Әбу Насыр әл-Фарабидің психологиялық көзқарастары

I. Кіріспе бөлім: Кіріспе сөз

II. Негізгі бөлім:
а) Әл.Фарабидің жан қуаты түрлерінің ерешеліктеріне сипаттама беруі.
ә) «Қайырымды қала тұрғандарының көзқарастары туралы трактатындағы» әр түрлі топтарға сипаттама беруі.
б) Фарабидің шығармашылығындағы музыка, медицина салаларындағы еңбектеріндегі психологиялық көзқарастары.

III. Қорытынды бөлім: Қорытындылау.
Әбу Насыр әл-фараби - өмір сүрген заман Шығыс әлемінде бүкіл араб халифатында ғылым мен білімнің дәуірлеп тұрған кезі еді. Ұлы ғұламаның балалық, жігіттік шақтары өткен қазақ даласы, әсіресе оның оңтүстік өлкесі сол кездегі үлкен мәдени орталықтардың бірі болатын. Тарих бізге IX-X ғасырлар арасында Отырар қаласы (бұрынғы Фараб) Таяу және Орта Шығысқа баратын үлкен сауда жолында орналасқан, ол сондай-ақ өнер-білімнің, мәдениет пен әдебиеттің өркендеп, өскен кезінде көптеген ғұлама ғалымдар шыққан үлкен шаhар болғандығы жайлы сыр шертеді. Фарабидің аты әлемге жайылған ғалым болуына осындай құнарлы ортаның себі тигендігіне күмәндануға болмайды.
Әбу Насыр әл-фарабидің ғылыми-материалистік идеялары, әсіресе оның таным мәселесі мен логика ғылымы туралы айтқандарында, сондай-ақ адамның жан қуаттарының әрқилы жақтарын түсіндіруде ерекше байқалады.
Кезінде ол болжам жасап, пікір айтпаған ғылым-білім саласы кемде-кем. Мәселен, тек психология саласында ғана жеті еңбек («Жанның мәні туралы», «Түс көру туралы сөз», «Жан туралы», «Ақыл және ұғым», «Жас өспірімнің ақылы жайлы кітап», «Ересектердің ақылы туралы кітап», «Темперамент туралы») жазған екен. Бірақ бұлары біздің заманымызға жетпеген. Оның жан дүниесі туралы толғаныс-тебіреністері, бізге басқа еңбектері («Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары туралы трактат», «Азаматтық саясат», «Бақыт жолын сілтеу», «Далалық таңба тастар», «Мәселелердің мәні», т.б.) арқылы біршама мәлім болып отыр.
Психология үшін іргетасы мәселе болып, табылатын жан мен тәннің арақатынасы, бұл екеуінің бір-бірімен байланысы жайлы мәселеде Фараби өзін сол кездегі ғылыми ой-пікірдің биігінен көрсете білді. Ол жанның мәңгі өлмейтіндігін уағыздаған грек ғалымы Платонға қарсы дау айтып, оның «Жан тәннен бұрын пайда болады, жан мәңгі-бақи өлмейді деуі қате түсінік» деп түйді. Оның пікірінше, жан мен тән бірге дамиды, тәнсіз жан жоқ, жан тәннің тірлік қасиеті, адада қатарынан екі жан болмайды, адамның тәні де, жаны да өткінші, уақытша. Тән жанның дамуына, оның біртіндеп қалыптасып, жетілуіне әсер етіп отырады. Жанның дамуы үшін тәннің саулығы керек. Тән саулығы жоқ жерде жан саулығы да жоқ. Шыққан жан еш уақытта қайтып келмейді, бір денеден екінші денеге көшіп те жүрмейді, бірақ көңілі мен рухы кіршіксіз таза, көзі ашық оқыған адамның жаны мәңгі бақи өмір сүреді де, надан, залым, зымиян адамның жаны өшіп кетіп отырады.
1) Қ.Жарықбаев «Қазақ психологиясының тарихы» Алматы, 1996ж.
2) Әл-Фараби әлеуметтік этикалық трактаттар
Қазақ ССР Ғылым Академиясы
Философия және право институты Алматы, 1975ж.
3) Ә.Б.Дербісәлиев, А.Х.Қасымжанов Әл-Фараби және рухани мұра
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКА ИНСТИТУТЫ
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Әбу Насыр әл-Фарабидің
психологиялық көзқарастары
Орындаған: Оралбекова Г.Т.
Тексерген: Бейсенова ... 050117. 3ж. ... тілі мен ... ... ... ... ... Кіріспе сөз
II. Негізгі бөлім:
а) Әл-Фарабидің жан қуаты түрлерінің ерешеліктеріне ... ... ... қала ... ... ... трактатындағы» әр
түрлі топтарға сипаттама беруі.
б) Фарабидің ... ... ... салаларындағы
еңбектеріндегі психологиялық көзқарастары.
III. Қорытынды бөлім: Қорытындылау.
Әбу Насыр әл-фараби - өмір сүрген заман Шығыс әлемінде ... ... ... мен ... ... ... кезі еді. Ұлы ғұламаның
балалық, жігіттік шақтары өткен қазақ даласы, әсіресе оның ... ... ... үлкен мәдени орталықтардың бірі болатын. Тарих бізге IX-X
ғасырлар арасында Отырар қаласы (бұрынғы ... Таяу және Орта ... ... ... жолында орналасқан, ол сондай-ақ өнер-білімнің,
мәдениет пен әдебиеттің өркендеп, өскен кезінде ... ... ... ... ... ... ... сыр шертеді. Фарабидің аты әлемге
жайылған ғалым болуына ... ... ... себі ... ... ... әл-фарабидің ғылыми-материалистік идеялары, әсіресе оның
таным мәселесі мен логика ғылымы туралы айтқандарында, ... ... ... ... жақтарын түсіндіруде ерекше байқалады.
Кезінде ол болжам жасап, пікір айтпаған ғылым-білім саласы кемде-кем.
Мәселен, тек ... ... ғана жеті ... ... мәні туралы»,
«Түс көру туралы сөз», «Жан ... ... және ... «Жас ... ... ... «Ересектердің ақылы туралы кітап», ... ... ... ... ... ... ... жетпеген. Оның жан
дүниесі туралы толғаныс-тебіреністері, бізге ... ... ... ... көзқарастары туралы трактат», «Азаматтық саясат», «Бақыт
жолын сілтеу», «Далалық таңба тастар», «Мәселелердің мәні», т.б.) ... ... ... ... үшін ... ... болып, табылатын жан мен ... бұл ... ... ... жайлы мәселеде Фараби өзін
сол кездегі ғылыми ... ... ... білді. Ол жанның мәңгі
өлмейтіндігін уағыздаған грек ғалымы Платонға қарсы дау айтып, оның ... ... ... ... жан мәңгі-бақи өлмейді деуі қате түсінік» деп
түйді. Оның пікірінше, жан мен тән бірге дамиды, тәнсіз жан жоқ, жан ... ... ... ... екі жан болмайды, адамның тәні де, жаны да
өткінші, уақытша. Тән ... ... оның ... ... ... етіп отырады. Жанның дамуы үшін тәннің саулығы ... Тән ... ... жан ... да жоқ. ... жан еш уақытта ... ... ... ... ... көшіп те жүрмейді, бірақ көңілі мен рухы кіршіксіз
таза, көзі ашық оқыған адамның жаны ... бақи өмір ... де, ... ... ... жаны өшіп кетіп отырады.
Фараби адамның жан қуаттарының ... ... ... ... құбылыстар) тәннің құрылысына орайлас түсіндіруге тырысады.
Тәннің де, жанның да иесі – ... ... ... да ... бар, ... тәннің
басқа мүшелері сияқты ми да жүрекке бағынышты. Жүрек – тіршілік тірегі, ол
қан ... мен ... ... ... ... ... ... ми да жүректен қорек алып, содан кейін ғана адамның жан дүниесін
басқарады. Жан ... ... ... ... ... ... ... грек ойшылы «Жан туралы» еңбегінде өсімдіктерде, жануарларда, адамдарда
үш түрлі жан болады десе, Фараби жанның адам мен ... ... ... ... мән ... ... бірі – ... қуат – бүкіл тірі
организмге ортақ. Ал танып – білу қуаты жануарлар мен адамдарға тән, ... ... ... ... алуға қабілетті. Өсімдіктерде мұндай қабілет
жоқ. Сондықтан да олар бұл ... ... ... ең алдымен қоректендіру
қуаты пайда болады. Бұл оның тәні, яғни өсіп-өнуге ... ... ... ... ... ... да екіге бөлінеді. Мұның біріншісі –
сыртқы жан ... ... ... қуаты деп аталады. Мұндай қабілет
сыртқы дүние заттарының сезім мүшелеріне тікелей әсер етуінен пайда ... жан ... ... ... Олар: көру, есту, дәм, ... ... ... – ішкі жан ... ... еске ... ... жатады.Адамды жануардан ерекше бөліп тұратын қуат – оның ақыл-
парасаты, яғни ... ... алу ... ... ... ... көзқарасы туралы трактат» дейтін еңбегінде жан құбылысының әр
түрлі көріністеріне қысқаша сипаттама ... ... ... ... ... жан ... Ол екі ... міндет атқарады. Біріншіден, мұнда ... ... ... өңделіп, сұрыпталады, бірі екіншісіне қосылып,
одан жаңа бейнелер жасалады. ... ол (екі ... ... ... ... ... түйсік пен екеуі адам ойлауының терең, ... ... ... ... ... Ол түс көру ... ... деп түсіндіреді. Түс көру – адамның ояу ... ... ... ... ... мидағы бейнесі. Ұйқы негізінде мұндай
бейнелер адам ырқынан тыс жүреді, бұл қиялдың енжар көріністері.
Фарабидің түс көру ... ... ... ... ... ... ... жақсы байқалады.
Ғұлама ғалым адамның тану ... екі ... ... Оның ...... ... Бұған түйсік, қабылдау, ес
процестері жатады.
Түйсік – дүние танудың алғашқы көзі, бірінші баспалдағы. ... ... ... ... әрі ... ... оның дұрыс түйсіктене алуына
байланысты. Ойлау дүниені әр ... ... ... ... ... ... Бұл танымның екіншісі басқышы, оның ең жоғарғы сатысы.
Ойлау сөйлеумен тығыз ... ол ... ... тән ... ал тіл
болса, әр ұлттың, халықтың өзіндік өрнегі. Жаттағаннан түсінген артығырақ,
өйткені жаттауда шала ... ... ... кетеді, барлық нәрсені
жаттап алуға болмайды. Түсіну әр ... ... ... ... ... ... ... талдау жасауға мүмкіндік береді.
Фараби эмоция, сезім процестерін жан қуатының дербес ... ... ... ... ... ... бояу береді, оларды
қозғалысқа итермелейді. Талпыну, ... ... ... ... ... ... Мәселен, адамның ұялғанда қызарса,
қорыққан кезде сұп-сұр болып, түсі ... ... ... ... ... адамның ерік-жігер, қажыр-
қайратын да жеке процес ретінде қарастырмайды. ... ... ... ... ... сөз етеді. Ол ізгі қала адамдарының күшті
қажыр-қайраты мен ерік-жігері – рухани қасиеттерді қалыптастырудың негізгі
факторлары дейді. Қылық пен ... ... ... ... пен ... ... жағынан жетіле түсу, тағы басқа ... ... ... ... ... ... тағы ... адамның ұнамсыз қасиеттері болып табылады.
Фараби танымның бірінші басқышы – түйсіктер табыиғатын ... ... ... ... пікірге жол береді. Ол ойлау
материядан тыс тұрған ерекше ... ... ... туып отырады дейді.
Бірақ оның түйсік, қабылдау, қиял ... ... ... заттары мен
құбылыстырының денедегі түрлі бейнелер деуі – ғылыми ... өте ... еді. ... көз айна ... ... ол сыртқы дүниенің сәулесі
түсіп ... ... ... Көру ... ... зат әсер ... ... болады. Егер көзден зат кетсе, онда түйсік ... ... ... әсер еткенде ғана естиді. Сезім мүшелерінің қай-қайсысы да
сыртқы дүниемен байланыста болады. Түсіретін аспап ... ... ... ... ол, - әсерімен... заттардың образдары пайда болады». Көру түйсігі
көзден шыққан шырақтың нәтижесі, көзге зат әсер ... ... ... дейтін Платон пікірімен Фараби келіспейді. Қараңғыда зат та, ... да анық ... - деп ... ол, - ... ... ... әсер келіп
түскенде ғана адамда түйсік пайда болады. Бұл жерде ғұлама психологияның
іргелі теориялық ... ... ... ... сөз ... отыр.
Ол психикалық процестердің бәрін де дене мүшелерінде болып жататын белгілі
бір материалдық, физиологиялық құбылыстармен байланысты ... жан ... ... ... ... бере ... ... басқа да іргелі проблемалары жөнінде сөз қозғайды.
Мәселен, ол психиканың ... ... ... ... ... де ... береді. Жан – айрықша сапада тұратын қасиет. Жануар мен адамның тән
құрылысының өзгешелігіне ... ... жан ... да ... ... ... қосындысынан (ыстық, суық, дымқыл, құрғақ) жануар
психикасы ... Осы ... ең ... ... ... ... ... болған. Адам – жанды дүниенің теңдесі жоқ туындысы. Оның
жануарда негізгі айырмашылығы ақыл парасатпен сөйлей алу ... ... ... айналысуы. Адам қоғамнан түрлі топтардан тыс өмір сүре
алмайды, оның бар тіршілігі адам ... ... ... Жеке адам ... ... мұң ... жеке жүріп қанағаттандыра алмайды.
Сондықтан ол басқа адамдармен қарым-қатынасқа түседі. Өйткені, жеке ... тәні де, жаны да ... ... ... ... бала психикасының қалайша дамып,
жетілетіндігін көптеген ... ... ... жасы ... сайын
оның ақылы да, яғни тәні мен бірге жаны да өсіп отырады. ... бәрі ... ... ... ... балада ең алдымен өсіп-өну ... ... Бұл оның дене ... ... үлкен роль атқарады.
Ана құрсағында-ақ тән ... ... дәм, иіс ... ... ... түсін, пішінін түйсіне алу ... ... ... өмір ... ... үстінде дамиды. Бұл үшін адамның өз
бетінше әрекеттенуі, өзіндік ... ... ... ... ... ... де оның өмірден алатын тәжірибесінен,
үлкендердің жақсы өнегесінен туындайды. Адам дүниеге ақылды, не ... да, не ақ ... ... келмейді. Мұның бәрі де жүре пайда болады.
Фарабидің адамның жан қуаттарының жеке дара өзгешеліктері туралы
айтқан ... де ... ... ... ... жеке өмір сүру
тәжірибесінен оның дене бітімінен, өзіндік белсенділігінен туындап ... адам ... тән ... ... ... ... жан ... де сондай
өзгеше болады, яғни жан қуаты біреуде мол, біреуде аз мөлшерде келеді, бұл
жағдай оның темпераментіне де байланысты, ... ... ... ... да ... ... жетілдіреді.
Фарабидің психологияның түрлі салалары (әлеуметтік, музыка, өнер,
медицина, т.б.) жайлы айтқан салиқалы ... ... ... ... ... ... мәселе өз алдына бір төбе.
Әл-Фараби «Қайырымды қала тұрғындарының ... ... қала ... әр ... топтарына жеке-жеке сипаттам беріп,
бұларды қоғамдық психологияның негізгі категориялары ретінде ... ...... ... бір ... Ол қоғамнан тыс өмір сүре
алмайды. Өйткені белгілі бір ... ... Адам өмір сүру үшін ... ... ... Мұның бәрін ол жалғыз өзі жасай алмайды, сондықтан
да ол басқалармен қарым-қатынасқа түсуі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдардың бірі – толық, екіншісі – толымсыз, яғни толық емес
қоғам деп аталады. Ғұлама ... ... қала ... ... ... ... ондағы жекелеген топтардың әлеуметтік жағдайын,
атап ... ... ... ... ... ... сүру ерекшеліктерін саралайды. Сөйтіп, әл-Фараби әр алуан ... ... сөз ... ... ... іргесі мәселелерін күн
тәртібіне тұңғыш қоя білген Шығыс ғұламасы.
«Адамдар, - деп жазды әл-Фараби, - ... болу үшін ... ... ... ... қала ізгі қала ... Халқы бақытқа
жету үшін өзара көмектесіп отырған қоғам да ізгі қоғам болады. «Қалалардың
бәрі бақытқа жету ... ... ... ... ... жер ... ... еді». Ол ізгі қаланы ауру-сырқауы жоқ адаммен салыстырады.
Ізгілік, бақыт ... ... қала ... бар ... ... ... ерік беру, мақсатпен сый-құрметке еліру.
Бұлардың бәрі надан қаладағылар үшін бақыт болып есептелінеді. Фараби ... ... ... мен әлеуметтік жағдайына, айналысатын
кәсібіне, талғам-тілегіне қарай бірнеше топқа ... ... ... ... пен ... ... ... және бетімен
кеткендер. Мәселен, қажеттілік қаласы тұрғындарына, ... ... ... қала ... жылы ... ... оларды феодалдар мен қала
әкімінің қанауына түсіп отыр дейді.Осылайша әр ... ... ... ... айта ... Фараби былайша түйндейді: адам
өз өмірінің қожасы, сондықтан да ол өз бақытын өзі жасауы ... Бұл үшін ... ... де ... ... ... ... шашпай, кез-келген
адамға, кім көрінгенге сыр ашып сене бермей, ... ... ... ... ... ... ғана ... отырулары тиіс. Осылайша өмір сүрген
адам ғана өзіне де, ... да ... ... ... таза адам ... қала ... әр ... әлеуметтік топтарына
осылайша баға беру арқылы ... ... ... іргелі
проблемалары жайла өз көзқарасын білдірген еді. Ол адамзат ... ... ... соң әр ... ... мен ... ... Фараби осы топтардың жақсы-жаман, ... ... ... ... ... топтасу адамдардың жай біріге
салуынан ... ... ... ... өмір сүру ... көрсетті. Ол адамдардың бір-бірімен теңсіздігін, олардың
білімінің жоқтығынан, моральдық жағынан жетілмеуінен көрінеді, осы ... ... мен ... ... ... дұрыс болатынын айтты.
Фараби шығармашылығында психологиялық тұрғыдан маңызды ғылыми
проблемалардың бірі – оның музыка ... ... Ол өз ... ... ... ... ... одан сезімдеріне қалайша әсер
ететіндігі, оның ... ... ... ... туғызатындығы,
адамның сұлулық, талғамы, яғни, әсемдік пен ... ... ... ... адам ... бір ... ... келтіретіндігі
жайынан сөз қозғайды. Эстетикалық талғам мен этикалық түсініктің тығыз
байланыстылығын ... «Бұл ... - деп ... ол, - ... ... ... түзеуге, қызба адамды бір қалыпты ұстауға
құдіреті әбден жетеді». Музыканың ... ...... эстетикалық
қажеттілігін қанағаттандыру. Бұл поэзияға да ортақ қасиет. Өйткені
поэтикалық тіл мен ... тілі ... ... ... ... ғана
музыканың әсерлігі арта түседі. Өзін қоршаған дүниенің әсемдік сырларына
үңілу, содан рухани нәр алу, ... ... ... ... паш ... ғана тән ... Ән – адамның жанының нәзік қырларын бейнелейтін
тамаша, адамзатпен бірге жасасып, келе ... жан ... өмір ... ... ... Тән ... ... күрт төмен түсуі – табиғи
құбылыс. Сондай кездерде сазды ... ... ... сергиді де, адам жаны
жай тауып, өзінің ауру халін ... ... ... адамды қиындыққа
шыдауға, ауыр еңбекке төзуге көмек береді, шаршап-шалдығуды ... ... ... үшін ән салу ... Ән және оған ... ... ... және санамен бірге бірдей байланысты болады, - деп ... ... Ән ... ... сан алуан. Мәселен, романсты, жоқтауды, мұңды,
лирикалық шығарманы (элегия) тудыруға ерекше қабілетпен ... ... айту ... ... ... ... бейімділік әр түрлі болады.
«Музыканың үлкен кітабы» еңбегінде Фараби оның үш түрі бар ... ...... жай ғана рахат сезімін тудырады. Екінші түрі – құмарлық
пен іңкәрлікті тудырады. Үшіншісі – ... ... ... ... ... тоғысуына жағдай жасайды. Осы үш жәйтке ие болған музыка
кемеліне келген музыка болады, ... ол ... ... әсер ... Музыканы
қабылдауда қатысатын түйсіктер табиғи және табиғи емес ... ... ... ... ... жанға рахат таптырады. Табиғи емес
(жасанды) жағдайда музыкалық түйсік көңіл құмарлығын онша қандыра ... ... ... ... ... ... бәрі-бәрі – зор дарын,
арнаулы қабілет, өөлшеусіз еңбек етудің жемісі. ... ... ... ... отырса ғана нағыз өнер туындайды, ол адамды ақиқатқа
жетелейді. Ән мен музыка үшін ... ... ... ... ... жаттығудың маңызы зор.
Ұлы ғұламаның музыка ғылымы туралы айтқандарына қысқа түрде
психологиялық талдау ... келе ... ... ... ... Музыка – адамның жан-дүниесіне көркемдік жағынан әсер ... ... ... ... ... ... нормаларын, адамның армандары мен
мұраттарын қалыптастыруда елеулі роль атқарады;
3. Ән мен музыка адамда ... ... ... ... ... ... ... бойдағы нашар қасиеттерден арылуына ықпал
етеді;
4. Музыкалық дарын ... ... ... ... ... ... жаттығу мен дайындықтың жемісі;
5. Музыка теориясының негізгі принциптерін танып-білуде ... ... ... ... роль ... ... саласында да өз мәнін күні-бүгінге дейін жоймаған
көптеген еңбектер жазды. Оның «Адамның дене мүшелері ... ... ... ... ... дау ... «Арситотель мен Галеннің
арасындағы дәнекер», «Түс көру ... ... тағы ... трактаттарында
медициналық психологияның біраз мәселелері сөз болады. Фараби түйіндерінің
бұл жердегі негізгі ... адам ... ... ... ... өмір сүру ... саулығына ерекше назар аударуы қажет, яғни тәні саудың – жаны сау дей
келіп, ... ... ... сөзімен айтқанда өмірмен ұзартатын болса,
жанды емдеу одан да ... ... ... ... ... ... әсіресе физиологиялық әрекетіне тәннің, дененің жеке
мүшелерінің атқаратын ... ... ... ... ... ... ... Ол тән мен жанның әрекеті үшін аяқ пен қолдың ... ... ... ... ... ... ... негізгі роль
атқарады, тіпті жан қуаттарының жұмысына да жүрек басшылық етеді ... аяқ пен ... ... ... дұрыс көрсеткенмен, физиологиялық,
психологиялық процестердегі мидың ролі туралы дәйекті пікір айта алмады.
Оның пікірінше, ... ... ... ... өмір ... арқауы.
Ғұламаның науқастық көңіл-күйін арттыру, сөйтіп оның ... ... ... айтқандарының, яғни қазіргі ғылым тілімен айтқанда
онан психотерапевтік, психопрофилактикалық ... ... ... ерекше. Ол адамда хирургиялық жолмен емдеуден гөрі ... ... ... ... ерекше мән берді, кейбір дәрігерлердің адамның
көңіл-күйін, психологиялық ерекшеліктерін жете ... ... ... санаспайтындығына қынжылады. Ғалымның пікірінше, дәрігерлердің
медицина өнеріне ... адам ... ... ... ... өлшемін анықтауы, оны дұрыс сақтап, егер бұзыла
қалса қалпына келтіруге қолданатын ... ... ... ... оны ... себептерді, келісімді жоятын тәсілдерді, дұрыс
айтудан, төртіншіден, сау ... ... ... ... бесіншіден, ауруға берілетін дәрі-дәрмектің қолдану жолы мен ... ... ... ... ... белгілі жүйеге
түсіруден, алтыншыдан, науқаспен, оның жақындарымен ... ... білу ... ... ... ... Ғұлама ғалым жаратылыстану
ғылымдарының ішіндегі ең сүбелілерінің бірі – медицинаны адамның өмір сүру,
тіршілік қажеттеріне ... ... ... ... ... ... әр түрліше сипаттап
көрсете білген.
«Жақсы мінез-құлық пен ақыл күші ... ... ... ... ... ... болып табылады, қасиеттер дегенде біз әрбір
нәрсенің игілікті жағы, соның өзінің және оның ... ... ... ... ... ... Егер осы ... (жақсы мінез-
құлық пен ақыл күші) бірдей болып келсе, біз өз ... және ... ... пен ... ... және осы ... біз игі, ... және қайырымды адам боламыз: біздің өмір
бейнеміз қайырымда, ал ... ... ... - деді. Ұлы ғұлама
ендігі кезекте жақсы мінез-құлықтың қалайша біздің қасиетімізге айналатынын
қарастырады. Ол ... ... ... ... қиындықпен жоғалатын
қасиетті айтады.
«Адамның белгілі бір мінез-құлыққа ие ... ... ... арасында бір мінез-құлықтан басқа бір мінез-құлыққа ... ... ... - әдет ... ол әдет деп, ... бір ... және ұзақ уақыт қайталануын айтамын, -дейді. Жақсы мінез-құлықтың
өзі де әдет ... ... ... біз әдеттене келе біздің жақсы
мінез-құлықтарымызды тудыратын және ... ... ... ... де ... етеді. Әдеттің арасында жақсы мінез-құлыққа
ие болатындығы себепкер болатын ... – бұл өзі ... ... ... ... деп, ол ... мінез-құлыққа ие болуымыздағы себепкер нәрсе –
бұл өзі мінез-құлқы жаман адамдарға тән әрекеттер. Мінез-құлықтың қалыптасу
жолдары өнерді ... жолы ... ... жазу ... ... ... ... сол адамның орындап машықтануы арқылы жетеді. Басқа өнердің
келу жолы да дәл осылай.
Жазуға шеберлік ... ... ... ғана ... ал ... адам оны ... ... әрекеттенгенде болады.
Шебер жазу мүмкіншілігі адамда жазу шеберлігін үйренуден бұрын
болады – ол ... ... ... потенцияда жатады; ол жазуда
жетіліп үйренгеннен кейін, бұл шеберлік өнерпаздықтың арқасында.
Абзал әрекет жөнінде де істің ... ... ол адам ... ... жетілгенге дейін оның өзінің жаратылысына біткен ... ... ал ... ие ... ... ол ... енді антуальды түрде
болады.
Мінез-құлыққа ие болғанға дейін адам ... бір ... онда ол ... нақ ... ... туып ... мінез-құлық
жасалып шығады. Адамда белгілі бір мінез-құлықтың қалыптасып шығуы үшін,
оның тиісті ... ... ... қажет. Мінз-құлықтың әдетпен
туатынына, сен дәлелді қалаларда болып жататын істерден көресің.
Әдеттенудің ... ... ... ... ... жақсы әрекеттер болып табылады. Адамның мінез-құлқын жетілдіретін
әрекеттер оның өз денесін жетілдіру үшін ... ... ... ...... егер ... сау болса, онда оны сақтамақ
керек, ол егер болмаса, онда денді ... ... ... ... бір
мөлшерде сақтаудың арқасында ғана жететін болғандықтан; мөлшермен ішіп-
жесең ... сау ... ... еңбек етсең, күш қосылатыны, сияқты,
жақсы мінез-құлық мөлшерлі әрекеттер арқылы келеді. Егер ... ... ... онда ... өзі де ... нақ сол ... ... мөлешерінен асып кетсе және осыған әдетенсе, жақсы мінез-
құлық та болмайды. ... ... үлы ... «біз ... ... шығуымыз керек және түрлі мінез-құлықтан туатын әрекеттерді атап
шығып, тек осыдан ... ... ... ... ... ... ... бар мінез-құлықтың не жақсы, не жаман ... ... ... ... - дейді.
Қорыта келгенде, ұлы ғұлама Әбу Насыр әл-Фарабидің психология
саласындағы ерекше елеулі ... ... да ... өзінің құнарлығын
жоймайды. Ол өзінің артында қалдырған мол мұрасының қайсысында болмасын
адамзаттың игілігіне арнаған. ... ... ... ... салаларда
адамның психикасына, да көңіл күйіне де әсерлігін, жалпы ... сол ... ... Сол ... ұлы ... ... ... және де біз үшін тарихымыздың айнымас ... ... ... Қ.Жарықбаев «Қазақ психологиясының тарихы» Алматы, 1996ж.
2) Әл-Фараби әлеуметтік этикалық ... ССР ... ... және ... ... Алматы, 1975ж.
3) Ә.Б.Дербісәлиев, А.Х.Қасымжанов Әл-Фараби және рухани мұра
Мазмұны:
1-2 кіріспе.
2-5 ... жан ... ... ерекеліктеріне сипаттама беруі.
5-6 «Қайырымды қала ... ... ... ... ... ... сипаттама (қысқаша) беруі.
6-9 Фарабидің шығармашылығындағы музыка және ... ... ... ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әл-Фарабидің психологиялық көзқарастары48 бет
Психикалық құбылыстардың («жан қуаттарының») пайда болу4 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
Әл – Фарабидің қоғам туралы философиялық, әлеуметтік - саяси тұжырымдамалары49 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Орта ғасырлық ғылымның дамуы18 бет
Шығыс ғылымы және мәдениеті7 бет
Қорқыт ата кітабы. Әбу Насыр әл-Фараби. Махмұт Қашқари «Диуани лұғат ат түрік»12 бет
Әбу насыр Әл-фараби шығыстандық, педагогы, психологы, философы12 бет
Әбу Насыр Әль Фараби11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь