Кеңқияқ кен орнының топырақ мониторингі

Кіріспе
Әдістеме және материалдар
1.Климаттық шарттары
1.1Жерүсті суларының гидрографиясы мен күйі
2. Геологиялық құрылымы
3.Өсімдік жамылғысы.
3.1.Өсімдіктердің жалпы сипаттамасы
4.Жануарлар әлемі
4.1.Жануарлардың жалпы сипаттамасы
5.Топырақ жамылғысының сипаттамасы
5.1.Жер ресурстарын пайдалану
5.2.Техногенді бүлінген жерлер
5.3.Топырақ күйінің анализі
5.4.Топырақтың химиялық құрамы
6.Топырақ, қалыптасқан жағдайдың анализі
6.1.Атомды.абсорбциялық спектроскопия әдісі бойынша топырақ
суырындысын даярлау
6.2.Топырақ құрамындағы заттарды анықтау
6.3.Мұнай өнімдерін анықтаудың гравиметриялық әдісі
6.4.Мұнай өнімдерімен ластанған топырақ құрамындағы
күкіртсутекті анықтау
6.5.Топырақ ылғалдылығын анықтау
6.6.И.В. Тюрин әдісі бойынша органикалық заттарды анықтау
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Нормативті.әдістемелік құжаттар
Қосымшалар
Топырақ мониторингінің мақсаты – топырақтың сапасына баға беру үшін олардың ахуалы туралы аналитикалық ақпараттар алу. Топырақ мониторингі дегеніміз техногендік әсерге ұшыраған телімдердегі грунттар ахуалының көрсеткіштерін оның мұнаймен және мұнай өнімдерімен, химиялық реагенттермен, тұздармен, ауыр металдармен және т.б. ластануын анықтау. Қоршаған ортаның техногендік ластануын зерттеу экологиялық жұмыстардың негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Негізінде техногенездің кез келген түрі қоршаған ортаға оның химиялық сипатын өзгертетін түрлі қалдықтардың шығарылуына байланысты. В.И. Вернадскийдің адамзат басты геологиялық күш болып табылады деген сөзі көбінесе, қоршаған ортаға химиялық заттардың үлкен мөлшерінің шығарылу фактісімен дәлелденеді. Техногендік ластану түрлі деңгейлерде – жергілікті деңгейден ауқымды деңгейге дейін – көрініс табады және тірі организмдерге, сонымен қатар адамға қаупін төндіреді.
Мониторинг жүргізудің басты міндеті – қоршаған ортаға физикалық және химиялық факторлардың әсері, шаруашылық әрекеттің салдарынан қоршаған орта жағдайының өзгеруі және өндірістік процестердің көрсеткіштері туралы тәжірибелік (өлшеуге негізделген) немесе жанама (есептеуге негізделге) мәліметтер алу. Өндірістік мониторинг « Кеңқияқмұнай » мұнай-газ өндіру басқармасында 2002 жылдан бастап жүргізіледі. Өндірістік мониторингті енгізу табиғи орта компоненттерінің жағдайының техногендік өзгеруін бағалауға, бақылауға, ластану деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының « Қоршаған ортаны қорғау » (25 бап) заңына сәйкес табиғатты пайдаланушылар қоршаған ортаға шаруашылық іс-әрекеттердің әсерін бақылау мақсатында өндірістік мониторинг жүргізуі тиіс. Өндірістік мониторинг экологиялық бақылаудың элементі болып табылады. [ 14,15 ]
1. АҚ « СНПС – Ақтөбемұнайгаз » Кеңқияқ мұнайының 40 – жылдығына арналады. Кітапша. Ақтөбе – 2006 ж, 20-21 б.
2. Фатьянов А.С. , Тайчинов С.Н. Топырақтану. М.: Колос, 1972 ж, 32-172 б.
3. « Кеңқияқмұнай » МГӨБ –на арналған қоршаған ортаның экологиялық мониторингі.
4. АҚ « СНПС – Ақтөбемұнайгаз » КМГӨБ –на арналған қоршаған орта мониторингі. А., Мекенсак, 2004 ж.
5. МГӨБ « Кеңқияқмұнай » Экологиялық құжат, А., 2001 ж, 3-14 б.
6. Тинсли И. Қоршаған ортаның химиялық ластануы. М., 1982 ж, 266-270 б.
7. Славин , Уолтер. Атомдық- абсорбциялық спектроскопия. Л.: Химия, 1971 ж, 166 б.
8. Смит , Ли А. Инфрақызыл спектроскопия. М.: Мир, 1982 ж, 327 б.
9. Ильин Л.А., Филов В.А. Зиянды химиялық заттар. Л.: Химия, 1990 ж, 305-347 б.
10. Добровольский В.В. Топырақ географиясы және топырақтану негіздері. М., 40-44 б.
11. Кеңқияқ кен орнын игерудің жобасы. Ақтау.: НИПИ мұнайгаз, 1995 ж, 113 б.
12. Хмельницкий Р.А., Броцкий Е.С. Қоршаған ортаның масс- спектроскопиялық ластануы. М.: Химия, 1990ж, 187 б.
13. Халықаралық хроматографиялық каталог. 1990 ж, International chromatography.
14. Қоршаған ортаны қорғау. М.: Высшая школа, 1991 ж, 143-177 б.
15, Данилов-Данильян В.И. Экология, табиғатты қорғау және экологиялық қауіпсіздік. Учебное пособие. М.: МНЭПУ, 1997 ж,379 б.
16. Федорова А.И., Никольская А.Н. Қоршаған ортаны қорғау және экология бойынша практикум. Учебное пособие. Воронеж, 1997 ж, 83-87 б.
17. Левин А.Б., Петров Е.Б. Табиғатты қорғау. М.: МИИСП, 1985 ж, 322 б.
18. Левин А. Б. Табиғатты қорғау бойынша дәрістер. М.: МИИСП, 1985 ж, 347-352 б.
19. Банников А.Г., Рустамов А.К., Вакулин А.А. Табиғатты қорғау. М.: Агропромиздат, 1985 ж, 289 б.
20. Қоршаған табиғи орта жағдайының мемлекеттік баяндамасы. М.: РФ, 1999 ж.
21. Чуйкова Л.Ю. Жалпы экология. М.: Астрахань, 1996 ж, 17-21 б.
        
        Кеңқияқ кен орнының топырақ мониторингі
Кіріспе
Әдістеме және материалдар
1.Климаттық шарттары
1.1Жерүсті суларының гидрографиясы мен ... ... ... ... жалпы сипаттамасы
4.Жануарлар әлемі
4.1.Жануарлардың жалпы сипаттамасы
5.Топырақ жамылғысының сипаттамасы
5.1.Жер ресурстарын пайдалану
5.2.Техногенді бүлінген жерлер
5.3.Топырақ күйінің ... ... ... қалыптасқан жағдайдың анализі
6.1.Атомды-абсорбциялық спектроскопия әдісі бойынша топырақ
суырындысын ... ... ... ... ... анықтаудың гравиметриялық әдісі
6.4.Мұнай өнімдерімен ластанған топырақ құрамындағы
күкіртсутекті анықтау
6.5.Топырақ ылғалдылығын ... ... ... ... органикалық заттарды анықтау
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Нормативті-әдістемелік құжаттар
Қосымшалар
Кіріспе
Топырақ мониторингінің мақсаты – топырақтың сапасына баға беру ... ... ... ... ақпараттар алу. Топырақ ... ... ... ... ... ... ахуалының
көрсеткіштерін оның мұнаймен және ... ... ... ... ауыр ... және т.б. ... анықтау.
Қоршаған ортаның техногендік ластануын зерттеу экологиялық ... ... бірі ... табылады. Негізінде техногенездің кез
келген түрі қоршаған ортаға оның ... ... ... ... ... ... В.И. ... адамзат басты
геологиялық күш ... ... ... сөзі ... ... ортаға
химиялық заттардың үлкен мөлшерінің шығарылу фактісімен ... ... ... ...... деңгейден ауқымды
деңгейге дейін – көрініс табады және тірі ... ... ... қаупін төндіреді.
Мониторинг жүргізудің басты міндеті – қоршаған ортаға физикалық ... ... ... шаруашылық әрекеттің салдарынан қоршаған орта
жағдайының өзгеруі және өндірістік процестердің ... ... ... ... немесе жанама (есептеуге негізделге)
мәліметтер алу. Өндірістік мониторинг « Кеңқияқмұнай » мұнай-газ ... 2002 ... ... ... Өндірістік мониторингті
енгізу табиғи орта компоненттерінің жағдайының техногендік ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының « Қоршаған ортаны қорғау » (25 бап) заңына
сәйкес ... ... ... ортаға шаруашылық іс-әрекеттердің
әсерін бақылау мақсатында өндірістік мониторинг жүргізуі тиіс. Өндірістік
мониторинг ... ... ... ... ... [ 14,15 ... ұзақ кезең ішінде қалыптасатын құнды күрделі табиғи түзілім
болып табылады. ... ... ... ... төзімділігі
топырақтың меншікті буферлік қасиеттері ... әсер ... және ... ... процесінде әсер ету салдарын жою,
сондай-ақ әсерлерді экожүйе шегінен тыс жерлерге «қашырту» ... ... ... ...... ... процесінде
және адамның мақсатты бағытталған әсерлерінен қалыптасатын топырақ
құнарлылығы.
« Кеңқияқмұнай » ... ... ... ... ... ... бөлімшелерінің бірі бола отырып, Кеңқияқ
кенорнында мұнай өндіруді, бастапқы ... және ... ... ... ... ... облысы Темір ауданының аумағындағы Темір
ауданы орталығының оңтүстігінен 80 км-де және Ақтөбе қаласының ... 220 ... ... ... ... елді ... - Кеңқияқ
мұнай кенорнының тау ... ... ... ... ... ... ауылдары. Кеңқияқ кенорнына Бозоба, Көкжиде кенорындары жақын
орналасқан, ал ... ... ... ... ... біршама алшақ орналасқан. Ең жақын орналасқан ең үлкен ... ...... газ ... ... ... ... басқармасында кен орынның жалпы аумағының,
сонымен қатар аса маңызды бөліктеріндегі де экологиялық жағдайды жақсарту
жөнінде шаралар ... ... ... орындалып тұрады. Қоршаған ортаның
үйлесімділігін сақтау және оны қорғау акционерлік ... үшін ... бірі ... табылады.
Кеңқияқ тұз асты және тұз үсті кен орындары бойынша жыл ... ... мен ... ... мүмкін көлемдері жобаланады. Өткізілетін
экологиялық шаралардың сапасын арттыру үшін ... ... ... ... ... өндіру басқармасының қызметкерлері өндірістегі
экологиялық қауіпсіздік мәселелері бойынша дүркін-дүркін дәріс ... ... мен ... ... [ ... және ... ... топырақтың ластану деңгейін бақылап, сынаманы анализге
алу және дайындау нормативті-әдістемелік нұсқауларға сай жүргізіледі. (ГОСТ
17.4.4.02-84. Топырақты ... ... ... ... ... ... даярлаудың әдісі ). Топырақ жабыны атмосфералық ауа мен ... ... жүйе ... ... ... да ... ... басқа табиғи жүйелердің талдау әдісінен ерекше. ... ... ... ... ... үшін жүз жыл ... ал жасанды
жаңарту қымбат. Топырақ қабықшасы бұл – геомембрана, топырақ атмосфералық
ауаның ... және ... ... әсер ... ... функциялары: жердегі өмір функциясы; заттың үлкен және
кіші ... ... ... ... ... ету. ... мәні ... элемент циклі және су айналымы топырақ арқылы ... ... ... мен ... су ... реттеу, топырақ
атмосфераға газды жеткізеді және одан сіңіреді. Мысалы: ауа- райы құрғақ
болғанда топырақ ... SO2 нің 60 % ... ... ауыр ... пестицидтің жерасты суына миграциясын тоқтатып,
оларды ластанудан сақтайды; органикалық зат – гумусты жинақтау; литосфераны
тау жыныстарының бұзылуын ... ... ... әсерінен қорғау.
Топырақтың беткі қабатының ахуалын бақылау үшін қаралып отырған аймақта
табиғатты пайдалану және техногендік әсер ету типін ескере ... ... ... жасалады. Атмосфера арқылы топырақ жамылғысын ... ... ... ... беткі қабатына жиналатын
болғандықтан, сынамалар беткі горизонттан алынады. Сынамалар әрқайсысының
салмағы 200 грамнан аспайтын конверт әдістемесімен ... алу ... ... (0-5; 5-20 см) ... Техногендік әсерге ... ... алу ... әсер етуі ... ластау көздерінің типі
көрсетіледі. Топырақтың химиялық анализі аккредиттелген «Казэкоанализ»
зертханасында жүзеге асырылады.
Сынама алу және ... ... ... ... ... алу ... ... |Анықталатын ингредиенттер,|Сынама алу |
| | ... ... |
|1 ... кенорнындағы 3 нүкте |кальций (Ca),магний (Mg), |жылына бір рет |
| | ... ... | |
| | |(SO4), ... | |
| | ... | |
| | |( NO3) ... ... | |
| | |(NO2) | |
|2 ... ... ... (CO3), ... бір рет |
| | ... (HCO3), | |
| | ... (Ca), ... (Mg),| |
| | ... (Cl), сульфаттар | |
| | |(SO4), ... (K), ... | |
| | |(Zn), ... (Pb), | |
| | ... (Cd), мыс (Cu), | |
| | ... (Ni) | |
|3 ... ... ... (CO3), ... бір рет |
| | ... (HCO3), | |
| | ... (Ca), ... (Mg),| |
| | ... (Cl), ... | |
| | |(SO4), ... (К), натрий| |
| | |(Na) | |
|4 ... ... ... (CO3), ... бір рет |
| ... ... ... (HCO3), | |
| | ... (Ca), ... (Mg),| |
| | ... (Cl), ... | |
| | |(SO4), ... (К), ... |
| | |(Na) | |
|5 ... ... ... ... ... (CO3), |жылына бір рет |
| | ... (HCO3), | |
| | ... (Ca), ... (Mg),| |
| | ... (Cl), ... | |
| | |(SO4), ... (К), ... |
| | |(Na) | |
|6 ... ... ... (Pb), ... ... бір рет |
| |полигоны, мазутталған грунт |(Cd), мыс (Cu), ... | |
| | |(Ni), хром (Cr), ... | |
| | |(Co), ... (Mn), | |
| | ... (As), ванадий (V) | |
|7 |СЗЗ ... ... ... (Zn), ... ... бір рет |
| | ... (Cd), мыс (Cu), | |
| | ... (Ni) | |
|8 ... ... ... (Zn), ... (Pb),|жылына бір рет |
| |құбырының трассасы ... (Cd), мыс (Cu), | |
| | ... (Ni) | ... ... және ... алу және ... жасау үшін төмендегі жабдықтар, материалдар
және аспаптар қолданылады:
күректер;
полиэтилен немесе полистирол пышақтар;
топырақ ... ... ... жүктемесі 200 және 1000 г жалпылама ... ... ... ... 0,5; 3 мм ... топырақ елеуіштер;
спирт шамдар мен фарфор келісаптар;
яшмадан, агаттан немесе балқытылған корундадан ... ... 500, 800, 1000 ... ... ... ... ... банкілер;
пластмасс шпательдер;
қалақтар;
жеке қорғану құралдары және т.б;
«Shimadru» атомдық-абсорбциялық спектометр;
Agilent 1100 сұйық хроматография ... ... ... сұйық анализаторы.
Казгидромет жүйесінде топырақтың ластану деңгейін бақылау 2
категорияға ... ауыл ... ... ... ... ... ... ауданының топырағы. ... ... ... ... 2 рет, ... қар ерігеннен
кейін (пестицид ... ... және ... маусымынан кейін
ластану деңгейін токсикалығы ... ... және ауыр ... ... ... ... топырағынан үлгіні жылына 1 рет, көктемде
қар ... ... ... ... ... ... ... : қышқылдық, сульфат, хлорид ионы; жалпы және
жылжымалы азот ... ... ... микробиологиялық көрсеткіші.
Топырақ мониторингінің ... ... ... ... ... ... ... бақылау, топырақ қасиетінің
қалыпты өзгерісін алдын-ала ... ... ... ... ... әдісін жасау. Топырақта ... ... ... ... қышқылдық және сілтіліктің ... мен ... ... бұзылуы, тағы басқалар жатады. Кейбір
мәліметтер бойынша көптеген топырақ соңғы жүз ... ... ... 30-50 % жоғалтқан. Топырақ қышқылдығының өсуі қалыпты. Ол
минералды тыңайтқышты ... ... ... қышқыл жаңбырдың түсуінен
болады. Сілтілік артық ... ... ... ... ... ... ... су қатты және газ ... ... ... ... ... болады. Топырақ ерітіндісінің
топырақ түзудегі маңызы өте зор. Топырақ ерітіндісінде және оның ... ұшу және ... ... ... ... ... орган-минерал кешенінің түзілу процестері өтеді. Заттардың
топырақ профилімен жылжуы да ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор. Топырақтың ылғалдылық күйінің айқын
көрінетін динамикалығы, ылғалдың жылжымалылығының жоғары ... ... ... ... мен ... ... ... Топырақ ерітіндісі үш жолмен зерттеледі: ... ... ... центрефугалар немесе лизиметрлерді қолдану арқылы
топырақтан ... ... су ... ... әдіс топырақ ерітіндісінің концентрациясы, Н+, Na+ иондарының
активтілігі, тотықтыру-қалыптастыру әлеуеті (Eh) секілді жалпы қасиеттерін
зерттеу кезінде қолданылады. ... ... ... ... ... қолдана отырып, потенциомерлеу арқылы жүргізіледі.
Екінші әдіс топырақ ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Сонымен қатар, ерітіндіні
топырақтан бөлу әдісінің де маңызы өте зор. Топырақ ерітіндісін Н.А.Комаров
ойлап тапқан ... ... ... әдісі де кеңінен қолданылады. Беткі
керілудің төменгі шамасының арқасында спирт топырақтан жұмсақ байланысқан
сулармен бірге адсорбцияланған ... да ... ... ... ... ... өткізу арқылы оның құрамындағы ылғалды салыстырмалы
түрде ... ... ... және ... ... ... де ... [2 ]
Алуан түрлі нұсқаларда (контейнерлер, ... ... ... ... ... әдіс те ... ... Барлық
жағдайларда да әдістің мәні олардың топырақ арқылы өтетін ерітінді немесе
ерітіндінің белгілі бір құрама бөліктерін ... ... ... ... су сору әдісі кең ... алды ... ... және ... ... әрекеттесу уақытын қатаң сақтаған
жағдайда). Бұл әдісті ... ... де ... ... ... ... ерітіндідегіге қарағанда су сорғыдағы жекеленген құрама
бөліктердің концентрациясы мен ерітінді мөлшері өзгерек екендігін ұмытпаған
жөн. ... ... су ... ... және ... ... әсер етеді, әрі әрекеттесуді елеулі өзгеріске ұшырата алады.
[20 ]
Топырақ ... ... мен ... ерітіндісі үнемі топырақтың қатты және газ тәрізді фазаларымен
және өсімдіктердің тамырларымен өзара әрекетте болады, ... ... мен ... жыл ... бойынша су, жылу және биологиялық
режимдердің өзгерістері мен ... даму ... ... ... химиялық, физика-химиялық және биологиялық процестердің
нәтижесі болып табылады. Топырақ ерітіндісінде ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ топырақ ауасының ерітінді газдары болуы ... ... ... қосылыстардан аниондар мен катиондар ... ... ... қосылыстардан суда еритін органикалық
қышқылдар, қанттар, амин қышқылдары, спирттер, ферменттер, әрі ... ... әрі ... процестердің нәтижесі болып
табылатын малма заттар болуы мүмкін. Органо-минералдық ... ... ... және ... қышқылды біржарымдық тотықтар кешенінен
тұрады. ... ... ... ... ... заттардың, кремний
қышқылының, темірдің, алюминийдің күлдері түрінде кездеседі және ... ... ... 0,25-ке дейінгі пайызын құрайды.
Әр түрлі топырақтағы топырақ ерітіндісінің құрамында ... ... ... ... ... да, ... ... әрбір
тобын құрайтын сапасы жағынан да айырмашылықтары болады. Тіпті ... ... ... ... ... ... ... яғни генетикалық
горизонттардың қасиеттері мен құрамындағы айырмашылықтары айқын көрінеді.
Батпақ ... ... ... ... ... болса,
қарашірікте органикалық және минерал қосылыстары ... ... ... ... ... төменге қарай ерітіндіде минералдық заттардың
құрамы арта түседі. Топырақ ерітіндісінің құрамын ... ... ... ... және ... даму шарттарына баға беруге үлкен
мүмкіндік береді. Ерітіндінің көптеген ... ... ... СО3, ... және ... ... Na, Mg ... аз мөлшерде де
өсімдіктерге улы әсерін тигізеді. Сутегі, алюминий және ... ... де улы. ... ... ... мен фосфат ионының мөлшеріне
қарай өсімдіктердің ... және ... ... туралы, ал
ерітіндідегі осы маңызды қорек элементтерінің ... ... ... ... баға беруге болады.
Топырақ ерітіндісінің концентрациясы көптеген топырақтарда, көбінесе,
миллиграммен, ерітінді заттар сирек ... ... ... және ол тек ... ... топырақтарда 100 грамнан 1 литрге дейін
артады. [21 ]
Ластану дәрежесі бойынша топырақтардың классификациясын топырақтағы
химиялық заттардың шекті мөлшер ... (ШМК) ... және ... ... ... жүргізеді.
Топырақты ластану дәрежесіне қарай:
1) қатты ластанған;
2) орташа ластанған;
3) әлсіз ластанған деп бөліп қарайды.
Қатты ластанғандарға құрамындағы ластаушы ... ... ... ... есе артық, химиялық ластаулар әсерінен биологиялық
құнарлылығы ... ... ... және ... едәуір өзгеріске ұшыраған топырақтар жатады, соның салдарынан
өсетін дақылдардың құрамындағы химиялық заттардың мөлшері ... ... ... ластанғандарға құрамындағы ШМК-сі артық, бірақ топырақтық
қасиеттері көп өзгеріске ұшырамаған топырақтар жатады.
Әлсіз ластанғандарға құрамындағы ... ... ... ... ... ... фоннан сәл жоғары топырақтар жатады.
Топырақтың химиялық ластаушы заттарға ... ... ... ... ластаған нақты химиялық ластаушы затқа немесе заттар
тобына арақатынасы бойынша бағаланады. ... ... ... ... білу қажет:
1) топырақта қышқылдық-сілтілік және ... ... және ... ... ... ... ... педохимиялық активтік заттар. Олар, көбінесе, топырақтың
сапасы мен ... ... ... мен ... бірінші кезекте ағзаларға (микрофлораға, өсімдіктерге, жануарларға)
әсер ететін биохимиялық ... ... ... атмосфералық ауаға, өсімдікке, грунттық және жерасты суларына
көшіре алатын формада болатын заттар.
Топырақтағы бақыланатын көрсеткіш ол екі топқа жіктеледі: химиялық және
биологиялық ... ... ... ... ... ... ... Биологиялық көрсеткішке топырақ биотасының жойылуы жатады.
Бұл көрсеткіш топырақтағы негативті процестерді алдын-ала болжау ... ... ... ... дәрежесі бойынша және қайтарымды
реакциясының сипаты бойынша топырақты:
1) өте төзімді;
2) орташа төзімді;
3) әлсіз ... деп ... ... ... ... ... ... төмендегі
негізгі көрсеткіштермен сипатталады:
1) топырақтың гумустық күйі;
2) негізгі қышқылдық күйі;
3) тотықтыру-қалыптастыру ... ... зат ... ... биологиялық активтілігі;
6) грунт суларының деңгейі;
7) топырақ құрамындағы ерітінді түріндегі заттардың үлесі.
Топырақтың химиялық ластаушы заттарға төзімділігін ... ... ... ... ... ... қасиеттерінің маусымдық немесе қысқа мерзімдік (2-5 ... ... және ... болжауға, тыңайтқыштар мен
пестицидтерді маусымдық енгізу, суғару және өзге де ағымдағы жылдық өнімді
арттыру шаралары ... ... ... ... жамылғысының
ағымдағы күйіне баға беру үшін қажетті ... ... ... ... ... ылғалдылық динамикасы, рН шамасы, топырақтың
қоректік заттарының құрамы бойынша диагностикаланады;
2) 5-10 және одан да артық ... ... ... ластану салдарынан
топырақ қасиеттерінің өзгеруінің қолайсыз ... ... ... ... ... мен қорын кезеңдік өлшеу, гумин
қышқылдары көміртегінің ... ... ... топырақтың
эрозиондық шығындары, зат алмасу катиондарының құрылымдық күйі, құрамы,
жалпы сілтілігі, тұздардың өлшемі жатады.
3) ... ... ... ... ... ерте
диагностикасының көрсеткіштері, бұл көрсеткіштер топырақ ... және ... ... ... ... ... ... үшін
жарамды.
Қауіптілік дәрежесіне қарай химиялық ластаушы ... үш ...... ... ... – қауіптілігі орташа заттар;
3 – қауіптілігі төмен заттар.
Химиялық заттардың қауіптілік класы кестеге сәйкес үш көрсеткіштен
төмен емес ... ... ... нормалары |
| |1- |2- |3- ... ЛД50 ... дей н ... 1000-ға |1000-нан |
| | ... ... ... ... |12 ... ... 12-ге ... |
|ай | ... ... ... ШМК ... |0,2 ... ... 0,5-ке |0,5-тен |
| | ... ... ... ... |әлсіз көшеді |көшпейді |
|Өсімдіктердегі |3 және одан ... 3-ке ... ... ай ... | ... |
|Ауылшаруашылық өнімдерінің |күшті ... |жоқ ... ... ... | | | ... ... ... топыраққа түсетін
химиялық заттарды қауіптілік класына жатқызу
3-кесте
|Қауіптілік класы |Химиялық заттар |
|1 ... ... ... селен, қорғасын, мырыш, фтор, |
| ... |
|2 |Бор, ... ... ... мыс, ... хром |
|3 ... ванадий, вольфрам, марганец, стронций, |
| ... ... ... мен ... ... ... әсер ету дәрежесі
Топырақтардың ластану концентрациясының коэффициентін Нс
Нс = С / Сф ... Нс = С / ... ... ... С – ... заттардың жалпы мөлшері
Сф – ластаушы заттардың орташа фондық мөлшері
Сшмк – ... ... ... ... ... ... ... интегралды көрсеткішін Нcj
Нcj = ∑j (Cj / ... ... ... Cj – ... ... ... ... – ластаушы заттардың фондық мөлшерінің сомасы
Химиялық ластаулардың топырақ күйіне ықпалы бойынша қайтарымды реакция
коэффициентін ... = (А – Аф) / ... ... ... А және Аф – ... және фондық сынамадағы бақыланатын
қасиеттер өлшемдері.
Климаттық шарттары
Ауданның климаты – қысы ұзақ, суық және қар ... ... ... ... ... қысқа, қоңыржай болып ... ... Бұл ... ауа ... ... ... және тәуліктік
ауытқушылығы, кеш түсетін көктемгі және ерте түсетін күздегі қатқақтар,
топырақтың тереңге қатуы, үнемі соғатын ... ... ... ... ... ... режим
шұғыл құрғақ континенталды климат шарттарында ... ... ... бірі ... табылады. Жазғы кезеңде жылу жүктемесін 15-20°С-ға
арттыратын күн радиациясының тіке құйылу қарқындылығы (154-158 ккал/см2).
Салқын жартыжылдықта ... ... ... және ол ... күннің
жарқырау ұзақтығына әсер етеді, яғни күн тәулігіне 5-6 сағат, жаздыгүні 11-
12 сағат ... ... Бұл өңір ... ... ... жатады.
СНжЕ бойынша бұл өңір IV-Г-құрылыстық-климаттық ауданшаға жатады, ауа
температурасының жылдық амплитудасы -36-37°С, орташа тәуліктік ... ... ... климаттың шұғыл континенталдығы осы өңірге тән ерекшелік болып
табылады.
60-70 күн бойына күн ... ... яғни ауа ... жел болмаған
кезде 33°С немесе жел жылдамдығы 6 м/сек болған кезде 36°С болады. Әсіресе,
құрғақ ыстық айларда (мамыр ... ... ... ... он ... зерттеліп отырған аумақтың оңтүстік телімдерінде ... ... ... 170 ... созылады. Қазанның басында ауада да, топырақта
да қатқақ болуы ... ... ... аязды болады, яғни 6 м/сек желде
температура -25°С болады. Бұл шарттар 4,5-5 айға ... қыс ... ... Өте ... ... ... -35°С, кейде -45°С
дейін төмендейді.
Жауын-шашын мөлшерінің ... ... ... ... отырып,
атмосфералық құрғақшылықты алғышарттайды, бұндай ауа-райы 10 жылда 3-4 рет
қайталанады. Тұрақты қар жамылғысы 3-3,5 ай тұрады, әрі ... ... ... ... әр ... ... ... өздігінен
тазару факторы ретінде мөлшерінің аздығынан, әсіресе, құрғақшылық жылдары,
елеулі әсер ете ... ... ... ... ... ... жағдайдың әсерінен атмосфераның аралас қоспалардан өздігінен
тазаруы үшін қолайлы ылғалдылық шарттары туындайды.
Метеоэлементтердің негізгі сипатталымдарының бірі – ... ... ... ... ... ... ... таралады.
Бес айға созылатын қысқы кезеңде (қараша-наурыз) синоптикалық
процестердің ерекшеліктері салқындау ... ... ... ... ... ... ... – солтүстік-шығыс, шығыс
және батыс. Қаралып отырған аумақта ылғалдың ... 64-76% ... ... ... аз ... ... ... ауа-райының,
көбінесе, атмосфералық құрғақшылықтар мен ... ... ... ... ... туғызады.
Жылдың салқын мезгілінде антициклоналды ауа-райы басым болады. Қысқы
жауын-шашынның үлесі ... ... 37% ... ол қар ... ... ... ... маңызын арттырады. Тұрақты қар
жамылғысы 140-160 күн ... ... ... ... ... Оның ... ... биіктігі 30 см. Кейде қыс кезіндегі жылымықтардан
тегістелген телімдердегі ... ... ... ал одан ... ... 150 см ... ... қатып қалуы мүмкін.
Аумақтың жазық болып келуі қарқынды жел соғуына қолайлы шарттар
туындатады. ... ... ... ... ... ... ... көтереді.
Жазда солтүстік-шығыс бағыттың желдері үстемдік құрады, олар ылғалды ... және ... ... ... тез ... ... мәліметтер бойынша желдің орташа жылдық жылдамдығы 3,9-4,5 м/сек-
ті құрайды, ал ... және ерте ... 4,8-5,5 ... ... Кеш
түсетін көктем уақыттарында, әсіресе, құрғақшылық жылдары, көбінесе, шаңды
боранды жел эрозиясы қарқынды көрініс ... ... ... борандар 10
м/сек-қа жететін солтүстік-батыс, солтүстік және солтүстік-шығыс желдерінде
байқалады. Әдетте шаңды борандар күндізгі ... ... және ... ... ауа ... ... күйі ... әлеует пен
техногендік факторлардың өзара ... ... Жел ... ... ... жауын-шашынның түсу мөлшері мен сипаты
ластау көздерінің орналасу орындарында ластаушылардың ұзақ ... ... ... ... табылады.
Тұтасымен алғанда, аумақ жердің беткі қабатында, бір жылда 40-45%
шегінде ластанудың шоғырлануына ... ... жер ... және ... инверсиясының қайталанымдығымен сипатталады. ... ... көп ... (ай ... 50-70%). ... ... ... 600-800 метрге жетеді. Жазда температура
инверсиясы тез ... ... ... 30-35% болады.
Әлсіз желдердің қайталанымдығы көп емес, желдің орташа айлық
жылдамдығы аумақта ... 8 ... ... ... ... ... ... м/сек-қа дейін күшейеді. 100 м-ден жоғары биіктіктерде ... 6 ... тең және одан да көп ... Биіктіктегі де, жер
бауырындағы да желдің соғу белсенділігі ... ... ... ... ... ... етеді.
Бұл аймақта жер беті инверсиялары 40-60%-ке дейін қайталанып отырады,
қыста олардың қуаты 0,6-0,8 км, ... 0,4 ... ... емес. Бүкіл
маусымдарда да 0-4 м/сек жел жылдамдығының ... 500 м ... ... ... ... және көктемгі кезеңдерде барикалық шарттардың ауысуы
уақытында жиі болатын тұмандарға байланысты атмосферада аралас ... ... [3 ... ... ... ... ... шарттары
атмосфераға шығарылатын немесе атмосфераға енетін ластаушы заттардың жалпы
көлемімен ғана ... ... ол ... ... ... ... ... табиғи мүмкіндігімен де анықталады. Атмосфераның өздігінен
тазаруындағы негізгі маңыз жел режиміне тиесілі, ... ауа ... ... ұғымы тығыз байланысты. Сонымен қатар қаралып отырған
аумақтың температуралық режимі атмосфераның стратификациялық шарттарын,
яғни ... ... ... ... оның ... ... анықтайды.
Сөз етіліп отырған аумақтың атмосфералық динамикасы төмен болады және
ол қарқынды турбуленттік ... ... ал ... жылы кезеңдерінде
төменгі тропосферада конвективті алмасуды тудырмайды және тоқырап қалған
құбылыстардың дамуына кедергі ... ... ... мен ... ... ... ... ретінде Каспий теңізінің
бассейніне жататын, кенорынның орталық бөлігімен ағып ... ... ... ... қарай кесіп өтетін Темір өзені
танылады.
Темір өзені бастауын Сергеевка поселкесінен 17 ... ... ... оң ... ... ... ... –батысынан 6 км жерден
құйылады, өзеннің ұзындығы 213 км. Су алудың ... ... 8200 км2, ... ... ... ... ... бар. Негізгі салалары:
Қарабұлақ, Толғанай, Күлден-Темір ... ... ... ... ... ... қалады.
Ленин ауылындағы жылдық судың ағу көлемі 185 млн. м3 құрайды. Өзеннің
жоғары ... су ... орны ... ... ... төбешікті
жазықтықтан тұрады. Су жинау орнының төменгі жағын ... 5-10 ... ... ... үлкен құм массивтері (Аққұм және Көкжиде) ... ... екі ... ... ... және екі ... ... алып жатқан Темір өзені алқабының ені 3-4 км-ден 68
км-ге дейін жетеді. Алқаптың баурайының ... 10-15 км, ... ... ... аспайды.
Алқап негізінен екі жақты болып келеді, кейбір жерлерде жағалықтармен
ауысып отырады. Су тапшы жылдары су толмайды, арналық ... көк ... ... Өзеннің бас жағының ені 200-300 м, төменгі ... ені ... км. Өзен ... ... тіке ... және ескі ... ... Бастаудағы арнаның ені 30-50 м, төменге қарай және сағаға дейін ... және одан да ... ... Қайраңның тереңдігі 0,5-0,8 м,
иірімдердегі тереңдік 2-5 м, ағысының жылдамдығы 0,1-0,3 м/сек.
Темір өзені салаларының ... ... ... ... ... ... ... әлсіз жіңішке ... ... бар. ... ... ... ... ... тармақтары кеуіп қалады,
су созылымы 0,1-0,3 км, тереңдігі 1,5-3,0 м-ге жететін жекеленген ... ... ... су ... ... жоғарғы ағысындағы су
деңгейінің биіктігі 4-5 м-ге, ... ... 3-4 м-ге ... ... көп ... ... алқаптарға тарап кетеді. Саба кезеңінде ағыс
грунт суларының есебінен ... ... Өзен қар ... ... бұл
арада жаңбыр мен грунт суларының маңызы аз. Ағу режимі көктемгі су тасқыны
кезінде жоғары, ... ... ... және ... өте ... болады.
Таскөмір кені аумағындағы Темір өзенінің таулы алқабының аймағының
ені 1,5-5 км құрайды. Оң жағалықтағы жайылма ... ... ... ... ені 3,5 км-ге жетеді. Сол жағалықта өзеннің жайылма алқабы ... бір ... ғана оның ені 1,8 ... ... ... ... ... өзеннің арнасына жақын орналасқан. Таяз кезде арнаның ені 10-30 см
құрайды. Арнаның максималды тереңдігі 1-2,5 м, ... 10 см ... ... ... ... ... ... өзенінің көктемгі тасқын
сулардың құйылу ... өте көп. ... ... ... басу ауданын
азайту үшін көктемгі суларды ... ... ... ... арнасына
бұрады.
Ұңғымалардың бір жартысы су тасқыны кезінде су басып қалатын жерлерде
орналасқан. Тасқын суларды ұңғымалардан ... ... үшін ... ... оның ... 10 км. ... жай-күйі қанағаттанарлық. Сонымен
қатар ұңғымаларды қорғайтын ... ... ... олардың бойымен су
ағатын арықтар салынады.
Жерасты ... ... ... ... ... суларының шығыс бөлігіне жатады.
Бассейннің осы бөлігінің геологиялық құрылымы ... ... ... су ... ... кайназой су тегеурінінің қабатынан бөліп
тұратын өңірлік сутірек телімдердегі үзік-үзіктілігімен ... ... ... ... ізін ... ... ... тұзды тектониканың көрініс беруі бір жағдайларда бір ... ... және ... ... ... жастағы жүйелердің
байланысуына әкеледі, бұл арада жерасты сулары қозғалысының ... ... ... химиялық құрамының қалыптасу шарттары белгіленеді. Өңірлік
сутірегінің үзіктілігі жерасты суларының ... мен ... ... ... ... ... ... және
кешендермен қатар, төменгі сулы горизонттар мен ... де ... ... еркін су алмасу аймағында болады және олардан тұщы және әлсіз
тұзды сулар қалыптасады.
Геологиялық-тектоникалық және ... ... ... аумақ
шегінде сулы горизонттар, кешендер және ширек жастан орташа юрк жасына
дейінгі ... ... ... ... ... ... сулы ... жоғарғы Альба Маастрихт, палеоцен және жоғарғы
олигоцен тау жыныстарына жақын орналасқан. Шашыраңқы құмдар массивтерімен,
Жем, ... және ... ... ... ... және
жайылмаларының шөгінділерімен байланысқан ... ... ... ... дамыған
Геологиялық құрылымы
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» АҚҚ-ның негізгі объектілері Орал үстіртінде
орналасқан. Аумақ ... ... және ... құралған мезозой
шөгінділерінің қалың қабатынан тұрады. Объектілердің бытыраңқылығына қарай
абсолюттік белгілер әр ... ... ... ... үшін ... 350-270 м ... ... кенорнының аумағы үшін 160-230 м
белгісі тән. Зерттеліп отырған аумақтың геологиялық ... ... ... қазіргі шөгінді таужыныстарының алуан түрлері қатынасады.
Ең көне шөгінділер Көкпекті антиклинінде, аумақтың оңтүстік-шығыс
бөлігіндегі ұңғымалардан ... Оның ... ... палеозойдың
эффузиялық тау жыныстары табылды, құрылымның ... ... ... ... ... ... ... және төменгі перьмнің ... ... ал ... қанатынан жоғары перьм мен төменгі карбонның
шөгінділері табылды.
Мәртөк және Көкпекті күмбезінде орта юраның, готтеривтің, ... ... тау ... ... Бор ... шөгінділері (маастрихт
және кампан қабаттары) кеңінен таралған, альба жікқабатының ... ... ... ... ... таралған. Альба мен апттың қарашатау
свиті Темір өзенінің жағалауында және Кеңқияқ ауылында, сондай-ақ ... ... ... ... жер ... ... жатыр.
Үшінші шөгінділер арасынан орта және жоғарғы эоценаның таран свиті
және жоғарғы олигоценнің чаграй ... ... және ... ... ... ... ... және жартылай шашыраңқы құмдар
түрінде, Жем өзені мен оның салаларының аллювиаль ... ... аз ... көл ... ... ... қатынаста бұл өңір Каспий ойпатының шығыс перифериясына
іргелес орналасқан. Іргетастың және ... ... ... ... ... ... ... бұл аумақтың жоғарғы-протозей қатпарлы
кешенінің жоғарғы бетінен амплитудасы 1 км және ауданы 500 мың км (Ф және ... ... ... ... ... анықталды. Оның
шығыс қанаты – құлама, ал ... ...... ... бірнеше Тамдыкөл,
Қарауылкелді шоқыларымен күрделенген. Оның ең ... ... ... ... 6-7 ... ... ... үстіңгі беті
бірнеше жарылымдарға бөлінген (Мәртөк-Ащысай, Оңтүстік Жем және Шеңгелші).
Сондай-ақ ... та ... және ... созылымдардың
жарылымдарының жүйелерімен көптеген түрлі тәртіп жүйелеріне бөлінген деп
болжанады[3 ]
Өсімдік жамылғысы
Зерттеліп ... ... ... ... ... ... Бұл жерлерде түрлі ... ... ... ... және ... ... ... топтар
өседі, жартылай бұталар мен бұталар басым, көбінесе, жусан ... көп ... ... ... ... Өсімдіктердің негізгі түрлері: жусан, ащышөп
(сортаң) және эфемер.
Кеңқияқтың батыс жағында, негізінен, шалғындық ... ... ... ... ... ... телімдерді сортаң өсімдіктер ... ... ... ... ... және ... телімдерінде тоғай
өсімдіктері қалыптасқан: ... ... жиде ... ... көк ... жалпы сипаттамасы
Кеңқияқ кенорнының өсімдіктерін өсімдік ассоциациясының бірнеше
типтері құрайды. Оның аумағының ... ... ... ... тобы ... лерхов пен австриялық жусан басым. ... ... ... шалғын өсімдіктер тобы таралған, бұнда жұмсақ сабақты ... яғни ... ... қияқ ... ... өкілдері, атап
айтсақ, бұтақты волоснец басым болып келеді. Олар өзен ... мен ... ... ... ... бөлігіндегі өзен алқабы мен
жайылмасында шалғын топтар кездеседі, ... ... ... ... ... ... ... Волоснец, қамыс, ши туыстары көбірек кездеседі.
Аталған фитоценоздардан басқа, батыс бөлікте (Шұбарши және Кеңқияқ
ауылдарының екі ... ... ... ... ... ... телімдерді сортаң өсімдіктердің топтары алып жатыр. Оларда
Chenopodiaceae тұқымдастарының көпжылдық өкілдері: ... ... ... және ... ... климакоптера басым болады. Соңында,
кенорнының ... мен оның ... ... өсімдік жамылғысы -
мал онша жемейтін шағыр жусаны, жасыл жусанды топтар. ... ... ... ... ... ... ... қарағанда байырақ
екендігін атап өткен ... ... ол ... ... дәлірек
айтсақ, кенорнының оңтүстік және оңтүстік-шығыс шеттері Көкжиде құмдарының
солтүстік-батыс шетінде жатыр. ... ... бұл ... ... ... ... ... құмды жерлерде өсетін өсімдіктер де
кездеседі, яғни әңгіме айғыр қияқ (Elymus ... Vahl), ... ... ... ... (Agropuron pectiniforme Roem Et Schult), қызыл жүзгін
(Calligonum aphellum Guerke), Вайда туысының (Isatis) түрлері және ... ... ... ... құм массивінің ауданындағы Темір өзенінің
салалық және алқаптық телімдерінде ... ... ... Бұлардың
құрамынан жыңғыл (Tamarix), шеңгел (Halimodendron (Pall), жиде ... ... ... көк ... (Salix caspica Pall), ... болады. [4 ]
Жануарлар әлемі
Бұл өңірдің жануарлар әлемі өте бай, ... ... және ... 2 түрі ... ... жалпы құрамының 16,7%),
бауырымен жорғалаушылардың 16 түрі (32,7%) және сүтқоректілердің 45 ... бар. ... ... ... ... дала өзендерінің
жайылмаларын мекен етеді. Бұнда су ценоздарымен су маңын мекен ... ... ... ... ... құтан тәрізділер, үйректер,
балықшы ... ... ... Олардың арасында ... ... ... ... ... ... және құрып бара
жатқан құс түрлері де (бірқазан, қоқиқаз, жалбағай, қарабай, аққу ... ... ... маңызы жоғары ... ... ... ... ... – қасқыр, түлкі, дала ... ... көп ... ... ... ... мен ... жорғалаушылар
Зерттеліп отырған аумақта қос мекенділердің екі түрі мекен етеді.
Көлбақа тек Темір және Жем ... ... ғана ... ... Жасыл
құрбақа басқа бақалармен салыстырғанда кеңінен таралған, ол ... ... төзе ... ... қараңғысы мен түнде де тіршілік
ете алатындығының, сондай-ақ уылдырық шашу үшін ... су ... ... су ... ... ... да тіршілік
ете алады.
Сейсмобарлау жұмыстары аумағында бауырымен жорғалаушылардың 16 түрі
анықталды. Шөл дала ландшафтындағы ... ... ең байы ... ... болып саналады, онда ... 3 ... ... ... 2 түрі ... Кейбір түрлер (тақыр батбат кесірткесі және
түрлі-түсті аусыл) тығыз грунттарды мекен етеді. Бауырымен жорғалаушылардың
көптеген түрлері шөл ... ... ... ... ... ... шапшаң аусыл, жебе-жылан және қалқантұмсық) тән. Зоогеографиялық
қатынаста өңірдегі бауырымен жорғалаушылардың ... 11 ... ... кешені құрайды (ортаазиялық тасбақа, ... және ... ... кесірткелердің 3 түрі, дала ешкіемері, шапшаң аусыл,
құм айдаһары және ... ... ... ... әр ... ... шөл ... бауырымен
жорғалаушыларың бірқалыпты мекен етуі бақыланып отырады. Сазды шөл дала ... ... ... түрлі-түсті аусылдар көп мекен етеді, ал шашыраңқы
құмдарды – шапшаң аусылдар, қалқан құлақты ... мен ... ... ... ... ... зерттеліп отырған өңірде дала ешкіемері, түрлі-
түсті аусыл, тақыр батбат кесірткесі ... ... ... 1 ... 4-5 дарақтан келеді. Жерүсті ценоздарында жыландар (жебе-жылан
және қалақтұмсық) одан да жиі кездеседі (1 ... 2 ... Тек ... су ... мен ... ... ғана 5-6 ... км-ге дейін
кездеседі.
Бұл өңірдің бауырымен жорғалаушылары ... ... ... ... ... бір орын ... және ... тәуелді болады. Кейбір түрлер (аусылдар) қоршаған ортаның сенімді
индикаторы ретінде қызмет ете ... және ол осы ... ... ... ... ... үшін қолданыла алады.
Кенорындарын пайдалану кезіндегі шұңқырлар, ашық қалған орлар, электр
беріліс желілері, құбыр өткізгіштердің, ... ... ... тұяқты жануарлардың көшу ... ... ... қоқыржинағыштар, бұрғылау кезіндегі қоймалар жануарлар
әлеміне әсер ... ... ... ... ... ... отырған
аумақтың табиғи ортасының күйіне анализ жасау ... ... ... әр ... ... ... телімдер анықталды. Табиғи ортасы ... ... ... ... ... мен ... ... бақыланған аумақтар жатады, қолайсыз ... мен ... ... ... ... ... ... басталып, «техногендік аймақтар» түзіледі. Табиғи ... ... ... Кеңқияқ кенорны аумағының экотопы тең
пропорцияда өзгеріске ... ... ... ... ... мен саны ... ... кетпейді. Жаңа экологиялық қуыстарды
синонтропты түрлер мекен ете ... ... ... саны ... ... ... өзгеруі экожүйенің даму бағытын
түбегейлі ... ... ... ... ... азайғаннан кейін
немесе тоқтағаннан кейін оның өзін-өзі қалыпқа келтіру қабілеті табиғи тепе-
теңдіктің қалыпқа келуі ... ... ... жағына қарай өзгеріп ... [11 ... ... ... әзірлемелерінің қарқындылығының артуына
(көмірсутек шикізатын өндірудің артуы, соған ... ... ... ... ... ... ортаға антропогендік қысым
артады. Сонымен қатар, ең ... әсер ... ... ... ... ... ... жамылғысының бұзылуы) тиеді.
Құстар
Бұл өңірдің орнитофаунасы толығымен зерттеліп, 200 м-ге жуық ... ... ... ... 43% ... Ұя ... ... бұл
өңірде өте аз, бар болғаны 60 түр (жалпы құрамның 28,6%). Құстардың ... ... көшу ... және ... ... (149 түр) ... ... арасындағы 23 түр сирек кездесетін және құрып бара
жатқандар санатына жатады және ... ... ... ... 50 түрі ... ... ... етеді, жыртқыш құстардың 5 түрі
(тілеміш, дала бүркіті, қарақұс, ителгі және қарапайым ... ... 2 түрі ... ... және джек), балықшылардың 2 түрі (авдотка
және каспилік сарысағақ шүрілдек), шілдің 2 түрі ... шіл ... ... 2 түрі ... және үкі), ... ... ... жылтыр сары және жасыл шорағайлар және сасықкөкек), бозторғайдың 7
түрі (айдарлы, кішкене, сұрй ... ... ... және ... суық ... шөл ... сандуғаштардың 3 түрі
(солтүстіктің айдарлы кептері, шөл ... және ... құс), ... және ... Жер ... ценозында кішкене бозторғайлар, шөл
дала шақшақайы және биші шақшақай, сары торғайлар, дала ... ... ... Адамның салған құрылыстарына байланысты (мал шаруашылық
фермалары, елді мекендер, құдықтар және басқалары) ұя ... ... құс ... ... қарлығаштар, айдарлы бозторғайлар,
қарғалар, байғыздар және сасық көкектер) бейімделген. Ашық сулы телімдерде,
фермалар мен ... ... ... мен ... шөл ... ... көптеген түрлер (бозторғайлар, шақшақайлар, шілдер және ... Ұя салу ... ... ... ... құстардың мекен
ету тығыздығы салыстырмалы түрде үлкен емес және 1 км ... 8-50 ... ... ... 17 ... жайылмасында, әсіресе, жер беті мекендеріне қарағанда сүрек-
бұталы өсімдіктер телімінде ... саны көп ... және 1 ... ... ... ал ... кезеңінде (сәуір-мамырдың ортасы, тамыз-қазан)
ол 2-3 есеге артады. Оның үстіне, бұл жерлерде шөл және дала ... ... ... да, ... екпелер мен су маңының құстары да
кездеседі. Көктемгі миграция кезеңінде ... ... ... ... ... орын ... ... жерлерге кейбір жылдары судың мол
болуына байланысты су маңының құстары (шағала, ... ... ... ... ... ... кітабына енгізілген құстарға ерекше
көңіл бөлу керек. Осы санаттағы ұя салатын құстар ... дала ... шіл және ... ... ... ... ... өңірдің
өзге түрлері (ителгі, әдемі тырна, джек және үкі) аз ... ... ... ... ... ... ... қарабас өгізшағалалар жиі кездеседі, ал бірқазандар сирек
кездеседі.
Балықтар
Жем өзенінде кәсіпшілік балықтар көп ... да, ... ... ... өте аз. Ол, ... ... әр ... су
ағысының тұрақсыздығына байланысты. Түрлердің әр алуандығы көктемгі қуатты
су тасқындарының есебінен болады, мысалы, 1991 және 1997 ... ... ... көп ... ... ағысы тоқтайды, ал балықтар өзеннің
төменгі ... ... ... ғана ... ... ... мен ... балықтардың кәсіпшілік маңызы жоқ, тек әуесқой балықшылар
ғана аулайды. Бұл суларды ... ... ... табан, мөңке,
жайын, шортан, аққайран, таутан секілді балықтардың түрлері мекен етеді
және ауланымның 65-90% ... ... ... ... аумақтың топырақ жамылғысы ... ... және ... ... үстіне түзілген. Бұл жерлерде,
негізінен, қарапайым ашық-сарғылт және сортаң ... ... ... ... мен сортаң кешендер түзеді. Қаралып отырған аумақтың
топырақ ... тағы бір ... ... ... ... ізін ... оның ... механикалық құрамы болып
табылады. Шаруашылық қатынаста аумақтың малшаруашылық маңызы өте зор, оған
қоса ... ... ... ... атап айта кету керек. 6
метр тереңдікте жатқан грунт суларының ... ... еш ... ... ... алқабында, яғни грунт сулары 6 метрден жоғары емес
жерлерде жартылай гидроморфты және гидроморфты топырақтар түзіледі. ... ... ... Орал ... денудациялық үстіртінің
топырақ жамылғысы тұзды эллювиал-деллювиал шөгінділер үстіне, ал ... ... ... ... ... ... ... өзенінің
алқабында жартылай гидроморфты топырақтар кездеседі, олардың қалыптасуына 6
метрден жоғары ... ... ... әсер етеді. Жартылай ... ... ... жазықтықта депрессияда қалыптасады және
атмосфералық жауын-шашын ағысының есебінен ылғалданады.
Топырақты ... ... ... ... ... диагностикалық көрсеткіштері мен жүйелі тізіміне»
сәйкес жүргізілді.
Төменде зерттелген аумақтың шекарасында белгіленген топырақтың жүйелі
тізімі ... ... ... ... топырақтың түрін, түршелерін, тегін
және т.б. бірізділікпен санамалау арқылы беріліп отыр.
373 – ақшыл-сарғылт орташа қуатты;
388 – ... ... ... орташа қуатты;
498 – шалғынды-ашық-сарғылт орташа қуатты;
556 – шалғынды-ашық-сарғылт әлсіз сортаңды орташа қуатты;
574 – шалғынды-ашық-сарғылт;
576 – ... ... ... – шалғынды-батпақты ашық-сарғылт;
644 – жайылмалық шалғынды ашық-сарғылт;
650 – ... ... ... ...... орташа сортаңды;
692 – шалғынды ашық-сарғылт орташа сортаңды;
729 – бекілген ұсақ төбешікті құмдар.
Қазақстанның табиғи-ауылшаруашылық ... ... ... ... Каспий жағалауының шетіндегі шөлейт аймақта, ашық-сарғылт
топырақ аумағында орналасқан.
Ашық-сарғылт топырақтар топырақ түзілу процесіне ... ... ... және жер ... ... ... жол бермейтін автоморфтық
шарттарда денудациялық жазықтықтың жайпақ әлсіз толқынды және толқынды
беттерінде ... ... ... 10 метр ... орналасқан. Топырақ
атмосфералық жауын-шашындардың есебінен ғана ылғалданады, оның мөлшері
өсімдіктердің тек қысқа көктемгі ... ғана ... өсуі мен ... ... ... ... ... ретінде анықталған элювиал-делювиал
шөгінділер топырақ түзуші тау жыныстары ретінде ... ... ... ... терең жыраларда, жылғаларда,
өзеннің жайылма террассаларында орналасқан. Топырақ ... ... ... ... ... ... – 3-5% және одан да артық. ... ... жер ... ... ылғалдануынан да қалыптасады, бұл
арада ... ... еш ... ... шалғындық ақшыл-сарғылт топырақтар Жем өзенінің
жайылмасында ... ... бұл түрі ... ... бай және әр ... ... түзіледі.
Жайылма топырақтың гумустық горизонтының қуаты (30-40 см) және гумус
мөлшері аз болады. Топырақ түзуші тау ... ... ... ... ... ... ... оның саздақты механикалық құрамы басым,
аса жеңіл және ірі қиыршық құмды шөгінділер түрінде төселеді.
Сортаң топырақтарға иллювиалдық ... ... ... алмасу
мөлшері жоғары топырақтар жатады, ... ... ... ... ... реакциясы, топырақтың майда ... ... ... топырақ тұтқырланады, жабысқақтанады және ылғал күйінде
ісінеді, қатты тығыздалады және кептіргенде қатып қалады.
Ашық-сарғылт сортаңдар грунт сулары ... ... (6 ... кем емес)
шарттарда қалыптасады, яғни грунт сулары осы топырақтың ... ... ... түзуші тау жыныстары – ауыр механикалық құрамды тұзды
грунттар.
Шалғындық ... ... ... ... ... 3-4 ... ... ойпауыттардың ашық-сарғылт және шалғындық-ашық-сарғылт
топырақтары арасында таралған. ... ... ... – тұзды саз
және ауыр саздақты шөгінділер.
Төбешікті-қырқалы бекілген ... көне ... құм ... ... нәтижесінде өзен және теңіз шөгінділерінің суырылу кезінде
түзілген. Төбешікті-қырқалы құмдар рельефі үшін биіктігі 1-3-тен 3-7 ... ... мен ... ... ... тән, олар тұрақты
соғатын желдердің бағытына бағдарланады. ... ... ... ... иллювил горизонты болмайды.
Жер ресурстарын пайдалану
4-кесте
|Жер телімі, га ... ... ... ... ... ... ... де |
| ... ... ... |
| ... |тер ... | | |р ... өндіріс|қосымша өндіріс |әкімш/тұрмыс | | | ... ... |тық ... | | | |
| | ... | | | ... |1) ... цехы – |бала-бақша – |4,17 га |5,547 га |17,5 га ... және |4,0 га |0,8 га | | | ... цехы ... | | | | ... мен | | | | ... – 21,2 га |электрмен қамтуды | | | | |
| ... ... | | | |
| |– 4,0 га | | | | |
| ... | | | | ... ... және ... – 7,5 га| | | | ... өндіру |4)орталық | | | | ... №1, ... | | | ... 3, - 2439 ... ... – | | | | |
| |2,0 га | | | | |
| |5) құм ... – | | | | |
| |0,8 га | | | | |
| |6) ... - | | | | |
| |52,0 га | | | | ... ... ... ... ... ... құм жусаны,
сораң жайылмалардың қатты тұздылығына байланысты Темір өзенінің жайылмасына
шалғындық ... ... ... ... ... ... ... тау жыныстары болып табылады. Тау жыныстары ... ... ... мен сорлардың қалыптасуына мүмкіндік туғызады. ...... мен ... ... айқын құрғақшылығына, ыстықтың
тез көтерілуіне, желдің жоғары жылдамдықтарына ... ... тез ... және ... тез ... Ұзақ ... ұңғымалардың жиілігі,
мұнай жинау ... ... ағыс ... ... ...... барлығы жиналып келгенде жердің
құнарлы қабатының бұзылуына әкеледі. 1997 жылы мұнай кәсіпшілігінің ... ... ... ... ... ... және қалпына тек кенорнының
жұмысы аяқталған соң ғана ... ... ... ... ... өндіру басқармасы балансында өнеркәсіп қалдықтарының
полигоны бар, ... ... онда 8000 ... ... ... ... мен ... қоқырлары үйілген. Полигонға майланған ... ... ... ... ... ... ... еді, стационарлық
қондырғымен мазут пен грунтты ... ... ... ... ... ... ... жаратуға болады. [5 ]
Техногенді бүлінген жерлер
Қоршаған ортаға әсер ету ... ... ... және газ ... қызметтің экологиялық қауіпті түрілеріне жатады. Мұнай-газ
кенорындарын әзірлеу және ... ... ... ... ... ... пайдалану талаптарын орындамаған кездерде топырақтың
экологиялық күйі негативті өзгеруін, ... ... ... ... ... уақытта талқылаудағы Кеңқияқ кенорнына берілген аумақ мұнай-
газ өндіру шаруашылығының барысында техногендік ... ... ... ... жамылғысына тигізілетін төмендегідей теріс әсерлер
типін атауға ... ... мен ... ... ... карьерлерді жайластыру үшін грунттарды ашық ... ... ... ... ... бұзушылықтар.
Олардың салдарынан топырақ жамылғысы ... ... ... ауданы
ауылшаруашылық қолданысынан шығып қалады. Бұндай аумақтарда ... ... ... ... табиғи геохимиялық миграциясы алмасып
кетеді, ... ... ... ... ... ... ... түрлі горизонттардың субстраттары араласып, тығыздалып кетеді;
топырақ пен ... ... ... ... ... мен ... техниканың түтінімен, шаңдармен ортақ
ластануы;
топырақ бетін бұзу (құрылыс ... және ... ... ... ... жою және топырақтың құрылымын бұзу;
топырақты мұнай өнімдерімен, химиялық реагенттермен және ... ... ... төгілуі, мұнай шұңқырлары, таяз және
терең орлар, темір-терсек үйінділері) ... [17,18 ... ... ... тапсырыстарға сәйкес өндірістік ... ... ... елді ... ... ... ... ауылы, өнеркәсіптік
қалдықтар полигоны (солтүстік), Кеңқияқ ауылы (мұнай тұтқышы) 4 нүктеде
жүргізіледі.
Топырақ массасының ... және ... ... ... ... ... ... химиялық құрамын белсенді өзгеріске ұшыратады,
яғни олардың фотосинтетикалық белсенділігін төмендете ... ... тез ... және ... ұзақ ... әсер ... ... аймағында олардың жалпылама жойылуына әкеледі. [19 ]
Қазіргі уақытта гумус ... ... ... ... бірі.
Себебі топырақтағы органикалық заттар мөлшерінің ... ... ... бұзылу ) туғызатын негативті ... ... ... гумус мөлшерін анықтау үшін Тюрин әдісін ... ... ... ... ... ... Топырақтың
екіншілік тұздалуы дұрыс суармау, каналдар мен су қоймаларын тұрғызу
кезінде пайда ... ... ... 2 ... ... NaCl, ... MgSO4, тұздар мөлшерінің өсуімен байқалады. Тұздалуды анықтап қарау
әдісі арнайы құралдар ... ... ... ... ... ... ... кезінде алдымен ластану ауданын
анықтайды. Ластану дәрежесі бағаланады. ... соң ... ... ... бар- жоғы ... ауыр ... ... Топырақтағы кез келген элемент
әр түрлі қосылысты формада болады. Олардың бір ... ғана ... ... бұл ... ... тұрады, бір формадан басқа формаға
ауыса алады. ... ... ауыр ... ... ... өте ... ... топырақ мониторингіндн зерттелетін заттың үш
тобын бөледі. Алдымен элементтің ... ... ... ... ал ... алмасу формасын және суда еритін ... ... ... ... ... ... ... және топырақтың
өздігінен тазару қабілетіне, минералдануына және ... ... ... ... ... – бұл ... фактор. Бұл топырақ
микрофлорасымен. Топырақ жануарларының ... ... ... ... ... ... ... топырақтағы
организмнің активтілігіне әсер етеді. Химиялық ... ... ... ... қатысады. Топырақтың экологиялық
жағдайын бағалау кезінде экологиялық қолайсыз зоналарды анықтау жұмысында
физикалық деградация, ... және ... ... ... ... болып табылады. Химиялық ластану деп топырақтың химиялық
құрамының антропогендік әрекет ... ... ... ... ... ... адам терісімен тікелей жанасуы кезінде
немесе организмге ( топырақ - ... – адам ) және ( ... - ...
жануар – адам ) ... ... ... ... әсер ... өздігінен тазару процесін бұзбайтындай мөлшері рұқсат етіледі.
Санитарлық көрсеткіштер: топырақтың барлық түрі үшін оның ... ... ... ... ... деп ... және гигиеналық қатынастағы қауіпсіздігін анықтайтын
физико –химиялық және ... ... ... ... ... топырақтың тұрмыстық және өнеркәсіп қалдықтарымен
ластануының ... алу. ... ... санитарлық-
бактериологиялық, санитарлық- гельминтологиялық, санитарлық- эктомологиялық
көрсеткіштері жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дернәсілдің, гельменттің
концентрациясы. Таза ... ... ... ... ... ... олардың болуы органикалық және тағы басқа
түрдегі ластануын көрсетеді. [6 ... ... ... ... ... ... анықтау үшін
Кеңқияқ, Саркөл ауылдарынан топырақ сынамалары (жоғарғы гумус ... 30 см) ... ... тұздық құрамына, мұнай өнімдерінің,
металдардың және ... ... ... ... Металдарды
анықтау үшін ААС-115-М1 үлгісіндегі атомдық-абсорбциялық ... ... ал ... ... ... үшін жұқа ... ... қолданылады.
Полигонды пайдалану технологиясы бұзылғандықтан, тасымалдау, тиеу және
жинақталған мазут грунттардың уақытында минералды грунт қабатымен ... ... ... ... ... топырақ жамылғысы
ластануы мүмкін. Полигонның топырақ жамылғысына ... ... ... ... ... мен ластануы мүмкін аймақта орналасқан
топырақ сынамасын алу нүктелері көзделген. Өндірістік ... ... ... алынған топырақ жамылғысының химиялық анализінің
мәліметтері топырақ жамылғысында ластау ... ... ... куә ... ... баяндалғаннан шыға отырып, полигонды
пайдалану іргелес аумақ пен полигонның әсер ету аясындағы аумақтың ... әсер ... ... ... жасауға болады.
Топырақтың химиялық құрамы
Топырақтың құрамына түрлі қосылыстардың көп мөлшердегі химиялық
элементтері кіреді. Топырақта жекеленген ... ... ... кең
шекте ауытқиды. Суырылу қыртысының тау жыныстарының массасынан қалыптасатын
топырақтардың орташа құрамы оларға жуық болады.
Алайда, ұқсастықтарымен қатар, тау жыныстары мен ... ... ... ... ... ... ... су мен
органикалық заттардың құрамына кіретін ... мен ... ... ... ... ... кальцийдің, магнийдің, калийдің және
натрийдің ... ... ... тау ... ... ... болады, ол
бұл элементтердің топырақ түзу процесіндегі айналулары мен ... ... ... ... мен профильдің генетикалық горизонттарында
жекеленген элементтердің мөлшері кенеттен көбейе немесе азайып кете алады.
Көміртек мен азот мөлшерінің көп болуы топырақтың ... ... ... ... ... Топырақтың жоғарғы горизонтындағы
химиялық құрамында үлкен өзгерістер байқалады, онда ... ... ... ... орташа мөлшері жағынан екінші орын алады
(20%); кварцтың, бірінші және ... ... ... ... ... ... ... суырылуы кезінде кремний
қышқылдарының жарты бөлігі ерітіндіге ауысады, жарты бөлігі коллоидты тұнба-
гель (SiO2*n H2O) түрінде босап қалады. ... ... ... ... ... ... жаңа ... қосылыстар түзеді де,
біртіндеп топырақтан шығарылады.
Көміртегі – барлық органикалық қосылыстардың негізі. Оның топырақ
құрамындағы ... ... 5%; ол ... мен ... ... заттар мен көмірқышқыл тұздардың құрамында болады.
Оттегі топырақтағы ... ... ... ... орын ... ... ... гумусының құрамына, тұздардың, қышқылдардың, судың және бірінші
және екінші минералдардың ... ... ... ... ... ... рөл атқарады. Оның
топырақтағы орташа мөлшері 0,1%. Ол ... мен ... ... ... ... ... ... Аммонийлі және азотқышқыл тұздары өсімдіктердің азотпен
қоректену көздері қызметін атқарады.
Фосфор органикалық қалдықтардың, ... ... ... ... және ... ... ... Минералдық фосфор
қосылыстары фосфор қышқылының қышқыл, орташа және негізгі тұздары түрінде
кездеседі. Көміртегі мен азот ... ... ... ... Оның ... ... 0,08%.
Күкірт өсімдіктер мен жануарлардың қалдықтарында гумус түрінде және
минерал формасында кездеседі, күкіртқышқыл ... ... ... ... ... орташа мөлшері көп емес (0,04%). Құрғақ
далалар мен шөл аудандардың ... ғана ... ... ... ... ... орташа салмағы бойынша 7% құрайды;
бірінші және ... ... ... ... ... кездеседі. Алюминийдің гидрототығы – алюмосиликаттарды суырылту
өнімі, сондықтан топырақта жаңа күрделі қосылыстарды ... ... ион ... алмасу реакцияларына қатысады.
Темір топырақ құрамында орташа салмағы бойынша 2% ... ... ... ... илмениттердің, гидрототықтардың ... ... және өзге де ... құрамында болады.
Суырылту процесінде темір ... ... ... және ол ... ... ... ... ерітінді гидрототығының өзге бөлігі
органика текті өзге коллоидтармен реакцияға ... ... ... ... ... ... де, екі валентті түрде де кездесе береді.
Кальций және ... ... ... ... ... ... ... және өзге де бірінші және екінші
минералдар құрамында ... ... мен ... ... және ... көмірқышқыл тұздары суда жақсы ериді, сондықтан
топырақтың жылжымалы бөлігін құрайды. Топырақта су ... ... ... ерітіндіден тұнбаға босап қалып, әр түрлі ... ... ... және ... ... ... және ... алюмосиликаттар
құрамында жұтылған күйде немесе қарапайым тұздар – ... ... ... ... ... де кездеседі. Калий мен
натрийдің барлық тұздары суда жақсы ериді, ... ... ... грунт суларына да шығып кете алады. Құрғақ континенталды ... ... ... қанығу концентрациясына жеткен кезде калий мен
натрий тұздары топырақ пен тау ... ... ... ... ... ... ... 1%.
Микроэлементтер. Өсімдіктерге қажетті өте аз мөлшердегі бірқатар
элементтер микроэлементтер деп аталады. Олардың ... ... ... өсімдіктердің дамуы мен олардың өнімінің ... ... ... Олардың өсімдіктер мен жануарлар үшін ... ... ... ... ... мыс, ... кобальт,
бор, молибден, йод жатады. Құрғақ жердің ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Топырақтағы микроэлементтердің мөлшері олардың ... ... ... ... түзу ... топырақ горизонтының бойымен таралады. Микроэлементтер
бірінші және екінші минералдардың құрамында, ... ... ... және ... ... ... кездеседі.
Марганец топырақтың жоғарғы және иллювиаль горизонтында жинақталады.
Суқұмды және құмды топырақтарға ... ... пен әкке бай, ... ... ... ... көп ... орташа мөлшері
0,05%. Марганецтің өсімдіктерге жетімділік реакцияларына, топырақтың тотығу-
қалпына келу шарттарына тәуелді болады. ... және ... ... аэрациясы жақсы топырақтарда өсімдіктерге марганецтің жеткіліксіздігі
жиі бақыланып отырады. ... ... ... марганец мөлшері көп
болады, әрі өсімдіктерге теріс әсер етеді.
Мыс ... ... ... ол онда органо-минерал
кешендері түрінде және жұтылған күйде болады; мыстың жарты ... ... ... ... ... жатады. Мыстың топырақтағы орташа мөлшері
0,002%. Топырақтың қышқылдығы ... ... ... да мөлшері көбейеді.
Көбінесе бейтарап және сілтілі топырақтарды өсімдіктерге мыс ... ... ... жинақталып, органикалық заттармен
күрделі қосылыстар түзеді, сондай-ақ ... ... ... ... және ... ... құрамына енеді.
Орташа мөлшері 0,005%-ға тең. ... ... ... ... және ... ... ... ықпал етеді.
Кобальт бірқатар бірінші және ... ... ... ... ... және органикалық заттармен кешенді қосылыстар
түрінде кездеседі; оның орташа ... 0,0003%. ... ... ... ... кобальт жылжымалылығы мен өсімдіктерге жетімділігі жоғары
болады. Кейбір аудандарда топырақта кобальттың күрт тапшылығы бақыланған.
Бор гумус ... ... ... ... ... ... ... енеді. Топырақтағы бордың орташа мөлшері
0,001%. Бордың ... мен оның ... ... ... ... ... төмендейді.
Молибден бірқатар минералдар құрамына енеді, жұтылған күйде және
топырақтағы органикалық заттар түрінде ... ... ... ... Молибден – жоғары биогенді элемент. Оны бұршақ тәрізді өсімдіктер
белсенді жинақтайды. Марганецке, ... ... ... ... ... ... ... Топырақтың сілтіленуі молибденнің
жылжымалылығын арттырады.
Йод топырақтың ... ... ... ... ... көп болған сайын, ол топыраққа бай болады. Оның ... ... ... ... йод аз ... ал ... ... көп
болады. Бейтарап топырақтармен салыстырғанда қышқыл топырақтарда йод аз
болады, өйткені ... ... ... ... ... ... ... жануарлары мен адамның қорегінде йод маңызды рөл
атқарады. Өсімдік ... бұл ... ... ... мен
адамдар ауруға ұшырайды.
Топырақ, қалыптасқан жағдайдың анализі
ГОСТ 17. 44. 02-84. Топырақ. Химиялық анализге ... ... ... Бұл стандарт бойынша табиғи және бұзылған топыраққа химиялық
анализ ... ... ... Өнеркәсіптік, транспорт көздерінен
ластанған топыраққа жалпы және ... ... ... Ал, ... ... ... ... және тағы басқа апатты ... ... ... стандарт жүргізілмейді.
1 Құрылғылар, материалдар, реактивтер.
Күректер;
Топыраққа арналған пышақтар;
Полиэтиленді немесе полистиролды пышақтар;
Топыраққа ... ... - 6° С ... ... беретін тоңазытқыштар;
Тоңазытқыш – сөмкелер;
200 және 1000 г шектеулі ... ... ... кристалдандырғыштар;
0,25; 1; 3 мм сеткалы елеуіштер;
Лабораториялық шыны спиртовкалар;
Фарфорлы құм ... 300, 500, 800, 1000 см ... ... бар ... ... флакондар;
Тағамдық полиэтиленді немесе полистиролды қораптар;
Металдан жасалған қалақшалар;
Пластмассадан жасалған қалақшалар;
Қағаздар;
Медициналық пленкалар;
Қалташалар;
Полиэтиленді ... және ... ... ... ... қораптар;
Натрий гидрототығы;
Ректификатталған техникалық этил спирті;
2.Сынаманы даярлау
2.1.Топырақтың ластануын бақылау және ... , ... ... ... бағалау үшін жүргізіледі . Топыраққа химиялық анализ
жүргізуде сынаманы жылына бір рет ... . Ал ауыр ... ... ... үш ... бір рет ... ... , емдік – профилактика орталығы және ... ... ... ... ... ... екі рет ...
көктем және күзде .
2.2.Бақылауға алынған шекараны шектейді және ... ... ... ... беріледі , құжаттар толтырылады.
Өндіріс орындарының топырақ ластануын "жел ... ... ... ... ... ... ... орындар, ластану көздерінің
орналасуы карталар немесе жоспарларға түсіріліп отырады .
2.3. Өндіріс ... ... ... ... ... жағдайын
бақылау үшін 3 бірдей ұзындықты алады .
3 . Топырақ сынамасын алу ... ... ... ... ... ... алу үшін конверт
әдісі бойынша бір ... ... ... ... ... қазады , яғни диагоналы бойынша әрбір алынған ... ... ... ... ... ... сынаманы пышақ
немесе қалақшамен ... Бір ... ... ... ... ... араластырып ,
біріккен сынама ... ... ... ... жасау үшін бір жерден алынған кем дегенде ... ... ... . ... ... 1 кг – нан кем ... ... .
Өндіріс орындарында топырақтың беткі ластануын мұнай ... ... және тағы ... ... үшін ... 0,5 ; 10 – 20 ... ... 200 ... ... етіп ... ... және сақтау кезеңінде ... ... ... ... Ауыр ... ... топырақтан
сынама алуда ... ... жоқ ... ... Ал ... заттарды анықтау үшін алынған ... ... ... аузы ... ... шыны ... мүмкіндігінше толтырып
салады .
3.4. Химиялық анализ ... үшін ... ... ... ... ... сынамаларды қалталарда, картоннан ... ... ... ... ... ... және ... тұрақсыз заттарды анықтау
үшін алынған ... ... ... ... ... жасайды .
4.Анализге дайындық.
Химиялық заттарды анықтау үшін сынаманы лабораторияда қағазға ... ... ... ... ірі ... ... алады. Содан кейін
құрамын анықтайды - ... ... ... ... ... сүйектерінің қалдықтары, сонымен қатар жаңа түзінділер – ... ... ... және тағы ... заттар. Топырақты үккішпен
елеуіш сетка арқылы өткізеді Алынған жаңа түзінділерді ... ... ... ... өте ұсақ және біртекті тегіс болғанға дейін тазалайды.
Атомды-абсорбциялық спектроскопия әдісі бойынша топырақ суырындысын
даярлау.
10 г құрғақ топырақ сынамасынан ... ... ... ... ... әр ... ... бөліп алып 1н аммоний ... ... ... суырындысы үлгілерінің әрқайсысын 50 мл
порцияға бөледі. ... соң ... 700 С ... ... бір сағат ұстайды. Әрі қарай қоспаны фильтрлейді, ал ... ... 200 мл –ге ... дейін аз мөлшерде 1н ... ... ... мен магнийдің аликвотты үлесін анықтау үшін
құрамында стронций бар 1н аммоний хлоридін ... ... ... ... ... стронций мен аммоний хлориді бар. Ал натрий мен ... ... ... ... қоспайды. Мұндай әдіс топыраққа анализ
жүргізгенде кездесетін кедергілерді жоятындығы ... ... ... стронцийді бөліп алудың аналогиялық әдісі ... Егер ... ... ... ... ... болса,
үстеме қосу әдісін қолданған жөн. Егер тікелей ... ... ... ... жасаса, онда аликвоттан 100 мл ... ... ... және ... толығымен суалтады. Қалған қалдықты қайтадан 20 мл
0,05 HCl ... ... ... қышқыл топырақ үлгілерінде алюминий
концентрациясы жоғары болып анықтауға ... ... ... ... минималды сұйылтып 1 % лантан қосады және эталонды ерітінділерді
пайдаланып стронцийді анықтайды. Топырақ ... ... ... 2 ... ... алып ... ның 20 мл 1% сулы ... қосып
екі сағат араластырады. Қоспаны мырыш, мыс, марганец және темірді ... ... және ... Егер мыс пен ... ... болса, онда үлгіге комплексті қосылысты алу ... ... ... –ны ... ... мыс, марганец және
темірдің топырақтағы құрамын анықтау үшін 1-2 г ... алып HNO3 ... ... ... ... ... 5% HClO4 –те ерітіп 50 мл –ге
дейін сұйылтады. [7 ]
Мұнай өнімдерін әр түрлі табиғи орталарда тез ... ... ... спектрофотометрия әдісі.
Әдістің мәні: мұнай өнімдерін төрт хлорлы көміртекпен экстракция
жасайды. Мұнай өнімдері эмульсия түрінде, ерітінді және ... ... ... ... ... ... ... қосылыстан алюминий
оксидімен толтырылған хроматограф ... ... ... және ... өнімдерінің
сандық мөлшерін инфрақызыл спектрометрде анықтайды. Мұнай өнімдері полярлы
емес және аз полярлы қосылыстар. ... әр ... ... ... ... ... [12,13 ... бұл – органикалық қосылыстарды, оның ішінде мұнай өнімдерін
экстрагент арқылы шығарып алу. Экстракт бұл – ... ... ... қосылыстардың экстрагенттегі ерітіндісі. Элюент бұл ... ... ... ... ... Элюенттің ішінде
полярлы қосындылар болмайды.
Қондырғылар, құрал-жабдықтар.
спектрофотометр, кварц кюветтері бар жалпы көлемі AVATAR ... Егер ... ... ... ... жасалса, мұнай
өнімдерін анықтайтын тасымалданатын анализді қолдануға болады;
анализатор АМ- 1 модификацияланған;
аналитикалық таразылар;
мензурка 500-1000;
целиндрлер 2-250;2-1000;
колбалар 2-5-2, 2-25-2, 2-50-2, ... 5-2-2, ... ... ХС, ВД-3-2000 ХС, ВД-1-1000 ХС;
пробиркалар 15-20 мл;
фарфор ұнтағыштар;
1 мл тесігі бар елеуіш;
хлорлы көміртек;
Төрт хлорлы көміртектің спектральдық тазалығын ... ... ... ... ... толтырады. Спектр 20 см-1 болмауы керек. Егер шкала
жиырмадан асып ... ... ... тазартады. Ол үшін колонканы Al2O3
–пен толтырып, содан кейін ғана ... ... ... ... ... ... оны 600 0 С температурада 4 ... бойы ... ... БАУ ... ... (H2SO4 конц);
азот сусыз;
бензол;
этанолды цетан;
этанолды изооктан;
әйнек мақта.
Анализге дайындық Фотометрді калибрлеу үшін үш ... ... ... – 37,5 ... – 37,5 ... – 25 ... ... құрамында 50 г көмірсутек және 1 литр хлорлы көміртек
болады. Бұны дайындау үшін 100 мл ... ... ... ... ... мл ... 2,4 мл ... 1,4 мл бензол қосамыз. Соған хлорлы
көміртекті өлшенген жерге дейін құямыз. Екінші ... ... 1
г / л-ге ... дайындалады: 100 мл өлшеуіш колбаға 2 мл хлорлы көміртекті
өлшенген жерге дейін қосады. Фотометрдің калибровкасы үшін ... ... 2,5-5 ; 7,5 және 10 мл ... ... ... ... Содан шыққан ерітіндіде көмірсутек концентрациясы 25, 50, 75,
100 мг/ л ... ... ... ... көміртекті кюветаға құйып,
көрсеткішті нөлге қояды. ... 10 мг/ л ... ... ... ... ... Одан ... кюветаға аздап 25, 50, 75, 100 мг/ л
ерітіндіні құяды. Егер ауытқу +- 4 мг/ л ... ... ... ... ... ... ... градуирленген графикті салады. Абциссада
ерітінді концентрациясы (мг/ л) , ал ... ... ... [8 ... ... заттарды анықтау.
Топырақтың анализге алынған сынамасын ылғалдығы ... ... ... соң 300 грамм қажетті сынаманы өлшеп аламыз, 150
мл дистилденген су ... рН – ын ... ... ... Ал ... кейін
темірді анықтаймыз, ол үшін фотоэлектроколориметрде (ФЭК ) ерітінді
даярлап аламыз. Конусты колбаға 20 мл сынаманы ... ... 1 мл ... (HCl ) 1:1 қатынаста қосамыз, көлемі 10-15 мл – ге жеткенге дейін
15 мл дистилденген су ... және 100 мл ... ... ... 2 ... моль/ дм3 болатын хлорлы аммоний, 2 мл ... ... ... 5 мл сулы ... (NH3) ... ... көлемін белгіленген
сызыққа дейін дистилденген сумен жеткізіп, ... Мына ... ... * 500 / ... ... m – ФЭК ... алынған градуирленген график бойынша табылған
темір массасы;
жалпы кермектілікті анықтау үшін 2 мл сынаманы, 100 мл ... 5 мл ... ... ерітінді, эриохромды көк индикаторды аламыз.
Содан соң 0,1 н ... ) ... ... ... ... ақшыл- көк түске
дейін өзгергенше титрлейміз және мына формула бойынша есептейміз:
Кермектілік = 0,1 * 1000 * ... ... = ... / ... ... ) анықтау үшін 20 мл ... алып 50 ... су, ... ... ... HCl 0,1 н арқылы сары
түстен оранжевый түске дейін титрлейміз. Мына формула бойынша анықтаймыз:
НСО3 = 61 * 0,1 * 1000 * HCl /20 ... = мг / ... (Cl -) ... Ол үшін ... ... ... ... яғни 10 мл NaCl, 90 мл дистилденген су, 1 мл хромқышқылды
калийді алып AgNO3 0,1 ... ... ... ... қою сары түс
пайда болғанша титрлеп, мына формула бойынша есептейміз:
К = 10 / AgNO3 ... соң ... ... үшін 1 мл ... 100 мл ... су, 1
мл хромқышқылды калийді алып, AgNO3 0,1 моль/дм3 қатысында лимонды-сары
түстен қою сары түс ... ... ... мына ... ... ... * коэф * 0,0035 * 1000 *1000/ 1 = мг / л
нитраттарды (NO3 ) анықтау. 5 см3 сынама + 5 см3 AgSO4 ... осы ... ... 8-10 тамшы винноқышқылды калий-натрий
ерітіндісін қосып, ... ... ... ... 1 см3 ... N қосамыз. Су моншасында суалтамыз, суалтқаннан кейін құрғақ
қалдықты ылғалдандырып, 1 см3 H2SO4 ... шыны ... ... және ... ... 5-10 см3 ... су құйып сандық түрде V = 50 ... ... ... 7см 3 NaOH (10%) ... ... ... жеткенше дистилденген су қосады және араластырады. Ал содан кейін
ФЭК арқылы калориметриялық тәсілмен өлшейді.
сульфаттарды (SO4) анықтау. Сульфаттарды ... үшін бос ... 10 мл – ... 90 мл – дистилденген су, 1 мл – HCl, 0,1 н ... - SO4 ... ... ... көк ... алып трилон-Б 0,1 н
көмегімен күлгін түстен ... ... түс ... ... титрлейміз. Сосын
жұмысшы ерітінді даярлаймыз: 10 мл – сынама, 90 мл – дистилденген су, 1 ... HCl 0,1 н, 10 мл – BaCl2 ... 10 ... ... суығаннан кейін 10 мл
-SO4 (буферлі ерітінді) және эриохромды көк индикаторын қосып, трилон-Б 0,1
н арқылы ... ... ... түске дейін титрлейміз. Мына формула
бойынша есептейміз:
SO4 = 10 * 1,04 – (Ж-Б) * 4800/10 = мг / ... Ж – ... ... – бос ... ... ... ... экстракциялау әдісі арқылы
анықтайды.
фенолды ФЛЮОРАТ 02-3 М аппаратының көмегімен анықтайды. [9 ... ... ... ... әдісі.
Әдістің мәні:
Мұнай өнімдері полярсыз көмірсу н-гексанымен және полярлы қоспалары
хлороформ ерітінділерінің ... ... ... шығарылады.
Полярлы қосылыстар қоспаларды ... ... ... ... арқылы
өткізіліп, содан соң элюентті су моншасында буландырып, қалғанын кептіреді
және өлшейді. ... ... ... ... ... 2 ... және одан да жоғары әдісті қолданады.
Қондырғылар, реактивтер және ерітінділер.
Аналитикалық таразылар;
Техникалық таразылар;
Сулы монша;
Сыйымдылығы 1000 см3 өлшеуіш ... 1000 см3 ... ... ... – диаметрі 1 см және ұзындығы 10 см шыны түтікше,
төменгі шегі – диаметрі 1 нм капилляр;
Конусты колбалар сыйымдылығы 200 ... ... ... 50 см3;
Шыны воронкалар;
Бөлінген пипеткалар сыйымдылығы 5 см3;
ГОСТ 12026-76 бойынша дайындалған ФОБ фильтр әйнекті мақта;
Өлшеуге арналған стаканчиктер;
Бөлме ... ... ... ... ... қышқылы;
Анализді жүргізуге дайындық;
Хроматографиялық колонкаға қалыңдығы 1 см ... ... ... ... 2-3 см ... ... ... жүргізу.
1000 см3 зерттелуші ерітіндіні бөлінгіш воронкаға құяды. Сынама алынған
колбаны хлороформмен шайып, бөлінгіш воронкаға құямыз 2 см3 (0,5 мл) ... 15-20 см3 (0,5 мл) ... ... ... 1 ... ... ... экстрактты конусты колбаға ... ... ... ... 2-3 рет қайталайды. Экстракттың қосылған порциясына
5-10 г натрий күкірт қышқылын ... 25-30 ... ... ... ... ... ... 15-20 см3 дейін хлороформды су моншасында
айдайды. Қалған ... ... ... ... қалған хлороформды
бөлме желдеткішімен айдайды. ... 2-5 см3 ... ... ... ... өткізіп, өлшенген стақанға элюентті өлшеу
үшін ағызады. Колонканы 2-3 порциямен және 2-5 см3 ... ... ... ... ... сұйықтықтың мөлшері н-гексанның соңғы
порциясын қосқанға дейінгі алюминий тотығы ... ... ... ... түспеу керек. Алынған ерітіндіні н-гексан бөлме
желдеткіші арқылы ... ... ... ... өңдеу.
Мұнай өнімдерінің массалық концентрациясын х деп белгілеп (мг/ дм3 ), мына
формула бойынша ... (m1 – m2) * 1000 * 1000 / ... m1 – ... ... өлшеуге арналған стақанның массасы, г;
m2 – бос стақанды өлшеуге арналған масса, г;
V – анализге алынған зерттелуші ерітіндінің ... ... ... ... ... ... төмендегі кестеде келтірілген
мәндерден аспауы керек.
5 -кесте
|Мұнай өнімдерінің | ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... бірлікте, |
| |мг/ дм3 |% ... |0,41 |81 ... |0,45 |42 ... |0,54 |26 ... |0,77 |16 ... |1,18 |12 ... |2,00 |10 ... 50 см3 ... ... ... ... құяды. Сынама
алынған колбаны хлороформмен шайып, бөлінгіш воронкаға құямыз. 0,1 мл ... ... 1 мл – ... ... ... 1 ... араластырамыз.
Тұнғаннан кейін экстрактты конусты колбаға құямыз. Экстрактты қосуда
хлороформ экстракциясын 2-3 рет ... ... ... топырақ құрамындағы күкіртсутекті анықтау.
Анаэробты органикалық қатысында топырақта әртүрлі ... ... ... жүреді. Кейбір бактерияларды оттегі сульфаттарын
қышқылдауға ... ... ... ... ... ... ... мөлшері көп кездесетін батпақтарда, құйылатын және
ағып кететін зоналарда, кейбір топырақтарда жүреді.
Күкіртсутек Н2S –түссіз газ, суда және ... ... ... ... ... болып табылады. Н2S-ң сулы ерітіндісінің қышқыл
реакциясы бар және әлсіз ... ... ... ... ШМК-сы
топырақта 0,4 мг\кг.
Топырақтағы күкіртсутекті анықтаудың әдістемесі үнемі ... ... ... ... өзен ... топырақтан және
басқа мұнай өнімдерімен ластанған ағынды сулардан алуға негізделген.
Анықтауда күкіртсутекті иодпен ... ... ... ... ... ... Анықтаудың төменгі шегі -0,32 мг\кг топырақ өлшеу дәлдігі
25 %, ... ... – 2300 ... ... және ... ... ... қағазы;
Титрлеуге арналған бюреткалар;
Пипеткалар 1 мл;
Титрлеуге арналған бюреткалар;
Воронка;
Бюкс;
Кептіргіш шкаф;
Эксикатор кептіргішімен (H2SO4 конц және CaCl2 );
Калий перманганаты KMnO4 химиялық таза 0,01 М ... ... Na2S2O3 0,005 М ... суда ... қышқылы H2SO4 тығыздығы 1,84 г\см3 , 1:3 араласқан;
Калий йодиді KI , ... ... % ... ... 1%-ті ерітінді;
Ерітінділерді бидистелденген суда дайындайды.
Материал: мұнай өнімдерімен ластанған ... ... г ... топырақты алып, конусты колбаға салып өлшейміз, 200
мл бидестелденген суды ... ... ... ... 3 мин араластырады. Сосын
ерітіндіні бүктелген фильтрмен ... ... 100 мл ... ... ... тамшы H2SO4 тамызады,
10 %-тік KI ерітіндісінен 1 мл құйып араластырады және ... 0,01 ... ... ... сары ... ... құйып тұрады. Иодтың
артық мөлшерін Na2S2O3 ерітіндісімен титрлеп, титрлеу соңында бірнеше тамшы
1 %-тік ... ... ... KMnO4 0,01 М ... және титрлеуге
жұмсалған Na2S2O3 ерітіндісінің құйылған көлемінің арасындағы айырмашылық
100 мл ... H2S-ті ... ... 0,01 М иод ... ... ... Иод ... 1 мл 0,01 нормалі H2S –тің 0,17
мг- на сәйкес ... ... 0,01 М ... мен ... жұмсалған Na2S2O3 ерітіндісінің
көлемінің арасындағы айырмашылық 3 мл- ге тең болады, 100 мл ... ... 0,17 * 3 =0,51 мг –ға тең ... 200 г ... яғни 100 г
топырақта 1,02 мг H2S кездеседі. Осыдан: топырақтағы H2S ... ... * 1,02 / 100 = 10,2 ... Кеңқияқ ауылының топырағы:
V (KMnO4 ) = 0,5 мл
V (Na2 S2O3 ) = 0,7 мл
0,7 - 0,5 = ... * 0,17 = ... г ... 0,034 * 2 = 0,068 мг H2S бар.
С = 1000 * 0,068 / 100 = 0,68 мг/ ... ... ... (KMnO4 ) = 0,70 ... (Na2 S2O3 ) = 1,56 ... – 0,70 = ... * 0,17 = ... г фильтратта 0,1462 * 2 = 0,2924 мг H2S ... = 1000 * 0,2924 / 100 = 2,924 мг/ ... ... ... полигонының топырағы:
V (KMnO4 ) = 1,3 мл
V (Na2 S2O3 ) = 3,67 мл
3,67 – 1,3 = ... * 0,17 = ... г ... 0,4029 * 2 = 0,8058 мг H2S бар.
С = 1000 * 0,8058 / 100 = 8,058 мг/ ... ... ... ( ... № 87 КС) ... ... (KMnO4 ) = 1,3 ... (Na2 S2O3 ) = 4,2 мл
4,2 – 1,3 = 2,9
2,9 * 0,17 = ... г ... 0,493 * 2 = 0,986 мг H2S ... = 1000 * 0,986 / 100 = 9,86 мг/ ... ... анықтау.
Бюксті жуып, 100-1050 С температурада массасы тұрақтанғанша кептіргіш
шкафта ұстайды. Бюкс ... ... ... ... 0,0001 ... ... ... Өлшенген топырақты бюкске саламыз.
Жоғары гумусты сазды топырақтар үшін 15-20 г, кедей және ... ... 15-50 ... соң ... ... ... тік етіп қойып, кептіргіш шкафқа
саламыз. Температурасы 1050 С, 8 ... ... ... топырақты осы
температурада 3 ... ... Ал ... ... 80+- 20 С-та ... ... ... өлшенген топырақты эксикаторға салады. 20-30
минуттан кейін жабады. ... ... ... H2SO4 ... немесе
сусыз CaCl2 болады. Суығаннан кейін аналитикалық таразыда өлшейді және
қайтадан кептіргіш шкафқа салады. ... ... үшін 1 ... және құрғақ
топырақ үшін сол температурада 2 сағат ... ... ... 0,0003 ... ... ... ... өлшейді.
Топырақ ылғалдылығын (W%) мына формула бойынша есептейді:
W = (m1 – m0) * 100 / (m0 - ... m1 – ... ... ... ... ... ... – стақанмен бірге кепкен топырақ массасы, г;
m – стақан массасы, г;
Есептеудің дәлдігі 0,1% -ке жеткенше ... ... ... ... С мг/ кг мына ... бойынша есептейді:
С = А / В * К
Мұндағы А – сынамадан табылған зерттелетін зат ...... ... ... ... – құрғақ топырақта есептеу коэффициенті;
К = 100 / 100 - W
Қорытынды:
1. Кеңқияқ ... ... 1 = 37,45 г
m 0 = 37,39 г
m = 21,52 г
W = ?
W = ( 37,45 - 37,39 ) * 100 / ( 37,39 – 21,52 ) = 0,37 ... ... ... 1 = 37,48 г
m 0 = 37,55 г
m = 22,48 г
W = ?
W = ( 37,48 – 37,55 ) * 100 / ( 37,55 – 22,48 ) = 0,46 %
3. ... қалдықтары полигонының топырағы:
m 1 = 36,68 г
m 0 = 36,59 г
m = 21,97 г
W = ?
W = ( 36,68 – 36,59 ) * 100 / ( 36,59 – 21,97 ) = 0,61 %
4. ... ... ( ... № 87 КС) ... ... 1 = 37,12 г
m 0 = 36,98 г
m = 21,50 г
W = ?
W = ( 37,12 – 36,98 ) * 100 / ( 36,98 – 21,50 ) = 0,90 ... ... ... ... ... ... анықтау.
Топырақ гумусын сандық анықтаудың бірнеше әдісі бар. ... ... ... ... И.В. ... әдісі саналады. Академик И.В. Тюриннің ойлап
тапқан әдісі топырақтағы жаңа түзілген ... ... ... анықтауға және қатты өзгеріске ұшыраған ұсақ өсімдік ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... хром ... көміртегінің көмірқышқылға дейін тотығу реакциясына
негізделген:
2K2Cr2O7 + 8H2SO4 + 3C = 2K2SO4 + 2Cr (SO4)3 + 3CO2 + ... ... ... ... хром ... артық мөлшерін
индикатор арқылы Мор тұзымен титрлейді. Гумустың мөлшерін ... ... ... ... ... хром ... мөлшеріне негізделген.
Анализ топырақтағы көміртегі мөлшерін анықтауға негізделгендіктен, анализге
алынған материал органикалық қалдықтардан жақсылап тазартылуы тиіс. [10 ... ... 1 г ... ... ... ... ... ақ қағаз үстіне төгеді және көзге көрінетін өсімдік
қалдықтарынан ине арқылы ... Ол ... ... ... салып
өлшейді. Нақтырақ анықтау үшін лупа арқылы өсімдік қалдықтарынан тазартады.
3.Өсімдік қалдықтарынан тазартылған материалдан 0,2 г ... ... 100 см3 ... ... салады. Осы колбаға бюреткадан 15 см3
хром қоспасын қосады. Дәл ... ... ... да 15 см3 хром ... ... ... былай даярлайды: техникалық таразыда фарфор
табақшаға ұнтақталған калий бихроматының 40 г ... ... ... 2 ... ... аударып 1 литр дистилденген су қосады. Калий
бихроматы ерігеннен кейін колбаға абайлап 1 литр ... ... ... Су мен күкірт қышқылын араластыруда сақ болу керек. Хром
қоспасын анализ жасаудан ... күн ... ... ... ... су буын ... хром ... жабық күйде ұстайды.
4.Екі колбаны да электр плиткасына қойып, 5 ... ... ... булануын болдырмау үшін колбаны кішкентай варонкамен жауып
қояды.
5.Колбалардағы сұйықтық ... ... ... ¼ ... ... су ... және колбаларды қатадан салқындатады. Содан кейін 5
тамшы ... ... ... ... 0,2 % ... )
Фенилантронил қышқылының 0,2 % ерітіндісін 100 см3 0,2 % ... ... ... ... ... ұнтақтап. Сода қосады. Шыны
таяқшамен қою қоспа түзілгенше ... ... соң ... ... мөлшерін қосып араластырады. Қажетті мөлшерде бұл қышқылды 80-100 см3
дайындайды.
6.Әрі қарай бюретка арқылы Мор ... 0,2 ... ... Хром ... Мор тұзымен былай реакцияласады:
2K2Cr2O7 + 8H2SO4 + 6FeSO4 = Cr2 (SO4)3 + K2SO4 + ... + ... ... ... түсі ... түстен жасыл түске дейін
өзгереді. Жасыл түстің айқын көрінуі индикатордығ ... ... ... ... ... бейтараптануы жүреді. Бірінші кезекте бақылауға
алынған таза хром ... ... Оны ... жұмсалған Мор тұзының
мөлшерін жазып аламыз. Ал одан кейін анализденуші топырақ салынған колбаны
титрлейміз. Жұмсалған Мор ... ... ... ... мына ... бойынша анықтайды:
А = (а - в) NK / б * 100 %
Мұндағы: А – гумус мөлшері, %
а – ... хром ... ... ... Мор ... мөлшері, см3
в – құрамында топырақ бар хром қоспасын титрлеуге ... Мор ... ... – Мор тұзы ... ...... ... ол 0,00517-ге тең;
б – топырақ өлшендісі, г
Құрылғылар: сыймдылығы 100 см3 екі ... ... екі ... варонка (
диаметрі 2-4 см ), ... ... ... ... ... темір штатив,
сыйымдылығы 50 см3 бюретка. Жұмысшы ерітіндіні даярлау үшін қосымша өлшеуіш
цилиндр, сыйымдылығы 2 литр үш ... ... 10 см ... ... 100 см3 колба қажет.
Реактивтер: кристалды калий бихроматы, концентрленген күкірт қышқылы, Мор
тұзы, фенилантронил қышқылының ұнтағы, сода.
Қорытынды:
1.Скважина №87 КС ... ... ) ... проба:
А = (18,5 – 11,3) *0,2 * 0,00517 / 0,2 * 100 % = 3,7 (0 – 5 см )
А = (20,2 – 16,8 ) * 0,2 * 0,00517 / 0,2 * 100 % = 1,7 (10 – 20 см )
2. ... 6 метр ... = (12,4 – 11,8 ) * 0,2 * 0,00517 / 0,2 * 100 % = 0,3 (0 – 5 см )
А = (10 – 7,4 ) * 0,2 * 0,00517 / 0,2 * 100 % = 1,3 (10 – 20 см )
3. ... 15 метр ... ... ... = (8,2 – 6 ) * 0,2 * 0,00517 / 0,2 * 100 % = 1,1 (0 – 5 см )
А = (13,1 – 10,9 ) * 0,2 * 0,00517 / 0,2 * 100 % = 1,1 (10 – 20 см )
6- ... ... ... |рН ... ... | | ... ... №87 |0 – 5 см |6,3 |3,7 ... ... | | | ... ... | | | |
| |10 – 20 см |5,9 |1,7 |
| ... 6 |0 – 5 см |6,4 |0,3 ... ... | | | |
| |10 – 20 см |6,3 |1,3 ... 15 |0 – 5 см |6,3 |1,1 ... ... | | | ... ) | | | |
| |10 – 20 см |6,4 |1,1 ... кен орны ... мониторингтік зерттеу ... И. В. ... ... ... ... органикалық заттарды анықтау
нәтижелерінде ... № 87 ... ... ... 3,7 %; ... 6 метр
қашықтықта 0,3 %; ал ... 15 метр 1,1 % ... бар ... ... ... ... ... құрамындағы күкіртсутекті анықтау
нәтижесінде 200 мл фильтратта, яғни 100 г ... ... (H2S ... ... ... ... Кеңқияқ ауылының топырағында 0,68 мг/кг
күкіртсутек, Саркөл ауылының ... 2,924 мг /кг ... ... ... ... 8,058 мг /кг және мұнай тұтқыш
ауданы топырағының құрамында 9,86 мг /кг ... бар ... ... ... өнеркәсіп қалдықтар полигоның ... ... ... ... ... ... күкіртсутек мөлшері
шекті мөлшер концентрациясынан бірнеше есе ... ... ... ... ... Кеңқияқ ауылы бойынша– 0,37
%; Саркөл ... ... – 0,46%; ... қалдықтар полигоны бойынша –
0,61 %; ал мұнай тұтқыш ... ... – 0,90 ... ... жабыны көптеген территорияда бұзылған. Кәсіпорынның ... ... ... ... зерттеу бағдарламаға енгізілген. Бұл
нүктелерге сонымен қатар ластанудың негізгі көзі болып табылатын жерлерді
де ... ... ... ... ... және ... цехы, тазарту
құрылғылары, факельді құрылғылар.
5. Ауыр металдар бойынша анализге алынған топырақты зерттеудің ... ... ... ... ... ... топыраққа
ұсынылған шекті мөлшер концентрациясынан аспайды. Бірақ, айта кету ... ... ... ... ... батыс ) ауданында шекті ... төрт есе ... ... 1 ). Ал никельдің мұнай тұтқыш
ауданы топырағындағы концентрациясы шмк –ға ... ... ... ... қорғау зонасы шекарасы, өнеркәсіп қалдықтар полигоны,
мұнай тұтқыш ауданы, ... – ЖГӨЗ » ... ... ... ... ... үшін 0,5 см және 5-20 см ... ... ... алынды.
6. Мұнай тұтқыш ауданы топырағының құрамындағы химиялық ... ... 2006 және 2007 ... ... 2008 жылы ... ... асып кетті, ал мышьяктің мөлшері шмк –ға ... 2;3 ... ... ... ... ... ... жағдайына, жауын –шашынның түсу деңгейіне, радиациялық
және температуралық режимге байланысты.
Пайдаланылған ... ... АҚ « СНПС – ... » ... ... 40 – жылдығына арналады.
Кітапша. Ақтөбе – 2006 ж, 20-21 б.
2. ... А.С. , ... С.Н. ... М.: ... 1972 ж, 32-172 ... « Кеңқияқмұнай » МГӨБ –на ... ... ... ... АҚ « СНПС – Ақтөбемұнайгаз » КМГӨБ –на ... ... ... А., ... 2004 ... МГӨБ « ... » Экологиялық құжат, А., 2001 ж, 3-14 б.
6. Тинсли И. ... ... ... ластануы. М., 1982 ж, 266-270 б.
7. Славин , Уолтер. Атомдық- абсорбциялық спектроскопия. Л.: ... ... 166 ... Смит , Ли А. ... ... М.: Мир, 1982 ж, 327 б.
9. Ильин Л.А., ... В.А. ... ... ... Л.: Химия, 1990 ж, 305-
347 б.
10. Добровольский В.В. ... ... және ... негіздері. М.,
40-44 б.
11. Кеңқияқ кен орнын игерудің жобасы. Ақтау.: НИПИ мұнайгаз, 1995 ж, 113
б.
12. Хмельницкий Р.А., ... Е.С. ... ... ... ... М.: ... 1990ж, 187 ... Халықаралық хроматографиялық каталог. 1990 ж, ... ... ... ... М.: ... ... 1991 ж, 143-177 ... Данилов-Данильян В.И. Экология, ... ... және ... Учебное пособие. М.: МНЭПУ, 1997 ж,379 б.
16. Федорова А.И., Никольская А.Н. Қоршаған ортаны ... және ... ... ... ... ... 1997 ж, 83-87 ... Левин А.Б., Петров Е.Б. Табиғатты қорғау. М.: МИИСП, 1985 ж, 322 б.
18. Левин А. Б. Табиғатты ... ... ... М.: ... 1985 ж, ... ... Банников А.Г., Рустамов А.К., Вакулин А.А. Табиғатты қорғау. М.:
Агропромиздат, 1985 ж, 289 ... ... ... орта ... ... баяндамасы. М.: РФ, 1999 ж.
21. Чуйкова Л.Ю. Жалпы экология. М.: Астрахань, 1996 ж, 17-21 б.
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ластаушы заттар концентрациясы, мг/кг |
| |2006 ж |2007 ж |2008 ж, |2006 ж |2007 ж |2008 ж, |
| | | |1кв | | |1кв |
| |0 – 5 см |5 – 20 см ... ... ... ... ... ... ... |24,1 |9,8 |6,9 |37,5 |37,8 |6,9 ... ... |0,8 |0,9 |2,0 |0,6 |0,3 |2,0 ... шекарасы ... ... |0,6 |0,6 |1,6 |0,6 |6,9 |0,6 ... ... |95,7 |42,5 |5,3 |79,0 |16,0 |0,6 ... ... |24,1 |24,1 |21,1 |24,1 |9,6 |23,2 ... ... |87 |67,6 |27,3 |78,8 |236,0 |38,6 ... қалдықтар полигоны ... |85,1 |18,9 |42,5 |36,3 |14,3 ... |38,0 |16,2 |24,1 |3,0 |16,7 ... ... ... |4956,0 |149,7 |1153,2 |4999,0 |358,6 ... |24,1 |12,0 |24,3 |24,1 |21,0 ... – ЖГӨЗ" мұнай құбырының трассасы ... №1 |12,0 |37,5 |3,2 |11,4 |37,5 |3,3 ... №2 |39,5 |37,5 |15,0 |9,5 |37,5 |14,3 ... №3 |24,1 |12,0 |7,6 |11,2 |12,0 |12,6 ... |1000 |1000 |1000 |1000 |1000 |1000 ... ... ... ... ... ... |0,38 |0,34 |0,12 |0,47 |0,24 |1,32 ... ... |0,16 |0,19 |0,38 |0,22 |0,19 |0,95 ... ... ... солтүстік |0,10 |0,12 |0,21 |0,08 |0,11 |0,37 ... ... |0,28 |0,30 |0,26 |0,30 |0,31 |1,24 ... ... |0,39 |0,31 |0,44 |0,27 |0,30 |1,20 ... ... |0,75 |0,78 |0,48 |0,85 |0,37 |0,93 ... қалдықтар полигоны ... |0,31 |0,79 |0,30 |0,34 |0,44 ... |0,19 |0,22 |0,18 |0,12 |0,17 ... ... ... |0,70 |0,91 |0,67 |0,70 |0,64 ... |0,40 |0,48 |0,32 |0,60 |0,36 ... – ЖГӨЗ" мұнай құбырының трассасы ... №1 |0,09 |0,20 |0,63 |0,11 |0,09 |0,34 ... №2 |0,18 |0,06 |0,43 |0,06 |0,07 |0,43 ... №3 |0,12 |0,10 |0,33 |0,12 |0,10 |0,59 ... |3,00 |3,00 |3,00 |3,00 |3,00 |3,00 ... ... ... ... ... ... |2,41 |2,94 |0,29 |3,66 |0,94 |0,73 ... ... |5,10 |2,81 |1,42 |3,64 |0,81 |0,65 ... ... ... ... |1,49 |1,06 |0,48 |1,00 |0,63 |1,42 ... ... |1,27 |1,18 |0,55 |1,17 |0,06 |1,21 ... шығыс |2,12 |1,59 |0,62 |1,47 |0,37 |1,53 ... ... |2,11 |2,28 |0,72 |2,29 |0,91 |2,11 ... қалдықтар полигоны ... |0,60 |0,39 |0,62 |0,60 |0,36 ... |0,47 |0,27 |0,31 |0,47 |0,69 ... ... ... |1,03 |0,58 |0,82 |1,11 |1,07 ... |1,34 |0,63 |0,52 |1,36 |1,12 ...... мұнай құбырының трассасы ... №1 |0,88 |0,68 |0,30 |0,75 |0,89 |0,33 ... №2 |0,86 |0,53 |0,25 |0,54 |0,56 |0,37 ... №3 |0,82 |0,63 |0,23 |0,53 |0,64 |0,35 ... |23,00 |23,00 |23,00 |23,00 |23,00 |23,00 ... ... Саркөл ауылдары ... ... |1,53 |1,26 |0,67 |1,46 |0,86 |0,84 ... ... |0,41 |0,42 |1,81 |0,50 |0,42 |1,70 ... ... ... ... |0,69 |0,73 |1,17 |0,89 |0,67 |0,80 ... ... |1,84 |1,66 |1,22 |1,52 |1,63 |1,67 ... ... |0,67 |0,84 |0,74 |0,75 |0,83 |1,60 ... ... |1,74 |2,12 |1,94 |2,61 |2,11 |1,30 ... қалдықтар полигоны ... |1,49 |1,66 |1,55 |1,49 |0,84 ... |1,09 |1,64 |1,05 |1,09 |1,70 ... ... ... |2,81 |3,84 |2,63 |2,83 |0,80 ... |1,72 |1,61 |0,86 |1,82 |1,67 ...... мұнай құбырының трассасы ... №1 |0,30 |0,50 |1,02 |0,57 |0,31 |1,60 ... №2 |0,43 |0,82 |1,30 |0,87 |0,85 |1,30 ... №3 |0,51 |0,87 |1,78 |0,79 |0,84 |1,44 ... |4,00 |4,00 |4,00 |4,00 |4,00 |4,00 ... ... ... ауылдары ... ... |0,008 |0,005 |0,01 |0,008 |0,006 |0,160 ... ... |0,021 |0,012 |0,01 |0,018 |0,011 |0,007 ... ... ... ... |0,008 |0,010 |0,01 |0,007 |0,009 |0,100 ... ... |0,015 |0,011 |0,01 |0,009 |0,010 |0,26 ... ... |0,020 |0,007 |0,01 |0,011 |0,008 |0,027 ... батыс |0,009 |0,010 |0,01 |0,010 |0,009 |0,10 ... ... ... ... |0,021 | |0,021 |0,022 |0,13 ... |0,011 |0,01 |0,005 |0,016 |0,04 ... ... ... |0,009 |0,03 |0,014 |0,019 |0,003 ... |0,012 |0,01 |0,005 |0,012 |0,003 ...... ... ... трассасы ... №1 |0,005 |0,005 |0,01 |0,009 |0,007 |0,003 ... №2 |0,012 |0,009 |0,01 |0,005 |0,009 |0,003 ... №3 |0,005 |0,005 |0,01 |0,005 |0,005 |0,003 ... |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 ... ... ... ауылдары ... ... |1,75 |1,27 |0,42 |1,58 |1,33 |1,43 ... ... |2,05 |1,55 |0,87 |1,93 |1,37 |0,67 ... ... ... солтүстік |0,35 |0,71 |0,36 |0,68 |0,45 |0,67 ... ... |1,01 |0,61 |0,62 |1,32 |0,71 |0,36 ... ... |1,12 |0,86 |0,75 |0,77 |0,92 |1,03 ... батыс |0,97 |1,49 |0,86 |0,89 |1,23 |1,23 ... ... ... ... |1,87 |1,18 |1,23 |1,86 |1,07 ... |1,48 |0,86 |1,16 |1,47 |0,81 ... ... ... |1,60 |0,86 |1,10 |1,60 |0,79 ... |0,67 |0,36 |1,38 |1,67 |0,67 ...... ... ... трассасы ... №1 |0,88 |0,43 |0,16 |0,97 |0,82 |0,71 ... №2 |0,78 |0,63 |0,16 |0,93 |0,71 |0,15 ... №3 |1,13 |0,78 |0,29 |1,00 |0,79 |0,15 ... |32,00 |32,00 |32,00 |32,00 |32,00 |32,00 ... ... ... топырағының құрамындағы химиялық заттар мөлшері
|Жылдар |Топырақ құрамындағы химиялық заттар |
| | Cr |
| | Cr |
| Cr |Pb |Cd |Cu |Co |Ni |As |V |Mn |м / ө | |2006 ж |1,06 |4 |0,16 ... |1,52 |2 |64 |6,3 |33,5 | |2007 ж |2,27 |1,4 |0,022 |0,66 |3 |2,1 ... |8,8 |0,6 | |2008 ж,1кв |8,4 |1,53 |0,15 |1,3 |2 |1,4 |2 |50,8 ... | |ШМК |6 |32 |1 |3 |5 |4 |2 |150 |1500 |100 | ... құжаттар
1. ГОСТ 17.4.4.02-84. Топырақты қорғау. Топырақтар. Химиялық анализге
сынаманы алу мен даярлаудың ... ГОСТ ... ... ... ... ластаушы
заттардың әсер етуіне қойылатын талаптар.
3. ГОСТ ... ... ... арналған химиялық заттар
классификациясы.
4. ГОСТ ... ... ... ... ... әдістеріне
қойылатын жалпы талаптар.
5. Топырақ үлгілерінен мұнай өнімдерінің массалық үлесін анықтау ... ... ... ... ... заттардың деңгейін бағалауға арналған
әдістемелік нұсқаулар.
7. ... ... ... ... нұсқаулары. М. :1977 ж.
8. Интенсивті антропогендік әсерге ұшыраған аудандар топырағының ластануын
бағалау және бақылауға арналған ... М.:1988 ж. ... ҚР ... ... ... қорғау туралы заңы. 11 наурыз 2002 ж, №302.
10. ҚР ... ... және ... кен ... игерудің жалпыға ортақ
ережелері. 18 маусым 1999 ж, №745.
11. ... ... ... ... деңгейін бағалаудың әдістемелік
нұсқаулары. 07.04.97. № 3.01.006;
Пікір
Кенкияк кен орнының топырақ ... ... 6 ... тұрады. Сонымен қатар жұмыста топырақтағы
ластаушы заттар концентрациясы, 5 салыстырмалы ... және ... ... ... ... жұмыс Кеңқияқ кен орнында жүргізілген топырақ мониторингінің
нәтижелерін сипаттайды. Топырақ үлгілерінің сынамалары табиғатты ... ... ... әсер типіне негізделген. Жұмыста ... ... ... жағдайы, топырақ құрамының жылдан-жылға
өзгеру динамикасы көрсетілген. Административтік ... ... ... орны ... ... Ақтөбе облысы Темір ... ... ... ... құжаттар қолданылған:
1. ГОСТ 4.03.03-85. Топырақ. Ластаушы заттарды анықтау ... ... ... ... ... ... ластану деңгейін бағалаудың әдістемелік
нұсқаулары. 07.04.97. ---- 3.01.006;
3. ГОСТ 17.4.4.02-84. Топырақты ... ... ... ... алу
мен даярлаудың әдісі.
Рецензия
Тақырыбы: Кеңқияқ кен орнының топырақ мониторингі.
жұмыс ... 6 ... ... ... және ... Кеңқияқ мұнай-газ өндіру басқармасыны территориясының топырақ
жамылғысының сипаттамасы, зерттелуші территорияның жалпы мазмұны, топырақ
құрамының жылдан-жылға өзгеру динамикасы берілген.
Моноторинг ... ... ... ... ... ... оның ... ауыл шаруашылық жерлері және ... ... ... ... ұшыраған топырақ пен
ландшафтты зерттеу нәтижелері техногенез бен топырақта жүретін прцестердің
бағытын ... және ... ... ... ... әсердің
деңгейін бағалауға көмектеседі.
Топыраққа химиялық анлиз жасауда спектрометрия және ... ... ... ... ... мұнай және газ кен орны
Қазақстан Республикасының Ақтөбе облысы Темір ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кенорынының орналасуы туралы мағлұмат50 бет
Кеңқияқ кен орнының игерілу жүйесі6 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Қарқаралы ауданы8 бет
"Қоршаған ортаны қорғау."9 бет
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» ААҚ18 бет
Ақтөбе – Астрахан күмбезі71 бет
Бақтықарын тұзүсті құрылымы26 бет
Кенқияқ мұнай кен орны15 бет
Қазақстандағы мұнай өндірісі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь