство «Норма-к», 2004ж.
16. В.Н. Кудряцев , В.Е. Эминов. Криминология. -М.,1995.- 205с.
17. А.В.Наумов. ҚР ... ... ... ... ... 2001 ... ... Н.Т. Изучения личности при расследовании: Автореф… дис.
канд. юрид. наук:12.00.08.- М., 1965.- ... ... (общ. ч.). ... ... пос. ... ... Вышевский Ю.В., Конев А.А. Латентная преступность и ... 1986 ... ... ... Е.С., ... Е.И. ... ... предупреждение преступлений, совершаемых организованными группами. М.,
1990 г.
22. ... И.И. ... ... и ... М., 1992
23. Ковалев М.И. Советская ... или ... ... -1970. -№9.
24. Криминология: Учебное пособие. Под ред. д.ю.н., проф. А.И. Долговой.-
М.: Норма,1997.- 784с.
25. Кузнецова Н.Ф. Преступления и ... – М., 1969 г.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Контрафактілік өнімдер айналысы саласындағы қылмысқа тергеу жүргізуді ұйымдастыру ерекшеліктері88 бет
Банк қызметi саласындағы қылмыстарға криминологиялық сипаттама45 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу принципі76 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Алдын ала тергеу барысында кылмыстык істі қысқарту40 бет
Басқару тәртібіне қарсы қылмыстардың құрамы18 бет
Дәлелдемелерді жинақтау және зерттеуге бағытталған қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде тұрғын үйдің қол сұқпаушылығы жағдайлары91 бет
Ежелгі және ортағасырлық қылмыстық құқықта талионды қолдану тәжірибесі19 бет
Ескіру мерзіміне байланысты жауаптылықтан босату24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь