Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы жайлы

К І Р І С П Е
1. БАЛҚАШ КӨЛІНІҢ ФИЗИКА.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Табиғи жағдайы
1.2 Балқаш көлінің деңгейлік режимі

2. БАЛҚАШ КӨЛІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Балқаш көлі суының құрамындағы ауыр металлдар
2.2 Ауылшаруашылық қалдықтарымен ластану
2.3 Биологиялық алуан түрдің қысқаруы
ҚОРЫТЫНДЫ
«Қазақстан-2030» стратегиясының мақсаттарының бірі Қазақстан Республикасының су ресурстарын тиімді пайдалану және қорғау болып табылады. Қазақстанның 66% территориясы шөлейт және шөлді аймақтарда орналасқан және су ресурстарына өте тапшы. Жеке адам басына суды пайдалану бойынша Қазақстан Евразия құрлығында соңғы орындардың бірінен орын алады.
Іле-Балқаш алабы Қазақстан үшін су ресурстарының, балық шаруашылығының маңызды көзінің бірі болып саналады, әрі көптеген фауна мен флоранаың өсіп-өнетін тіршілік ортасы, түрлі ландшафтың тараған жері және аймақтың климатын реттеуде аса маңызды рөл атқарады.
Балқаш көлі жер шарындағы ірі табиғи су қоймаларының қатарына жатады. Ол Алматы, Қарағанды, Шығыс Қазақстан, Жамбыл аумақтарын қамти орналасқан. Мұнда кеме қатынасы, балық аулау шаруашылығы жақсы дамыған. Сондай-ақ көл суы егістік суаруға және өнеркәсіпте (Балқаш көлінің жағасында Республикадағы ірі «Балқашмыс» металлургиялық комбинаты орналасқан) кеңінен қолданылады. Іле өзенінің Балқашқа құяр атырауында күріш өсіру, ондатр шаруашылығы дамыған, әрі мұнда қамыс құрағының мол қоры бар. Жалпы алғанда Балқаш көлінің Қазақстан Республикасының халық шарушылығындағы маңызы өте жоғары болып саналады.
Су деңгейінің және су теңдестігінің көпжылдар, жыл және маусым ішінде тербелу амплитудасы көлдің морфометриялық және гидрологиялық сипаттамаларын елеулі өзгертіп отыр. Балқаш көлінің орташа тереңдігі 6 м болып келетін таяз су қоймасы болғандықтан су деңгейінің тербелісі мұнда тұратын халықтың шаруашылығына, қоршаған ортаның экологиясына әсері жылдам байқалады.
Соңғы жылдары Балқаш көлі проблемасы өзекті мәселеге айналып отыр. Ол негізінен өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, энергетикада және шаруашылықтың т.б. салаларында қайтарымсыз пайдалануға алынатын және тазаланбаған ақаба сулардың көлемінің өсуінен, көл деңгейінің күрт төмендеуінен туындап отыр.
1. Ресурсы поверхностных вод СССР. Гидрологическая изученность, т.13, Центральный и Южный Казахстан, вып. 2, Бассейн оз.Балхаш, Алматы, 1996. С.283-336.
2. Проблемы гидроэкологической устойяивости в бассейне озера Балхаш. Под редакцией А.Б. Самаковой. Изд. «Каганат», Алматы, 2003. С.3-171.
3. Современное экологическое состояние бассейна озера Балхаш. Под редакцией кандидата геолог-минералогических наук Т.К. Кудекова. Изд. «Каганат», Алматы 2002. С.71-114.
4. Джусупбеков Д.К. Вероятностный прогноз уровня и минерализации воды озера Балхаш. Автореф. на соискание ученой степени кандидата географических наук. Изд. «Қазақ университеті»- Алматы, 2002. 26 с.
5. Давлетгалиев С.К., Джусупбеков Д.К.. Статистические характеристики колебаний уровня озера Балхаш //Вестник КазГУ, сер.географ., Алматы, КазГУ, 1997. С. 66-73.
6. Гидрологические и водхозяйственные аспекты Или-Балхашской проблемы. Под ред. А.А. Соколова, Л., Гидрометеоиздат, 1989. С.207-298.
7. Актуальные проблемы гидрометеорологии озера Балхаш и Прибалхашья. Под ред. И.И. Скоцеляса. С-П., Гидрометеоиздат, 1995.
8. Абдрасилов С.А. Русловые процессы и формирование внутриконтинетальных дельт (на примере реки Или).- Алматы, Рауан, 1994. С192-205.
        
        Жоспар
К і р і с п е
1. Балқаш көлінің Физика-географиялық сипаттамасы
1.1 Табиғи жағдайы
1.2 Балқаш көлінің деңгейлік режимі
2. балқаш көлінің экологиялық ... ... көлі ... ... ауыр ... ... ... ластану
2.3 Биологиялық алуан түрдің қысқаруы
Қорытынды
К і р і с п ... ... ... бірі ... су ресурстарын тиімді ... және ... ... ... 66% ... ... және ... аймақтарда
орналасқан және су ресурстарына өте тапшы. Жеке адам басына суды пайдалану
бойынша Қазақстан Евразия ... ... ... бірінен орын алады.
Іле-Балқаш алабы Қазақстан үшін су ресурстарының, балық ... ... бірі ... ... әрі ... ... мен ... өсіп-
өнетін тіршілік ортасы, түрлі ландшафтың тараған жері және ... ... аса ... рөл ... көлі жер ... ірі ... су қоймаларының қатарына жатады.
Ол Алматы, Қарағанды, Шығыс Қазақстан, Жамбыл аумақтарын қамти орналасқан.
Мұнда кеме қатынасы, ... ... ... ... ... ... ... егістік суаруға және өнеркәсіпте ... ... ... ірі ... ... ... орналасқан) кеңінен
қолданылады. Іле өзенінің Балқашқа құяр атырауында күріш өсіру, ондатр
шаруашылығы дамыған, әрі ... ... ... мол қоры бар. ... алғанда
Балқаш көлінің Қазақстан Республикасының халық шарушылығындағы маңызы өте
жоғары болып саналады.
Су деңгейінің және су теңдестігінің ... жыл және ... ... ... ... ... және гидрологиялық сипаттамаларын
елеулі өзгертіп отыр. Балқаш көлінің орташа тереңдігі 6 м болып ... су ... ... су ... ... мұнда тұратын халықтың
шаруашылығына, қоршаған ортаның экологиясына әсері жылдам байқалады.
Соңғы жылдары Балқаш көлі проблемасы ... ... ... отыр. Ол
негізінен өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, энергетикада және ... ... ... пайдалануға алынатын және тазаланбаған ақаба
сулардың көлемінің өсуінен, көл деңгейінің күрт төмендеуінен ... ... ... ... ... әр жылда ... ... ... ... ... ... құятын су көлемі азайды,
көлдегі су деңгейі төмен түсіп, көл ... ... ... ... ... көл ... ... құмның және шаң-тозаңның
көшуі орын алып отыр. Іле ... ... ... 15 көл ... ... қалды. Қалған көлдердің тұздылығы артып, әсіресе пестицид пен ауыр
металлдардың су асты шөгінділерінде, ... және ... ... ... ... ... ... қоры төмендеп
кетті, көлдің жалпы ... ... ... оның ... ... ... ... өнімдерімен және ауыр улы металлдармен
ластануы өсіп отыр. Химиялық және ... ... ... Іле ... сондай-ақ ҚХР жағынан келіп түсуде.
Көл суының өнеркәсіп орындарынан шыққан қалдықтармен ластануы одан әрі
өсу түсуде. Көлдің ең ластанған ауданы – ... ... ... ... (ПДК – ... ... ... нормадан 10 есе,
мырыш 4 еседен асады. Мыс қорыту ... және ... ... ... ... мұнда тәулігіне 75 тонна зиянды химиялық қалдықтар құйылады
[3].
Іле-Балқаш экожүйесінің бұзылуы қарастырылып отырған аймақта ... ... ... ... ... ... Соңғы кезде Балқаш
көлінің күйіне және жалпы Балқаш алабы ... Іле ... КХР ... ... ... өсуі және климаттың антропогендік өзгеруі ... ... ... Балқаш көліне Арал ... ... ... ... ... ... ... қабылдануы тиіс.
1. Балқаш көлінің Физика-географиялық сипаттамасы
1.1 Табиғи жағдайы
Балқаш көлі ... және ... ... шөлейттерінің
орталығындағы тектоникалық қозғалыстан пайда ... ... Ол ... ... мұздану кезеңіндегі ертедегі Балқаш-Алакөл су
қоймасының бір бөлігін қамтиды. Соңғы геологиялық периодта оның батыс және
солтүстік-батыс ... ... ... түсуі, ал солтүстік-шығыс
жағалауының көтерілуі байқалады. Соған байланысты көлдің ... ... ... ... ал солтүстік-шығыс ... ... ... ... ... көлі үш ... ауданмен шекараласады. Көлге ... ұсақ ... және ... Қазақстан жазықтығы, оңтүстігінен
Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның құмды жазықтығы келіп тіреледі.
Балқаш көлінің су жинау алабының ... 413 мың км2. ... ... (353 мың км2) ... ... Іле ... жоғарғы бөлігі
Қытай Халық Республикасында жатыр. Алакөл жүйесі көлдерінен бөліп тұратын
су ... ... ... 400 м болып келетін Балқаш және ... ... ... ... ... 5 өзен құяды, олар: Іле, Қаратал, Ақсу, Лепсі
және Аягөз. Бұлардың ішінде Іле, Қаратал, Ақсу және Лепсі өзендері ... ... ал ... ... ... және ... ... Іле Батыс Балқашқа, ал қалғандары Шығыс Балқашқа құяды.
Солтүстіктен Балқашқа Мойынты, Тоқырауын және ... ... ... ... ... сулары тартылып қалады. Тек Тоқырауын
жекелеген суы мол жылдары біршама суын ... ... ... ... ... ... ... өзендер Балқаштың оңтүстік-батыс және батыс
жағалауына құяды.
Балқаштың ең ірі ... – Іле ... оның ... ... ... ... алаптың жиынтық беттік ағындысының 80%-ы тиесілі. Іле өзені Балқашқа
құярда ауданы 8000 км2 болатын ... ... ... Атырау Бақанас елді
мекенінен 70 км төмен өзен үш тармаққа ... яғни ... Іле ... ... ... жерден басталады.
Балқаш ойпатының территориясы құрғақ, тым континентальді. Жылдық жауын-
шашын мөлшері орташа есеппен 150-200 мм-ден аспайды. ... ... тән ... ... ... ... ... Жәмші, Тоқырауын, Бақанас, Аягөз)
қар суымен қоректенетін өзендер типіне ... ... ... ... (Іле, ... Ақсу, Лепсі) қар-мұз және жаңбыр
суларымен қоректенеді.
Балқаш көлінің географиялық орнының ерекшелігі оның тым континентальді
және ... ... ... ... ... көлінің деңгейлік режимі
Балқаш көлінің су деңгейіне үзіліссіз бақылау жүргізілген негізгі төрт
бекет мәліметтері ... ... ... ол ... ... қ., ... аралы және Қарашаған қойнауы. Қарашаған
қойнауында Балқаш көлі деңгейіне 1912–1918 ... ... ... бар. 1932 жылдан бастап Балқаш ... ... ... ... 1954 жылдан бастап үзіліссіз тұрақты бақылау жұмыстары
жоғарыда аталған ст.Шығанақ, Балқаш қ., Алғазы аралы және ... ... ... ... ... ... гидрологиялық бететтердің орналасу сұлбасы.
Қазіргі кезде Балқаш көлініңің циклдік тербелісінің келесі ... ... ... ... ... (3-7 ... ... (20-30 жыл),
( ғасырлық (60-200 жыл),
( көпғасырлық (1800-1900 жыл).
XVIII-XI ғасырлардағы Балқаш көлінің деңгейінің тербелісінің ... ... ... ... ... жж. – минимумы шамамен 1840-1845 жылдарға келетін деңгейдің
төмен түсуі;
1845-1852 жж. – ... ... ... жылдарға сәйкес келетін
деңгейдің жоғары көтерілуі;
1853-1885 жж. – ... ... ... ... ... ... төмен түсуі;
1886-1910 жж. – максимумы 1908-1910 жылдары ... су ... жж. ... 1946 ж. ... көл деңгейінің төмен түсуі;
1947-1961 жж. –максимумы 1961 ж. болған деңгейдің көтерілуі;
1962-1974 жылдарға дейін жалпы ... ... ... ... ... бірақ деңгейдің жоғары отметкада тұрақтануы
байқалды;
1975-1987 жж. – минимумы 1987 ж. байқалған деңгейдің төмен түсуі;
1988 ... ... осы ... ... көл ... ... ... сақталуда.
1970 жыл Іле өзенінде Қапшағай су бөгені салынғаннан кейін Балқаш
көлінің ... ... ... ... жіберілетін су мөлшеріне
тәуелді болып отыр. Іле алабынан қайтарымсыз алынатын су мөлшерінің өсуі
Іле ... ... ... ... ... ... су ... Оның үстіне соңғы кезде Іле өзені суының 80%-қалыптасатын ... ... ... ... және ... дамыту үшін Іле
алабынан алынатын су мөлшерін бірнеше есе өсіріу мақсатында жаңа каналдар
тартылып, су қоймалары ... [2]. ... ... ... Іле
өзенінің ағындысы соңғы жылдары 5% -ға дейін ... ... ... ҚХР ... Іле өзенінен Эби-Нур көліне тартылатын канал ... ... бір ... ... ... алабына бұру жобаланған. Алынатын су
мөлшері жылына Іле ағындысының 15-40%-ын (шамамен 1,5-4,0 км3) ... ... ... еніп ... ... ... ... екіге бөледі ,
гидрологиялық және гидрохимиялық жағынан бір – бірінен өзгеше батыс және
шығыс ... ені 3,5 км ... ... ... Судың
минералдылығы мен тұздылығы бұл екі бөлікте екі түрлі. Көлге ағып ... ... Іле ... ... ... ... суы тұщы (0,5 ... түсі сарғылт – сары, лайлы. Шығыс бөлігінің суы тұздылау ( 5 – 6 г/л
) түсі көгілдір , ашық көк. ... ... бай. Көл ... ... ұсақ ... ... , шаян тәрізділер тіршілік етеді.
Батыс бөлігі планктонға бай. Көлде балықтың 20- дан астам түрі бар, ... түрі ... ... ... ... ... (Іле, Балқаш көкбасы, Балқаш
алабұғасы , т.б. ) қлғандары ... ... ... ( ... аққайран, шип,
көксерке, Арал қаязы ). Ауланатын балық ( жылына 9 – 10 мың ... ... ... ... ... маринка, аққайран. Көл суы жағалауындағы
өнеркәсіп орындары (Балқаш кен – ... ... ., т.б. ) мен ... ... ... Жылы мезгілде ... су ... ... ... : ... , Бурылбайтал , Бөрлітөбе.
Географиялық ғажайып құбылыс. Осы ғасырдың ... ... және ... Лев Семенович Берг Балқашқа ықылас қояды.
Оны ... суы тұщы ... ... ... ... әңгімесі
таң қалдырды.Булану көлемі атмосфералық жауын-шашын ... есе асып ... шөл ... ... ... ... көл суы тұзды ... тиіс қой. 1903 жылы Л.С. Берг ... ... ... айтқанына сенетіндей жеткілікті негіз таба ... ... жол ... ... ... ... ... анықтайтын аспаптармен жабдықтаумен ғана шектеледі.
Ал табаны ... ... ... тұщы су ... ... тиеп ... тапсырды. Олар Іле ... ... ... ұзақ жүзді. Ал көлге келіп ... ... ... су құйылған бөшкелердің түкке де қажеті жоқ ... ... Алып ... ... ... да қажетсіз болып
шықты, ал тұщы судың ... ... ... жасайтын ештеңе
табылмады. Л.С. Бергтің экспедициясы қайда барса да суы тұщы ... ... ... ... ... ... деп жазды: “Балқаш айтылып жүрген ... ... – тұщы көл ... ... ... көлін түгел жағалап
шыққан топографтар да осы ... ... Бұл факт ... ... ... ... ... климатты ... 200 ... ... ... бар ... ... ... ағынсыз тұщы көл – мұнда ... бір ... ... ... ... ... ... бұл
ғана емес екен. Басқа бір ... ... су ... ... биік ... анықтады. Бұған түрлі
зерттеулердің нәтижесі ... ... шығу ... ... топономика деп
аталатын ғылым бар. Бұған тек ... ғана ... ... мен ... де ынта ... ... жер
атауларында белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тілдік байланыстардың
ізі бар. ... ... ... ... ... ... да көп мәлімет ... ... ... ... та күрделі қалыптасты. Ежелгі қытайлықтар Си-Хай деп ... мен ... ... ... жерлердің бәрін ... ... Олар бұл ... Ақ ... деген ат ... ... ал ...... яғни ... көл ... ... бұл жұмбақ сыр көл зерттеуші ірі ... ... ... ... ... ілікті. Ол мұндай
табиғат құпиялары ... ... ... ... мен ... және ... ... деңгейін бақылау ... ... бұл ... су ... сырт көзге байқалмай,
бірде ... ... тым ... ... тұратындығын анықтады. Алайда
табиғатта ешқандай ... ... ... оның ... басқа да басы ашық ... ... ... нақ осы себептерді ... ... де, ... ... көлдің өзінен емес, басқадан ... ... ... климат жағдайына байланысты ... ... ... көлі ... ең ұзақ ... ... жылға тең екендігін анықтады. Бұл ... ... ... мағлұматтар бойынша, екіншіден, ... ... ... ... ... және ... көл
түбіне шөккен батпақ ... ... ... ... анық ... ... Көп ... созылған бұл
кезеңнің соңғы шегі ХVІ ... ... ... Сол ... ... ... ... 7 метрге ... ... ... ... ... 3-4 метр ... Мұндай
арнадан асу кезеңі Балқаш ... ... ... ... 3,5 ... ... көтерілген. 1946 жылы көл ... ... ... кетті, ал 1961 жылы ... ... ... ... ... ... болды. Сол кезден бастап көл
деңгейі ... ... ... суы неге ... ... күрт ... ... ... ... ... қалайша сақталып келген ?
Балқаш ... ... бір ... - ... ... екендігіне қарамастан тым ... ... ... ... метрге жуық. Сонымен бірге оның солтүстік ... ... ... онша байқала қоймайды, оңтүстік ... көп ... ... ... Балқаш айдынында жыл
сайын бір ... су ... ... кетеді. Көл көлемінің
бұлайша ... ... ... ... мөлшерін ... ... ағып ... су мен ... ... судың
арасындағы баланс ұдайы сақталып ... ... ... ... деп ... ... тағы ... бұғазымен
екі бөлікке бөлініп жатыр. Бұғаздағы судың ... бір ... ... ... ... ... да көлдің ... ... ... ... ... және Іле ... ... тұздар мұнда ... ... ... ... ... ең таңданарлығы, мұнда ... тым көп ... Бұл ... ... көлін зерттеуші, белгілі ғалым
М.Н.Тарасов ... деп ... ... жер асты суларымен
ілесіп және ... ... ... ... ... көп мөлшерде тез ерігіш ... ... ... ... өзен ... ... жыл ... 4,07 млн. ... ... ... жер асты ... 1,35 млн. ... ... ... 0,31 млн. тонна тұз алып ... ... ... ... 5,73 млн. ... тұз ... Жыл сайын
осындай мөлшерде түсіп ... ... ... ... еріген тұздың мөлшері – 305 млн. тонна – ... 53 ... ғана ... ... ... ... қазіргі тұздық ... ... ... дер ... ... ағыс арқылы
жиналуы мүмкін болған аз ғана ... ... ... қана ... ... ұдайы азайып отырғандығымен
түсіндіруге ... ... азаю ... ... сөз жоқ, ... ... ... түріндегі карбонаттардың ... ... Енді ... батыс бөлігіне ... ... ...... ... тұнатындығы даусыз ... ... көл ... тұну ... ... ... ... Өйткені бұлар өзінің ... ... ... тиісті тұздарды бойына сіңіреді де, өлгенде көл ... ... ... “географиялық ғажайып құбылысының”
сыры шешілген де ... ... ... бұл әлі түбегейлі
пікір түю ... ... ... ... ... жаңа ... пайда болады. Бұл жыл сайын ... ... ... ... Іле ... суы ... ... осылай болып тұратын. Қазір бұл ... ... ... қатар қамысты ... да ... көп ... ... “Балқаш құпияларының” әлі де анықталмаған көптеген
сыр-себептері болуы әбден ... ... ... ... ... ғой, бойындағы жұмбақтарын неғұрлым ... ... ол ... жаңа ... ... молырақ жая
түседі. Ондағы барлық ... ... дами және ... ... ... ... ... балықтарының
уылдырық шашатын ... ... ... ... өзі ... ... ... көлдің түбін
органикалық ... ... ... ... азықтық
қорын молайта түсуге ... ... ... ... ... ... қалыптастырған.
Көл жұмбақтары. Балқаш – ... дара ... мол ... ... шөл ... ... күрделі де қиын ... ... Іле және ... ... ... ... тау
өзендерімен терең тамырлас, бұлар – Іле, ... ... ... ... ... ... көлге оңтүстіктен келіп құяды,
ал өз ... 26 мың ұсақ ... мен ... ... ... Көлдің аумағы ондағы судың ... күрт ... ... ол он бес, ... мың ... ... Ал ... су көлемі жүз миллиард текше метрге
жақын.Бұл ... тек ... ғана ... ... ... ... жіңішке Жоңғар қақпасы ашылды.
Көл тіршілігі ... ... ... табуға болатын ең ұсақ
өсімдіктерден басталады. ... ... ... ... ... бай. Олар Жер ... ... бүкіл оттегі
мөлшерінің ... ... ... ... ... ... газынан,
ал суды мөлшерден тыс ... ... ... ...... көріне қоймайтын, ... деп ... ... өте ... ... Егер суды ... ... бұл
балдырлар өсімдік ... ... әсер ... ... нәтижесінде бастауыш ... өнім ... ... ... көмір қышқыл газы, су, минералдық ... ... күн ... ... глюкоза жасайды,
сөйтіп осылайша тіршілік үздіксіз ... ... ... ... ... метрінде осындай балдырлардың 300 мыңға дейін ... ... ... ... бір ... ... ... алғанда көлдегі тұрақты ... ... мың ... ... Ал тәулік сайын мұндай әр ... ... ... ... тәулігіне 200 мың ... ... ... ... болады. Жаз бойы ... ... ... Олар тек су ... ... Адам ... оны басқа да ... ... ... ... бір ... ... 200-
ге жуық түрі табылды. Олардың ішінде ... ... ... ... ... Олар негізінен көлдің
түбін ... және ... ... ... ... ... ең ... көк балдырлар көлдің тұщы сулы ... ... ... тұзы ... ... олар біртіндеп
жойылып, басқа құрамды ... ... ... ұсақ балдырлар
арасында майда тірі денелер де ... ... ... ... ... мұртты ұсақ шаяндар, құбылма және ... ... ... ... метрі осындай жүздеген мың ұсақ организмдерге толы. Түнгі
мезгілде олар көл ... ... тым ұсақ ... ... ... ... суды арнайы сүзігіден ... ... ... Оның көлдегі биологиялық массасы 200 мың
тоннаға жуық, жылына бірнеше рет тұқым ... өте тез ... ... және ... ... үшін ... тонна
қоректік азықтар пайда болады.
Көлде зоопланктон арасында ... ... ... ... ... таныс дафния өте көп. Ырғып қозғалу ... ... “су ... деп те ... ... 2 ... жуық ... түсті бұл тіршілік иелері басқа да ... ... ... жыл ішінде суды ондағы көптеген еріген
заттардан ... ... ... ... рет ... өткізіп
шығады. Көлдің ... ... ... бір буын – су ... ... ... ... – ұсақ ... инеліктің, сары
масалар мен моллюскалардың ... ... су ... деп ... ұсақ ... Бұл масалар небары бірнеше
күн ғана өмір ... ал ... ... бір жыл ... ... ... азық ... және өлі органикалық
заттарды бойына сіңіріп, су ... ... ... өте ... ғана ... ... насекомдар (поденкалар) да көлде
осындай қызмет ... ... ... суда үш жылға дейін
өмір сүріп, балықтарға ... ... Ал тірі ... ... бір
қолайлы күнінде жеті ... ... ... бір мақұлыққа
айналып судан ұшып күн ... бір ғана ... өмір ... ... ... бірі – ... ... басым
көпшілігінің құрып кеткендігі. Олардың көлді ... ... ... ... түрі өзен атырауларында, ... ... ... су ... тас ... ғана тіршілік
етеді. Сондықтан да бұлармен балықтар өте ... ... осы ... ... ... ... балықтарының азықтық
қорын жақсарту ... ... ... ... ... деп ... Дон ... әкеліп жіберді. Бұл
моллюск көлдің суы тұщы ... тез ... ... ... болды. Көл түбін мекендейтін жәндіктер түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... қармастан,
Балқаш көліндегі балықтардың азықтық қоры әлі ... ... ... ... әр ... өнімдік түсімі төмен. Ең ... ол он ... ғана ... Арал және ... сондай-ақ басқа да тұщы сулардағы ... ... ... су гектарының балық түсімін үш ... ... ... көрсетіп отыр. Бірақ бұл үшін
қазіргі ... ... ... ... ... сәйкес
мейлінше дамыта түсу қажет, яғни ... мол ... ... алдымен мол ... қор ... ... бөлу ... бір аңшы мал ... ... көшіп, ет өндіру
жөнінен үлкен табысқа ... ... ... да сол ... ... оны ... ғана ... сонымен қатар өсіп-өнуіне ... да ... ... ... ... оның тағы да ... мекендеушісі– Балқаш алабұғасы немесе ... ... ... Ол да осы ... ... ... ... ... еткен, солармен бірге ... ... ... құраған екеуін қосқанда жылына көлден 54 мың ... ... ... ... ... – әдеттен тыс жыртқыш
балық, өйткені ол ... өз ... ... ... ... ... каннибал. 1943 жылы 402 алабұғаның
асқазанын ... ... ... ... 394-інің ішінен ұсақ
алабұға, тек бесеуінен – ... және ... ... ерін балық
(губач) шыққан. 1944-46 жылдары Балқаш ... ... ... бірақ жағдай тағы дәл бұрынғыдай ... ... өте ... ... ... ... “бейбіт”
балықтармен қатар тіршілік ете ... ... ... ... ... ... және ең ... – ұрпағы
көбейіп, жап-жақсы өсіп-дамиды. Алайда бүгіндері олар ... ... ... Мұнда тіпті кішкене торта балығын ... ... оңай ... қоса ... ... ... ... Штраухтың
губачы және бір ... ... ерін ... ... ... ... ... аса кедей екендігін
1884 жылы-ақ А.М.Никольский байқап, ... ... ... болатын. Бұл ұсынысты кезінде ... ... ... онда ... ... қоры әлі ... ... 20-шы ғасырдың басында сазан ... ... ... ... ... ... ... Біраз жылдар
бойы Балқаштың басты балық қоры осы ... ... 1941 ... 128 мың ... ... ... ... көлі бұл бағалы
да қажетті балықты ... ... ... ... ... ... жылы көлдің балық ... ... ... ... сазан мен ұсақ алабұғаның тым ... ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл ... ... ... қалды, ал 1933 жылы ... Арал ... ... шип ... ... ... калуга, сүйрік сияқты
шип те ... ... ... ... ... тұқымдас
балықтардың қорын молайту – ихтиологтардың ежелгі арманы. Алайда ... ... ... оның ... ... ... тек 12-14 жасында
ғана басталады, мекен ... және ... шашу ... ... ... шипі ... ... Іле ... ... Оны ... ... ... ішінде не мүлде
тыйым ... не ... ... ... Ауға ... ... босатып жібереді, бірақ оның ... аз ғана ... ... болды, тез өліп ... ... ... ... ... ... ... ірі шиптер
кездесті, бірақ ол әлі көбейіп кете ... жоқ, ... ... ... ... ... табан балықтар көп. ... ... ... ... да, оны ... ... ... да бұл ... балықтың әйгілі ... ... ... ... сала ... ... ... көлі деңгейінің өзгеру графигі.
2. балқаш көлінің экологиялық жағдайы
2.1 Балқаш көлі суының құрамындағы ауыр металлдар
Балқаш ... ... ... ... ... соның ішінде
ауыр металлдар алдыңғы қатарда орын алады. Олар көлдің жағалауларында
орналасқан ... ... ... ... ... кліп түседі және
түтінмен шыққан улы заттардың аспаннан су бетіне түсуінен құралады. Блқаш
маңы топырағы құрамындағы ауыр ... ... ... ... Жердің граниттік қабатындағы ауыр ... ... ... маңы ... құрамында және көл түбінің түптік
шөгінділерінде ауыр металлдардың құрамы, мг/кг
|Элемент |Құрамы ... ... ... ... |
| | ... | | |
| ... |топырақта |Батыс |Шығыс | |1992ж. |2001ж. |
| ... | ... ... | | | |
| ... | | | | | | ... |3300 |- |3630 |2880 |- |4000 |- ... |700 |117 |800 |640 |394 |800 |580 |
| | |600 | | | | | ... |600 |- |880 |700 |- |530 |- ... |230 |- |740 |690 |- |470 |- ... |76 |80-85 |64 |53 |- |80 |- ... |51 |27-53 |130 |53 |53,3 |67 |578 ... |34 |70-90 |56 |42 |48,1 |33 |64 ... |26 |20-39 |35 |32 |23,6 |27 |38 ... |22 |8-40 |100 |68 |47 |1070 |311 ... |16 |- |112 |41 |39 |113 |639 ... |10 |31-54 |63 |66 |- |50 |- ... |7,3 |4,4-8,5 |11 |12 |- |12 |- ... |2,7 |- |4,0 |2,8 |- |4,3 |- ... |1,3 |1-1,26 |4,3 |4,2 |- |3,7 |- ... |0,16 |- |- |- |1,0 |2,0 |0,66 ... көріп отырғандай, көлдік түптік шөгінділерінде және Біртіс
қойнауында көптеген элементтердің – ... ... ... ванадий, хром,
никель, молибден және кобальт Жердің ... ... ... ... ... мыс, ... ... сынды металлдар
фондық құрамынан біршама есе жоғары, бұл жағдай антропогендік факторлардың
өсуімен түсіндіріледі. Бірқатар элементтердің – мырыш, мыс, ... ... ... ... ... ... өте жоғары концентрацияда
болуын ерекше атап өткен жөн. Оның себебі 50 ... ... ... бойы ... комбинатының (БТМК) ақаба сулары осында жіберіліп
отыруымен түсіндіріледі. Батыс Балқаш пен ... ... ... ... ... ... ... анықталып отыр, ал кадмийдің құрамы
өткен жылдары тек жекелеген учаскелерде ... ... ... ... өсуі ... айту әлі ... металлдардың көл суында таралуы біршама басқаша болып келген. (2-
кесте). Зерттеулер көрсеткендей микроэлементтердің құрамы жылдан-жылға ... ... ... ... ... Осы ... ... алған нәтижелерінің ... ... көлі ... ауыр ... ... ... ... орташа |2001 ж. ... ... |ПДК |
| ... | | | |
| ... ... | |1992 ж. |2001 ж. | |
| ... |Балқаш | | | | ... |2250 |1990 |- |524 |- |100 ... |203 |167 |42,5 |95 |34 |100 ... |437 |392 |- |402 |- |50 ... |452 |295 |- |587 |- |2000 ... |45 |41,6 |- |36,8 |- |100 ... |37 |40,9 |35,0 |69,0 |70 |10 ... |34 |25,2 |199 |22,1 |220 |500 ... |11 |7,6 |39,2 |22,4 |52 |10 ... |34,7 |32,0 |11,0 |24,7 |35 |1 ... |21,5 |28,4 |81,7 |9,25 |80 |100 ... |84,3 |91,8 |- |71,0 |- |17 ... |10,0 |10,0 |- |8,6 |- |10 ... |4,5 |8,4 |- |3,63 |- |2000 ... |6,9 |17,6 |- |8,8 |- |500 ... |- |- |30,6 |- |7,1 |5 ... ... отырғандай алдыңғы жылдары марганец, мыс, мырыш, ... бор ... ... ... келсе, ал 2001 жылы никельдің,
мырыштың және ... ... ... (ПДК) ... ... ... ... қарағанда марганец пен мыстың концентрациясы шамалы
төмендеген, ал ... ... және ... ... өскен.
Балқаш суының өнеркәсіптен шығатын ақаба және тұрмыстық ... ... ... болып отыр. Таранғалық қойнауында ... ... ... келіп түскен мыс концентрациясы 35-300, фенол мен
мұнай өнімдерінің концентрациясы 4-6 ШРК (ПДК) ... ... ең ... ... ... ... ... орналасқан Біртіс
қойнауында мыстың ШРК-сы 10 есе, мырыштікі ... ... ... ... ... мыс қорыту зауыдынан күніне 75 тонна зиянды химиялық заттар
төгіліп отырғаны мәлім болып отыр ... ... ... аса зиян ... ... ... ... және қоршаған
ортанаң ауадан ластануы болып ... ... ... ... ... 9
мың тонна әртүрлі зиянды (улы) химиялық заттар көл ... ... ... ҰҒА ... ... ... ауыр металлдар тұздарының ШРК –сы
3,3-тен 106-ға дейін өсіп отырғаны белгілі. Бұл жағдай соңғы 20 жыл ... 2,5 ... ... ... соқтырды.
ҚР БжҒМ мәліметтеріне сүйенсек, көлге жыл сайын Балқашмыс зауыдынан 90
млн тонна ақаба су құйылады, ал олармен ... ... 300 ... ... ... және ... (мышъяк) келіп түседі екен.
2.2 Ауылшаруашылық қалдықтарымен ластану
Балқаш ауданының күріш ... ... ... ... Іле ... қайтарым суларында суьфат мөлшерін 74-90-нан 235 мг/л-
ге өсірді, ал Іленің ескі арнасында 108-219 ... ... ... Ақдала
күріш массивінен пайдаланған сулар негізінен екі канал бойынша жіберіледі,
олар: ... ... ... және ... ескі ... Бұл ... нитрид,
органикалық қосылыстар мен металлдар ионы ШРК нормасынан бірнеше есе асып
отыр. ... ... ... ... жер асты ... (грунт суларын)
ластап отырғаны анықталды. Ал ол сулар өз кезегінде ... ... ... ... өз үлестерін қосуда. Іле өзеніне ... пен ... ... орын алып келеді. Ақдала және Қаратал
массивтерінен коллекторлы-дренаж ... ... ... түсуін тоқтату
керек.
2.3 Биологиялық алуан түрдің қысқаруы
Биологиялық алуан түрдің қысқаруы барлық ... ... ... ... ... ... ... құрғап кетті, су-батпақты тоғайдың 2/3
бөлігі жоғалып кетті. Қамыс құрағының ауданы қысқарып, мұнда өмір ... саны мен ... де ... ... ...... тау ... (тау ешкісі) каракал, құм
мысығы, персид камшаты (выдра), түркістан сілеусіні, ал құстардың ішінде
дуадақ, көкқұтан, сұңқар, ... т.б. ... саны күрт ... ... ... ... және тау ... тың жерлерді игеруде,
пестицид тыңайтқыштарын қолдану нәтижесінде өсімдіктердің ... ... ... ... кетті, кейбір жерлерде қайта тұзданған жерлер орын
алып ... Іле ... ... және ... ... тоғайларының
жоғалу қаупі жоғары болып отыр. Олармен бірге тырналар, ақ және қара ләйлек
(аист) саны ... ... ... ... ... экожүйесін жылдам
қалпына келтіру шараларын жасамаса ертеңгі ұрпаққа қалдыратын байлығымыздан
айырыламыз және ... ... ... ... көлі ... ... ірі су ... қатарына жата
отырып, аумағында адам өмір ... ... ... қалыптастырады, елді
мекендердің шаруашылық жүргізуін қамтамасыз етеді, әрі елімізде атқаратын
стратегиялық маңызы жоғары ... ... ... ... ... ... ... бұрыннан қолданылып келе жатқан минералдық шикізаттың мол қоры
бар. Сондықтан Балқаш көлін сақтап қалу тек ... ... ... ... әлемнің негізгі міндеті ... ... Бұл ... ... ... қайталанбауы тиіс. Ол үшін аумақта бүгінігі ... ... ... жағдайға дұрыс баға берілуі керек.
Курстық жұмыста Балқаш ... ... ... ... ... ... ... жайттарға баға берілді. Климаттық жағдайдан
басқа Қапшағай бөгенін толтыруға, егістік ... ... және ... ... үшін ... су ... өзендер ағындысын кемітіп,
Балқаш көліне құятын су ... ... ... ... ... тарихи деңгейлік режимі оқылып, ... ... ... режимге баға берілді. Өткен тарихи кезеңде климаттың
біржақты өзгермегендігі ескеріліп, Балқаш көлінің ... ... ... су ... артуы көл деңгейінің күрт төмен
түсуіне әкеліп соқтырып отырғаны анықталды.
Балқаш көліне ... ең суы мол Іле ... ... құятын барлық су
көлемінің 80%-н береді) трансшекаралық өзен ... ... Оның ... қалыптасатын жоғарғы бөлігі ҚХР-да орналасқан. Сондықтан ҚХР-мен
келісім жүргізуде Іле ... ... ... яғни ... ... 341 ... төмен түспеуге мүмкіндік беретін шамадағы су көлемін
жіберіп отыруға қол жеткізу керек.
Алаптың су қоймалары мен өзен ... ... ... үшін ... ... ... ... және өндірістік ақаба сулардың ... ... ... ... жасанды-биологиялық тазартуға
көшу;
- суды айналымдық және қайталанып ... ... ... дамыту;
- ақаба суларды ЗПО қолдану бойынша жүйелер құру;
- түсті және қара металлургия, құрылыс индустриясы мекемелерінде газ,
шаң және т.б. ... ... ... ... ... тазарту жүйесінен
өткізу, ол үшін тазарту қондырғыларын орнату;
- қала серіктерін, ірі елді мекендерді канализация ... ... ... мал ... құс ... ауыл ... ... табии су көздеріне жібермей тазартудан өткізу арқылы айналмалы
түрде қайта қолдануды іске ... ... суын және ... ... ... ... ... отыру үшін мониторинг жүргізетін бөлімдер санын көбейту
керек.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Ресурсы поверхностных вод СССР. ... ... ... и ... ... вып. 2, ... оз.Балхаш, Алматы,
1996. С.283-336.
2. Проблемы гидроэкологической устойяивости в ... ... ... редакцией А.Б. Самаковой. Изд. «Каганат», Алматы, 2003. С.3-
171.
3. Современное экологическое состояние бассейна ... ... ... ... ... наук Т.К. ... «Каганат», Алматы 2002. С.71-114.
4. Джусупбеков Д.К. Вероятностный прогноз уровня и минерализации воды
озера Балхаш. Автореф. на соискание ученой ... ... ... Изд. «Қазақ университеті»- Алматы, 2002. 26 с.
5. Давлетгалиев С.К., Джусупбеков Д.К.. ... ... ... ... ... ... ... сер.географ.,
Алматы, КазГУ, 1997. С. 66-73.
6. Гидрологические и водхозяйственные аспекты Или-Балхашской проблемы.
Под ред. А.А. Соколова, Л., Гидрометеоиздат, 1989. С.207-298.
7. ... ... ... озера Балхаш и Прибалхашья.
Под ред. И.И. Скоцеляса. С-П., ... ... ... С.А. ... процессы и формирование
внутриконтинетальных ... (на ... реки ... ... ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы."16 бет
Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы15 бет
Балқаш көлінің физикалық географиялық сипаттамасы18 бет
Азияның көлдеріне физикалық – географиялық сипаттама21 бет
Балқаш көлінің бассейініне физикалық-географиялық сипатама33 бет
Балқаш көлінің физикалық-географиялық жағдайы19 бет
Балхаш көлінің даму тарихы мен экологиялық жағдайы28 бет
Балқаш аңызы және атауы9 бет
Балқаш көлі. Климаты3 бет
Балқаш көлінің геоэкологиялық проблемалары66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь