Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайлы

ХІХ ғасырдың аяғы, ХХ ғасырдың басында өмір сүрген, қазақтың ұлы ақыны Абайды бұл күнде білмейтін қазақ баласы жоқ шығар. Абай қалдырып кеткен мол мұра қазақ халқы үшін таптырмас байлық, асыл қазына. Абай поэзиясы жай ғана шығарылған дүние емес, ол тұнып тұрған философия, терең ой, оның сырын ашу кез келген адамның қолынан келе бермейді, себебі ол тек Абайға тән қасиет. Абайдың танымы тереңде жатқан шығармалары, қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін ашатын, адамзат баласының болмыс тұңғиығына апаратын толғаныстардан дүниеге келген туындылар. Аты әлемге әйгілі болған Абай қай тақырыпта жазса да, оның астарында адамзаттың бүкіл қырлары ашыла беретін тәрізді.
Шоқтығы биік, дана, дара Абайдың шығармаларын басқа тілде жаңғыртудың қаншалықты қиын екенін, оның шығармаларының мазмұнының тереңде жатқандығымен түсіндіре аламыз. Абайды аудару-тәржіма жасаушыдан асқан білімділікті, ерекше жауапкершілікті, яғни профессионализмді талап етеді. Себебі аударма ол жай ғана шығарманы бір тілден екіншісіне аудара салу емес, ол сол шығарманың авторын тереңнен зерттеумен қатар, оның ішкі болмысын, оның сырын ұғыну, автор ойымен өз ойының бір жерден үндесуі, үйлесуі.
Абай шығармаларының басқа тілдерге, соның ішінде орыс тіліне қалай аударылғанын, оны орыс тілді оқырманның қалай қабылдағынын білу қазақ аударматануы үшін күнтәртібінде тұрған мәселердің бірі болып тұр. Бұл мақаламызда біз ақынның «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы туралы сөз қозғап, ой толғамақпыз.
Абайдың бұл өлеңінің сыры тереңде. Біреу оны түсінсе, енді біреу оны мүлде түсіне алмайды. Абай жай ғана ақын емес, ол философ, оған қоса біз Абайды физик деп те айтар едік. Табиғаттың тылсым сиқырларын бір өлеңге сиғыза білген Осы өлеңнің негізі ұлы күш-махаббат. Өлеңді бір рет оқып шыққан адам қайдағы махаббат дері әбден мүмкін, ал астарына үңіліп қарайтын болса бұнда нағыз қазақ жігіті мен бойжеткенінің арасында махаббат барын көреді.
Осы күнге дейін бұл өлең орыс тіліне бірнеше рет аударылған. Біз талдайын бірінші тәржіма Ю.Кузнецовтікі болса, екіншісі-Ю.Нейманның нұсқасы. Бұл аудармалар Абайдың орыс тіліндегі жинағында жарияланған, екі нұсқада екі түрлі деңгейде, мазмұны да бір-бірінен ерекшеленеді. Мағыналық мазмұны, сәйкестігі, дәлдігі жағынан екі аударма да түпнұсқаға сәйкес келеді деп айта алмаймыз. Екі аудармашы да өзінше аударма жасаған, алайда ешқайсысы да Абайдың ойын терең түсіне алмаған сияқты.
«Желсіз түнде жарық ай,
Сәулесі суда дірілдеп,
Ауылдың жаны-терең сай,
Тасыған өзен күрілдеп.»-деп жырлаған Абайдың осы бір шумақ өлеңінен өзеннің маңына кездесуге келген жастардың бейнесін байқауға болады. Ал осы шумақ орыс тіліне қалай тәржімаланды екен?
1. Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы. Шығармаларының екі томдық толық жинағы.-Алматы:Жазушы.Өлеңдер мен аудармалар.-2005-336бет.
        
        Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында
ХІХ ғасырдың аяғы, ХХ ғасырдың басында өмір сүрген, қазақтың ұлы ақыны
Абайды бұл күнде ... ... ... жоқ ... Абай қалдырып кеткен мол
мұра қазақ халқы үшін таптырмас байлық, асыл қазына. Абай поэзиясы жай ғана
шығарылған дүние емес, ол ... ... ... ... ой, оның ... ашу
кез келген адамның қолынан келе бермейді, себебі ол тек Абайға тән қасиет.
Абайдың танымы ... ... ... ... ... ... ... баласының болмыс тұңғиығына апаратын толғаныстардан дүниеге
келген туындылар. Аты ... ... ... Абай қай ... жазса да,
оның астарында адамзаттың бүкіл қырлары ашыла беретін тәрізді.
Шоқтығы биік, дана, дара Абайдың шығармаларын басқа ... ... қиын ... оның ... ... ... ... аламыз. Абайды аудару-тәржіма жасаушыдан асқан
білімділікті, ... ... яғни ... ... етеді.
Себебі аударма ол жай ғана шығарманы бір ... ... ... ... ол сол ... авторын тереңнен зерттеумен қатар, оның ішкі
болмысын, оның сырын ұғыну, автор ойымен өз ... бір ... ... ... ... тілдерге, соның ішінде орыс тіліне қалай
аударылғанын, оны орыс ... ... ... қабылдағынын білу қазақ
аударматануы үшін ... ... ... бірі ... тұр. ... біз ақынның «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы туралы
сөз қозғап, ой толғамақпыз.
Абайдың бұл ... сыры ... ... оны түсінсе, енді біреу оны
мүлде түсіне алмайды. Абай жай ғана ақын ... ол ... оған қоса ... ... деп те ... ... Табиғаттың тылсым сиқырларын бір өлеңге
сиғыза білген Осы өлеңнің негізі ұлы ... ... бір рет ... адам ... ... дері ... мүмкін, ал астарына үңіліп қарайтын
болса бұнда нағыз қазақ жігіті мен ... ... ... ... күнге дейін бұл өлең орыс тіліне бірнеше рет ... ... ... ... ... болса, екіншісі-Ю.Нейманның
нұсқасы. Бұл аудармалар Абайдың орыс тіліндегі жинағында жарияланған, екі
нұсқада екі ... ... ... да ... ... Мағыналық
мазмұны, сәйкестігі, дәлдігі жағынан екі ... да ... ... деп айта ... Екі ... да ... аударма жасаған, алайда
ешқайсысы да Абайдың ойын терең түсіне алмаған сияқты.
«Желсіз түнде жарық ай,
Сәулесі суда ... ... ... өзен ... жырлаған Абайдың осы бір шумақ өлеңінен өзеннің
маңына кездесуге ... ... ... ... ... Ал осы ... ... қалай тәржімаланды екен?
Ю.Нейманның аудармасы:
«Тихой ночью при луне
Луч в воде дрожит слегка.
За аулом в тишине
По ... ... ... аудармасы мынандай:
В ночной тише луна царит,
И отблеск на воде дрожит,
В глухом ... ... ... ... ... ... «за ... в тишине», түпнұсқадағы «ауылдың жаны-
терең сайға» мағынасы еш ұйқаспайды және ақынның берейін деп ... ... ... ... ... Сол ... ... аудармада да «в глухом
овраге дремлет мгла» сөзбе-сөз аудармаға ... ... ... ... ... бір жайт, Кузнецов түпнұсқадағы «тасыған өзен күрілдеп» деген
жолды «Река весенняя шумит деп» берген. Яғни бұл ... ... ... атап ... ... ... ... шумақтарға назар аударсақ,оларды да сәтті шыққан деп
айта алмаймыз, аудармашылардың еркіндікке бой ... ... Бұл ... ... алып ... ... тармағын салыстырып
қарастырған кезде қателіктердің бар екенін байқадық.
Мысалы, екінші шумақтағы мына жолдарға назар аударайық.
Қалың ағаш жапырағы,
Сыбырласып өзді-өзі.
Ю.Нейманның аудармасы:
Листья ... ... ... ... ... аудармада дәлдік жоқ. Сөз болып отырған ағаштың
жапырағының бір-бірімен сыбырласуы. Бұл ... ... ... бір-
біріне үйкелісіп сыбдырлаған дабыс шығаруынан туып отыр. Ал аудармашы айтып
отырған «меж ... ... біз ... ... ... келе ме? Ол
жапырақтардың бір-бірімен сөйлесуін айтып отыр, ал сөйлескен ... ... ... ... ... қой. Сол себепті біз бұл өлеңге тәржіма
жасаған Ю.Нейманмен келісе алмаймыз. Және де ... ... ... ... ... қою ... Егер ... сөзінің орнына «дремучийді»
қойса әлдеқайда ... және ... ... ... ... еді.
Енді Ю.Кузнецовтың аудармасына келетін болсақ:
«В лесу деревья меж собой
Лепечут новою листвой.»-деп берілген. Біздің ойымызша бұл екі тармақ
түпнұсқадан ... ... ... аудармада жапырақтың бір-бірімен
сөйлесуі деп анық бермесе, екіншісіндегі «лепечут» көбінесе ... ... ... ... Оны ... оқып ... оқырман, қалайша
жапырақ балаша былдырлайды деген ойға келмейді ма? ... ... ... ағаш пен ағаштың емес, жапырақ пен ... ... ... ... де ... ... шумақта аудармашылар еркіндікке салынғаны, Абайдың жанын етене
түсіне алмағандығы ... ... ... Абайды оқыған әрбір ... ... ... ағымына шомып отырады. Енді осы шумаққа назар аударайық:
Тау жаңғырығып, ән қосып
Үрген ит пен ... пе едің жол ... ... ... ... ... ... былай:
Горы ловят дальний гул,
Крик пастуший-в тишине...
На свиданье за ... ты ко ... ... ... ... ... сақталмаған, астарлы
ойды мүлдем түсінбеген. Себебі үрген итті айтақтау, орысшада берілген
«крик» ... Егер сол ... ... ... ... келе ... онда ауылдың
бәрі оянып, ешқандай кездесу болмас еді. ... ... тағы ... ... ойын жігіттің атынан баяндауы. Қазақ халқы қашанда қызын
құрмет тұтып, қастерлеген. Ал бұл жерде ... ... кінә ... ... ... ... ... тәрізді мысқыл бар. Өлеңнің аудармасы
түпнұсқадағы өлең жолдарынан құрылысы жағынан әлдеқайда ... ... ... ... ... ... ... болсақ:
И ловит слухом горный край
Пастуший клик и песий лай.
А ты сюда не ... ... и ... аударманы да сәтті шыққан деп айта алмаймыз. ... ... ... ... ... «Үрген ит пен айтаққа» деген жолы,
«Пастуший клик и песий лай» деп ... ... ... Тәржіма жасаушы
дәл осы тұста Абай ойымен үңдестік тапқанын ... Ол ... ... ... екенін және итті айтақтап шақыратын мал бағушы екенін ... ... Ал ... екі ... ол ... аудармашының жіберген
қателігін қайталап отыр. Яғни, ол да автордың атынан емес, ... ... ... ... ... ... ... төртінші, бесінші шумақтарында жастардың сезімдері, ... ... ... ... ... сияқты қасиеттері
берілген. Алайда, екі аудармашы да оған аса мән бермеген. ... ... ... ... ... тұр. Солай аударған күнде де алаулаған
сезімді, қара сөзбен ... өз ... ... ... ... ... бұл өлеңі жақсы шығар емес пе еді?
Жалпы, түпнұсқаның мағыналық-мазмұндық жүйесін дұрыс аудармау, қажет
емес жерінде бұрмалау, ... ... ... ... ... Кез ... ... аударған кезде оның ұлттық құнылығы жойылып
кетпей, көркемдік-эстетикалық табиғаты, әдемілігі сақталуы керек. ... ... ... ... аса ... ... етеді. Сол себепті
болашақта осындай жұмыстарды атқаратын әрбір аудармашы ... ... ... жібермей әрбір іске мұқият болып, ... ... ... ... ... ... Осы жерде И.С.Тургеневтің: «На
массу читателей ... одно ... ... один
талант; талант, творческий дар, необходим переводчику; самая взыскательная
добросовестность тут ... ... ... ... қажет деп
ойлаймыз.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы. Шығармаларының екі томдық ... мен ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың «желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында3 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
«ақ алатау жарық компаниясында» өткен өндірістік тәжірибе есебі66 бет
«Оңтүстік жарық" ЖШС-дегі іс-тәжірибе бағдарламасының жоспары:30 бет
«табиғи жарықтандыруды есептеу және зерттеу»9 бет
«Үш қиян» баспасынан жарық көрген атақты адамдар хақындағы кітаптар ерекшелігі51 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь